Bijlage 1 - ingredienten - versie 19-12-2025

Voor die laatste groep tracht de gemeente via beweegstimulering (zoals laagdrempelige wandelclubs) toch mogelijkheden te bieden.

74/86

Recreatie, toerisme en evenementen In maart 2024 heeft de gemeente een inwonerspanelonderzoek uitgevoerd over recreatie en toerisme binnen Aalten. Dit leverde interessante inzichten op in hoe inwoners aankijken tegen toerisme in hun gemeente. Een belangrijk resultaat: driekwart (76%) van de inwoners vindt dat het huidige toeristische aanbod in Aalten compleet is en niets essentieels mist. Met andere woorden, men is best tevreden over wat de gemeente te bieden heeft aan recreatie. De 24% die wél iets mist, noemt vooral het ontbreken van bepaalde voorzieningen: zo zouden sommigen graag meer overnachtingsmogelijkheden (hotels op diverse plekken) zien, extra horeca, een (binnen- of buiten)zwembad, meer evenementen of dagattracties (bijv. een klimbos, foodtruckfestival). De Aaltense inwoners staan over het algemeen positief tegenover toerisme. Slechts 2% vindt dat er (veel) te véél toeristen naar Aalten komen; ongeveer de helft (50%) vindt het aantal precies goed en 29% zou juist meer toeristen welkom heten. Dit is opvallend: in sommige regio’s vreest men overtoerisme, maar in Aalten ziet men ruimte voor groei. Inwoners ervaren ook met name de voordelen: 82% is het eens met de stelling dat toerisme voor meer levendigheid in de gemeente zorgt, wat bijdraagt aan een gezellige sfeer.

Daarnaast denkt 78% dat de lokale economie profiteert van bezoekers – toerisme brengt immers omzet voor winkels, horeca en andere ondernemers. Ruim de helft van de panelleden (circa 55%) vindt dat toerisme helpt om het culturele erfgoed en de identiteit van Aalten levendig te houden, en bijna de helft (49%) zegt dat Aalten door recreatie en toerisme leuker wordt om in te wonen. Tegelijk voelt slechts een klein deel een persoonlijke verbondenheid door toerisme (slechts 20% voelt zich meer verbonden met medebewoners dankzij toeristen, de meesten merken daarin geen verschil). Over mogelijke nadelen van toerisme zijn inwoners mild. Een kwart tot een derde ziet wel eens negatieve effecten, bijvoorbeeld iets meer verkeersdrukte of volle parkeerplaatsen op mooie dagen, of mogelijke druk op natuur en milieu. Maar bij iedere mogelijke negatieve stelling is het aandeel inwoners dat het níet als probleem ervaart groter. Zo was slechts 27% het eens dat er verkeershinder is door toerisme, terwijl 29% het oneens was (de rest neutraal) – de meningen houden elkaar in evenwicht en duiden niet op een groot probleem. Op milieuvlak vond 25% dat toerisme schadelijk kan zijn voor natuur en landschap, maar meer dan de helft (52%) was het daarmee oneens; de meerderheid ziet dus géén noemenswaardige milieuschade door het huidige toerisme.

Ook dat evenementen of bezoekers de openbare ruimte verstoren, wordt weinig gevoeld (ca. 16% ervaart dit, tegenover 51% die het niet zo ziet). Per saldo concludeert 70% van de respondenten dat de baten van toerisme opwegen tegen de eventuele nadelen. Daarnaast vindt 74% dat de gemeente recreatie en toerisme actief moet blijven stimuleren. De bevolking staat dus achter verdere toeristische ontwikkeling, zij het op een schaal die bij Aalten past. Zwembaden en voorzieningen Een bijzonder deelonderwerp binnen recreatie is de toekomst van de zwembaden in de gemeente. Aalten heeft momenteel één binnenzwembad (‘t Walfort in Aalten zelf) en één openluchtbad (Het Blauwe Meer in Dinxperlo). In oktober/november 2024 is hierover een grootschalige peiling gehouden, met 1.364 respondenten (waarvan ongeveer de helft via een open link, dus niet alleen panelleden). De vraag was hoe men de toekomst van de zwembaden ziet en welke behoeften er zijn. Uit de resultaten blijkt dat zwemmen voor veel inwoners belangrijk is. Bijna de helft (49%) van de respondenten zwemt zelf wel eens in de gemeente, en nog eens 31% heeft gezinsleden die dat doen. Slechts een derde maakt helemaal geen gebruik van de lokale zwembaden. Van degenen die in Aalten zwemmen, doet 82% dat voornamelijk in zwembad ’t Walfort (het binnenbad).

Het buitenbad in Dinxperlo wordt door circa 20% regelmatig gebruikt, en 21% zwemt weleens in natuurwater in de omgeving.

75/86

Opvallend is dat ruim de helft (53%) van de inwoners óók wel eens buiten de gemeentegrenzen gaat zwemmen. Men gaat dan bijvoorbeeld naar zwembaden of recreatieplassen in omliggende gemeenten. De belangrijkste reden om elders te gaan zwemmen is volgens de respondenten dat de faciliteiten daar beter zijn (57%) of dat men het daar simpelweg leuker vindt (50%). Voor degenen die níet in Aalten zwemmen, is echter de meest genoemde reden “geen interesse/ik heb andere hobby’s” (40%) – het is dus niet zo dat men massaal wegblijft vanwege ontevredenheid; veel mensen zwemmen gewoon niet als vrijetijdsbesteding. Slechts 7% van de niet-zwemmers gaf aan dat ze Aalten te duur vinden om te zwemmen, en 5% noemde tijdgebrek. Over het algemeen lijkt het huidige gebruik van de zwembaden gezond, maar er is ook een duidelijke wens tot verbetering om meer mensen lokaal te houden. Als het gaat om de toekomstige voorzieningen, spreken inwoners zich helder uit. Vrijwel iedereen vindt het belangrijk dat Aalten ook in de toekomst zwemfaciliteiten houdt. Men heeft liever een combinatie van binnen- en buitenzwembad. De meest populaire optie (gekozen door 39%) is beide baden op één locatie geconcentreerd. Daarnaast ziet 30% graag een binnenbad op de ene plek en een openluchtbad elders in de gemeente.

Slechts een kleine minderheid (14%) zou genoegen nemen met alleen een binnenzwembad; en vrijwel niemand pleit voor alleen een buitenbad. Zwemlessen voor kinderen worden als topprioriteit genoemd (71% vindt dat dit in een toekomstig zwembad moet kunnen). Daarnaast wil men volop gelegenheid voor vrij zwemmen en waterpret (eveneens ~71%). Ongeveer een derde (35%) hecht ook veel waarde aan banenzwemmen (lapzwemmen) voor volwassenen, en iets meer dan de helft noemt doelgroepzwemmen (zoals seniorenzwemmen, babyzwemmen, etc.) als belangrijk. Wat betreft de faciliteiten zelf, kwam een recreatief speelbad (bijv. met speelelementen) met 78% op de eerste plaats, gevolgd door een instructiebad/therapiebad (67%), een glijbaan (48%), een peuterbadje (47%) en wellnessvoorzieningen zoals een bubbelbad (43%). De animo om gebruik te maken van een vernieuwd zwembad is hoog. Twee derde van de respondenten (66%) verwacht het zwembad in de toekomst zeker te gaan gebruiken, en nog eens 19% misschien. Slechts 15% denkt er geen gebruik van te zullen maken. Ook de frequentie is veelbelovend: 26% voorziet wekelijks of vaker te gaan zwemmen, 33% enkele keren per maand, en 28% een paar keer per jaar. Deze cijfers geven aan dat een zwembadvoorziening een breed draagvlak heeft en bijdraagt aan zowel sport, recreatie als het leren zwemmen van kinderen.

7.4 Toekomstvisie Bredevoort 2025-2035 De Toekomstvisie Bredevoort 2025-2035 schetst hoe Bredevoort zich de komende tien jaar wil ontwikkelen tot een leefbaar en vitaal stadje, met behoud van zijn kleinschalige, gemoedelijke karakter en sterke gemeenschapszin (naoberschap). Het plan richt zich op zeven thema’s (Wonen, Voorzieningen, Duurzaamheid & klimaat, Bedrijvigheid/toerisme/evenementen, Openbare ruimte & groen, Gezond samenleven en Cultuur & historie) en adresseert belangrijke uitdagingen zoals vergrijzing, woningtekort en eenzaamheid. 7.4.1 Wonen Bredevoort kampt met een tekort aan woningen, vooral voor jongeren, starters en mensen met een kleine beurs. Sinds 2019 maken deze groepen weinig kans op een woning door o.a. te weinig nieuwbouw in het betaalbare segment en het uitblijven van nieuwe sociale huurwoningen. De visie zet in op het bouwen van betaalbare woningen (zowel sociale huur als koop) voor lokale jongeren en starters, én meer levensloopbestendige woningen voor senioren. Een lopend plan voorziet in bijvoorbeeld 82 nieuwe woningen bij de Slingeplas (‘t Broock) om in de woonvraag te voorzien. Ook wordt gekeken naar nieuwe woonvormen

76/86

(zoals hofjes of intergenerationeel wonen) die onderlinge cohesie bevorderen en naoberschap vanzelfsprekend maken. 7.4.2 Voorzieningen 

Verenigingsleven: Bredevoort streeft naar een bloeiend verenigingsleven dat de leefbaarheid ondersteunt. Clubs werken samen, versterken elkaar en houden voldoende bestuurskracht, vrijwilligers en aanbod dat aansluit bij de behoeften van inwoners.



Sport en jeugd: De sport- en recreatievoorzieningen worden verbeterd – er komt bijvoorbeeld een nieuwe multifunctionele sportaccommodatie bij de Slingeplas – zodat de omgeving uitnodigt tot bewegen. Voor de jeugd wordt gezorgd voor een gevarieerd activiteitenaanbod en een aantrekkelijke plek om elkaar te ontmoeten, zodat jongeren binding houden met Bredevoort.



Ontmoeting: Er komen voldoende laagdrempelige ontmoetingsplekken en inloopactiviteiten voor alle inwoners, ook voor kwetsbare groepen, zodat niemand in een isolement raakt. Bestaande voorzieningen (zoals het Kulturhus) worden optimaler benut en waar nodig vernieuwd om als gezellige centrale ontmoetingsplekken te dienen.

7.4.3 Duurzaamheid en klimaat 

Bredevoort wil actief bijdragen aan de energietransitie. Er wordt gestreefd naar een structurele overgang van fossiele brandstoffen naar schone, duurzame energie (bv. meer zonne-energie), zodat energievoorziening klimaatneutraal, betaalbaar en betrouwbaar is. Dit betekent ook dat woningen verduurzaamd moeten worden (Bredevoort scoort nu relatief slecht qua energielabels) en dat initiatieven zoals de lokale energiecooperatie verder worden gestimuleerd.



Tegelijk zet de visie in op klimaatadaptatie en vergroening. Een deel van de bestrating maakt plaats voor meer groen – inheemse bomen, bloemen, geveltuinen – om hitte te temperen, regenwater beter te verwerken en de biodiversiteit te vergroten. Ook willen inwoners en gemeente samen wateroverlast en droogte aanpakken, onder andere door regenwater op te vangen (bijvoorbeeld via wadi’s en regentonnen) en dit te gebruiken voor groenonderhoud. Het motto is “tegels eruit, groen erin” – zowel in publieke ruimte als in tuinen – om Bredevoort beter bestand te maken tegen extremere weersomstandigheden.

7.4.4 Bedrijvigheid, toerisme en evenementen 

Lokale economie: Bredevoort blijft een veelzijdig stadje met veel kleinschalige bedrijven en ZZP’ers (circa 250 in totaal). De visie is dat deze lokale bedrijvigheid behouden blijft en zich waar mogelijk vernieuwt. Het ondernemingsklimaat moet ervoor zorgen dat voorzieningen (winkels, horeca) voldoende aanwezig blijven.



Toerisme: Toerisme en recreatie blijven belangrijke pijlers, maar er wordt gestuurd op balans tussen rust en reuring. Men wil geen onbeperkte groei van bezoekers, om de kleinschaligheid te bewaken, maar wel genoeg activiteiten en aantrekkelijk aanbod om toeristen te blijven trekken – denk aan het versterken van Bredevoort als boekenstad en cultuurhistorische bestemming. Bezoekers worden verleid langer te verblijven, terwijl overlast wordt beperkt.



Evenementen: Bestaande evenementen (zoals boekenmarkten, Zomer- en Jorisconcerten, Bredevoort Schittert, het volksfeest) worden in stand gehouden, met aandacht voor een goede balans tussen gezelligheid en leefbaarheid voor omwonenden. Daarnaast wil men nieuwe kleinschalige activiteiten en evenementen spreiden over het jaar, zodat

77/86

er vaker iets te doen is in Bredevoort. Al deze evenementen blijven grotendeels draaien op vrijwilligers; samenwerking en draagvlak onder inwoners zijn cruciaal om dit vol te houden. 7.4.5 Openbare ruimte en groen 

De openbare ruimte van Bredevoort wordt aantrekkelijker en duurzamer ingericht. Het centrum wordt autoluw gemaakt: doorgaand verkeer wordt omgeleid en bezoekers parkeren aan de rand (Winterswijksestraat), zodat de smalle straten in de vesting ontlast worden. Dit vermindert verkeers- en parkeeroverlast in het oude centrum en maakt de binnenstad prettiger voor voetgangers en fietsers.



Verder komt er meer groen in het straatbeeld (zoals hierboven genoemd) en wordt het bestaande groen beter onderhouden. Inwoners zijn in de toekomst tevreden over het groenonderhoud en straatwerk in zowel het centrum als de woonwijken. Gemeente en bewoners werken samen om openbare ruimtes schoon, heel en groen te houden – men is trots op het groene vestingstadje en voelt gezamenlijk verantwoordelijkheid. Ook wordt gekeken naar herbestemming van leegstaande panden; leegstand en verkrotting wil men niet meer zien, monumentale panden moeten goed onderhouden blijven en een passende invulling krijgen.

7.4.6 Gezond samenleven 

Bredevoort vergrijst: in de wijk wonen 445 inwoners van 65 jaar en ouder, waarvan 46% aangeeft zich eenzaam te voelen. De toekomstvisie zet daarom in op een inclusieve samenleving waarin iedereen meetelt en naar elkaar omkijkt. Naoberschap (elkaar helpen als goede buren) wordt over generaties heen versterkt.



Om eenzaamheid en kwetsbaarheid tegen te gaan, komen er laagdrempelige ontmoetingsmomenten (bijv. inloopkoffie, samen eten) en mogelijk een buddysysteem of vrijwilligerspool om mensen te koppelen. Ouderen en alleenstaanden moeten makkelijk toegang hebben tot activiteiten en deel uitmaken van een sociaal netwerk. Nieuwe woonvormen waarbij jong en oud samenwonen (intergenerationeel) worden verkend, zodat ouderen langer zelfstandig kunnen wonen met steun in de nabijheid. Door al deze maatregelen wordt de sociale samenhang vergroot en houdt iedereen zo lang mogelijk regie over zijn eigen leven in Bredevoort.

7.4.7 Cultuur en historie 

Bredevoort koestert en versterkt zijn rijke historische en culturele identiteit. De historische waarde van het stadje wordt beter benut door, waar mogelijk, onderdelen van de oude vestingwerken te reconstrueren en het verhaal van Bredevoort voor bewoners en bezoekers tot leven te brengen. Plannen om (delen van) de gracht en vestingmuren te herstellen worden verbonden en nagestreefd, zodat Bredevoort weer “’t angoan weert” wordt – het bekijken waard als vestingstad.



Als boekenstad en kunststad wil Bredevoort zich ook de komende jaren profileren als bruisend cultureel hart van de Achterhoek. Boeken blijven een prominente rol spelen in het toeristisch en cultureel aanbod, naast kunst en kleinschalige podiumkunsten. Verschillende organisaties (zoals de Koppelkerk, Bredevoorts Belang en evenementenstichtingen) werken samen aan een aantrekkelijke programmering voor zowel inwoners als bezoekers. Er komt één centrale agenda voor kunst- en cultuuractiviteiten en men streeft naar een solide organisatorische en financiële basis om deze initiatieven duurzaam te ondersteunen. Inwoners worden actief betrokken bij cultuurprojecten, zodat er breed draagvlak is en Bredevoort een levendig centrum voor cultuur, historie en verdieping blijft in de regio.

78/86

7.5 Dorpsontwikkelplan De Heurne Dorpsontwikkelingsplan De Heurne 2024-2034 schetst een toekomstvisie voor het dorp, opgesteld op basis van inbreng van inwoners. Doel is om De Heurne ook in de komende tien jaar leefbaar en vitaal te houden. Het dorp is de afgelopen tien jaar gegroeid van 992 inwoners (2013) naar 1119 in 2023, wat de aantrekkingskracht onderstreept. Tegelijkertijd kampt De Heurne – net als de rest van Nederland – met uitdagingen als vergrijzing (steeds meer oudere inwoners), een woningtekort (weinig betaalbare woningen voor jongeren en senioren) en risico op eenzaamheid bij met name ouderen. Het plan formuleert de belangrijkste wensen en ontwikkelrichtingen voor thema’s als wonen, voorzieningen, duurzaamheid, economie, openbare ruimte en samenleven, om deze uitdagingen het hoofd te bieden en de leefomgeving te versterken. 7.5.1 Wonen 

Betaalbare woningen voor jong en oud: Het is lastig voor starters om in De Heurne een betaalbare woning te vinden, en ook senioren hebben weinig woonopties. Er is behoefte aan voldoende starters- en gezinswoningen én levensloopbestendige woningen zodat iedereen die dat wil in het dorp kan blijven wonen.



Doorstroming bevorderen: Een betere balans in het woningaanbod voor alle doelgroepen moet de doorstroming op gang brengen en het dorpse karakter behouden. Denk aan nieuwe woonvormen zoals een knarrenhofje, kleine (huur)appartementen of het splitsen van bestaande woningen (voor bijvoorbeeld inwoonde kinderen of ouders). Deze opties kunnen helpen om jongeren een plek te geven en ouderen in hun vertrouwde omgeving te laten blijven wonen.

7.5.2 Voorzieningen 

Basisschool en kinderopvang: De basisschool CBS De Höve heeft ongeveer 138 leerlingen (2023) en vormt samen met café Bruggink het hart van het dorp. Het plan benadrukt dat het behoud van de school essentieel is om jonge gezinnen aan De Heurne te blijven binden. Men wil de school toekomstbestendig houden (bijvoorbeeld door verdere verduurzaming) en vanaf 2024 een buitenschoolse opvang (BSO) in het dorp vestigen, als waardevolle aanvulling op de voorzieningen.



Dorpscafé Bruggink als ontmoetingsplek: Café Bruggink moet behouden blijven en weer gaan bruisen als laagdrempelige horecagelegenheid. Na een rustige periode (o.a. door corona) is het de wens dat dit café/zaal opnieuw het middelpunt van het dorp wordt. De uitbater heeft plannen om Bruggink nieuw leven in te blazen met activiteiten voor jong en oud (bijv. muziekevents, tienerdisco’s, ontbijtjes) – belangrijk is dat de gemeenschap hierbij meedenkt en ondersteunt.



Verenigingsleven ondersteunen: De Heurne heeft opvallend veel verenigingen voor een klein dorp, iets waar men trots op is. Om dit rijke verenigingsleven te behouden, wil men voldoende leden en vrijwilligers blijven betrekken. Wensen zijn om alle bestaande verenigingen te behouden en waar nodig uit te breiden, en om meer samenwerking te stimuleren – bijvoorbeeld door verenigingen elkaar te laten helpen met bestuurlijke taken en vrijwilligerstaken. Nieuwe inwoners gezamenlijk welkom heten en kennis laten maken met de clubs is een van de actiepunten.



Jeugdactiviteiten in het dorp: Er wonen relatief veel jongeren in De Heurne en er zijn al faciliteiten zoals een speelbos, speeltuinen en het Heurns Veld (sport- en ontmoetingsplek). Toch moeten jongeren voor sport, uitgaan en andere vrijetijdsbesteding nu vaak naar omliggende plaatsen. De wens is om genoeg voorzieningen en activiteiten voor kinderen en jongeren in De Heurne zelf te hebben. Concrete ideeën zijn vakantieweken

79/86

op het Heurns Veld en activiteiten voor tieners (12–16 jr) in samenwerking met welzijnsorganisaties, zodat de jeugd zich lokaal kan vermaken. 7.5.3 Duurzaamheid en klimaat 

Lokale duurzame energie: In De Heurne zijn inwoners en bedrijven individueel al bezig met verduurzaming (gasloze woningen, warmtepompen, zonnepanelen, elektrisch rijden), maar er zijn nog geen gezamenlijke initiatieven. Het plan wil collectief groene energie opwekken, bijvoorbeeld via een energiecoöperatie of het plaatsen van kleine windmolens bij lokale bedrijven. Ook wordt gepleit voor inspraak van De Heurne in het gemeentelijk duurzaamheidsbeleid, zodat dorpelingen mee kunnen denken over duurzame oplossingen.



Laadinfrastructuur en netcapaciteit: Om de overgang naar elektrisch vervoer te faciliteren, streeft men naar openbare laadpalen voor elektrische auto’s in het dorp. Daarnaast is de capaciteit van het elektriciteitsnet een aandachtspunt: overbelasting van het net leidt er nu al toe dat teruglevering van zelf opgewekte stroom soms niet kan. Het uitbreiden van de netcapaciteit is daarom een wens, zodat duurzame energieprojecten niet worden geremd.



Klimaatadaptatie: Klimaatverandering laat zich voelen in de regio: hevige buien en droge zomers wisselen elkaar af. Het dorp wil hierop inspelen door bijvoorbeeld water langer vast te houden en groen te versterken. Zo is het plaatsen van kleine stuwtjes in sloten genoemd om de waterstand te reguleren bij droogte. Ook wordt geopperd om bij natuurbeheer samen te werken met waterschap en grondeigenaren om verdroging tegen te gaan. (Deze maatregelen vallen deels samen met plannen voor openbare ruimte en groen, zie verderop.)

7.5.4 Bedrijvigheid, toerisme en evenementen 

Lokale economie versterken: De Heurne kent een diverse bedrijvigheid (van detailhandel en horeca tot agrarisch, bouw en vele ZZP’ers). Ondernemers voelen de behoefte zich te verenigen – tijdens de dorpsbijeenkomst bleek interesse in een ondernemersvereniging. Het plan wil bedrijvigheid in stand houden door startende ondernemers te steunen en te zorgen dat ondernemers zich gehoord en vertegenwoordigd voelen. Zo wordt onderzocht of er een ondernemersvereniging en een zogenoemd Broodfonds (onderlinge voorziening bij ziekte) opgericht kunnen worden. Ook kijkt men naar mogelijkheden voor betaalbare bedrijfsruimtes of een verzamelgebouw voor kleine zelfstandigen in het dorp.



Toerisme en recreatie: Over tien jaar moet De Heurne nog steeds een bruisend dorp zijn dat graag bezocht wordt door toeristen. Er is nu al flink toeristisch aanbod – van boerencampings en B&B’s tot groepsaccommodaties – maar dit kan beter benut en uitgebreid worden. De agrarische sector wil men nauw betrekken bij recreatie, zodat boeren meeprofiteren als toeristen komen.



Gastvrij in het hoogseizoen: Een belangrijke wens is meer daghoreca in het dorp – op dit moment ontbreekt een plek waar je overdag koffie kunt drinken of lunchen, vooral in het hoogseizoen. Horeca- en recreatieondernemers worden aangemoedigd om beter samen te werken en hun openingstijden af te stemmen op elkaar en op de seizoenspiek. Gezamenlijk willen ze arrangementen aanbieden en eventuele tekorten (zoals gebrek aan lunchcafé) opvullen.



Evenementen en routes: Om de levendigheid te vergroten, is voorgesteld dat ondernemers in toerisme, horeca en landbouw gezamenlijk activiteiten en evenementen organiseren – met name in de zomermaanden. Daarnaast wordt ingezet op het herstellen van

80/86

oude wandel- en fietsroutes en het uitzetten van nieuwe routes langs cultuurhistorische plekjes. Onderweg moeten voldoende rustpunten (bankjes, picknickplaatsen) komen voor recreanten. De gemeente wil geen geheel nieuwe paden aanleggen, maar met bestaande wegen en paden kan wel een netwerk van aantrekkelijke routes worden gevormd, voorzien van bewegwijzering en informatiepanelen. 7.5.5 Openbare ruimte en groen 

Meer groen in dorp en buitengebied: De Heurne ligt in een landschappelijk mooie omgeving met een mix van weilanden, akkers, bosjes en houtwallen. De inwoners willen die bestaande natuur behouden én uitbreiden. Concreet betekent dit: meer groen in het dorp zelf (in de kern is nu relatief weinig beplanting, met name langs de Lage Heurnseweg), en extra bomen, bosjes, bloemenrijke akkerranden en houtwallen rondom het dorp. Zo wordt het woonklimaat groener en aantrekkelijker.



Biodiversiteit bevorderen: Er zijn wensen geuit om de biodiversiteit te vergroten, bijvoorbeeld door het aanleggen van insectentuinen en het ophangen van vogelhuisjes. Ook wil men bepaalde soorten actief bestrijden, zoals de Japanse duizendknoop, zodat deze geen schade aanrichten aan de lokale natuur.



Slim bermbeheer en waterhuishouding: Over het maaien van bermen lopen de meningen uiteen – sommigen willen maaien voor zicht en verkeersveiligheid, anderen pleiten voor ruigere bermen ten bate van flora en fauna. Het plan kiest voor een middenweg: bermen beheren op maat, dus maaien waar nodig voor de veiligheid en op andere plekken de natuur haar gang laten gaan (schraler houden voor bloemrijke bermen). Verder wil men in samenwerking met het waterschap kleine stuwtjes in sloten plaatsen om water langer vast te houden en zo verdroging tegen te gaan. Op tijd snoeien van beplanting langs kruispunten (in overleg met grondeigenaren) en eventueel spiegels plaatsen moet de verkeersveiligheid in het buitengebied bovendien ten goede komen.

7.5.6 Gezond samenleven en cultuur 

Hechte gemeenschap en cultuur: De sociale samenhang in De Heurne is van oudsher sterk. Inwoners kennen elkaar, kijken naar elkaar om en staan klaar in geval van nood (noaberschap). Dit geeft een gevoel van veiligheid en betrokkenheid en vormt de basis voor een gezonde gemeenschap. Het plan benadrukt het belang van het koesteren van lokale tradities, evenementen en verenigingen die deze gemeenschapszin versterken, zoals het jaarlijkse Heurns Feest, sportclubs, muziekverenigingen en het Christelijk Heurns Mannenkoor. Deze culturele activiteiten dragen bij aan de leefbaarheid en verbinden jong en oud.



Veiligheid en preventie: De Heurne is relatief veilig; grote incidenten zijn zeldzaam. Toch zijn er aandachtspunten op het gebied van veiligheid. Zo wil men hard optreden tegen ongewenste drugshandel in het dorp en inwoners alert houden op inbraakgevaar en cybercriminaliteit. Ook moet beter gecommuniceerd worden hoe bewoners verdachte situaties kunnen melden (bijv. via Burgernet of Meld Misdaad Anoniem). Door voorlichting en samen opletten wil men de veiligheid verder vergroten.



Zorg voor ouderen: Met een groeiende groep ouderen is het waarborgen van goede zorg en welzijn cruciaal. Idealiter krijgt iedere oudere de juiste zorg en ondersteuning thuis, en zijn er genoeg sociale activiteiten om hen betrokken te houden. Omdat voorzieningen als huisarts, fysiotherapeut of ziekenhuis vaak in Dinxperlo/Aalten zitten, wil men het voor senioren makkelijker maken om daaraan deel te nemen. Vervoer moet laagdrempelig beschikbaar zijn – naast de buurtbus (die nu 1x per uur gaat) ook initiatieven als de Electrocar en ZOOV (regiotaxi) promoten en verder verbeteren. Bovendien

81/86

wordt ingezet op het beter bekendmaken van bestaande ondersteuningsmogelijkheden, zoals het meldpunt Klankbordgroep Ouderen. 

Tegengaan van eenzaamheid: Het voorkomen van sociaal isolement bij met name ouderen is een belangrijk aandachtspunt. Men wil eenzaamheid vroegtijdig signaleren en aanpakken. Concreet zal men in kaart brengen welke ouderen risico lopen op eenzaamheid of armoede, en bekijken welke extra activiteiten of ontmoetingsmogelijkheden nodig zijn. Initiatieven zoals gezamenlijke eetmomenten, vervoersmaatjes of een dorpsondersteuner kunnen hieruit voortvloeien. Door actief op zoek te gaan naar behoeften en barrières (bv. via een ouderenadviesgroep), wil De Heurne ervoor zorgen dat iedereen mee kan blijven doen in het dorpsleven.

7.6 Belang van sociale cohesie voor kwaliteit leefomgeving Uit de vele input die inwoners hebben gegeven en gesprekken die met inwoners zijn gevoerd, is zowel expliciet als impliciet gebleken dat sociale cohesie van zeer groot belang is, niet alleen voor de perceptie van de kwaliteit van de leefomgeving, maar ook voor de feitelijke kwaliteit van de leefomgeving. Juist elkaar kennen, naar elkaar omzien, elkaar helpen en/of samen de schouders zetten onder de gemeenschap en de leefomgeving, wordt als cruciaal gezien, ook voor de toekomstige ontwikkeling en kansen van gemeente Aalten. Sociale cohesie is de onderlinge verbondenheid tussen mensen in een kern, buurt of wijk – de lijm die een gemeenschap bij elkaar houdt. Als bewoners zich verbonden en betrokken voelen bij elkaar, steunen ze elkaar en ontstaat er saamhorigheid. Dat is belangrijk voor iedereen: sociale cohesie bevordert de gezondheid en leefbaarheid van buurten. Helaas is de sociale samenhang in Nederland afgenomen, en bijna de helft van de volwassenen voelt zich eenzaam. Daar staat tegenover een enorme bereidheid om samen met anderen de schouders onder de gemeenschap en de leefomgeving te zetten. Die bereidheid moet niet alleen worden gekoesterd, maar waar mogelijk nog verder worden versterkt en in ieder geval ondersteund, ook vanuit de overheid/gemeente.

De rol van ruimtelijk ontwerp De manier waarop een kern, buurt of wijk is ontworpen kan ontmoeting tussen bewoners stimuleren of juist bemoeilijken. Een groene, uitnodigende openbare ruimte met wandelpaden, bankjes en speelplekken brengt mensen eerder samen. Maar leegstand, donkere of saaie straten, onpersoonlijke hoogbouw en fysieke barrières (zoals een drukke weg zonder oversteek) maken contact lastiger. Door zulke knelpunten aan te pakken – bijvoorbeeld extra zitplekken, goede verlichting of veilige oversteekplaatsen – kan het ruimtelijk ontwerp de sociale cohesie versterken. Individuele verschillen en sociale infrastructuur Mensen verschillen: niet iedereen heeft evenveel tijd of behoefte om contact te leggen. Daarom moet een buurt ruimte bieden aan diverse leefstijlen en behoeften, zodat iedereen kan meedoen. Ook de sociale infrastructuur is cruciaal: plekken en voorzieningen die bewoners samenbrengen, zoals een buurthuis, vereniging, park of buurtcafé. Zulke ontmoetingsplekken – én een cultuur van naar elkaar omkijken – geven mensen de kans om elkaar informeel te treffen en een band op te bouwen. Waar zulke kansen ontbreken, blijven bewoners vaker op zichzelf.

Stappen en principes om cohesie te bevorderen Verbetering van sociale cohesie begint met inzicht in de kern, buurt of wijk: wie wonen er, wat gaat goed en wat kan beter? Vervolgens is een bottom-up aanpak belangrijk: bewoners actief betrekken bij het (her)ontwerpen van hun leefomgeving. Deze benadering van “samen de buurt vormgeven” geeft mensen een gevoel van eigenaarschap en levert plannen op die echt bij hun wensen passen. Cruciaal hierbij is dat gemeente, professionals en bewoners gelijkwaardig samenwerken, zodat de openbare ruimte optimaal wordt benut voor ontmoeting.

82/86

BIJLAGE 1: VERWERKTE GEGEVENS EN DOCUMENTEN

                                               

Aalten Biodiversiteit (2023) Aanpak toekomstige bedrijventerreinen (Provincie Gelderland) Aanpassing voorwaarden tiny house Achterhoek in Beweging 2020–2030 (Regionaal Sport- en Beweegakkoord) Achterhoek Visie 2030 Adviesnota Toekomstbestendig Sportlandschap (Gemeente Aalten, 2024) Afsprakenkader detailhandel regio Achterhoek Afwegingskader buitengebied Akkoord van Groenlo 3.0 Algemene beleidsregels sociaal domein gemeente Aalten Algemene plaatselijke verordening Atlas voor de leefomgeving (o.a. luchtkwaliteit en geurcontouren van bedrijven) Beleid beheersing eikenprocessierups Beleid op basis van de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario kinden gezinsbescherming Beleid vrijetijdseconomie 2022 Beleidskader gemeenschapshuizen 2021 Beleidskader Sociaal Domein 2022–2026 Beleidsnota Aalten circulair Beleidsnota fiets Beleidsnota volkstuinen 2023 Beleidsnota vrijetijdseconomie Beleidsregel parkeernormen Beleidsregel pre-mantelzorgwoningen Beleidsregel wet aanpak woonoverlast 2025 Beleidsregels leerlingenvervoer 2022 Beleidsregels ontwikkeling verblijfsrecreatie Bevolkingsprognose 2022 (PBL/CBS, 2022) Bevolkings- en huishoudensprognose Gelderland Beweeg-, sport en leefstijlakkoord 2023-2026 Biodiversiteitsplan Bovenregionale stresstest klimaatbestendigheid Centrumvisie Dinxperlo Contouren voor het Ruimtelijk Perspectief Achterhoek (RPA) Contourenschets bouwstenen voor het

Ruimtelijk Perspectief Achterhoek Convenant huisvesting arbeidsmigranten regio Achterhoek Convenant opvang en bescherming Achterhoek Cultuurnota Aalten 2020–2024 Deltaplan Biodiversiteitsherstel Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie Dorpsontwikkeling De Heurne Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s) Erfgoednota Oost Achterhoek 2025 Evaluatie inlooppunt Dinxperlo Centrum Oost en het vervolgtraject (van het gas af) Evenementennota (actualisatie van nota uit 2016) Financieel besluit sociaal domein Foto van de leefomgeving (RHDHV) Gelders programma bereikbaarheid Gelders programma economie

83/86

                                                   

Geluidbeleid Gezond en Actief Leven Akkoord – GALA (VNG/Rijk, 2023) Gezondheid in ruimtelijke initiatieven (GGD) GGD Gezondheidsmonitor 2022 Groenbeleidsplan 2012 Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 Herziening kapverordening Het watersysteem in balans Hitte-eilandkaart Aalten (GGD) Horecavisie Inclusiebeleid Informatienota schuldhulpverlening Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2020–2035 Integraal veiligheidsplan Kabels en leidingen beleid Kader leefbare verstedelijking Gelderland Kadernota Laborijn 2025-2028 (uitvoering Participatiewet- Inburgeringswet- en Wsw) Kadernota vernieuwing omgevingsvisie (Provincie) Kaders verkoop openbaar groen Kamerbrief water en bodem sturend Kansenkaart ruimte, landschap en erfgoed Kleine modulaire kernreactoren (brief van Provincie) Klimaatadaptatiestrategie Klimaatakkoord Klimaatatlas Aalten Klimaatmonitor.databank.nl Klimaattoets Aalten (2023) Koepelgids ruimtelijke kwaliteit en landschap Gelderland Kompas volksgezondheid GGD Kunstroutes gemeente Aalten Landelijke maatlat factsheets en overzichtstabel Landschapsontwikkelingsplan LOP bebouwing buitengebied LOP ensembleboek Aalten LOP ensembleboek Barlo LOP ensembleboek De Haart LOP ensembleboek De Heurne LOP ensembleboek Dinxperlo LOP ensembleboek IJzerlo LOP ensembleboek Lintelo LOP ensembleboek ’t Goor Lokaal Beweeg- en Sportakkoord Meerjarige adaptieve uitvoeringsagenda fiets MFA-beleid

Aalten 2018 (Gemeente Aalten, 2018) Mobiliteitsplan Aalten Model positieve gezondheid Nadere uitwerking afwegingskader buitengebied Nationaal dashboard biodiversiteit Nationaal Programma Landelijk Gebied – NPLG (Ministerie LNV, 2022) Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie Nationale Omgevingsvisie – NOVI Nationale Woon- en Bouwagenda

84/86

                                                   

Natuurherstelwet Nieuwe Nota Ruimte Nota grondbeleid 2024-2028 Nota provinciale betrokkenheid bij ruimtelijke initiatieven Nota speelvoorzieningen en ontmoeting Nota sociaal domein Nota Vastgoedbeleid 2025-2029 Nota Waterhuishouding (NW4) Notitie verbinden toeristische trekpleisters Omgekeerde verordening sociaal domein Omgevingsverordening Gelderland 2024 Omgevingsverordening toepassing regels landschap (Provincie) Omgevingsvisie Gelderland “Gaaf Gelderland” Omgevingswet (Rijksoverheid, in werking 2024) Onderzoek herijking centrumplan Aalten Ontwikkelingsplan Bredevoort 2025–2035 Ontwikkelkader horeca Overzicht provinciale betrokkenheid bij ruimtelijke initiatieven Parkeeronderzoek Bredevoort Parkeeronderzoek centrum Aalten Plaatsingsbeleid Plan van aanpak GALA Primos 2023 Programma Vitaal Platteland Gelderland Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie Aalten Programmaplan aanpak droogte Achterhoek Projecten 2025 wonen gemeente Aalten Provinciale Omgevingsvisie Publieke mobiliteit Achterhoek (plan van aanpak) Raadsmededeling economische agenda 2022-2024 Raadsprogramma 2022-2026 Raadsinformatiebrief Herijking MFA’s 2023 Rapport behoefteonderzoek sportvoorzieningen gemeente Aalten Rapportage basiskwaliteit Aalten Rapportage sport en bewegen (U spreekt) Regiodeal Achterhoek II (2024–2028) Regioarrangement Achterhoek Regionaal afsprakenkader detailhandel Regionaal Programma

Werklocaties 2024–2028 Regionale bevolkingsprognose Regionale Energiestrategie (RES) Achterhoek 1.0 Regionale laadvisie Regionale Landbouwagenda Achterhoek Regionale Woonagenda Achterhoek 2023–2030 Regiovisie Sociaal Domein Achterhoek (Achterhoekse gemeenten, 2023) Resultaten bewonersonderzoek toerisme Ruimtelijk afwegingskader klimaatadaptieve gebouwde omgeving Ruimtelijk voorstel Gelderland Ruimtelijke ordening in een veranderend klimaat Samen werken aan de uitvoering van onze opgaven (brief van Provincie aan gemeenten) Sportbeleid Standplaatsenbeleid 2024

85/86

                                  

Startnota inclusie (Gemeente Aalten, 2022) Startnotitie Actualisatie Sportbeleid (Gemeente Aalten, 2023) Strategische Agenda Aalten 2022–2026 Streekgids Achterhoek 2022 Toekomstbeeld Achterhoek 2100 (RPA) inclusief Handboek Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming Toekomstvisie “Zwemwater” (Gemeente Aalten, 2025) Transitievisie Warmte (TVW) 2021 (Gemeente Aalten, 2021) Uitnodigingskader woningbouw Uitnodigingskader zon en wind Uitvoeringsagenda woondeal Achterhoek Uitvoeringsnota sociaal domein Uitvoeringsplan mobiliteit regio Achterhoek Uitvoeringsprogramma 2022-2026 (Daadkrachtig, Duurzaam en Dichtbij) Van armoedebeleid naar financiële bestaanszekerheid 2024 Van 50 naar 30 (technische rapportage) Veiligheidsmonitor (tweejaarlijks, laatste meting 2021) Verdrag van Groenlo Verkenning SMR-inpassing provincie Gelderland 2025 (kleine modulaire kernreactoren) Verordening bekostiging leerlingenvervoer 2022 Verordening sociaal domein 2025 Visie financiële bestaanszekerheid 2024 Visie op het openbaar vervoer in de regio Achterhoek Visie op vrijwillige inzet (Iedereen is een naober) VLLG opgaven regio Achterhoek Volkshuisvestingsprogramma 2025 Waterbeheerplan 2022–2027 (Waterschap Rijn en IJssel, 2021) Waterschapsbeleid Wegsleepverordening gemeente Aalten 2024 Woningbouwplannen harde capaciteit Woningbouwstrategie Gemeente Aalten (2023) Woningmarktrapport gemeente Aalten Woondeal

Achterhoek 2022–2030 Woondeal Achterhoek 2025–2034 Woonvisie 2021-2026

86/86