CConstaterende datAalten
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - ontwerp Omgevingsvisie gemeente Aalten 2040

Beeldvorming raad in zaal Bredevoort 8 september 2026, gemeente AaltenBij agendapunt: Voorstel ontwerp-Omgevingsvisie gemeente Aalten 204038.121 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 5

2.8.6 Overgangsgebieden tussen kern en buitengebied Overgangsgebieden vormen de schakel tussen kernen en het buitengebied en zijn ruimtelijk gevoelig. Ontwikkelingen in deze gebieden moeten zorgen voor een geleidelijke en kwalita- tieve overgang tussen dorp en landschap. Nieuwe ontwikkelingen worden zorgvuldig inge- past en dragen bij aan versterking van landschap, biodiversiteit en ruimtelijke kwaliteit. Ontwikkelingen moeten bijdragen aan een kwalitatieve overgang tussen kern en landschap en aan versterking van de ruimtelijke kwaliteit. 2.8.7 Buurtschappen Buurtschappen zijn kleinschalige en hechte gemeenschappen met een sterke sociale sa- menhang. De ontwikkeling is gericht op het behouden en versterken van leefbaarheid en gemeenschap. Grootschalige ontwikkelingen zijn niet passend. Wel is ruimte voor klein- schalige toevoegingen, hergebruik van bestaande bebouwing en maatwerkoplossingen. Ontwikkelingen moeten bijdragen aan de gemeenschap en passen bij de schaal en het ka- rakter van het gebied. In het volgende deel van deze Omgevingsvisie wordt per deelgebied de optelsom ge- maakt van alle ontwikkellijnen, opgaven, kwaliteiten en randvoorwaarden. Op dat niveau wordt concreet gemaakt wat deze betekenen voor de ontwikkeling van de leefomgeving en welke keuzes daarbij worden gemaakt.

Daarbij geldt dat niet alles overal mogelijk is en dat per deelgebied expliciet wordt aange- geven welke ontwikkelingen wel en niet passend zijn. 41/89 Deel 3: Keuzes en principes 3.1 Inleiding In deel 2 is inzichtelijk gemaakt met welke kwaliteiten, opgaven, wensen en randvoorwaar- den rekening moet worden gehouden bij de verdere ontwikkeling van de leefomgeving in Aalten. Deze factoren hangen met elkaar samen en versterken elkaar op onderdelen, maar kunnen ook met elkaar botsen. De optelsom van deze factoren maakt duidelijk dat niet alles overal en tegelijkertijd mogelijk is. De beschikbare ruimte is beperkt en verschillende opgaven vragen om dezelfde ruimte. Daarnaast stellen water, bodem en het energiesysteem duidelijke grenzen aan wat waar mogelijk is. Ook de wensen van inwoners laten zien dat ontwikkeling gewenst is, maar dat deze niet ten koste mag gaan van de kwaliteit van de leefomgeving. Dit betekent dat keuzes noodzakelijk zijn. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste spannin- gen benoemd die voortkomen uit de opgaven in deel 2. Deze spanningen leiden niet auto- matisch tot één oplossing, maar vragen om een consistente manier van afwegen. Tegelijkertijd blijkt dat waar opgaven elkaar raken, ook kansen ontstaan om deze met elkaar te verbinden.

Door deze koppelkansen bewust te benutten, kunnen meerdere doelen tegelij- kertijd worden gerealiseerd en kan de beschikbare ruimte efficiënter worden gebruikt. Daarom worden in dit hoofdstuk niet alleen de spanningen benoemd, maar ook de koppel- kansen zichtbaar gemaakt en de principes vastgesteld die de gemeente hanteert bij het ma- ken van keuzes. Deze principes vormen het vaste en leidende afwegingskader bij alle ruim- telijke keuzes en bij de beoordeling van initiatieven. Dit betekent dat ontwikkelingen alleen mogelijk zijn wanneer zij passen binnen deze principes, bijdragen aan de doelen en opga- ven zoals beschreven in deel 2 van deze Omgevingsvisie en – waar mogelijk – gebruikma- ken van koppelkansen om meerdere opgaven in samenhang te versterken. 3.2 Spanningen in de ontwikkeling van de leefomgeving De belangrijkste opgaven voor gemeente Aalten hangen nauw met elkaar samen en raken niet alleen de fysieke inrichting van de leefomgeving, maar ook de leefbaarheid, gezondheid en sociale samenhang binnen de gemeente. Juist in de samenhang ontstaan spanningen die richting geven aan de keuzes die gemaakt moeten worden.  Een eerste en fundamentele spanning ligt tussen de behoefte aan woningbouw en het behoud van landschap en ruimtelijke kwaliteit.

De toevoeging van woningen is noodzakelijk om leefbaarheid, gemeenschappen en voorzieningen in kernen en buurtschappen toekomstbestendig te houden en de bevolkingsopbouw in balans te brengen. Tegelijkertijd kan woningbouw leiden tot druk op het landschap, de open ruimte en de identiteit van de gemeente. Deze spanning is nadrukkelijk zichtbaar in de afweging tussen bouwen binnen de kernen en het toevoegen van woningen in het buitengebied.  Een tweede belangrijke spanning bestaat tussen economische ontwikkeling en leef- kwaliteit. Bedrijven en economische activiteiten zijn belangrijk voor werkgelegen- heid, voorzieningen en het functioneren van gemeenschappen, maar kunnen ook leiden tot hinder, verkeersdruk en aantasting van de leefomgeving. Het vinden van een balans tussen ruimte voor ondernemerschap en bescherming van leefkwaliteit 42/89 is daarbij essentieel.  Daarnaast kan uitbreiding van woningbouw en bedrijventerreinen leiden tot een toe- name van het risico op wateroverlast, met name op locaties waar het watersysteem al onder druk staat. Dit vraagt om een zorgvuldige afweging tussen ontwikkeling en de capaciteit van het watersysteem.  Veiligheid kan onder druk komen te staan door ruimtelijke en maatschappelijke ont- wikkelingen.

Nieuwe activiteiten, zoals uitbreiding van bedrijventerreinen, energie- voorzieningen of woningbouw nabij risicobronnen, kunnen leiden tot een toename van risico’s. Daarnaast kunnen veranderingen in gebruik en leefomgeving invloed hebben op sociale veiligheid en leefbaarheid. Dit vraagt om een zorgvuldige afwe- ging tussen ontwikkeling, veiligheid en kwaliteit van de leefomgeving.  Ook de energietransitie leidt tot spanningen. Het verduurzamen van de energie- voorziening vraagt om ruimte voor energieopwekking en infrastructuur, terwijl tege- lijkertijd grote waarde wordt gehecht aan landschap, natuur, leefkwaliteit, cultuurhis- torie en de identiteit van de gemeente. Uit regionale onderzoeken naar zoekgebie- den voor windenergie blijkt bovendien dat veel potentiële locaties samenvallen met kwetsbare landschappen, natuurstructuren, vogelgevoelige gebieden en cultuurhis- torisch waardevolle gebieden. Dit vraagt om een zeer zorgvuldige en gebiedsge- richte afweging.  Daarnaast is er een spanning tussen landbouw, natuur en water. De landbouw is een belangrijke drager van het buitengebied, maar staat voor een transitie die ge- volgen heeft voor het gebruik van grond, de kwaliteit van bodem en water en de bio- diversiteit. In sommige gebieden is meer ruimte voor landbouwontwikkeling, terwijl in andere gebieden natuur en water leidend zijn.

 Ook op het gebied van mobiliteit is sprake van spanning. Een goede bereikbaarheid vraagt om ruimte voor infrastructuur en verkeer, terwijl tegelijkertijd wordt ingezet op verkeersveiligheid, leefkwaliteit en een aantrekkelijke openbare ruimte. Met name in woongebieden en buurtschappen vraagt dit om zorgvuldige keuzes.  Tot slot is er een meer algemene spanning tussen groei en behoud. De gemeente kiest voor gematigde groei om de vitaliteit van kernen en buurtschappen te behou- den, maar deze groei mag niet leiden tot aantasting van de kwaliteiten die Aalten kenmerken. Dit vraagt om een voortdurende afweging tussen ontwikkeling en be- scherming van kwaliteit. Deze spanningen worden versterkt doordat verschillende belangen en perspectieven tegen- over elkaar kunnen staan, zowel tussen sectoren als tussen groepen inwoners. Dit vraagt om het erkennen van deze belangen en het zoeken naar oplossingen waarin recht wordt gedaan aan de verschillende posities. Deze spanningen worden niet alleen gezien als probleem, maar ook als vertrekpunt voor samenwerking. Door partijen samen te brengen en gezamenlijk te zoeken naar oplossin- gen, kunnen tegenstellingen worden overbrugd en kan worden gewerkt aan gedragen keu- zes. 43/89 3.3 Niet alles kan overal De beschreven spanningen maken duidelijk dat niet alles overal mogelijk is. Dit is een be- langrijk uitgangspunt van deze Omgevingsvisie.

De verschillen tussen gebieden binnen de gemeente zijn groot. Wat in de ene kern of buurtschap passend is, kan in een ander gebied onwenselijk zijn. Ook de draagkracht van systemen zoals water, bodem en energie verschilt per locatie. Daarom kiest de gemeente nadrukkelijk voor een gebiedsgerichte benadering. Ontwikkelingen worden altijd beoordeeld in samenhang met de specifieke kenmerken van het gebied, de aanwezige kwaliteiten en de opgaven die daar spelen. Dit betekent dat de gemeente niet alleen kijkt naar het initiatief op zichzelf, maar ook naar de plek waar het plaatsvindt en naar de optelsom van effecten. Ontwikkelingen zijn alleen mogelijk wanneer zij aantoonbaar passen binnen de draagkracht van het gebied, de stu- rende systemen (water, bodem en energie) en de samenhang van functies, en wanneer zij bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving op de lange termijn. Dit betekent concreet dat de gemeente duidelijke keuzes maakt over waar ontwikkeling wenselijk en passend is, maar ook waar grenzen liggen om landschap, leefbaarheid, ge- zondheid en de kwaliteit van de leefomgeving te beschermen. Deze duidelijkheid helpt om verwachtingen inzichtelijk te maken en om ontwikkelingen op een consistente manier te be- oordelen. Daarbij geldt dat ontwikkelingen steeds gebiedsgericht en in samenhang worden afgewo- gen.

Wanneer initiatieven onvoldoende aansluiten bij de draagkracht van het gebied, de sturende systemen of de kernprincipes uit deze visie, ligt medewerking minder voor de hand en wordt samen gekeken of aanpassing, maatwerk of een andere invulling mogelijk is. 3.4 Koppelkansen De beschreven spanningen maken duidelijk dat de ontwikkeling van de leefomgeving geen optelsom is van afzonderlijke opgaven, maar een integrale puzzel waarin keuzes noodzake- lijk zijn. Tegelijkertijd laten deze spanningen zien dat waar opgaven elkaar raken, ook kan- sen ontstaan om deze met elkaar te verbinden. Door koppelkansen bewust te benutten, kan de gemeente Aalten meerdere doelen tegelij- kertijd realiseren en wordt de beschikbare ruimte efficiënter gebruikt. Dit is essentieel in een gemeente waar veel opgaven concurreren om dezelfde (schaarse) ruimte.  Een belangrijke koppelkans ligt in de combinatie van woningbouw en verbetering van de leefomgeving. Nieuwe woonontwikkelingen kunnen niet alleen voorzien in de woningbehoefte, maar ook worden benut om bestaande knelpunten aan te pak- ken, zoals het vergroenen van wijken, het verbeteren van waterberging, het verster- ken van biodiversiteit en het creëren van ontmoetingsplekken. Woningbouw wordt daarmee niet alleen een kwantitatieve opgave, maar ook een middel om de kwaliteit van de leefomgeving te versterken.

 Ook tussen wonen, leefbaarheid en gemeenschapsvorming liggen duidelijke kan- sen. Door bij nieuwe ontwikkelingen bewust te sturen op ontmoeting, voorzieningen en gemeenschapsvorming, kan woningbouw bijdragen aan het versterken van het naoberschap en de leefbaarheid in kernen en buurtschappen. Dit is met name van belang in het licht van vergrijzing en veranderende bevolkingssamenstelling.  In het buitengebied liggen koppelkansen tussen landbouw, natuur en recreatie. De transitie van de landbouw kan worden benut om tegelijkertijd biodiversiteit te ver- 44/89 sterken, wateropgaven aan te pakken en nieuwe economische dragers te ontwikke- len, zoals recreatie en multifunctioneel landgebruik. Hiermee ontstaat een toe- komstbestendig buitengebied waarin verschillende functies elkaar versterken in plaats van verdringen.  Daarnaast zijn er duidelijke koppelkansen tussen klimaatadaptatie en biodiversiteit. Maatregelen om water vast te houden, droogte te beperken en wateroverlast bij piekbuien te voorkomen, dragen tegelijkertijd bij aan het versterken van natuur en landschap. Door water en groen als samenhangend systeem te benaderen, kan de gemeente meerdere opgaven in één keer aanpakken. Hierbij wordt nadrukkelijk ge- stuurd op een balans tussen het vasthouden van water in droge perioden en het voorkomen van wateroverlast bij extreme neerslag.

Dit vraagt om een integrale be- nadering waarin waterbeheer, ruimtelijke inrichting en klimaatadaptatie met elkaar worden verbonden.  Ook op het gebied van voorzieningen en leefbaarheid zijn koppelkansen aanwezig. Door voorzieningen te combineren en multifunctioneel te maken, kunnen zij bijdra- gen aan ontmoeting, zorg, cultuur en dienstverlening tegelijkertijd. Dit versterkt niet alleen de leefbaarheid, maar maakt voorzieningen ook toekomstbestendiger in een context van beperkte groei en vergrijzing.  Tot slot liggen er koppelkansen tussen mobiliteit, duurzaamheid en gezondheid. In- vesteringen in fiets- en wandelnetwerken, openbaar vervoer en deelmobiliteit dra- gen niet alleen bij aan bereikbaarheid, maar ook aan vermindering van uitstoot, ver- betering van luchtkwaliteit en bevordering van beweging en gezondheid. Deze koppelkansen laten zien dat de ontwikkeling van de leefomgeving niet alleen vraagt om het maken van keuzes tussen opgaven, maar ook om het bewust combineren ervan. In de verdere uitwerking van deze Omgevingsvisie wordt daarom nadrukkelijk gezocht naar oplossingen waarin meerdere opgaven samenkomen en elkaar versterken. Dit betekent dat bij iedere ontwikkeling – ruimtelijk én maatschappelijk – niet alleen wordt gekeken naar mogelijke spanningen, maar ook actief naar kansen om verschillende doelen tegelijkertijd te realiseren.

Door deze benadering wordt de beschikbare ruimte optimaal be- nut en wordt gewerkt aan een leefomgeving die niet alleen functioneel is, maar ook toe- komstbestendig, samenhangend, gezond en bevorderend voor welzijn en gemeenschaps- vorming. 3.5 Keuzes in de ontwikkeling van gemeente Aalten richting 2040 De beschreven spanningen en koppelkansen maken duidelijk dat het maken van keuzes onvermijdelijk is. Deze keuzes worden niet per situatie opnieuw bedacht, maar volgen uit de koers van deze Omgevingsvisie en uit de ambitie om te werken aan een gezonde, veilige, leefbare en sociaal sterke gemeente. De gemeente maakt keuzes door ontwikkelingen integraal te beoordelen en daarbij steeds dezelfde uitgangspunten toe te passen. Deze uitgangspunten zorgen ervoor dat keuzes consistent, transparant en navolgbaar zijn en dat vergelijkbare situaties op een vergelijkbare manier worden beoordeeld. Daarbij geldt dat niet één belang op zichzelf doorslaggevend is, maar dat altijd een afweging plaatsvindt tussen verschillende belangen, waarbij de kwaliteit van de leefomgeving en de lange termijn centraal staan. Om deze afwegingen op een consistente, transparante en navolgbare manier te maken, hanteert de gemeente een aantal kernprincipes.

Deze kernprincipes vormen het richtingge- 45/89 vende afwegingskader voor het maken van keuzes en helpen om ontwikkelingen in samen- hang te beoordelen in relatie tot de koers, opgaven en ambities van deze Omgevingsvisie. 3.6 Kernprincipes voor de ontwikkeling van de leefomgeving Onderstaande kernprincipes vormen het richtinggevende afwegingskader bij ruimtelijke keu- zes en bij de beoordeling van initiatieven. De kernprincipes zijn direct gekoppeld aan de op- gaven, doelen en ontwikkellijnen uit deel 2 en geven richting aan de manier waarop deze in de praktijk worden toegepast. De kernprincipes gelden voor de gehele gemeente en worden altijd in samenhang beschouwd. Zij vormen daarmee de gezamenlijke basis voor integrale afwegingen en zorgen ervoor dat vergelijkbare situaties op een consistente en transparante manier worden beoordeeld, met ruimte voor gebiedsgericht maatwerk en bestuurlijke afwe- ging.

De gemeente hanteert de volgende kernprincipes:  Kwaliteit van de leefomgeving staat centraal  Groei is mogelijk, maar altijd in balans  Zorgvuldig omgaan met ruimte  Water, bodem en energiesysteem zijn sturend  Landschap en identiteit zijn richtinggevend  Ontwikkelingen moeten maatschappelijke en sociale meerwaarde hebben  Gemeenschappen en leefbaarheid tellen mee  Ontwikkelingen zijn gebiedsgericht  Integrale afweging is leidend  Koppelkansen worden actief benut 3.6.1 Kwaliteit van de leefomgeving staat centraal Ontwikkelingen zijn alleen mogelijk wanneer zij aantoonbaar bijdragen aan een veilige, ge- zonde en aantrekkelijke leefomgeving. Als een ontwikkeling leidt tot negatieve effecten op de leefomgeving, dan moet worden aangetoond dat deze effecten worden voorkomen, be- perkt of gecompenseerd. Wanneer een ontwikkeling per saldo leidt tot een verslechtering van de leefkwaliteit, wordt deze niet toegestaan, tenzij sprake is van een zwaarwegend maatschappelijk belang en de negatieve effecten aantoonbaar worden beperkt of gecompenseerd. Hierbij wordt expliciet rekening gehouden met de cumulatie van effecten en met de bijdrage van een ontwikkeling aan de lange termijn doelen voor gezondheid, klimaat, biodiversiteit en leefkwaliteit.

3.6.2 Groei is mogelijk, maar altijd in balans Groei is mogelijk wanneer deze bijdraagt aan de vitaliteit van de gemeente en in balans is met de kwaliteit van de leefomgeving. Ontwikkelingen worden beoordeeld op hun effecten op landschap, leefkwaliteit, voorzieningen en de draagkracht van het gebied. Ontwikkelin- gen die leiden tot een onevenredige aantasting van deze kwaliteiten passen niet binnen de koers van deze Omgevingsvisie. Daarbij wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de schaal, identiteit en kenmerken van het gebied. 46/89 3.6.3 Zorgvuldig omgaan met ruimte Nieuwe ontwikkelingen vinden bij voorkeur plaats binnen bestaande kernen, door middel van inbreiding, hergebruik en transformatie. Als binnenstedelijke mogelijkheden onvol- doende zijn, kan uitbreiding plaatsvinden, maar alleen wanneer deze noodzakelijk is en zorgvuldig wordt ingepast. Ontwikkelingen die leiden tot onnodig ruimtebeslag, versnippe- ring of verrommeling van het landschap worden niet toegestaan. Dit betekent ook dat be- staande structuren en ruimte eerst optimaal worden benut voordat nieuwe ruimte wordt aan- gesproken. 3.6.4 Water, bodem en energiesysteem zijn sturend De geschiktheid van een locatie wordt in de eerste plaats bepaald door water, bodem en het energiesysteem, en de bijbehorende infrastructuur.

Hieronder valt nadrukkelijk ook de rioleringsinfrastructuur en de mogelijkheden voor een duurzame afvoer en verwerking van afvalwater. Als een ontwikkeling niet past binnen de draagkracht van deze systemen, of leidt tot overbelasting (zoals wateroverlast, droogte, bodemdegradatie, onvoldoende riole- ringscapaciteit of netcongestie), dan ligt medewerking niet voor de hand, tenzij aantoonbaar sprake is van een zorgvuldige integrale afweging waarbij negatieve effecten voldoende wor- den voorkomen, beperkt of gecompenseerd. Ontwikkelingen zijn alleen mogelijk wanneer zij aantoonbaar passen binnen deze systemen én bijdragen aan de doelen voor klimaatadap- tatie, waterbeheer en energievoorziening zoals geformuleerd in deel 2. 3.6.5 Landschap en identiteit zijn richtinggevend Ontwikkelingen zijn alleen mogelijk wanneer zij passen bij de schaal, structuur en karakte- ristiek van het gebied en deze waar mogelijk versterken. Als een ontwikkeling leidt tot aan- tasting van kernkwaliteiten zoals kleinschaligheid, openheid, rust, stilte, donkerte of de sa- menhang van de groenblauwe structuur, dan wordt zeer terughoudend omgegaan met me- dewerking aan dergelijke ontwikkelingen. Hierbij wordt expliciet rekening gehouden met de samenhang van de groenblauwe dooradering en de versterking van landschappelijke struc- turen.

Ontwikkelingen moeten zorgvuldig omgaan met landschappelijke kwaliteiten en waar moge- lijk bijdragen aan versterking van landschap, natuur en waterstructuren. Wanneer ontwikke- lingen leiden tot aantasting van bestaande kwaliteiten, wordt nadrukkelijk gestuurd op land- schappelijke inpassing, mitigatie en – waar nodig – kwaliteitsverbetering of compensatie passend bij het gebied. Dit geldt nadrukkelijk ook voor eventuele ontwikkelingen op het gebied van duurzame ener- gieopwekking. Per locatie moet steeds een integrale gebiedsgerichte afweging plaatsvin- den, waarbij landschap, natuur, cultuurhistorie, gezondheid, leefbaarheid, water, bodem, energie-infrastructuur en ruimtelijke kwaliteit in samenhang worden beoordeeld. 3.6.6 Ontwikkelingen moeten maatschappelijke en sociale meerwaarde hebben Ontwikkelingen moeten aantoonbaar bijdragen aan één of meerdere maatschappelijke op- gaven uit deze Omgevingsvisie, zoals wonen, gezondheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit, economie, bereikbaarheid of leefbaarheid. Ontwikkelingen die meerdere doelen tegelijk ver- sterken hebben nadrukkelijk de voorkeur. 47/89 3.6.7 Gemeenschappen en leefbaarheid tellen mee De gemeente beschouwt sterke gemeenschappen als een essentiële voorwaarde voor een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving.

Ontwikkelingen worden daarom niet alleen beoordeeld op ruimtelijke kwaliteit, maar ook op hun bijdrage aan ontmoeting, betrokken- heid, welzijn en het functioneren van kernen en buurtschappen. De gemeente ziet sterke gemeenschappen als een essentiële randvoorwaarde voor een ge- zonde en toekomstbestendige leefomgeving. Ontwikkelingen moeten daarom niet alleen ruimtelijk en economisch bijdragen, maar ook bijdragen aan ontmoeting, betrokkenheid, sa- menredzaamheid en sociale verbondenheid. Daarbij wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de betekenis van gemeenschapshuizen, verenigingen, informele netwerken en ontmoe- tingsplekken als sociale infrastructuur van de gemeente. Ontwikkelingen die aantoonbaar bijdragen aan ontmoeting, verbondenheid en een sterke gemeenschap hebben nadrukkelijk de voorkeur. 3.6.8 Ontwikkelingen zijn gebiedsgericht Een ontwikkeling wordt altijd beoordeeld in relatie tot het gebied waarin deze plaatsvindt. Wat in het ene gebied passend is, kan in een ander gebied minder passend zijn vanwege verschillen in schaal, functies, landschap, leefomgeving of ruimtelijke kwaliteit. Wanneer een ontwikkeling onvoldoende aansluit bij de kenmerken en draagkracht van het gebied, ligt medewerking aan dergelijke ontwikkelingen niet voor de hand. Daarbij wordt steeds een in- tegrale gebiedsgerichte afweging gemaakt.

3.6.9 Integrale afweging is leidend Bij iedere ontwikkeling worden relevante belangen, opgaven en effecten in samenhang be- oordeeld. Daarbij wordt nadrukkelijk rekening gehouden met gezondheid, veiligheid, land- schap, leefkwaliteit, leefbaarheid, water, bodem en de kwaliteit van de fysieke en sociale leefomgeving. Ontwikkelingen worden integraal afgewogen in relatie tot de doelen, opgaven en ontwikkellijnen uit deel 2 van deze Omgevingsvisie. Daarbij wordt actief gezocht naar mogelijkheden om opgaven te combineren en koppelkansen te benutten, zodat meerdere doelen tegelijkertijd kunnen worden versterkt. 3.6.10 Koppelkansen worden actief benut Gemeente Aalten zet in op het combineren van opgaven, zodat meerdere doelen tegelijker- tijd kunnen worden gerealiseerd. Ontwikkelingen worden niet alleen beoordeeld op het op- lossen van één opgave, maar juist op hun bijdrage aan meerdere opgaven in samenhang. Initiatieven die bijdragen aan het gelijktijdig versterken van bijvoorbeeld wonen, leefbaar- heid, biodiversiteit, klimaatadaptatie, economie en sociale samenhang hebben nadrukkelijk de voorkeur. Ontwikkelingen die slechts één doel dienen, zonder bij te dragen aan bredere opgaven, worden kritisch beoordeeld. Door opgaven bewust met elkaar te verbinden ont- staat een leefomgeving die niet alleen efficiënter wordt ingericht, maar ook gezonder, socia- ler en toekomstbestendiger is.

Deze kernprincipes vormen samen het besliskader voor de beoordeling van initiatieven. In deel 4 worden deze principes toegepast op de verschillende deelgebieden en wordt concreet gemaakt wat dit betekent voor de ontwikkeling van de leefomgeving per gebied. In deel 5 worden deze principes verder vertaald naar het toetsingskader. 48/89 Deel 4: Uitwerking per deelgebied 4.1 Inleiding In dit deel wordt de koers uit deze Omgevingsvisie concreet gemaakt per deelgebied. Waar in de voorgaande delen de opgaven, ontwikkellijnen en principes zijn beschreven, wordt hier zichtbaar wat deze betekenen op de verschillende plekken binnen de gemeente. Zo werkt “gebiedsgericht puzzelen” De Omgevingsvisie geeft richting aan de ontwikkeling van Aalten, maar bepaalt niet alles tot in detail. De uitwerking per deelgebied in dit hoofdstuk brengt de belangrijkste opga- ven, wensen en randvoorwaarden in beeld. Daarmee is wel alvast de basis gelegd, maar de “puzzel” nog niet. In de volgende fase gaat de gemeente samen met inwoners, onder- nemers en andere betrokkenen per deelgebied in gesprek om deze puzzel concreet te maken.

Daarbij staan de volgende vragen centraal:  Welke ontwikkelingen zijn op welke plek(ken) wenselijk en mogelijk?  Hoe kunnen verschillende opgaven met elkaar worden gecombineerd?  Welke keuzes zijn nodig om de kwaliteit van de leefomgeving te versterken? Daarbij wordt nadrukkelijk ook gekeken naar de uitvoerbaarheid van ontwikkelingen en naar de beschikbaarheid van infrastructuur, zoals energie, water en riolering. Deze sys- temen bepalen mede welke ontwikkelingen op welke plekken en in welke volgorde moge- lijk zijn. De Omgevingsvisie biedt het kader en de richting. De concrete invulling ontstaat in het gebiedsgerichte overleg. Zo wordt de ontwikkeling van de leefomgeving een gezamen- lijke opgave van gemeente en samenleving. Het gebiedsgerichte puzzelen vraagt niet alleen om inhoudelijke keuzes, maar ook om een andere manier van samenwerken. De gemeente zet daarom in op een aanpak waarin betrokkenen elkaar beter leren kennen, gezamenlijk opgaven verkennen en sa- men tot uitvoerbare oplossingen komen. Daarbij wordt nadrukkelijk uitgegaan van wat er al in de samenleving aanwezig is. In veel gebieden zijn inwoners en initiatiefnemers al actief bezig met het verbeteren van hun leefomgeving. Deze initiatieven vormen het ver- trekpunt voor het gebiedsgerichte proces. De gemeente sluit hierop aan en ondersteunt waar nodig, in plaats van uitsluitend zelf richting te geven.

In het navolgende wordt per deelgebied beschreven wat er speelt, wat inwoners belangrijk vinden en welke opgaven en randvoorwaarden bepalend zijn voor de verdere ontwikkeling van de leefomgeving. Daarbij zijn de uitkomsten van de gebiedsgesprekken, enquêtes en dorpsplannen nadrukkelijk betrokken. Tegelijk laat de analyse van de huidige situatie zien dat de kwaliteit van de leefomgeving op onderdelen onder druk staat. Geluidhinder, bereikbaarheid van voorzieningen, water- en bo- demopgaven, biodiversiteit en de capaciteit van het energiesysteem vormen concrete ver- beterpunten die in alle deelgebieden een rol spelen. Deze verbeterpunten maken integraal onderdeel uit van de opgaven per gebied. 49/89 De grote opgaven – zoals woningbouw, klimaatadaptatie, energietransitie en biodiversiteit – komen in elk gebied samen. Deze opgaven vormen de puzzel die per gebied gelegd moet worden. Daarbij geldt dat niet alles overal kan en dat per deelgebied keuzes moeten wor- den gemaakt, in lijn met de in deel 3 vastgelegde principes. In de gebiedsgerichte uitwerking wordt daarom niet alleen gekeken naar afzonderlijke opga- ven, maar nadrukkelijk ook naar de mogelijkheden om deze met elkaar te verbinden. Door koppelkansen te benutten, kunnen meerdere doelen tegelijkertijd worden gerealiseerd en wordt de beschikbare ruimte efficiënter gebruikt.

In de uitwerking per deelgebied zijn niet alleen algemene beleidsopgaven meegenomen, maar ook de concrete aandachtspunten en wensen die inwoners zelf hebben benoemd. Deze variëren van woningbouw en voorzieningen tot verkeersveiligheid, bereikbaarheid en behoud van identiteit, en vormen een belangrijk uitgangspunt voor de keuzes in dit hoofd- stuk. Daarnaast is in de gebiedsuitwerking rekening gehouden met de actuele stand van zaken van de woningbouwprogrammering binnen de gemeente. Voor een belangrijk deel van de woningbouwopgave richting 2035 bestaan reeds concrete locaties, plannen en gebiedsont- wikkelingen. Deze locaties vormen een belangrijk vertrekpunt voor de verdere gebiedsge- richte uitwerking en laten zien dat de woningbouwopgave in verschillende kernen en buurt- schappen al nadrukkelijk in voorbereiding of uitvoering is. NB 1: Bij het gebiedsgerichte vervolgproces worden per deelgebied niet alleen de ontwik- kelrichtingen uit deze Omgevingsvisie betrokken, maar ook de concrete verbeterpunten uit de foto van de leefomgeving en de aandachtspunten die inwoners, ondernemers en belangenverenigingen hebben benoemd. Het gaat daarbij onder meer om verkeersveilig- heid, bereikbaarheid van voorzieningen, wateroverlast, droogte, hittestress, biodiversiteit, geluid, gezondheid, sociale samenhang, energie-infrastructuur en de kwaliteit van land- schap en openbare ruimte.

Deze punten vormen samen de agenda voor het gebiedsge- richte puzzelen. NB 2: De uitwerking per deelgebied is nadrukkelijk bedoeld om zichtbaar te maken wat de Omgevingsvisie concreet betekent voor inwoners. Daarbij is het uitgangspunt dat de inbreng van inwoners uit de gebiedsgesprekken herkenbaar terugkomt in de beschrijving van opgaven, wensen en ontwikkelrichtingen per gebied. De gemeente realiseert zich dat deze uitwerking nog niet alle vragen beantwoordt. Daarom wordt in het gebiedsgerichte vervolg per deelgebied verder geconcretiseerd wat de keuzes uit deze visie betekenen voor specifieke locaties en ontwikkelingen. 4.2 Kern Aalten De kern Aalten vormt het bestuurlijke hart van de gemeente en vervult een centrale rol als woonkern, voorzieningencentrum en ontmoetingsplek voor inwoners uit de hele gemeente. Hier komen wonen, werken, onderwijs, cultuur, zorg, sport en maatschappelijke voorzienin- gen samen. Inwoners waarderen de combinatie van voorzieningen, verenigingsleven, werk- gelegenheid en de relatief groene woonomgeving. Tegelijkertijd komen in de kern Aalten veel opgaven samen op het gebied van wonen, leef- baarheid, mobiliteit, klimaat, energie, gezondheid en de kwaliteit van de leefomgeving. De kwaliteit van het dagelijks leven speelt daarin een steeds grotere rol.

Inwoners hechten niet alleen waarde aan voldoende woningen en goede voorzieningen, maar ook aan ont- 50/89 moeting, sociale veiligheid, gemeenschapsvorming en een aantrekkelijke openbare ruimte. Er bestaat nadrukkelijk behoefte aan plekken waar verschillende groepen elkaar kunnen ontmoeten, activiteiten kunnen organiseren en onderdeel kunnen blijven van het sociale le- ven van het dorp. Voorzieningen, maatschappelijke functies, cultuur en verenigingsleven vormen daarom een belangrijke drager van de leefbaarheid van Aalten. Het centrum vervult daarbij niet alleen een economische functie, maar ook een belangrijke sociale rol als ontmoetingsplek voor in- woners uit de hele gemeente. Het behoud van een aantrekkelijk, levendig en toegankelijk centrum vormt daarmee een belangrijke opgave richting 2040. Voor het centrum van Aalten ligt nadrukkelijk een opgave in het versterken van verblijfskwa- liteit, bereikbaarheid en levendigheid. Leegstand, parkeerdruk en de kwaliteit van delen van de openbare ruimte vragen aandacht. Tegelijkertijd liggen hier kansen om ontmoeting, ver- groening en klimaatadaptatie beter met elkaar te verbinden. Ook de ontwikkeling rond het Onderduikmuseum en andere culturele en maatschappelijke functies speelt hierin een be- langrijke rol.

Het centrum moet niet alleen economisch aantrekkelijk blijven, maar nadrukke- lijk ook functioneren als sociaal hart van de gemeente. Naast deze opgaven ligt in de kern Aalten ook een belangrijke woningbouwopgave. Voor de periode tot 2035 ligt het zwaartepunt van de gemeentelijke woningbouw nadrukkelijk in de kern Aalten. In deze fase wordt een belangrijk deel van de gemeentelijke woningbouwop- gave gerealiseerd via inbreiding, herstructurering, transformatie en – waar passend – uit- breiding aan de randen van het dorp. Deze ontwikkeling is nodig om te voorzien in de vraag naar woningen voor starters, jonge gezinnen en senioren, om doorstroming op gang te brengen en om het draagvlak voor voorzieningen en gemeenschappen in stand te houden. Ook na 2035 blijft in Aalten ruimte bestaan voor aanvullende woningbouw, herstructurering en transformatie, wanneer ontwikkelingen bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving en passen binnen de beschikbare ruimte en infrastructuur. Daarbij wordt nadrukkelijk geke- ken naar de samenhang tussen woningbouw, bereikbaarheid, leefbaarheid en de kwaliteit van de openbare ruimte. Aan de oostzijde van de kern Aalten wordt daarnaast op langere termijn ruimte gezien voor een zorgvuldige afronding van de dorpsrand in het gebied langs de Hamelandroute.

Daarbij wordt nadrukkelijk niet ingezet op grootschalige uitbreiding van de kern, maar op een ge- biedsgerichte ontwikkeling waarin wonen, landschap, recreatie, natuur, sport, water en cul- tuurhistorie in samenhang worden ontwikkeld. De overgang tussen dorp en landschap staat hierbij centraal. Nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan een kwalitatieve dorpsrand met ruimte voor groen, recreatieve verbindingen, landschappelijke versterking en een aan- trekkelijke leefomgeving. Daarbij wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de landschap- pelijke structuur, de cultuurhistorische waarden van het gebied en de samenhang met be- staande sport- en recreatieve functies. De Hamelandroute vormt daarbij een duidelijke ruim- telijke grens voor de ontwikkeling van de kern Aalten. Ontwikkelingen aan de oostzijde zijn uitsluitend mogelijk binnen deze begrenzing. Een uitbreiding van de kern voorbij de Hame- landroute past niet binnen de koers van deze Omgevingsvisie. De woningbouwopgave is nadrukkelijk kwalitatief van aard. Er is behoefte aan betaalbare woningen voor starters en jongeren, levensloopbestendige woningen voor ouderen en vol- doende variatie in het woningaanbod om doorstroming mogelijk te maken. Minimaal twee derde van de nieuwbouw moet bestaan uit betaalbare woningen.

Woningbouw moet bijdra- gen aan het behouden van jongeren, het versterken van de bevolkingsopbouw en het in stand houden van voorzieningen, maar mag niet leiden tot een verslechtering van de leef- omgeving. 51/89 Inwoners hebben nadrukkelijk aangegeven dat groei zorgvuldig moet plaatsvinden. Het be- houd van het dorpse karakter, het groen en de woonkwaliteit staat voorop. Tegelijk is er draagvlak voor woningbouw binnen de kern, mits deze goed wordt ingepast en bijdraagt aan de leefbaarheid. Daarom wordt woningbouw nadrukkelijk gekoppeld aan verbetering van de leefomgeving, vergroening, verblijfskwaliteit en versterking van sociale samenhang. De analyse van de leefomgeving laat zien dat er concrete verbeterpunten liggen op het ge- bied van klimaat, gezondheid en milieu. In delen van de kern, met name in de noord- en noordoostelijke wijken, is sprake van hittestress door een relatief versteende inrichting. Daarnaast kan bij hevige neerslag wateroverlast ontstaan doordat regenwater onvoldoende wordt vastgehouden of geïnfiltreerd. De ambitie is om richting 2050 ten minste 70% van het verhard oppervlak af te koppelen en regenwater zoveel mogelijk lokaal te infiltreren en vast te houden. Daarnaast wordt ingezet op het realiseren van voldoende koelteplekken, met als doel dat iedere inwoner binnen 300 meter toegang heeft tot een groene of koele plek.

Ook geluidbelasting langs drukke wegen en het spoor, luchtkwaliteit en de kwaliteit van groen en openbare ruimte vragen aandacht. Deze opgaven moeten integraal worden mee- genomen bij nieuwe ontwikkelingen en herstructurering, zodat de leefomgeving gezonder en aantrekkelijker wordt. Water en bodem zijn sturend voor verdere ontwikkeling. De Keizersbeek en Slingebeek vor- men belangrijke structuren binnen de kern en bieden kansen om waterberging, biodiversi- teit, recreatie en gezondheid met elkaar te verbinden. Tegelijk moet rekening worden ge- houden met laaggelegen en watergevoelige gebieden, waar bouwen minder geschikt is of alleen onder voorwaarden mogelijk is. De energietransitie vormt een belangrijke en ruimtevragende opgave in de kern Aalten. Nieuwe woningen worden standaard aardgasvrij en bijna energieneutraal gerealiseerd. Voor de bestaande bouw ligt er een grote opgave om woningen te isoleren en stapsgewijs aardgasvrij te maken, onder andere door toepassing van warmtepompen en andere duur- zame warmteoplossingen. De ambitie is om uiterlijk in 2050 een volledig aardgasvrije en kli- maatneutrale gebouwde omgeving te realiseren. Dit vraagt ook om ruimte voor energie-in- frastructuur, zoals transformatorstations, kabels, laadvoorzieningen en lokale energieop- wekking.

De beschikbare netcapaciteit en de mogelijkheden voor lokale energiesystemen vormen daarbij een belangrijke randvoorwaarde voor verdere ontwikkeling. Mobiliteit en bereikbaarheid blijven een belangrijk aandachtspunt. De kern Aalten moet goed bereikbaar blijven voor inwoners uit de hele gemeente, maar tegelijkertijd moet de ver- keersdruk in woongebieden en het centrum worden beperkt. Er wordt ingezet op veilige en aantrekkelijke routes voor voetgangers en fietsers, verbetering van openbaar vervoer en het voorkomen van extra verkeersdruk op de N318 en N313. Nieuwe vormen van mobiliteit, zo- als deelmobiliteit en op termijn zelfrijdende voertuigen, kunnen bijdragen aan de bereikbaar- heid van voorzieningen, met name voor ouderen en minder mobiele inwoners. Digitalisering speelt hierbij een steeds grotere rol, bijvoorbeeld in de bereikbaarheid van zorg, dienstverlening en mobiliteit. Een betrouwbare digitale infrastructuur is daarmee een belangrijke randvoorwaarde voor de leefbaarheid van de kern. In de kern Aalten komen vrijwel alle grote opgaven van de gemeente samen. Juist daarom ligt hier de uitdaging om groei, leefbaarheid, bereikbaarheid, klimaatadaptatie en gemeenschapsvorming niet afzonderlijk te benaderen, maar als één samenhangende ontwikkelopgave.

Door kwaliteit centraal te stellen kan Aalten zich verder ontwikkelen zonder het dorpse karakter, de landschappelijke overgang en de kwaliteit van de leefom- geving uit het oog te verliezen. 52/89 4.3 Dinxperlo Dinxperlo heeft een eigen, herkenbare identiteit die sterk verbonden is met de ligging aan de grens en de verwevenheid met Suderwick. Inwoners waarderen de gemoedelijke sfeer, de nabijheid van voorzieningen en de sterke sociale verbondenheid binnen het dorp. De grensligging zorgt voor een bijzondere dynamiek, waarbij wonen, voorzieningen, economie en ontmoeting zich niet beperken tot de gemeentegrens. Tegelijkertijd komen ook in Dinx- perlo meerdere opgaven samen op het gebied van leefbaarheid, wonen, voorzieningen, mo- biliteit, klimaat, energie en de kwaliteit van de leefomgeving. De grensligging vormt daarbij niet alleen een ruimtelijke kwaliteit, maar ook een sociale en economische kans. De verwevenheid met Suderwick biedt mogelijkheden op het gebied van voorzieningen, economie, recreatie en mobiliteit. Die grenssituatie vraagt echter ook om goede afstemming in infrastructuur, verkeersveiligheid en ruimtelijke ontwikkeling. Het be- nutten van deze positie vraagt om samenwerking en om een integrale benadering van op- gaven over de grens heen. Binnen Dinxperlo speelt de kwaliteit van het centrum een belangrijke rol voor de leefbaar- heid van het dorp.

Inwoners geven aan dat juist voorzieningen, ontmoetingsplekken en ver- enigingsleven bepalend zijn voor het functioneren van de gemeenschap. Tegelijkertijd ma- ken zij zich zorgen over leegstand, achteruitgang van delen van het centrum en de kwaliteit van de openbare ruimte. De opgave voor Dinxperlo ligt daarom niet alleen in ruimtelijke ont- wikkeling, maar nadrukkelijk ook in het versterken van leefbaarheid, ontmoeting en ge- meenschapsvorming. Het centrum moet aantrekkelijker, levendiger en toekomstbestendiger worden, met ruimte voor winkels, voorzieningen, wonen, ontmoeting en verblijfskwaliteit. Voor delen van het centrum en de directe omgeving geldt daarnaast een duidelijke herstruc- tureringsopgave. Op specifieke locaties is sprake van verouderde bebouwing, functieverlies en achteruitgang van de ruimtelijke kwaliteit. Het verbeteren van deze gebieden vraagt niet alleen om particuliere initiatieven, maar ook om een actieve rol van de gemeente in het sti- muleren van herontwikkeling en kwaliteitsverbetering. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar ruimtelijke kwaliteit, maar ook naar leefbaarheid, sociale veiligheid en de kwaliteit van de openbare ruimte. Een aantrekkelijke en veilige leefomgeving draagt bij aan het functioneren van het centrum en aan de sociale samenhang binnen Dinxperlo.

Ook wordt nadrukkelijk gekeken naar mo- gelijkheden voor functieverandering, sloop-nieuwbouw en het realiseren van kwalitatief hoogwaardige bebouwing die past bij de schaal en identiteit van het dorp. Naast deze centrumopgave speelt woningbouw een belangrijke rol in de toekomst van Dinx- perlo. Voor de periode tot 2035 wordt een belangrijk deel van de woningbouwopgave gerea- liseerd binnen de kern, via inbreiding, herstructurering, transformatie en – waar passend – uitbreiding aan de randen van het dorp. Deze ontwikkeling is nodig om te voorzien in de vraag naar woningen voor starters, jonge gezinnen en senioren, om doorstroming op gang te brengen en om het draagvlak voor voorzieningen en gemeenschappen in stand te hou- den. Ook voor de periode 2035–2040 blijft Dinxperlo een belangrijke woonkern binnen de ge- meente. Daarbij wordt aanvullend gekeken naar mogelijkheden voor woningbouw in zowel de grotere kernen als het buitengebied en de buurtschappen. Nieuwe ontwikkelingen zijn alleen mogelijk wanneer zij bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving en passen bin- nen de beschikbare ruimte en infrastructuur. De woningbouwopgave is nadrukkelijk kwalitatief van aard. Er is behoefte aan betaalbare woningen voor starters en jongeren, levensloopbestendige woningen voor ouderen en vol- 53/89 doende variatie om doorstroming mogelijk te maken.

Minimaal twee derde van de nieuw- bouw moet bestaan uit betaalbare woningen. Een specifiek aandachtspunt in Dinxperlo is het tekort aan geschikte woningen voor kleine huishoudens, waaronder alleenstaanden en ouderen. Uit signalen uit de samenleving blijkt dat er de afgelopen jaren relatief weinig appartementen en kleinere woonvormen zijn gerea- liseerd, terwijl juist deze doelgroep sterk groeit. Daarom richt de woningbouwopgave zich nadrukkelijk ook op appartementen en compacte woonvormen in en rond het centrum. De analyse van de leefomgeving laat zien dat er daarnaast concrete verbeterpunten liggen op het gebied van water, klimaat en leefkwaliteit. In delen van Dinxperlo is sprake van wa- teroverlast, onder andere rond de Aaldersbeeklaan en Heelweg. Ook speelt de rondweg een rol in de waterhuishouding. Het beter vasthouden en afvoeren van water vormt daarom een belangrijke opgave. Daarnaast vragen hittestress, luchtkwaliteit, geluidbelasting en de kwaliteit van de openbare ruimte nadrukkelijk aandacht. Richting 2050 wordt ingezet op ver- groening van de openbare ruimte, het lokaal vasthouden van regenwater en het realiseren van voldoende koelteplekken. Water en bodem zijn sturend voor verdere ontwikkeling. Ontwikkelingen moeten rekening houden met watergevoelige gebieden en bestaande waterstructuren.

Tegelijk bieden deze structuren kansen om water, natuur en recreatie beter met elkaar te verbinden en zo de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren. Ook de energietransitie vormt een belangrijke opgave. Nieuwe woningen worden standaard aardgasvrij en bijna energieneutraal gerealiseerd. Voor de bestaande bouw ligt een grote opgave om woningen te isoleren en stapsgewijs aardgasvrij te maken. De ambitie is om ui- terlijk in 2050 een volledig aardgasvrije en klimaatneutrale gebouwde omgeving te realise- ren. Dit vraagt om ruimte voor energie-infrastructuur, zoals transformatorstations, kabels en laadvoorzieningen. De beschikbare netcapaciteit en de mogelijkheden voor lokale energie- systemen vormen daarbij een belangrijke randvoorwaarde voor verdere ontwikkeling. Mobiliteit en bereikbaarheid blijven eveneens belangrijke aandachtspunten. Inwoners vra- gen om verbetering van verkeersveiligheid, met name in en rond het centrum en op belang- rijke ontsluitingswegen. Ook bestaat behoefte aan betere verbindingen voor fietsers en voetgangers en aan verbetering van het openbaar vervoer. Daarbij wordt niet alleen geke- ken naar fysieke verkeersveiligheid, maar ook naar sociale veiligheid, overzichtelijkheid en de kwaliteit van de openbare ruimte.

Nieuwe vormen van mobiliteit, zoals deelmobiliteit en op termijn zelfrijdende voertuigen, kunnen bijdragen aan de bereikbaarheid van voorzienin- gen, zowel binnen Dinxperlo als richting andere kernen. De grensligging en de verwevenheid met voorzieningen binnen én buiten de gemeente ma- ken goede digitale verbindingen steeds belangrijker voor Dinxperlo. Onderwijs, zorg, mobili- teit en dienstverlening functioneren steeds meer digitaal en vragen om een betrouwbare di- gitale infrastructuur. Voor Dinxperlo ligt de komende jaren vooral de opgave om het dorp opnieuw sterker met zichzelf én met de grensregio te verbinden. Het versterken van het centrum, het verbete- ren van de leefomgeving en het toevoegen van passende woningen moeten daarbij bij- dragen aan een vitaal en toekomstbestendig grensdorp met een eigen identiteit. 54/89 4.4 Bredevoort Bredevoort onderscheidt zich binnen de gemeente Aalten door de sterke verwevenheid van erfgoed, cultuur, gemeenschap en leefomgeving. Het historische vestingstadje heeft een ei- gen identiteit waarin wonen, cultuur, toerisme en ontmoeting nauw met elkaar samenhan- gen. De compacte structuur, de monumentale bebouwing en de ligging in het landschap maken Bredevoort tot een bijzondere kern binnen de gemeente.

Inwoners zijn trots op deze identiteit en hechten grote waarde aan het behoud van het historische karakter, de mense- lijke schaal en de kwaliteit van de leefomgeving. De leefbaarheid van Bredevoort wordt in belangrijke mate gedragen door de sterke ge- meenschap, het verenigingsleven, culturele activiteiten en ontmoetingsplekken binnen het stadje. Voorzieningen zoals de Koppelkerk, lokale evenementen en de boekenmarkten ver- vullen niet alleen een toeristische functie, maar spelen ook een belangrijke rol in ontmoe- ting, sociale samenhang en gemeenschapsvorming. Het voorzieningenniveau staat echter onder druk. Ook leegstand, verblijfskwaliteit en de kwaliteit van de openbare ruimte vragen aandacht. De opgave voor Bredevoort ligt daarom niet alleen in het behouden van erfgoed, maar juist ook in het levend houden van het stadje als gemeenschap. Het versterken van leefbaarheid, voorzieningen, ontmoeting en woon- kwaliteit vormt een belangrijke voorwaarde om het historische karakter ook op langere ter- mijn betekenisvol en toekomstbestendig te houden. De Toekomstvisie Bredevoort 2025–2035 vormt een belangrijk uitgangspunt voor de ver- dere ontwikkeling van de kern. In deze visie zijn concrete wensen en ambities benoemd door inwoners en betrokken partijen.

Deze richten zich onder andere op het realiseren van voldoende woningen voor jongeren en starters, het toevoegen van levensloopbestendige woningen voor ouderen, het behouden en versterken van voorzieningen en het versterken van de sociale samenhang en het verenigingsleven. Ook het beter benutten van bestaande voorzieningen, zoals het Kulturhus en culturele functies, maakt onderdeel uit van deze visie. Woningbouw speelt ook in Bredevoort een belangrijke rol in het behouden van leefbaarheid en voorzieningen. Voor de periode tot 2035 wordt ingezet op beperkte en zorgvuldig inge- paste woningbouw die bijdraagt aan een evenwichtige bevolkingssamenstelling en aan het behoud van voorzieningen en gemeenschapsleven. Daarbij ligt de nadruk op woningen voor starters, jongeren en ouderen, zodat verschillende generaties in Bredevoort kunnen blijven wonen. Voor de periode 2035–2040 wordt aanvullend gekeken naar mogelijkheden voor woning- bouw in zowel de grotere kernen als het buitengebied en de buurtschappen. Daarbij wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de ontwikkeling van de woningbehoefte, de voortgang van de woningbouwproductie en de leefbaarheidsopgaven in de verschillende deelgebieden van de gemeente.

In Bredevoort blijft in deze periode ruimte bestaan voor aanvullende wo- ningbouw, herstructurering en transformatie, wanneer ontwikkelingen bijdragen aan de kwa- liteit van de leefomgeving en passen binnen de beschikbare ruimte en infrastructuur. De woningbouwopgave in Bredevoort is nauw verbonden met concrete ontwikkellocaties. Met name de ontwikkeling van het gebied rond de Slingeplas en ’t Broock speelt hierbij een belangrijke rol. Deze ontwikkeling biedt ruimte voor nieuwe woningen en vraagt tegelijkertijd om een zorgvuldige afweging met andere opgaven. Toerisme is een belangrijke drager van de economie en levendigheid in Bredevoort en draagt bij aan voorzieningen, cultuur en de aantrekkelijkheid van het stadje. Initiatieven zo- als de boekenmarkten, culturele evenementen en activiteiten rond de Koppelkerk spelen hierin een belangrijke rol. De gemeente ziet in Bredevoort daarnaast nadrukkelijk kansen voor verdere kwalitatieve ontwikkeling van cultuurhistorisch en kleinschalig toerisme, pas- 55/89 send bij het karakter van de vestingstad. Nieuwe initiatieven kunnen bijdragen aan levendig- heid, voorzieningen, cultuur, ontmoeting en economische vitaliteit, mits zij passen binnen de schaal en draagkracht van het gebied. Tegelijkertijd vragen inwoners nadrukkelijk om een goede balans tussen toerisme, leefbaar- heid en rust.

Toeristische ontwikkeling moet passen bij de schaal en het karakter van Bre- devoort en mag niet leiden tot overmatige druk op de openbare ruimte, parkeerdruk, ver- keersonveiligheid of aantasting van de woonkwaliteit. De inzet ligt daarom op kwalitatief en kleinschalig toerisme dat aansluit bij de identiteit van Bredevoort en bijdraagt aan cultuurhis- torie, leefbaarheid en verblijfskwaliteit. Het voorzieningenniveau in Bredevoort vraagt om gerichte versterking. Inwoners geven aan dat het behoud van horeca, ontmoetingsplekken en kleinschalige voorzieningen essentieel is voor de leefbaarheid. Tegelijk is er aandacht nodig voor leegstand in het centrum en voor de kwaliteit van de openbare ruimte. Het tegengaan van leegstand en het versterken van een aantrekkelijk, compact centrum vormen daarom een belangrijke opgave. Daarbij hoort ook aandacht voor de inrichting van straten en pleinen, vergroening en verblijfskwaliteit. Verkeersveiligheid, met name op en rond de Winterswijkseweg en andere toegangswegen, blijft een belangrijk aandachtspunt. Het centrum moet goed bereikbaar blijven, maar tegelij- kertijd aantrekkelijker worden voor voetgangers en fietsers. De analyse van de leefomgeving laat zien dat er daarnaast belangrijke opgaven liggen op het gebied van water, klimaat en leefkwaliteit.

Door de ligging rond de Slingeplas en de aan- wezigheid van retentiegebieden is water een bepalende factor in de ruimtelijke ontwikkeling. Het vasthouden en bergen van water is noodzakelijk om wateroverlast te voorkomen en het gebied klimaatbestendig te maken. Tegelijkertijd biedt dit kansen om water, natuur en recre- atie met elkaar te verbinden. Ook vergroening, biodiversiteit en onderhoud van de openbare ruimte vragen nadrukkelijk aandacht. Richting 2050 wordt ingezet op een klimaatbestendige en duurzame leefomgeving met voldoende groen, waterberging en koelteplekken. De energietransitie vormt ook in Bredevoort een belangrijke opgave. Nieuwe woningen wor- den standaard aardgasvrij en bijna energieneutraal gerealiseerd. Voor de bestaande bouw ligt er een opgave om woningen te isoleren en stapsgewijs aardgasvrij te maken. De ambi- tie is om uiterlijk in 2050 een volledig aardgasvrije en klimaatneutrale gebouwde omgeving te realiseren. Dit vraagt om ruimte voor energie-infrastructuur, zoals transformatorstations, kabels en laadvoorzieningen, maar ook om zorgvuldig inpassen van deze voorzieningen in het historische en landschappelijke karakter van Bredevoort. De beschikbare netcapaciteit en de mogelijkheden voor lokale energiesystemen vormen daarbij een belangrijke randvoor- waarde voor verdere ontwikkeling.

Bredevoort kent daarnaast een bijzondere opgave rond het zichtbaar en beleefbaar maken van de historische vestingstructuur. Grote delen van de voormalige vestingwerken zijn nog aanwezig in de ondergrond of in de ruimtelijke structuur, maar zijn voor inwoners en bezoe- kers nauwelijks herkenbaar. Het herstellen, accentueren en beleefbaar maken van deze structuren – waaronder grachten, bastions en oude waterlopen – biedt kansen om de identi- teit van Bredevoort te versterken en te verbinden met actuele opgaven op het gebied van klimaatadaptatie, waterbeheer en recreatie. De historische relatie tussen Bredevoort en wa- ter vormt hierbij een belangrijke kans. Het versterken van waterstructuren kan niet alleen bijdragen aan klimaatadaptatie en waterberging, maar ook aan het herstel en de beleving van de vestingstructuur. Daarmee worden erfgoed, water en leefomgeving nadrukkelijk in samenhang ontwikkeld. Mobiliteit en bereikbaarheid blijven belangrijke aandachtspunten. Bredevoort moet goed be- reikbaar blijven voor inwoners en bezoekers, maar tegelijkertijd moet de verkeersdruk in het centrum beheersbaar blijven. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar fysieke verkeersveilig- heid, maar ook naar sociale veiligheid, verblijfskwaliteit en de beleefbaarheid van de open- 56/89 bare ruimte.

Tegelijk biedt de ontwikkeling van langzaam verkeer, zoals wandelen en fiet- sen, kansen om recreatie en bereikbaarheid te versterken. Ook digitalisering speelt een steeds grotere rol in het functioneren van Bredevoort. Culturele voorzieningen, toerisme, dienstverlening en wonen zijn steeds sterker afhankelijk van goede digitale verbindingen. Een betrouwbare digitale infrastructuur draagt daarmee ook bij aan de leefbaarheid en economische vitaliteit van het stadje. De toekomst van Bredevoort ligt in het versterken van de unieke combinatie van erfgoed, gemeenschap, cultuur en leefkwaliteit. Ontwikkelingen moeten daarom niet alleen het historische karakter beschermen, maar juist ook bijdragen aan een levendig en leefbaar vestingstadje waarin mensen willen wonen, ontmoeten en verblijven. 4.5 Bedrijventerreinen De bedrijventerreinen in Aalten en Dinxperlo vormen een belangrijke economische drager van de gemeente en bieden werkgelegenheid voor een groot deel van de inwoners. Tegelij- kertijd zijn het niet alleen plekken van productie en logistiek, maar ook gebieden waar dage- lijks veel mensen werken, elkaar ontmoeten en een groot deel van hun tijd doorbrengen. De kwaliteit van de werkomgeving, de bereikbaarheid, veiligheid en duurzaamheid van de ter- reinen worden daarom steeds belangrijker voor het functioneren van de gemeente als ge- heel.

Ondernemers geven aan dat voldoende ruimte voor ontwikkeling essentieel is om bedrijven te behouden en werkgelegenheid te borgen. Tegelijkertijd bestaat nadrukkelijk behoefte aan aantrekkelijke, toekomstbestendige en duurzame bedrijventerreinen die niet alleen econo- misch goed functioneren, maar ook bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving en het vestigingsklimaat van de gemeente. De opgave voor de bedrijventerreinen ligt daarom niet uitsluitend in uitbreiding, maar nadrukkelijk ook in kwaliteitsverbetering, verduurzaming en efficiënter ruimtegebruik. Bestaande terreinen moeten beter worden benut en tegelijkertijd aantrekkelijker, klimaatbestendiger en toekomstbestendiger worden ingericht. De vraag naar ruimte voor bedrijvigheid is groot en zal naar verwachting verder toenemen. De bestaande bedrijventerreinen, met name ’t Broek in Aalten, zijn grotendeels vol of ken- nen nog maar beperkte uitbreidingsmogelijkheden. Voor de periode tot 2035 wordt daarom ingezet op het optimaal benutten van de bestaande terreinen, onder andere door herstruc- turering, intensiever ruimtegebruik en het transformeren van verouderde of onderbenutte lo- caties. Waar nodig kan aanvullend worden gekeken naar uitbreiding van bestaande terrei- nen, met name aansluitend aan ’t Broek, mits dit zorgvuldig wordt ingepast in het landschap en rekening houdt met omliggende functies.

Ook voor de periode 2035–2040 blijft behoefte bestaan aan ruimte voor bedrijvigheid. Daar- bij wordt nadrukkelijk gekeken naar regionale afstemming en naar een efficiënter gebruik van bestaande ruimte. Nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan de economische vitali- teit van de gemeente, maar mogen niet leiden tot een onevenredige belasting van de leef- omgeving of het landschap. Ondernemers hebben nadrukkelijk aangegeven dat een voorspelbare en goed functione- rende overheid belangrijk is voor verdere ontwikkeling. Er is behoefte aan een gemeente die actief meedenkt bij bedrijfsontwikkeling, procedures inzichtelijk maakt en samen met on- dernemers zoekt naar oplossingen voor knelpunten op het gebied van ruimte, infrastructuur en duurzaamheid. 57/89 Tegelijkertijd vragen bedrijventerreinen ook om meer aandacht voor de menselijke maat. Werknemers brengen een groot deel van hun tijd door op deze locaties. Een veilige, groene en aantrekkelijke werkomgeving draagt niet alleen bij aan klimaatadaptatie en biodiversiteit, maar ook aan gezondheid, welzijn, sociale veiligheid en werkplezier. De analyse van de leefomgeving laat zien dat bedrijventerreinen te maken hebben met hit- testress, een hoge mate van verharding en beperkte aanwezigheid van groen. Bij hevige neerslag kan bovendien wateroverlast optreden doordat regenwater onvoldoende wordt vastgehouden of geïnfiltreerd.

Richting 2050 wordt daarom ingezet op het afkoppelen van verhard oppervlak, het lokaal vasthouden van water en het vergroenen van bedrijventerrei- nen. Bomen, groene zones en klimaatadaptieve inrichting dragen niet alleen bij aan biodi- versiteit en waterbeheer, maar verbeteren ook de verblijfskwaliteit van werknemers en be- zoekers. De energietransitie vormt daarnaast een belangrijke en urgente opgave. De vraag naar elektriciteit neemt sterk toe door elektrificatie van bedrijfsprocessen, vervoer en logistiek. Tegelijkertijd staat de capaciteit van het elektriciteitsnet onder druk. Nieuwe ontwikkelingen zijn daarom alleen mogelijk wanneer voldoende netcapaciteit beschikbaar is of wanneer ge- bruik kan worden gemaakt van slimme lokale energiesystemen en energieopslag. Dit bete- kent dat ruimte nodig is voor transformatorstations, kabeltracés, laadvoorzieningen en mo- gelijk energieopslag. Daarnaast wordt ingezet op maximale benutting van daken voor zonne-energie en op het combineren van energieopwekking met andere functies. Ook circulair ruimtegebruik vormt een belangrijke opgave. Bedrijventerreinen moeten effici- enter worden gebruikt, waarbij leegstand wordt tegengegaan en bestaande gebouwen waar mogelijk worden hergebruikt of getransformeerd. Nieuwe ontwikkelingen moeten bijdragen aan een circulaire economie waarin materialen worden hergebruikt en afval wordt beperkt.

De relatie tussen bedrijventerreinen en de omgeving vraagt nadrukkelijk aandacht. In veel gevallen grenzen bedrijventerreinen direct aan woongebieden of aan het buitengebied. Dit kan leiden tot overlast in de vorm van geluid, verkeer of visuele impact. Het realiseren van groene bufferzones, het verbeteren van de ruimtelijke overgang en het beperken van hinder zijn daarom belangrijke aandachtspunten. Bij de ontwikkeling en uitbreiding van bedrijventerreinen wordt nadrukkelijk rekening gehou- den met omgevingsveiligheid. Nieuwe activiteiten worden beoordeeld op mogelijke risico’s voor de omgeving en worden alleen toegestaan wanneer deze passen binnen de geldende veiligheidsnormen en geen onaanvaardbare risico’s opleveren. Mobiliteit en bereikbaarheid vormen eveneens een belangrijk onderdeel van de opgave. Be- drijventerreinen moeten goed bereikbaar blijven voor werknemers, leveranciers en klanten. Tegelijk moet worden voorkomen dat extra verkeer leidt tot overlast in woongebieden of op lokale wegen. De ontsluiting via de N318 en N313 speelt daarbij een belangrijke rol. Daar- naast wordt ingezet op het verbeteren van bereikbaarheid voor werknemers zonder auto, bijvoorbeeld via openbaar vervoer, fietsvoorzieningen en nieuwe vormen van mobiliteit.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://aalten.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/03c74868-9edd-4b7c-ad45-e5f3ee8738da?agendaItemId=75fb32b6-4d79-4a6b-b029-2efa438e253a