Bijlage 1 - ontwerp Omgevingsvisie gemeente Aalten 2040
Tekst van het document
Tegelijk geven inwoners duidelijk aan dat woningbouw noodzakelijk is om de leefbaarheid en het voorzie- ningenniveau op peil te houden, mits deze zorgvuldig wordt ingepast en niet ten koste gaat van het karakter van de leefomgeving. Wonen wordt in deze Omgevingsvisie nadrukkelijk gezien als een maatschappelijk goed en niet uitsluitend als een marktproduct. Het doel is om voor alle inwoners passende en betaal- bare woonruimte beschikbaar te hebben, ook voor groepen die dit niet zelfstandig via de markt kunnen realiseren. Dit vraagt om solidariteit tussen verschillende groepen op de wo- ningmarkt en om een actieve rol van de gemeente in het realiseren van voldoende betaal- bare en passende woningen. Wonen wordt daarbij niet alleen gezien als een ruimtelijke of economische opgave, maar nadrukkelijk ook als een sociale opgave. De woningbouwopgave wordt bovendien nadruk- kelijk bezien in relatie tot de Achterhoek als netwerkregio, waarin verschillende kernen, dor- pen en buurtschappen gezamenlijk bijdragen aan leefbaarheid, voorzieningen, bereikbaar- heid en brede welvaart. Passende woningbouw draagt daarmee niet alleen bij aan de lokale woonbehoefte, maar ook aan het functioneren van de regio als geheel.
De beschikbaarheid van passende woningen bepaalt mede of jongeren kunnen blijven wonen, ouderen onder- deel kunnen blijven van hun gemeenschap en voorzieningen en verenigingen voldoende draagvlak behouden. Binnen de woningmarkt wordt nadrukkelijk gekeken naar de balans tussen generaties. Jon- geren en starters staan onder druk en hebben moeite om passende woonruimte te vinden. Tegelijk wordt van andere groepen, waar mogelijk, een bijdrage gevraagd aan doorstro- ming, bijvoorbeeld door het beschikbaar maken van woningen of het verhuizen naar pas- sende woonvormen. De gemeente Aalten zet richting 2040 in op een geleidelijke en evenwichtige toevoeging van woningen, waarbij wordt aangesloten bij de behoefte van verschillende doelgroepen en bij de gewenste ontwikkeling van de leefomgeving. Concreet betekent dit dat in de periode tot 2040 circa 1.350 nieuwe woningen worden gerealiseerd binnen de gemeente Aalten. Daarvan zijn circa 900 woningen voorzien in de periode 2026–2035. Daarmee is aangeslo- ten op de regionale woondeal en het Volkshuisvestingsprogramma van de gemeente Aal- ten. Voor een belangrijk deel van deze woningbouwopgave zijn inmiddels al concrete plan- nen, locaties en gebiedsontwikkelingen in voorbereiding, uitvoering of verdere planvorming.
23/89 Het gaat daarbij onder andere om grotere woningbouwontwikkelingen in Aalten, Dinxperlo en Bredevoort, maar ook om kleinschaliger ontwikkelingen in buurtschappen en het buiten- gebied. Voorbeelden hiervan zijn onder andere woningbouwlocaties zoals ’t Beggelder in Dinxperlo, de ontwikkeling rond de Slingeplas in Bredevoort, verschillende inbreidingsloca- ties in Aalten en kleinschalige uitbreidingen in buurtschappen zoals Lintelo, Barlo, IJzerlo en De Haart. Daarnaast bestaan kansen voor woningbouw via functieverandering, herstructu- rering en de herontwikkeling van maatschappelijk vastgoed. Daarmee is de woningbouwopgave richting 2035 niet alleen een beleidsmatige ambitie, maar voor een belangrijk deel ook al concreet ruimtelijk vertaald. De exacte uitwerking, fa- sering en programmering van locaties blijft daarbij afhankelijk van de verdere planvorming, de ontwikkeling van de woningbehoefte, de beschikbare infrastructuur en de integrale afwe- ging van belangen binnen de leefomgeving. Voor de periode 2035–2040 wordt voorlopig uitgegaan van circa 450 aanvullende woningen binnen de gemeente Aalten. De exacte invulling en verdeling van deze aanvullende woning- bouwopgave wordt in de komende jaren nader bepaald, mede op basis van de ontwikkeling van de woningbehoefte, de voortgang van de woningbouwproductie en de leefbaarheidsop- gaven binnen de gemeente.
Daarbij wordt vooralsnog aangesloten bij het uitgangspunt uit het Volkshuisvestingsprogramma om de aanvullende woningbouwopgave in eerste instantie evenredig naar rato van het aantal inwoners over de verschillende kernen en deelgebieden van de gemeente te verdelen. Tegelijk blijft in het vervolgproces nadrukkelijk ruimte bestaan voor maatwerk op basis van actuele woningbehoefte, leefbaarheid, voorzieningen, bevolkingssamenstelling, ruimtelijke kwaliteit en beschikbare infrastructuur. De gemeente stuurt daarbij nadrukkelijk op een evenwichtige woningvoorraad. Uiterlijk in 2035 is sprake van een betere balans tussen vraag en aanbod, met een duidelijke toename van het aantal woningen voor starters, jonge- ren en ouderen. Minimaal twee derde van de nieuwbouw bestaat uit betaalbare woningen. Daarnaast wordt ingezet op het verbeteren van de doorstroming op de woningmarkt, zodat inwoners in alle levensfasen binnen de gemeente passende woonruimte kunnen vinden. Daarnaast wordt bij woningbouw nadrukkelijk rekening gehouden met de beschikbaarheid en capaciteit van infrastructuur, waaronder energie, water en riolering. In met name het bui- tengebied geldt dat niet overal een rioolaansluiting aanwezig is of voldoende capaciteit be- schikbaar is. Ook de capaciteit van het elektriciteitsnet vormt een belangrijke randvoor- waarde voor verdere ontwikkeling.
Nieuwe woningen zijn alleen mogelijk wanneer de beno- digde infrastructuur op een duurzame en toekomstbestendige manier kan worden gereali- seerd of tijdig beschikbaar is. De beschikbaarheid van infrastructuur bepaalt daarmee mede de fasering, prioritering en uitvoerbaarheid van woningbouwontwikkelingen. De eerste fase van de woningbouwopgave wordt hoofdzakelijk ingevuld binnen de be- staande kernen Aalten, Dinxperlo en Bredevoort, aangevuld met reeds in voorbereiding en uitvoering zijnde uitbreidingslocaties bij kleinere kernen en dorpen. Daarbij hebben inbrei- ding, hergebruik en transformatie van bestaande locaties voorrang, maar wordt steeds een integrale afweging gemaakt met andere ruimtevragende functies zoals groen, water, ener- gie-infrastructuur en bereikbaarheid. Waar nodig vindt beperkte en zorgvuldig ingepaste uit- breiding plaats. In sommige kernen, met name Dinxperlo, ligt de opgave niet alleen in het toevoegen van woningen, maar ook in het doorbreken van stagnatie in de ontwikkeling van de gebouwde omgeving. Hier wordt woningbouw nadrukkelijk ingezet als middel om herstructurering en kwaliteitsverbetering op gang te brengen. 24/89 Voor de tweede fase van de woningbouwopgave, in de periode 2035–2040, wordt aanvul- lend gekeken naar mogelijkheden voor woningbouw in zowel de grotere kernen als het bui- tengebied en de buurtschappen.
Daarbij wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de ont- wikkeling van de woningbehoefte, de voortgang van de woningbouwproductie, de leefbaar- heidsopgaven en de aanwezigheid van voorzieningen in de verschillende deelgebieden. Daarbij geldt nadrukkelijk dat de hoofdkernen ook na 2035 een belangrijke rol blijven vervul- len in de woningbouwopgave van de gemeente. Deze benadering komt voort uit de constatering dat de leefbaarheid in delen van de ge- meente onder druk staat door vergrijzing, het vertrek van jongeren en het afnemen van het draagvlak voor voorzieningen en gemeenschap. Tegelijk vormen zowel de kernen als het buitengebied belangrijke dragers van de identiteit van Aalten. Door op beperkte en zorgvuldig ingepaste schaal woningen toe te voegen in verschillende deelgebieden van de gemeente, wordt de bevolkingssamenstelling evenwichtiger, blijft de sociale samenhang behouden en ontstaat er voldoende draagvlak om voorzieningen, ge- meenschap en landschap in stand te houden. Woningbouw wordt daarmee nadrukkelijk in- gezet als instrument om zowel de leefbaarheid als de kwaliteit van de leefomgeving te be- houden en te versterken. De invulling van deze tweede fase wordt richtinggevend verdeeld over de verschillende deelgebieden van de gemeente.
Deze verdeling is gebaseerd op een samenhangende af- weging van de lokale woningbehoefte, de demografische opbouw, het belang van het be- houd van voorzieningen en gemeenschap, de schaal en draagkracht van het gebied en de mogelijkheden voor inpassing binnen bestaande structuren. Daarnaast is rekening gehou- den met de beperkingen die voortkomen uit landschap, water, natuur en energie-infrastruc- tuur. Daarbij wordt vooralsnog aangesloten bij het uitgangspunt uit het Volkshuisvestings- programma om de aanvullende woningbouwopgave in eerste instantie evenredig naar rato van het aantal inwoners over de verschillende kernen en deelgebieden van de gemeente te verdelen. De definitieve invulling en verdeling van deze aanvullende woningbouwopgave wordt in de komende jaren nader bepaald in samenhang met de ontwikkeling van de woningbehoefte, de voortgang van woningbouwplannen en het gebiedsgerichte vervolgproces. De toevoeging van woningen in het buitengebied en de buurtschappen vindt uitsluitend plaats in de vorm van maatwerk. Daarbij wordt aangesloten bij bestaande structuren en wordt ingezet op vormen zoals hergebruik van vrijkomende bebouwing, kleinschalige toe- voegingen bij erven, generatie-erven en andere passende woonvormen.
Daarbij wordt na- drukkelijk rekening gehouden met milieukundige randvoorwaarden, zoals geurhinder, spuit- zones en de aanwezigheid van agrarische functies. Niet iedere locatie in het buitengebied is geschikt voor woningbouw of functieverandering. Per situatie wordt beoordeeld of sprake is van een aanvaardbare en toekomstbestendige woonomgeving. Waar passend kunnen rood-voor-roodregelingen en functieverandering van erven bijdragen aan de woningbouw- opgave en de verbetering van de ruimtelijke kwaliteit van het buitengebied. Grootschalige woningbouw in het buitengebied is uitgesloten. Alle woonontwikkelingen, zowel in de kernen als in het buitengebied, worden toekomstbe- stendig ingericht. Dat betekent dat zij klimaatadaptief zijn, bijdragen aan biodiversiteit en re- kening houden met de beschikbare energie-infrastructuur, water- en bodemsystemen en bereikbaarheid. Daarbij wordt nadrukkelijk gestuurd op het voorkomen van extra druk op bestaande knelpunten in de leefomgeving, zoals geluidhinder, verkeersveiligheid en de be- reikbaarheid van voorzieningen. 25/89 De gemeente richt zich daarbij niet alleen op het realiseren van woningen, maar nadrukke- lijk ook op het versterken van gemeenschappen.
Ontwikkelingen zijn alleen mogelijk wan- neer zij bijdragen aan een leefbare, toekomstbestendige en sociaal sterke woonomgeving en passen binnen de identiteit en schaal van de verschillende kernen en buurtschappen. De woningopgave vraagt ook om het maken van keuzes en het doen van concessies. Niet alle woonwensen kunnen volledig worden gehonoreerd. Dit kan betekenen dat woningen compacter worden, dat ruimte efficiënter wordt gebruikt en dat nieuwe woonvormen ont- staan, zoals woningdelen, hofjes en collectieve woonvormen. De woningbouwopgave vormt daarmee niet alleen een kwantitatieve opgave, maar vooral een kwalitatieve en gebiedsge- richte opgave, waarin wonen, leefbaarheid, landschap en gemeenschap in samenhang wor- den ontwikkeld. 2.7.2 Voorzieningen, gezondheid en sociale leefomgeving Inwoners geven aan dat leefbaarheid in belangrijke mate samenhangt met de mogelijkheid om elkaar te ontmoeten, activiteiten te organiseren en onderdeel te blijven van een ge- meenschap. Voorzieningen spelen daarin een belangrijke rol, maar leefbaarheid gaat na- drukkelijk over méér dan alleen gebouwen of functies.
Juist ontmoeting, sociale verbonden- heid, welzijn en gemeenschapsvorming bepalen in hoge mate de kwaliteit van het dagelijks leven in kernen en buurtschappen De gemeente ziet gemeenschapshuizen, Kulturhusen, verenigingen en andere ontmoe- tingsplekken nadrukkelijk als sociale infrastructuur van de leefomgeving. Deze voorzienin- gen vervullen een belangrijke rol in ontmoeting, gemeenschapsvorming, participatie, welzijn en samenredzaamheid. Juist in kleinere kernen en buurtschappen zijn zij vaak het sociale hart van de gemeenschap en dragen zij direct bij aan leefbaarheid en sociale samenhang. Het behouden en versterken van deze sociale infrastructuur vormt daarom een belangrijk onderdeel van de ontwikkeling van een gezonde en toekomstbestendige gemeente. Daarbij gaat het nadrukkelijk niet alleen om gebouwen of voorzieningen op zichzelf, maar vooral om hun maatschappelijke betekenis voor de gemeenschap en het dagelijks leven van inwoners. Grotere centrumvoorzieningen, zoals middelbaar onderwijs, grootschalige detailhandel, zorgvoorzieningen en regionale functies, blijven in hoofdzaak geconcentreerd in de grotere kernen Aalten en Dinxperlo. Daarmee blijven deze kernen een belangrijke functie vervullen voor de gemeente en de regio. Tegelijkertijd zet de gemeente nadrukkelijk in op het behouden en versterken van de sociale basis in kleinere kernen en buurtschappen.
Ontmoetingsplekken, gemeenschapshuizen, verenigingen, sportvoorzieningen en andere laagdrempelige voorzieningen spelen daarbij een belangrijke rol voor leefbaarheid, gemeenschapsvorming en welzijn. In buurtschappen wordt ingezet op maatwerk, waarbij voorzieningen, bereikbaarheid en so- ciale netwerken gezamenlijk bijdragen aan de leefbaarheid. Ontwikkelingen zijn alleen mo- gelijk wanneer zij bijdragen aan het functioneren van de gemeenschap en de toegankelijk- heid van voorzieningen. Voor buurtschappen wordt een gerichte voorzieningenstrategie ontwikkeld. Daarbij wordt gekeken hoe voorzieningen zoals scholen, dorpshuizen en ontmoetingsplekken ook bij ver- grijzing en beperkte groei behouden kunnen blijven. Dit kan onder andere door multifunctio- neel gebruik, ondersteuning van lokale initiatieven en gerichte investeringen in toekomstbe- stendige voorzieningen. 26/89 De ontwikkeling van de leefomgeving vraagt daarnaast om een verschuiving van individuele naar gezamenlijke verantwoordelijkheid. Naast formele voorzieningen wordt steeds meer ingezet op samenredzaamheid en informele netwerken, waarbij inwoners elkaar ondersteu- nen en bijdragen aan de leefbaarheid van hun omgeving. Daarbij wordt nadrukkelijk ingezet op het versterken van gemeenschapsvorming en sociale cohesie.
Ontmoeting, verenigings- leven, vrijwilligerswerk en lokale initiatieven vormen een belangrijke basis voor leefbaarheid en welzijn in zowel de kernen als de buurtschappen. De leefomgeving wordt zodanig ingericht dat deze beweging, ontmoeting en gezondheid sti- muleert. Groen, veilige routes en toegankelijke openbare ruimte vormen daarbij een belang- rijke basis. Daarnaast streeft de gemeente ernaar dat alle inwoners uiterlijk in 2040 binnen 300 meter toegang hebben tot groen, speelruimte of verkoeling en dat de leefomgeving aantoonbaar bijdraagt aan gezondheid en welzijn. Bij ontwikkelingen wordt nadrukkelijk gestuurd op een toegankelijke, inclusieve en kwalita- tief goede leefomgeving die bijdraagt aan gezondheid, ontmoeting, sociale samenhang en het functioneren van voorzieningen. Ontwikkelingen moeten passen binnen de schaal en draagkracht van het gebied en mogen niet leiden tot een onevenredige verslechtering van de leefbaarheid of het functioneren van voorzieningen. 2.7.3 Mobiliteit Bereikbaarheid en verkeersveiligheid worden door inwoners veelvuldig genoemd als aan- dachtspunten. Met name in woongebieden en buurtschappen bestaat behoefte aan lagere snelheden, veilige routes voor fietsers en voetgangers en het beperken van zwaar verkeer door woongebieden.
De gemeente ziet mobiliteit niet alleen als een verkeerskundige opgave, maar ook als een belangrijk onderdeel van leefbaarheid, gezondheid en bereikbaarheid van voorzieningen. Mobiliteit bepaalt mede of inwoners elkaar kunnen ontmoeten, zelfstandig kunnen blijven functioneren en toegang houden tot werk, zorg en voorzieningen. Bij ruimtelijke keuzes wordt het STOMP-principe gehanteerd, waarbij prioriteit wordt gege- ven aan lopen en fietsen. Tegelijk blijft de auto in een landelijke gemeente noodzakelijk. Uiterlijk in 2030 wordt het merendeel van de wegen binnen de bebouwde kommen ingericht als 30 km/uur-gebied. De gemeente streeft ernaar het aantal verkeersslachtoffers in 2030 met minimaal 50% te reduceren ten opzichte van 2020. Richting 2040 wordt een samenhangend, veilig en aantrekkelijk fietsnetwerk gerealiseerd tussen alle kernen en buurtschappen, zodat fietsgebruik een volwaardig alternatief vormt voor korte en middellange afstanden. De gemeente Aalten ziet daarnaast de ontwikkeling van zelfrijdende voertuigen als een be- langrijke kans voor de toekomst van mobiliteit in een landelijke gemeente. Zelfrijdende mo- biliteit kan bijdragen aan het verbeteren van de bereikbaarheid van voorzieningen, met name voor ouderen en minder mobiele inwoners, en kan een belangrijke rol spelen in het verbinden van buurtschappen met de kernen.
De gemeente wil deze ontwikkeling actief volgen en waar mogelijk benutten, bijvoorbeeld door ruimte te bieden voor pilots en nieuwe mobiliteitsconcepten. De grensligging van ge- meente Aalten biedt daarnaast kansen voor grensoverschrijdende samenwerking op het ge- bied van mobiliteit, economie, recreatie en voorzieningen. De gemeente werkt daarbij sa- men met regionale en Euregio-partners aan het versterken van grensoverschrijdende ver- bindingen en bereikbaarheid. 27/89 De ontwikkeling van zelfrijdende voertuigen en slimme mobiliteitssystemen is nauw verbon- den met digitalisering en data. In lijn met de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) wordt ingezet op een veilige, betrouwbare en toekomstbestendige digitale infrastructuur die deze vormen van mobiliteit mogelijk maakt. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt nadrukkelijk gestuurd op goede bereikbaarheid en een pas- sende aansluiting op het mobiliteitssysteem. Daarbij wordt ook rekening gehouden met toe- komstige vormen van mobiliteit, zoals zelfrijdende voertuigen en slimme mobiliteitssys- temen. 2.7.4 Economie en werkgelegenheid Inwoners onderkennen het belang van een sterke lokale economie en voldoende werkgele- genheid voor de vitaliteit van de gemeente. Tegelijk geven zij aan dat economische ontwik- keling niet ten koste mag gaan van leefkwaliteit en landschap.
De gemeente biedt ruimte aan een vitale lokale economie, passend bij de schaal en identi- teit van Aalten. Economische ontwikkeling moet bijdragen aan werkgelegenheid, voorzienin- gen en leefbaarheid, zonder dat dit leidt tot een onaanvaardbare belasting van de leefomge- ving. De bedrijventerreinen, familiebedrijven en ondernemingen binnen gemeente Aalten vormen daarnaast nadrukkelijk onderdeel van de sterke economische structuur van de Achterhoek. De gemeente levert daarmee een belangrijke bijdrage aan de regionale maakindustrie, in- novatiekracht, werkgelegenheid en brede welvaart binnen de regio. Lokale bedrijvigheid draagt niet alleen bij aan economische vitaliteit, maar ook aan leefbaarheid, voorzieningen en de kwaliteit van de leefomgeving. Gemeente Aalten hanteert voor toerisme en recreatie het principe van “waardevol toe- risme”. Dit betekent dat toeristische ontwikkeling niet gericht is op maximale groei, maar op een optimale ontwikkeling die past binnen de draagkracht van landschap, natuur, voorzie- ningen en leefomgeving. De gemeente ziet toerisme daarbij nadrukkelijk niet alleen als eco- nomische sector, maar ook als middel om leefbaarheid, voorzieningen, cultuur, recreatieve kwaliteit en bewonersprofijt te versterken.
Ontwikkelingen moeten daarom niet alleen bijdra- gen aan bezoekersaantallen, maar juist ook aan de kwaliteit van de leefomgeving voor in- woners en aan het functioneren van gemeenschappen. Ontwikkelingen moeten bijdragen aan deze doelen en passen bij de schaal, identiteit en kwaliteit van Aalten. Daarbij wordt nadrukkelijk rekening gehouden met recreatieve druk op landschap, natuur en leefomgeving. In kwetsbare gebieden wordt terughoudend omgegaan met nieuwe recreatieve ontwikkelingen en wordt gestuurd op spreiding, kleinschaligheid en kwaliteit. De gemeente biedt ruimte voor gematigde groei van kleinschalige verblijfsrecreatie, zoals bed & breakfasts, kleinschalige recreatieverblijven, minicampings en vormen van agrotoe- risme. Nieuwe minicampings kunnen daarbij onder voorwaarden bijdragen aan een toe- komstbestendig buitengebied, aanvullende inkomsten voor agrarische bedrijven en verster- king van recreatieve kwaliteit en beleefbaarheid van het landschap. Daarbij geldt nadrukke- lijk dat ontwikkelingen landschappelijk zorgvuldig worden ingepast en bijdragen aan biodi- versiteit, groenstructuren en de kwaliteit van de leefomgeving. Deze ontwikkeling is met name gericht op het buitengebied en sluit aan bij de behoefte aan aanvullende economische dragers voor agrariërs en het versterken van de vitaliteit van het platteland.
28/89 Nieuwe initiatieven moeten aantoonbaar bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving en passen bij de schaal en identiteit van de gemeente. Daarbij wordt nadrukkelijk gestuurd op kleinschaligheid, zorgvuldige landschappelijke inpassing en versterking van natuur, biodi- versiteit en leefkwaliteit. Bedrijventerreinen worden primair geherstructureerd en intensiever benut, met een koppe- ling aan investeringen in klimaatadaptieve inrichting, zoals het aanpakken van wateroverlast en hittestress. Uitbreiding is alleen mogelijk wanneer deze noodzakelijk is en zorgvuldig wordt ingepast. Nieuwe economische ontwikkelingen zijn alleen mogelijk wanneer zij passen bij het karakter van de gemeente en geen onaanvaardbare druk leggen op milieu, verkeer en leefkwaliteit. Bedrijfsactiviteiten zijn alleen mogelijk wanneer zij geen negatieve invloed hebben op de kwaliteit van het oppervlaktewater en het functioneren van het afvalwatersysteem. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt beoordeeld of het afvalwater geschikt is voor verwerking in de bestaande zuiveringsinstallaties. 2.7.5 Land- en tuinbouw Uit de gesprekken met inwoners blijkt dat het buitengebied en de landbouw een belangrijk onderdeel vormen van de identiteit van Aalten. Tegelijk wordt erkend dat de sector veran- dert en dat een balans nodig is tussen landbouw, natuur, water en leefkwaliteit.
De landbouwsector is en blijft een belangrijke drager van het buitengebied van de ge- meente Aalten. De sector levert een essentiële bijdrage aan de voedselproductie, de lokale economie en met name ook aan het beheer en behoud van het karakteristieke agrarische cultuurlandschap. Tegelijk staat de landbouw voor een transitie naar duurzamere en meer natuurinclusieve vormen van bedrijfsvoering. Deze ontwikkeling moet plaatsvinden in balans met natuur, wa- ter, bodem en leefkwaliteit. Niet elke ontwikkeling is overal mogelijk; de ontwikkelruimte ver- schilt per gebied en hangt samen met de draagkracht van het landschap en de aanwezige functies. Daarnaast vraagt de keuze om in de periode 2035–2040 een deel van de woningbouwop- gave nadrukkelijk te richten op het buitengebied om een zorgvuldige afweging in relatie tot de landbouw. De gemeente hanteert daarom een gebiedsgerichte benadering. In sommige gebieden blijft ruimte bestaan voor agrarische ontwikkeling en modernisering, mits deze past binnen de milieukaders en bijdraagt aan een toekomstbestendige bedrijfsvoering. In andere gebieden gelden strengere voorwaarden en wordt terughoudend omgegaan met uitbreiding van agra- rische activiteiten. De gemeente stimuleert landbouw die bijdraagt aan vermindering van emissies, verbetering van biodiversiteit en versterking van bodem- en waterkwaliteit.
Daarbij wordt ingezet op kringlooplandbouw, natuurinclusieve landbouw en het herstel en beheer van landschapsele- menten. Bij de verduurzaming van de landbouw wordt nadrukkelijk gestuurd op het verminderen van emissies en het beperken van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Daarbij ligt de nadruk op het terugdringen van middelen met de grootste impact op milieu en gezondheid en op het stimuleren van duurzamere alternatieven en teeltsystemen. 29/89 Vrijkomende agrarische bebouwing vormt een belangrijke opgave. Hergebruik van be- staande erven heeft de voorkeur boven nieuw ruimtebeslag. Functieverandering is mogelijk, mits deze past bij de schaal en het karakter van het gebied en geen extra druk legt op land- schap, verkeer, milieu en leefkwaliteit. Kleinschalige verblijfsrecreatie en agrotoerisme vormen een belangrijke aanvullende econo- mische drager voor een toekomstbestendig buitengebied. De gemeente biedt daarom na- drukkelijk ruimte aan passende recreatieve nevenactiviteiten bij agrarische bedrijven, waar- onder minicampings, recreatieverblijven, streekbeleving en andere vormen van agrotoe- risme, mits ontwikkelingen bijdragen aan landschappelijke kwaliteit, biodiversiteit, leefbaar- heid en een vitaal platteland. Ontwikkelingen moeten passen binnen een toekomstbestendige landbouwstructuur en bij- dragen aan de kwaliteit en draagkracht van het gebied.
Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar de balans tussen landbouw, natuur, water, landschap en leefomgeving. Ontwikkelin- gen die leiden tot een onevenredige aantasting van landschap, natuur, water, agrarische functies of de kwaliteit van de leefomgeving passen niet binnen de koers van deze Omge- vingsvisie. 2.7.6 Natuur, landschap en biodiversiteit Inwoners hechten grote waarde aan het landschap, de rust en de groene omgeving. Het be- houd van het coulisselandschap en de biodiversiteit wordt breed gezien als een belangrijke randvoorwaarde voor toekomstige ontwikkelingen. De gemeente zet in op behoud en versterking van natuur, landschap en biodiversiteit als basis voor de kwaliteit van de leefomgeving. Het coulisselandschap, de houtwallen, beekda- len en ecologische verbindingen vormen daarbij de kern. Ontwikkelingen worden beoor- deeld op hun bijdrage aan deze kwaliteiten. Daarbij geldt dat niet alleen wordt gekeken naar het voorkomen van schade, maar nadruk- kelijk ook naar mogelijkheden om natuur en landschap te versterken. De gemeente zet in op herstel van landschapselementen en het versterken van de groenblauwe structuur. Nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan deze structuur, bijvoorbeeld door het toevoegen van groen, het herstellen van verbindingen en het verbeteren van leefgebieden voor flora en fauna.
De gemeente werkt daarbij toe naar een samenhangende groenblauwe dooradering van het gehele gemeentelijke grondgebied. Dit betekent dat groenstructuren, waterlopen, beekdalen, houtwallen, erfbeplanting, ber- men, oevers en andere landschapselementen niet los van elkaar worden ontwikkeld, maar stap voor stap met elkaar worden verbonden tot één robuust netwerk. Deze groenblauwe dooradering vervult tegelijk functies voor biodiversiteit, waterberging, klimaatadaptatie, re- creatieve kwaliteit, landschappelijke samenhang en de gezondheid van de leefomgeving. Richting 2040 wordt ingezet op een aantoonbare versterking van deze groenblauwe door- adering, zowel in het buitengebied als in de kernen. Nieuwe ontwikkelingen zijn alleen mo- gelijk wanneer zij de bestaande groenblauwe structuur behouden of versterken/herstellen. Waar bestaande verbindingen ontbreken of verzwakt zijn, wordt bij nieuwe ontwikkelingen nadrukkelijk gezocht naar herstel en versterking. In kwetsbare gebieden, zoals nabij natuurgebieden en in beekdalen, geldt een terughou- dende benadering. Hier worden strengere eisen gesteld aan ontwikkelingen en wordt priori- teit gegeven aan natuur en water. Ook recreatieve ontwikkelingen worden beoordeeld op hun effecten op natuur, rust, donkerte en biodiversiteit.
In gebieden waar de draagkracht 30/89 van natuur en landschap onder druk staat, wordt terughoudend omgegaan met intensivering van recreatief gebruik. Richting 2030 wordt ingezet op aantoonbaar herstel van biodiversiteit, met als doel bij te dragen aan het herstel van minimaal 20% van de ecosystemen. Richting 2040 en 2050 wordt dit verder uitgebreid. Binnen de gemeente wordt dit vertaald naar een meetbare toe- name van biodiversiteit, onder andere via uitbreiding van landschapselementen en verster- king van ecologische verbindingen. Op basis van analyses van landschappelijke kwaliteit, biodiversiteit en de samenhang van groen- en waterstructuren onderscheidt de gemeente daarnaast een aantal focusgebieden waar versterking van de groenblauwe dooradering met prioriteit wordt opgepakt: 1. Het gaat daarbij in de eerste plaats om het noordelijk deel van de gemeente, waar versterking van landschappelijke verbindingen, natuurstructuren en waterlopen no- dig is om de samenhang van het landschap en de ecologische kwaliteit te verbete- ren. 2. Daarnaast ligt een belangrijk focusgebied aan de zuidwestzijde van de gemeente, met name ten noordoosten en westen van Dinxperlo. In dit gebied liggen opgaven op het gebied van biodiversiteit, landschappelijke samenhang, waterbeheer en de verbinding tussen groenstructuren, beekdalen en agrarisch landschap. 3.
Een derde focusgebied ligt aan de zuidoostzijde van de gemeente, met name in en rond De Haart. Hier vragen de samenhang tussen natuur, water, landschap en eco- logische verbindingen nadrukkelijk om versterking. Daarbij speelt ook de relatie met het water- en bodemsysteem een belangrijke rol. In deze focusgebieden wordt de komende jaren gericht ingezet op herstel en versterking van landschapselementen, ecologische verbindingen, waterstructuren en biodiversiteit. Daarbij wordt nadrukkelijk gezocht naar koppelkansen met klimaatadaptatie, waterbeheer, recreatie, landbouwtransitie en de kwaliteit van de leefomgeving. Bij ruimtelijke ontwikkelingen wordt verder nadrukkelijk rekening gehouden met stikstofde- positie en de nabijheid van Natura 2000-gebieden, met name in de gemeente Winterswijk. Ontwikkelingen zijn alleen mogelijk wanneer zij aantoonbaar passen binnen de geldende regelgeving en geen significant negatieve effecten hebben op beschermde natuurgebieden. Dit betekent dat woningbouw, agrarische ontwikkeling en economische activiteiten alleen mogelijk zijn wanneer zij uitvoerbaar zijn binnen de stikstofkaders en bijdragen aan een duurzame ontwikkeling van het gebied. Bij ontwikkelingen wordt nadrukkelijk gestuurd op het behoud en de versterking van natuur, landschap, biodiversiteit en de groenblauwe dooradering.
Ontwikkelingen die leiden tot een onevenredige aantasting van deze kwaliteiten passen niet binnen de koers van deze Omge- vingsvisie, tenzij aantoonbaar sprake is van een zwaarwegend maatschappelijk belang en per saldo een volwaardige en gebiedseigen compensatie of kwaliteitsverbetering wordt ge- realiseerd. 2.7.7 Water, bodem en klimaat Klimaatverandering en de gevolgen daarvan, zoals droogte en wateroverlast, worden door inwoners herkend als groeiende opgaven. Tegelijk wordt het belang van een robuust water- en bodemsysteem steeds nadrukkelijker benoemd. 31/89 Water en bodem vormen de basis van de leefomgeving en zijn sturend voor ruimtelijke keu- zes. Ontwikkelingen zijn alleen mogelijk wanneer zij passen binnen de natuurlijke kenmer- ken van het gebied en geen negatieve effecten hebben op het water- en bodemsysteem. Naast bekende bodemverontreinigingen wordt rekening gehouden met nieuwe en opko- mende stoffen, zoals PFAS en andere zeer zorgwekkende stoffen. Ontwikkelingen zijn al- leen mogelijk wanneer deze geen risico vormen voor gezondheid en leefomgeving en wan- neer de bodemkwaliteit geschikt is voor de beoogde functie. Ook de rioleringsinfrastructuur vormt een belangrijk onderdeel van het water- en bodemsys- teem.
In gebieden waar geen riolering aanwezig is of waar de capaciteit beperkt is, moeten bij nieuwe ontwikkelingen passende oplossingen worden gerealiseerd, zoals uitbreiding van het rioolstelsel of toepassing van individuele of kleinschalige systemen voor afvalwaterbe- handeling. Ontwikkelingen zijn alleen uitvoerbaar wanneer de afvoer en verwerking van af- valwater duurzaam en verantwoord kan worden geregeld en wanneer de benodigde infra- structuur tijdig beschikbaar is. De gemeente werkt toe naar het behalen van de doelen uit de Kaderrichtlijn Water (KRW). Dit betekent dat de kwaliteit van het oppervlaktewater wordt verbeterd en beschermd. Uiter- lijk in 2027 voldoen oppervlaktewateren aan de normen van de Kaderrichtlijn Water. Rich- ting 2050 wordt toegewerkt naar een volledig klimaatbestendig watersysteem, waarin water- overlast, droogte en hittestress beheersbaar zijn. Ontwikkelingen zijn alleen mogelijk wan- neer zij geen verslechtering veroorzaken van de waterkwaliteit en waar mogelijk bijdragen aan verbetering. De gemeente zet in op een klimaatbestendige inrichting van de leefomgeving. Dit betekent dat water wordt vastgehouden, geborgen en vertraagd afgevoerd en dat functies worden af- gestemd op de draagkracht van de bodem. Daarbij wordt de samenhang tussen water, bo- dem, natuur en groen nadrukkelijk benut.
Wateropgaven worden waar mogelijk gekoppeld aan de versterking van natuur, landschap en de groenblauwe dooradering. Beekdalen, sloten, oevers, wadi’s, groenstroken en andere laagten in het systeem worden niet alleen gezien als technische waterstructuren, maar als onderdelen van een samenhangend raamwerk voor klimaatadaptatie en leefomgevingskwa- liteit. De gemeente streeft ernaar om uiterlijk in 2050 minimaal 70% van het verhard oppervlak af te koppelen van het riool en lokaal te infiltreren of te bergen. Daarbij wordt nadrukkelijk ge- stuurd op een goede balans tussen het vasthouden van water in droge perioden en het voorkomen van wateroverlast bij piekbuien. Maatregelen worden zodanig ontworpen dat zij bijdragen aan beide opgaven. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt rekening gehouden met droogte, wateroverlast en hitte- stress. In zowel bestaande als nieuwe situaties wordt ingezet op vergroening, waterberging en het verminderen van verhard oppervlak. Daarnaast wordt rekening gehouden met regionale wateroverlast, waarbij water afkomstig uit hogere of omliggende gebieden invloed kan hebben op de gemeente Aalten. Dit vraagt om afstemming met het waterschap en omliggende gemeenten. Beekdalen en lage gebieden krijgen meer ruimte voor water. In deze gebieden worden func- ties afgestemd op het watersysteem en wordt terughoudend omgegaan met nieuwe ontwik- kelingen.
32/89 De inzameling en verwerking van stedelijk afvalwater vormt een essentiële randvoorwaarde voor een gezonde leefomgeving. De gemeente is verantwoordelijk voor de inzameling van afvalwater en werkt hierin nauw samen met het waterschap, dat verantwoordelijk is voor de zuivering. Ontwikkelingen zijn alleen mogelijk wanneer de afvoer en verwerking van afval- water op een duurzame en toekomstbestendige manier kan worden geregeld en wanneer deze passen binnen de capaciteit van het bestaande systeem. De kwaliteit van het oppervlaktewater (KRW) en de werking van het afvalwatersysteem zijn direct met elkaar verbonden. Het beperken van vervuiling bij de bron en het zorgvuldig om- gaan met afvalwater dragen bij aan het behalen van de doelen voor waterkwaliteit. Bij ontwikkelingen wordt gestuurd op een robuust en klimaatbestendig water- en bodemsys- teem. Ontwikkelingen moeten bijdragen aan een duurzame inrichting van de leefomgeving en mogen niet leiden tot een onevenredige verslechtering van water-, bodem- en klimaat- systemen. 2.7.8 Energie en klimaat Inwoners erkennen het belang van de energietransitie en zijn bereid hieraan bij te dragen. Er is breed draagvlak voor energiebesparing, het verduurzamen van woningen en klein- schalige vormen van duurzame energieopwekking.
Tegelijk bestaat terughoudendheid ten aanzien van grootschalige energieopwekking die leidt tot aantasting van landschap, natuur, leefkwaliteit of de identiteit van de gemeente. De voorkeur gaat uit naar oplossingen die passen bij de schaal en het karakter van Aalten. De gemeente Aalten werkt toe naar een klimaatneutrale en energie-efficiënte leefomgeving. Uiterlijk in 2050 is Aalten energieneutraal en aardgasvrij en wordt alle energie duurzaam op- gewekt. Richting 2030 wordt ingezet op een reductie van de CO ₂-uitstoot met minimaal 55% ten opzichte van 1990. Energiebesparing vormt de eerste stap in de energietransitie. De bestaande woningvoor- raad wordt stapsgewijs verduurzaamd en nieuwe ontwikkelingen worden aardgasvrij gerea- liseerd. Daarbij wordt ingezet op energie-efficiënte oplossingen, isolatie, duurzame warmte- voorzieningen en het beperken van energieverbruik. De warmtetransitie wordt gebiedsgericht en gefaseerd uitgevoerd. De manier waarop wo- ningen en gebouwen aardgasvrij worden gemaakt verschilt per kern, buurtschap en type bebouwing. De gemeente kiest daarbij voor oplossingen die passen bij de schaal van Aal- ten, de beschikbare infrastructuur, de betaalbaarheid voor inwoners en de kwaliteit van de leefomgeving. Uiterlijk in 2050 zijn alle woningen en gebouwen in de gemeente aardgasvrij.
In de periode tot 2030 ligt de nadruk op energiebesparing en de toepassing van hybride en individuele duurzame oplossingen, zodat de overstap naar aardgasvrij gefaseerd en uitvoerbaar kan plaatsvinden. Duurzame energie wordt gerealiseerd op een manier die past bij het karakter en de schaal van de gemeente. De gemeente geeft prioriteit aan energiebesparing, zon op daken, klein- schalige opwekking, energieopslag, slimme energiesystemen en lokale energiegemeen- schappen. De gemeente erkent dat windenergie onderdeel uitmaakt van het bestaande energiesys- teem binnen de gemeente Aalten. Bestaande voorzieningen, zoals windpark Hagenwind, leveren daarbij een bijdrage aan de duurzame energievoorziening binnen de gemeente. 33/89 Voor nieuwe grootschalige energieopwekking in het landschap geldt een terughoudende en zorgvuldig afwegende benadering. De gemeente houdt rekening met de Regionale Energie- strategie (RES) Achterhoek en de regionale aanvulling op het PlanMER Windbeleid en RES Gelderland, waarin zoekgebieden voor windenergie zijn onderzocht. De daarin opgenomen zoekgebieden vormen nadrukkelijk géén automatische ontwikkellocaties voor windenergie.
Per locatie moet steeds opnieuw een integrale gebiedsgerichte afweging plaatsvinden, waarbij nadrukkelijk rekening wordt gehouden met: landschap en landschappelijke samenhang; natuur en biodiversiteit; vogelgevoeligheid; cultuurhistorie; gezondheid; leefbaarheid; veiligheid; water en bodem; agrarische functies; maatschappelijke meerwaarde; lokaal eigenaarschap en participatie; en beschikbare netcapaciteit. Juist in grote delen van het buitengebied van gemeente Aalten komen kwetsbare land- schappen, natuurstructuren, cultuurhistorische waarden, water- en bodemsystemen en leef- baarheidsopgaven samen. Deze kwaliteiten vormen belangrijke randvoorwaarden voor eventuele nieuwe ontwikkelingen op het gebied van energieopwekking. De gemeente erkent daarnaast dat de energietransitie ruimtelijke impact heeft. Ontwikkelin- gen worden daarom niet beoordeeld op het volledig voorkomen van ruimtelijke effecten, maar op de vraag of deze effecten zorgvuldig, aanvaardbaar en gebiedsgericht worden in- gepast in relatie tot landschap, natuur, gezondheid, leefomgeving en maatschappelijke meerwaarde. Ook de beschikbare energie-infrastructuur vormt een belangrijke randvoorwaarde voor ruimtelijke ontwikkeling. De capaciteit van het elektriciteitsnet is beperkt en bepaalt mede waar en wanneer ontwikkelingen mogelijk zijn.
Nieuwe ontwikkelingen moeten passen binnen de beschikbare netcapaciteit of binnen een realistisch en uitvoerbaar perspectief op uitbreiding daarvan. Hiermee wordt voorkomen dat ontwikkelingen leiden tot onuitvoerbare situaties of extra druk op het energiesysteem. De beschikbaarheid van energie-infrastructuur bepaalt daarmee mede de fasering, prioritering en uitvoerbaarheid van ruimtelijke ontwikkelingen binnen de gemeente. De gemeente zet daarnaast in op slimme energiesystemen, flexibiliteit in vraag en aanbod, congestiemanagement en lokale afstemming tussen opwek, opslag en verbruik. Waar mo- gelijk worden ontwikkelingen gekoppeld aan energiegemeenschappen en lokale energie- systemen, zodat beschikbare netcapaciteit efficiënter wordt benut en het energiesysteem robuuster en toekomstbestendiger wordt ingericht. Ontwikkelingen zijn alleen mogelijk wanneer zij passen binnen de draagkracht van het ener- giesysteem en zorgvuldig worden ingepast in landschap en leefomgeving. Daarbij vormen natuur, landschap, cultuurhistorie, gezondheid, leefbaarheid, veiligheid, water, bodem en beschikbare infrastructuur richtinggevende randvoorwaarden voor de beoordeling van nieuwe ontwikkelingen. 34/89 2.7.9 Circulariteit Inwoners geven aan duurzaamheid belangrijk te vinden en dragen zelf actief bij, bijvoor- beeld door afval te scheiden en energie te besparen.
Er is breed draagvlak voor verdere stappen richting een circulaire economie. De gemeente zet in op een circulaire leefomgeving waarin grondstoffen zo lang mogelijk worden hergebruikt en afval tot een minimum wordt beperkt. De gemeente streeft ernaar om het gebruik van primaire grondstoffen in 2030 met 50% te verminderen ten opzichte van 2018 en om uiterlijk in 2050 volledig circulair te zijn. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt circulair bouwen gestimuleerd. Dit betekent dat gebruik wordt gemaakt van herbruikbare en biobased materialen en dat gebouwen worden ontwor- pen met het oog op toekomstig hergebruik. De gemeente zet er daarbij op in om circulair bouwen richting 2030 zoveel mogelijk als uit- gangspunt toe te passen bij gemeentelijke projecten en nieuwe gebiedsontwikkelingen. Daarbij wordt gestreefd naar een toenemend gebruik van herbruikbare, losmaakbare en bi- obased materialen en naar het stimuleren van hergebruik van bestaande gebouwen en bouwmaterialen. Bij particuliere ontwikkelingen en projecten van marktpartijen wordt circu- lair bouwen actief gestimuleerd en waar mogelijk meegenomen in aanbesteding, samen- werking en planvorming. Ook in de landbouw en bedrijvigheid wordt ingezet op het sluiten van kringlopen en het her- gebruik van reststromen. Dit draagt bij aan een efficiënter gebruik van grondstoffen en een vermindering van milieubelasting.
Daarnaast wordt ingezet op een substantiële vermindering van de hoeveelheid restafval per inwoner richting 2030 en verdere minimalisatie richting 2050. Bij ontwikkelingen wordt gestuurd op zorgvuldig gebruik van grondstoffen, hergebruik van materialen en het versterken van een circulaire economie. Ontwikkelingen moeten bijdragen aan een duurzame en toekomstbestendige leefomgeving. 2.7.10 Milieu en emissies Inwoners ervaren op onderdelen hinder van geluid, geur en luchtkwaliteit en geven aan dat verbetering van de milieukwaliteit belangrijk is voor de leefomgeving. De gemeente zet in op verbetering van de milieukwaliteit, met nadruk op luchtkwaliteit, ge- luid en geur, onder andere door bronmaatregelen en het beperken van emissies. Geurhinder vormt een belangrijk onderdeel van de leefkwaliteit en wordt betrokken bij de beoordeling van ontwikkelingen. Met name in het buitengebied, waar landbouw en wonen samenkomen, is het van belang om een goede balans te vinden tussen agrarische activitei- ten en een gezonde leefomgeving. Ontwikkelingen zijn alleen mogelijk wanneer zij geen onaanvaardbare geurhinder veroorza- ken en passen binnen de geldende normen en de gewenste leefkwaliteit.
De gemeente streeft naar een leefomgeving waarin de luchtkwaliteit en geluidsbelasting voldoen aan de geldende normen en waar mogelijk aansluiten bij de strengere advieswaar- den van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Ontwikkelingen moeten aantoonbaar passen binnen de gewenste milieukwaliteit en bijdra- gen aan een gezonde leefomgeving. 35/89 Gemeente Aalten is aangesloten bij het Schone Lucht Akkoord en zet zich in voor verdere verbetering van de luchtkwaliteit. Dit betekent onder andere aandacht voor emissies vanuit verkeer, landbouw en houtstook. Ontwikkelingen zijn daarnaast alleen mogelijk wanneer zij voldoen aan de geldende normen en geen onaanvaardbare hinder veroorzaken. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar afzon- derlijke effecten, maar ook naar de optelsom van milieubelasting. Op locaties waar meerdere vormen van belasting samenkomen, wordt terughoudend omge- gaan met nieuwe ontwikkelingen. Ontwikkelingen moeten passen binnen de gewenste milieukwaliteit en mogen niet leiden tot een onevenredige verslechtering van luchtkwaliteit, geluidssituatie, geurbelasting of leefkwaliteit. 2.7.11 Veiligheid De gemeente Aalten zet in op een veilige leefomgeving, waarin inwoners beschermd zijn tegen risico’s en waarin zij zich ook daadwerkelijk veilig voelen.
Veiligheid wordt daarbij breed benaderd als omgevingsveiligheid en omvat zowel fysieke veiligheid, sociale veilig- heid als de weerbaarheid van de samenleving. Veiligheid wordt daarbij niet alleen benaderd vanuit risico’s en regelgeving, maar ook vanuit leefbaarheid en de kwaliteit van de openbare ruimte. Een veilige leefomgeving vraagt om overzichtelijke, toegankelijke en sociaal veilige gebieden waarin ontmoeting en sociale controle worden gestimuleerd. Onder omgevingsveiligheid wordt verstaan het geheel van risico’s dat samenhangt met de fysieke leefomgeving, zoals risico’s van bedrijven, transport van gevaarlijke stoffen, energie- infrastructuur, klimaatrisico’s en brand. De gemeente werkt daarbij vanuit de kernwaarden van de veiligheidsregio’s, waarbij wordt ingezet op: het voorkomen van risico’s (preventie); het beperken van effecten (mitigatie); en het vergroten van de zelfredzaamheid van inwoners. De gemeente stelt als ambitie dat nieuwe zeer kwetsbare functies, zoals zorginstellingen, scholen en woningen voor minder zelfredzame groepen, niet worden gerealiseerd in aan- dachtsgebieden waar sprake is van verhoogde risico’s.
De gemeente werkt toe naar een structurele verbetering van de omgevingsveiligheid, onder andere door het verminderen van verkeersslachtoffers, het beperken van risico’s in de leef- omgeving en het voldoen aan nationale normen voor waterveiligheid richting 2050. Bij fysieke veiligheid gaat het om risico’s zoals verkeer, bedrijven en transport van gevaar- lijke stoffen. Ontwikkelingen zijn alleen mogelijk wanneer zij passen binnen de geldende veiligheidsnormen en geen onaanvaardbare risico’s opleveren.Onder risicovolle activiteiten worden in ieder geval activiteiten verstaan zoals bedoeld in bijlage VII van het Besluit kwali- teit leefomgeving (Bkl), waaronder opslag en gebruik van gevaarlijke stoffen en bepaalde industriële activiteiten. Ook wordt rekening gehouden met nieuwe risico’s, zoals energieop- slagsystemen en andere vormen van energie-infrastructuur. Onder veiligheid wordt nadrukkelijk ook waterveiligheid verstaan. Dit betreft zowel bescher- ming tegen overstromingen als het beperken van risico’s bij extreme neerslag en waterover- last. De gemeente houdt bij ruimtelijke ontwikkelingen rekening met overstromingsrisico’s en zet in op het vergroten van de zelfredzaamheid van inwoners bij watercalamiteiten. Daarnaast wordt ingezet op sociale veiligheid. De inrichting van de openbare ruimte draagt bij aan overzichtelijkheid, ontmoeting en sociale controle.
36/89 Nieuwe ontwikkelingen worden integraal beoordeeld op veiligheid, waarbij ook aandacht is voor nieuwe risico’s zoals klimaatverandering en digitale kwetsbaarheid. Daarbij wordt ook aandacht besteed aan maatschappelijke ontwrichting en ondermijnende effecten die de vei- ligheid en leefbaarheid van gebieden kunnen aantasten. De gemeente werkt samen met partners aan een weerbare en veilige leefomgeving waarin risico’s tijdig worden gesigna- leerd en beperkt. Bij ontwikkelingen wordt gestuurd op een veilige en weerbare leefomgeving. Ontwikkelingen moeten passen binnen de veiligheidsdoelen van deze Omgevingsvisie en mogen niet leiden tot onaanvaardbare risico’s of een verslechtering van de veiligheid en leefbaarheid van het gebied. 2.7.12 Cultureel erfgoed en identiteit Inwoners zijn trots op de historie en identiteit van hun omgeving en hechten waarde aan het behoud van cultureel erfgoed en karakteristieke structuren. De gemeente zet in op het behoud en de versterking van cultureel erfgoed en identiteit als dragers van ruimtelijke kwaliteit. Historische structuren, monumenten en karakteristieke landschappen worden beschermd en waar mogelijk versterkt. Nieuwe ontwikkelingen moe- ten passen bij de schaal, structuur en geschiedenis van het gebied. Herbestemming van erfgoed wordt gestimuleerd, zodat gebouwen behouden blijven en een nieuwe functie krijgen.
De gemeente zet daarnaast in op het actief zichtbaar en beleefbaar maken van erfgoed. Dit betekent dat niet alleen wordt beschermd, maar ook wordt gewerkt aan herstel, accentue- ring en herinterpretatie van historische structuren, zoals oude waterlopen, vestingwerken en landschapselementen. Onder cultureel erfgoed wordt nadrukkelijk ook archeologie verstaan. Bij nieuwe ontwikke- lingen wordt rekening gehouden met de aanwezigheid van archeologische waarden in de bodem (het bodemarchief). Ontwikkelingen zijn alleen mogelijk wanneer archeologische waarden worden behouden, onderzocht of – indien noodzakelijk – zorgvuldig worden veilig- gesteld. Daarnaast wordt nadrukkelijk gekeken naar kansen om archeologische waarden zichtbaar en beleefbaar te maken als onderdeel van de identiteit van Aalten. Erfgoed wordt daarbij nadrukkelijk ingezet als middel om de identiteit te versterken, de leef- baarheid te vergroten en bij te dragen aan toerisme, klimaatadaptatie en sociale samen- hang. Ontwikkelingen moeten zorgvuldig omgaan met cultuurhistorische waarden, archeologie en karakteristieke structuren en bijdragen aan het behoud en de versterking van de identiteit van Aalten. 2.7.13 Digitale infrastructuur Digitalisering speelt een steeds grotere rol in het dagelijks leven van inwoners.
Werk, zorg, onderwijs, mobiliteit en dienstverlening zijn in toenemende mate afhankelijk van goede digi- tale verbindingen. In een landelijke gemeente als Aalten draagt digitale bereikbaarheid daarmee direct bij aan leefbaarheid, zelfstandigheid en het functioneren van gemeenschap- pen. 37/89 De digitale infrastructuur vormt, in lijn met de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS), een essentiële basisvoorziening voor de leefomgeving. Toegang tot snel, betrouwbaar en veilig internet is noodzakelijk voor wonen, werken, zorg, onderwijs en mobiliteit. In een landelijke gemeente als Aalten is dit van extra belang, omdat fysieke afstanden gro- ter zijn en digitale oplossingen een belangrijke rol spelen in het bereikbaar houden van voorzieningen. De gemeente zet in op volledige dekking van snel en betrouwbaar internet in zowel de ker- nen als het buitengebied. Digitale bereikbaarheid wordt daarbij gezien als een basisvoorzie- ning. Uiterlijk in 2030 beschikken alle huishoudens en bedrijven binnen de gemeente over toegang tot snel en betrouwbaar internet op minimaal gigabitniveau. Daarnaast wordt digitalisering ingezet om de leefomgeving te verbeteren, bijvoorbeeld op het gebied van mobiliteit, energie en dienstverlening. Tegelijkertijd vraagt de toenemende digitalisering om aandacht voor digitale veiligheid, weerbaarheid en autonomie.
De gemeente houdt rekening met risico’s zoals storingen, cy- beraanvallen en afhankelijkheid van digitale systemen. Dit betekent dat bij nieuwe ontwikkelingen ook wordt gekeken naar de robuustheid van sys- temen, de beschikbaarheid van noodvoorzieningen en – waar nodig – het behoud van ana- loge alternatieven. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt nadrukkelijk rekening gehouden met een toekomstbesten- dige, veilige en betrouwbare digitale infrastructuur. 2.7.14 Ruimtelijke inrichting Uit de gesprekken met inwoners blijkt dat er breed besef is dat de ruimte schaars is en dat niet alles overal kan. Tegelijk verwachten inwoners dat keuzes zorgvuldig worden gemaakt en dat kwaliteit voorop staat. De gemeente gaat zorgvuldig om met de beschikbare ruimte. In Aalten is de ruimte schaars en er liggen veel opgaven die om dezelfde ruimte vragen. Ontwikkelingen worden daarom integraal afgewogen en zijn alleen mogelijk wanneer zij passen binnen de beschikbare ruimte en bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving. Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar de samenhang tussen functies en naar de effecten op de omgeving als geheel. Nieuwe ontwikkelingen mogen niet leiden tot versnippering van functies, verrommeling van het landschap of afwenteling van problemen op andere gebieden of toekomstige generaties. Water en bodem zijn sturend bij ruimtelijke keuzes.
Dit betekent dat functies worden afge- stemd op de natuurlijke omstandigheden en dat ontwikkelingen alleen plaatsvinden op loca- ties die daarvoor geschikt zijn. Dit geldt nadrukkelijk ook voor de energietransitie. Nieuwe energievoorzieningen en eventuele locaties voor duurzame energieopwekking worden inte- graal afgewogen in relatie tot landschap, natuur, cultuurhistorie, leefbaarheid, gezondheid, water, bodem en beschikbare energie-infrastructuur. Daarnaast geldt dat de groenblauwe structuur richtinggevend is voor de ruimtelijke in- richting. Nieuwe ontwikkelingen worden zodanig vormgegeven dat zij aansluiten op be- staande groen- en waterstructuren en bijdragen aan de versterking daarvan. Daarmee wordt voorkomen dat ruimtelijke ontwikkelingen leiden tot versnippering van groen, verlies aan samenhang of extra druk op kwetsbare systemen. 38/89 Bij nieuwe ontwikkelingen wordt rekening gehouden met de kwaliteit van afstromend water. Regenwater dat afstroomt van verhard oppervlak wordt waar mogelijk eerst lokaal geïnfil- treerd of gezuiverd, bijvoorbeeld via bodempassages of andere voorzieningen, voordat het wordt afgevoerd naar oppervlaktewater. Voor kleinschalige verblijfsrecreatie gelden aanvullende ruimtelijke voorwaarden. Ontwikke- lingen moeten aantoonbaar bijdragen aan de landschappelijke kwaliteit en passen binnen de bestaande erfstructuur.
Uitbreiding van bebouwing is alleen mogelijk wanneer deze wordt gecompenseerd door kwaliteitsverbetering van het landschap en wanneer het totale ruimtebeslag beperkt blijft. De gemeente hanteert hierbij het uitgangspunt dat nieuwe functies zoveel mogelijk worden gerealiseerd binnen bestaande bebouwing of bestaande erven. Bij ontwikkelingen wordt gestuurd op zorgvuldig ruimtegebruik, versterking van de kwaliteit van de leefomgeving en het behouden van samenhang tussen functies. Ontwikkelingen moeten passen binnen de beschikbare ruimte en bijdragen aan een evenwichtige en toe- komstbestendige inrichting van de leefomgeving. De ontwikkellijnen per thema vormen, samen met de ontwikkellijnen per gebiedstype, het inhoudelijke kader voor de ontwikkeling van de leefomgeving. Zij moeten in alle deelge- bieden van gemeente Aalten in samenhang worden toegepast. In de gebiedsgerichte uitwerking in deel 4 wordt per deelgebied expliciet de optelsom ge- maakt van deze ontwikkellijnen, de gebiedskenmerken, de knelpunten en de wensen van inwoners. Op dat niveau wordt concreet gemaakt welke ontwikkelingen mogelijk zijn, waar beperkingen gelden en welke keuzes worden gemaakt. Daarmee vormen deze ontwikkellijnen de directe basis voor het toetsingskader en de be- oordeling van initiatieven.
2.8 Ontwikkellijnen per gebiedstype Naast de thematische ontwikkellijnen wordt de ontwikkeling van de leefomgeving bepaald door het type gebied. Verschillen in functies, schaal, karakter en gebruik maken dat niet elke ontwikkeling overal op dezelfde manier passend is. Dit betekent concreet dat eenzelfde initiatief in verschillende typen gebieden tot een andere afweging kan leiden. De gebiedstype-georiënteerde ontwikkellijnen geven hiervoor het kader en zorgen ervoor dat keuzes niet willekeurig zijn, maar voortkomen uit een consistente toepassing van de thematische ontwikkellijnen. De gebiedstype-georiënteerde ontwikkellijnen geven aan hoe de thematische ontwikkellijnen in verschillende typen gebieden moeten worden toegepast. Zij vormen daarmee een schakel tussen de algemene beleidsrichting en de concrete uitwer- king per deelgebied. Door deze benadering wordt geborgd dat vergelijkbare gebieden op een consistente manier worden beoordeeld, terwijl tegelijkertijd ruimte blijft voor maatwerk bij de uitwerking per deelgebied. 2.8.1 Centra van Aalten, Dinxperlo en Bredevoort De centra vormen het hart van het dagelijks leven. Hier komen wonen, voorzieningen, ont- moeten en economie samen. De ontwikkeling van centra is gericht op functiemenging, le- 39/89 vendigheid en verblijfskwaliteit.
De openbare ruimte wordt aantrekkelijker ingericht, met meer ruimte voor voetgangers, fietsers en ontmoeting. Voorzieningen worden hier geconcentreerd en waar mogelijk versterkt. Leegstand wordt te- gengegaan door hergebruik, gecombineerd gebruik en eventueel functieverandering. Bij (her)bestemming van ruimten boven winkels e.d. tot ‘wonen’ worden strenge parkeereisen gesteld; parkeren in voorkomende gevallen buiten het (winkel)centrum. Ontwikkelingen moeten bijdragen aan een levendig centrum, het behoud van voorzieningen en een aantrekkelijke openbare ruimte. 2.8.2 Woongebieden Woongebieden zijn primair gericht op leefbaarheid, veiligheid en kwaliteit van de leefomge- ving. De openbare ruimte wordt ingericht als verblijfsgebied, met ruimte voor groen, spelen en ontmoeting. Verkeer is ondergeschikt aan leefkwaliteit en wordt afgestemd op lage snel- heden. Ontwikkelingen richten zich op verbetering en verduurzaming van bestaande wijken, onder andere door vergroening, klimaatadaptatie en woningaanpassing. Ontwikkelingen moeten bijdragen aan een veilige, gezonde en aantrekkelijke woonomgeving. 2.8.3 Woningbouwlocaties Nieuwe woningbouw vindt plaats binnen en aansluitend aan de bestaande kernen.
Inbrei- ding en hergebruik hebben voorrang, met dien verstande dat in kernen ook rekening moet worden gehouden met andere functies die (vaak) ook om ruimte vragen, zoals infrastruc- tuur, groen en waterberging(en). Uitbreiding is alleen mogelijk wanneer ‘binnenstedelijke’ mogelijkheden onvoldoende zijn en wanneer zorgvuldig wordt ingepast. Nieuwe woongebieden worden kleinschalig, groen en klimaatadaptief ingericht en sluiten aan op het bestaande dorp en het landschap. Ontwikkelingen zijn alleen mogelijk wanneer zij bijdragen aan de woningbouwopgave en passen binnen de randvoorwaarden van water, bodem, energie, infrastructuur en hittestress in de directe omgeving. 2.8.4 Bedrijventerreinen Bedrijventerreinen zijn de belangrijkste locaties voor economische ontwikkeling en werkge- legenheid. De ontwikkeling richt zich op herstructurering, intensiever gebruik en verduurza- ming van bestaande terreinen. Uitbreiding is alleen mogelijk wanneer deze noodzakelijk is en zorgvuldig wordt ingepast. De ruimtelijke kwaliteit van bedrijventerreinen wordt verbe- terd, onder andere door vergroening en betere inpassing. Ontwikkelingen moeten bijdragen aan een toekomstbestendige economie en mogen geen onevenredige druk leggen op de leefomgeving. 2.8.5 Buitengebied Het buitengebied blijft overwegend groen en agrarisch. De ontwikkelruimte wordt bepaald door een gebiedsgerichte benadering.
In sommige gebieden is ruimte voor agrarische ont- wikkeling, terwijl in andere delen meer nadruk ligt op natuur, water en leefkwaliteit. Nieuwe ontwikkelingen, waaronder woningbouw, moeten passen binnen de agrarische structuur en bijdragen aan de kwaliteit van het landschap en de leefomgeving. De ontwikkelruimte voor verblijfsrecreatie verschilt per gebied en wordt gebiedsgericht be- paald. In gebieden met hoge landschappelijke of ecologische waarde geldt een terughou- 40/89 dende benadering. In andere delen van het buitengebied kan onder voorwaarden ruimte worden geboden voor kleinschalige recreatieve ontwikkeling. De gemeente ziet kleinscha- lige recreatie en agrotoerisme daarbij nadrukkelijk als kans om de vitaliteit van het buitenge- bied te versterken en aanvullende economische perspectieven te bieden aan agrarische be- drijven en erven. Ontwikkelingen zoals minicampings, recreatieve nevenfuncties en klein- schalige verblijfsrecreatie kunnen bijdragen aan bewonersprofijt, leefbaarheid, recreatieve kwaliteit en behoud van landschap, mits zij zorgvuldig landschappelijk worden ingepast en passen binnen de draagkracht van het gebied. Hiermee wordt gestuurd op een evenwichtige spreiding en wordt voorkomen dat de draag- kracht van gebieden wordt overschreden. Versnippering van functies en verrommeling van het landschap worden voorkomen.