Beleidsnota Ondermijning in de gemeente Aalten; Van beeld naar aanpak_ augustus 2021 (002).pdf

De leefwereld van onze jongeren verandert snel en allen die bij het opgroeien van jongeren een rol hebben, moeten meebewegen om hen weerbaar te maken. In de gemeente Aalten is het gebruik van ‘Poes’ (een soort drugs, ook wel ‘Miauw Miauw’ of 3MMC) onder jongeren veel in het nieuws geweest. Hoewel de webinar Ouderalert niet specifiek over drugsgebruik ging (wel over de drugsindustrie), sloot Iriszorg wel aan. Iriszorg biedt ouders de mogelijkheid aan om samen een ‘Homeparty’ te organiseren over verslavingsproblematiek en middelengebruik. Rond de opkomst van designerdrugs heeft de gemeente ook alle 1600 ouders van vo-scholieren een zogenaamde bewustwordingsbrief gestuurd en daarin gewezen op de gevaren van deze erg verslavende drug.

De foto is door de politie gemaakt bij het aantreffen van de hennepkwekerij in het bedrijfspand in Dinxperlo. In het pand is een volledig in werking zijnde hennepkwekerij met 2000 hennepplanten aangetroffen.

Pagina 18 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

Deze foto van de politie laat zien dat de hennepkwekerij in het bedrijfspand in Dinxperlo werd opgeschaald. De kwekerij was voor langere tijd ingericht en zou op basis van schatting ruimte hebben geboden voor ongeveer 16.000 hennepplanten.

3.2.11 MMA Oplettende burgers en ondernemers kunnen een nuttige ondersteuning zijn voor de politie en gemeenten in de aanpak van ondermijnende criminaliteit. De gemeente Aalten en Meld Misdaad Anoniem (MMA) zijn daarom een samenwerkingsovereenkomst aangegaan. Sinds 1 april 2021 is Aalten officieel aangesloten bij het landelijke meldpunt MMA. Dit is een onafhankelijk meldpunt, waar mensen anoniem informatie kunnen geven over criminaliteit en misdaad. Juist die anonimiteit is belangrijk, zodat men zonder angst meldingen kan doen. Hierdoor zal naar verwachting de meldingsbereidheid van de burger toenemen. De meeste meldingen worden door de politie opgepakt. Bijvoorbeeld wanneer men het idee heeft dat er in de buurt een hennepkwekerij is, drugs wordt verhandeld of ingebroken wordt. Echter, meldingen zoals bijvoorbeeld over zorgfraude, adresfraude en handhavingszaken zijn specifiek voor de gemeente om op te pakken. Bijkomend voordeel is dat door de aansluiting bij MMA de samenwerking tussen gemeente en politie (nog) beter zal verlopen. De gemeente Aalten was de eerste gemeente binnen de Achterhoek die is toegetreden. Ook de gemeente Montferland is inmiddels toegetreden. Waarschijnlijk volgen er binnenkort nog meer Achterhoekse gemeenten. Het meldpunt MMA is zeven dagen per week, 24 uur per dag, bereikbaar via 0800 7000.

Pagina 19 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

3.2.12 Aanpassing beleid: APV De bestuurlijke aanpak van ondermijnende criminaliteit is een belangrijk samenstellend onderdeel van de integrale, gezamenlijke strijd tegen ondermijning door politie, justitie, gemeenten, belastingdienst en andere instanties. In dit kader vormt de Algemene plaatselijke verordening (APV) een geschikt aanvullend instrument. Op 13 juli 2021 heeft de gemeenteraad ingestemd met een wijziging van de APV. De aanleiding voor de wijzigingen ligt met name in de noodzaak van het voorkomen en tegengaan van (criminele) ondermijning. Er zijn meerdere ondermijningsartikelen in de APV opgenomen. Deze regels zijn extra belastend voor personen en bedrijven wiens handelen een bedreiging vormt voor de openbare orde en de veiligheid. Met onderstaande APV-bepalingen is de gemeente goed voorbereid en kan ondermijning zo veel mogelijk worden voorkomen of bestreden. In de APV is bij het onderwerp ‘samenscholing en ongeregeldheden’ nu specifiek een verbod op vechten in de openbare ruimte dan wel het plegen van openbare geweldpleging opgenomen. Ook is het artikel ‘ordeverstoring bij evenementen’ uitgebreid. Dit in de strijd tegen de zogenaamde Outlaw Motorcycle Gangs (OMG’s). Hun activiteiten zijn veelal in strijd is met de openbare orde. In dit verband is ook het “verbod op zichtbare uitingen van verboden organisaties” aan de APV toegevoegd.

De gebiedsontzegging is aangescherpt. Naast dat iemand de openbare orde verstoort en zich daarbij gedraagt in strijd met de bepalingen van de APV kan gebiedsontzegging ook wenselijk zijn als sprake is van strafbare feiten. Het aantal openbare inrichtingen die op grond van de APV een exploitatievergunning nodig hebben is uitgebreid, zodat ook deze bedrijven aan een Bibob-onderzoek kunnen worden onderworpen. Tot voor kort gold eigenlijk alleen voor horecabedrijven de verplichting van een exploitatievergunning. Dit geldt nu ook voor pensions en Bed & Breakfasts (B&B’s) met minimaal zes gastenkamers. De vergunningplicht geldt ook voor de grotere campings en vakantieparken en voor de zogenaamde “247” fitnesscentra en sportscholen. Naast de eis van het aanleveren van een recente Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) vindt, naar analogie van de eisen zoals deze gesteld worden in de Alcoholwet, altijd een antecedententoets van de exploitant en leidinggevende plaats. De burgemeester kan de vergunning weigeren als moet worden aangenomen dat de exploitant of de leidinggevende in enig opzicht van slecht levensgedrag is. Er is een ondermijningsartikel opgenomen om een malafide ondernemersklimaat aan te pakken.

Op grond hiervan heeft de burgemeester de bevoegdheid om gebieden en gebouwen aan te wijzen waarin het zonder een door hem verleende vergunning verboden is bepaalde bedrijfsmatige activiteiten uit te oefenen. Ook kan de burgemeester in het belang van de openbare orde en veiligheid bedrijfsmatige activiteiten aanwijzen waarvan de uitoefening verboden is zonder een vergunning. De burgemeester heeft op grond van de APV nu ook de bevoegdheid om voor publiek toegankelijke ruimten te sluiten. Het doel van deze sluitingsbevoegdheid is het herstel van de openbare orde, de veiligheid of zedelijkheid. Aanhoudende en ontoelaatbare overlast kan worden bestreden. Georganiseerde criminaliteit in en vanuit voor publiek openstaande gebouwen kan hiermee worden aangepakt.

Pagina 20 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

Hoofdstuk 4 Acties die nog op stapel staan In het vorige hoofdstuk 3 hebben we aangegeven wat er al is gedaan dan wel welke acties zijn opgestart in de strijd tegen ondermijning. In dit hoofdstuk laten we zien wat we nog willen doen. Daarbij zal uiteraard worden voortgeborduurd op de lopende activiteiten.

4.1 Wet Bibob In de strijd tegen de georganiseerde criminaliteit adviseert het RIEC ons om naast de APV ook het bestaande Bibob-beleid aan te passen. Uitgangspunt is om het beleid binnen de regio uniform vast te stellen. Gemeenten kunnen met behulp van de Wet Bibob de integriteit van ondernemers en activiteiten toetsen. Met de Wet Bibob kan worden voorkomen dat de gemeente onbewust faciliteert bij criminele activiteiten door aan ondernemingen of voor activiteiten vergunningen te verlenen, subsidies te verstrekken of vastgoedtransacties aan te gaan. De Wet Bibob maakt het mogelijk om ondernemers en activiteiten te toetsen op strafbare feiten, de financiering in de onderneming en zeggenschap. Indien sprake is van een ernstig vermoeden dat er crimineel vermogen wordt ingebracht, of dat sprake is van duidelijke betrokkenheid bij criminele activiteiten, dan kan een vergunning worden geweigerd of ingetrokken of kan worden besloten geen vastgoedtransactie aan te gaan. In de Wet Bibob is opgenomen welke beschikkingen getoetst kunnen worden aan de Wet Bibob. In beginsel is voor alle gemeentelijke vergunningen een Bibob-toets mogelijk. Uitgangspunt is wel dat sprake moet zijn van een vergunningplicht. Het toepassen van de Wet Bibob hangt dus nauw samen met het vergunningstelsel van de gemeente. In de gemeente Aalten wordt de Wet Bibob eigenlijk alleen bij de sector ‘horeca’ ingezet.

Incidenteel vindt bij ‘verdachte situaties’ ook bij aanvragen om een omgevingsvergunning een Bibob-toets plaats. Deze onderzoeken hebben ertoe geleid dat de laatste jaren meerdere horecavergunningen zijn geweigerd en aanvragen buiten behandeling zijn gelaten, omdat deze onvolledig waren en desgevraagd niet werden aangevuld. In een enkel geval is een horecavergunning, mede op advies van het RIEC en politie, definitief ingetrokken. Ook is in het kader van het aanscherpen van ons Bibob-beleid in de Verordening voorzieningen huisvesting Aalten 2021 alvast opgenomen dat de gemeente een Bibob-toets kan uitvoeren met betrekking tot overheidsopdrachten. Een specifiek beleid daartoe ontbreekt echter. Het ad hoc toepassen van de Wet Bibob zonder beleid kan de gemeente problemen opleveren. Per situatie moet dan gemotiveerd worden waarom er een Bibob-toets plaatsvindt Het beleid is nog niet uitgebreid met de mogelijkheden die de wetswijziging in 2013 gemeenten biedt. Sindsdien is ook voor de sectoren Vastgoedtransacties, Seksinrichting, Omgevingsvergunning Milieu en Bouwen, Subsidies (algemeen) en Aanbestedingen een Bibob-onderzoek mogelijk.

In het Ondermijningsbeeld voor de gemeente Aalten van 2019 adviseert het RIEC de gemeente Aalten om het huidige Bibob-beleid in ieder geval met de onderdelen gemeentelijk vastgoed en gemeentelijke aanbestedingen uit te breiden en consequent toe te passen. In het Driehoeksoverleg Achterhoek is vorig jaar door alle burgemeesters aangegeven dat men positief staat tegenover het door het RIEC voorgestane Bibob-beleid in de Achterhoek. Daarbij is nadrukkelijk uitgesproken, dat ook aanvragen voor een omgevingsvergunning voor de activiteit ‘bouwen’, waarbij sprake is van een bouwsom van meer dan € 500.000,- (exclusief btw), aan een Bibob-toets zouden moeten worden onderworpen. Hetzelfde geldt voor de grotere evenementen en evenementen met een extra groot risico, zoals bijvoorbeeld een vechtevenement of -gala. In onze gemeente zou dit dan voor de grotere C-evenementen moeten gelden. Over de herijking van ons gemeentelijke Bibob-beleid volgt separaat een collegevoorstel. De gemeenteraad wordt t.z.t over dit Bibob-beleid uitvoerig geïnformeerd. Het concept-voorstel van het RIEC over het gewenste Bibob-beleid in de regio Achterhoek is als bijlage toegevoegd.

4.2 Datagedreven werken aan ondermijning Het Directeuren Netwerk Achterhoek (DNA) heeft tijdens haar bijeenkomst op 21 april 2021 aangegeven dat het thema Ondermijning één van de thema’s is die dit jaar binnen het Datalab Gelderland-Oost (Datalab GO) wordt uitgewerkt. Ondermijning is een veel omvattend probleem voor gemeenten. Er worden taskforces samengesteld (samenwerkingen tussen o.a. belastingdienst, RIEC/LIEC, politie en gemeenten), er is een nationaal Ondermijningsfonds opgericht en de City Deal Zicht op Ondermijning ging van start. Ook in de media is er steeds meer aandacht voor ondermijning.

Pagina 21 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

Gemeenten zijn dan ook hard op zoek naar innovatieve manieren om met ondermijning aan de slag te gaan. Ook worden gemeenten gezien als een belangrijke schakel in de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Ze hebben zicht op lokale (sociale) structuren en beschikken op basis van wettelijke taken en bevoegdheden over veel informatiebronnen. Om tot een goede aanpak van ondermijning te komen is een goede informatievoorziening essentieel. Om deze reden zijn de ogen steeds meer gericht op een datagedreven aanpak van Ondermijning. Datagedreven werken wil zeggen dat beslissingen en beleid worden gebaseerd op (kwantitatieve) gegevens, dus op basis van feiten en cijfers. Het doel is om met kennis van zaken beslissingen te nemen, in plaats van enkel af te gaan op ervaring of onderbuikgevoel. De toegenomen aandacht voor ondermijning binnen gemeenten is één van de redenen voor het groeiende aantal meldingen dat binnenkomt. Hoe houden we als gemeente overzicht over deze meldingen en bepaal je welk signaal ertoe doet? Welke signalen pak je zelf op en bij welke signalen betrek je ketenpartners? En hoe zit het precies met privacy? Datagedreven werken begint bij een goede informatievoorziening.

Welke data met betrekking tot ‘ondermijning’ heeft de gemeente precies tot haar beschikking? Hoe komen (ondermijnende) signalen precies bij de gemeente binnen? En hoe worden deze verwerkt of gedocumenteerd? Daarnaast zijn er ook andere (openbare) databronnen over mogelijke signalen rondom ondermijning waar je als gemeente gebruik van kunt maken. Bijvoorbeeld gegevens uit de KVK, het Kadaster en het CBS. Door data te analyseren, kun je uiteindelijk bruikbare informatie genereren over ondermijnende activiteiten. Een dashboard dan wel een feitenoverzicht kan deze analyses visueel weergeven. Middels instemming met de begroting heeft de raad besloten om aan het project Datalab GO mee te doen. Datalab GO is bezig met het ontwikkelen van een ‘feitenkaart’. Er is begonnen met een brancheanalyse van kwetsbare branches. In het kader van deze nota is de projectleider van Datalab Go alvast gevraagd om als voorbeeld te laten zien hoe een dashboard voor de gemeente Aalten eruit kan zien. Een eerste opzet van een dashboard voor de gemeente Aalten treft u onderstaand aan. De input is slechts gebaseerd op basis van gegevens van het CBS. Het dashboard is dus nog in ontwikkeling. De klankbordgroep heeft daarbij aangegeven dat het wenselijk is dat het dashboard branchevergelijkingen binnen de regio mogelijk maakt.

Pagina 22 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

1. Dashboard brancheanalyse Aalten

2. Dashboard brancheanalyse Aalten in vergelijking met Winterswijk

Pagina 23 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

4.3 Weerbaarheidsscan Met behulp van het RIEC Oost Nederland is in 2018/2019 het ondermijningsbeeld voor de gemeente Aalten opgesteld. In aanvulling hierop biedt het RIEC een weerbaarheidsscan aan. Op basis van het ondermijningsbeeld heeft het RIEC ons al geadviseerd om de nodige stappen te doen, waaronder het aanpassen van de APV en het Bibob-beleid. Het ondermijningsbeeld is een quick-scan met adviezen op beleidsmatig gebied. Bij de weerbaarheidsscan gaat het meer om de organisatorische kant. Is ondermijning binnen de organisatie onderwerp van gesprek? Is er sprake van een integere dan wel veilige werkomgeving om zaken nader te kunnen melden/bespreken? Een weerbare overheid en daarbij een weerbaar bestuur is van cruciaal belang om de georganiseerde ondermijnende criminaliteit tegen te gaan. Een weerbare overheid betekent dat bestuurders en ambtenaren integer handelen en – niet minder belangrijk - zich ook bewust zijn van de gevaren van deze ondermijnende criminaliteit. Helaas is dit laatste niet altijd vanzelfsprekend. Ondermijnende criminaliteit wordt nog niet altijd even goed herkend, waardoor men onbewust criminelen faciliteert. Deze weerbaarheidsscan maakt niet alleen inzichtelijk hoe weerbaar onze gemeentelijke organisatie is tegen ondermijnende criminaliteit, maar geeft ook inzicht in de mogelijkheden om de weerbaarheid te vergroten.

Het betreft een stuk sec voor intern gebruik. Voor een stukje bewustwording binnen de organisatie, informatievoorziening en om de rol van communicatie hier te versterken. Hoe weerbaar zijn we, wat zijn de verbeterpunten? Bij de aanpak tegen ondermijning gaat het in eerste instantie om ‘gewoon aanpakken’. Daarnaast kan een objectieve weerbaarheidsscan een mooie aanleiding dan wel een instrument zijn om zaken te verbeteren. De gemeente Aalten heeft besloten om mee te doen met de weerbaarheidsscan. Dit wordt bekostigd vanuit de zogenaamde versterkingsgelden. Deelname is voor de gemeente dus kosteloos. De weerbaarheidsscan wordt medio 2022 door het RIEC uitgevoerd.

Gemeentelijk integriteitsbeleid In de paragraaf Bedrijfsvoering van de programmabegroting 2021 is opgenomen dat de gemeente Aalten in 2021 wil overgaan tot een herijking van het beleid met betrekking tot bestuurlijke en ambtelijke integriteit. Op grond van zijn wettelijke taak om de bestuurlijke integriteit van de gemeente te bevorderen, heeft de burgemeester een stuurgroep Integriteit ingesteld om invulling te geven aan deze opdracht. De stuurgroep Integriteit heeft begin 2021 een Plan van aanpak herijking beleid met betrekking tot bestuurlijke en ambtelijke integriteit (plan van aanpak) en een voorstel voor de Kaders en uitgangspunten Integriteitsbeleid gemeente Aalten (kadernota) opgesteld. De gemeenteraad heeft deze kadernota op 22 maart 2021 vastgesteld. De kadernota geeft naast de (wettelijke) kaders weer wat de doelstellingen en uitgangspunten van het gemeentelijk integriteitsbeleid zijn en welke rollen en verantwoordelijkheden daarbinnen onderscheiden worden. De bedoeling is dat de gemeente Aalten dit jaar nog beschikt over een volledig herschreven en actueel integriteitsbeleid met gedetailleerde uitwerking in de diverse regelingen voor de bestuurlijke en de ambtelijke integriteit. Daarnaast is voortdurende bewustwording van groot belang.

Daarom worden in de daarop volgende fase twee permanente werkgroepen ingesteld voor het onder aansturing van de stuurgroep opstellen en uitvoeren van implementatieprogramma’s: de werkgroep Implementatie bestuurlijke integriteit en de werkgroep Implementatie ambtelijke integriteit. De door de werkgroepen voor te bereiden implementatieprogramma’s bestaan uit diverse bewustwordingsactiviteiten, die structureel ingebed zullen worden.

4.4 Aanpak Mensenhandel Eén van de thema’s waar nog weinig zicht op is, is mensenhandel, waaronder de situatie van arbeidsmigranten. Arbeidsuitbuiting heeft betrekking op de uitbuiting van werknemers, maar het gaat om meer dan alleen slecht werkgeverschap. Het gaat om ernstige en onmenselijke situaties op de werkvloer, maar ook daarbuiten. Denk aan slechte huisvesting van werknemers die uit het buitenland komen en het beperken van de bewegingsvrijheid van werknemers door bijvoorbeeld het paspoort of de identiteitskaart en zelfs pinpassen in te nemen. Ook worden arbeidsmigranten hoge kosten voor o.a. vervoer, huisvesting en werkkleding in rekening gebracht. Door de combinatie van huisvesting en werk is men kwetsbaar, met alle gevolgen van dien wanneer het werk wordt beëindigd.

Pagina 24 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

In dit kader zijn in Aalten in 2020 meerdere woningen waarin arbeidsmigranten waren gehuisvest gecontroleerd. Overigens hadden deze controles ook betrekking op het tegengaan van overlastsituaties. De burgemeester had eerder al voor een bepaalde woning een gedragsaanwijzing opgelegd. Deze gedragsaanwijzing houdt in dat er maximaal vier bewoners in de woning mogen wonen. Deze gedragsaanwijzing is mogelijk op grond van de APV en heeft (slechts) tot doel om de overlast te beperken. Daarnaast is contact opgenomen met de ISZW waarbij zorgen zijn geuit over de gehele situatie. Vanwege het overlappende belang dat beide partijen hebben is ervoor gekozen om een integrale gezamenlijke controle uit te voeren. In alle Achterhoekse gemeenten zijn huisvestingslocaties voor arbeidsmigranten. In meerdere gemeenten zijn er signalen van arbeidsuitbuiting en slechte huisvesting van arbeidsmigranten. Daarbij beschikken uitzendbureaus van arbeidsmigranten vaak over een behoorlijke vastgoedportefeuille. In het kader van de integrale aanpak van ondermijning is regionaal besloten om eind juni 2021 meerdere woonlocaties van een bepaald uitzendbureau te bezoeken. Door dit uitzendbureau worden binnen onze gemeente (nog) geen arbeidsmigranten gehuisvest. In verschillende gemeenten binnen de Achterhoek hebben de woningbezoeken zoveel mogelijk tegelijk plaatsgevonden.

Om uit te stralen dat het hier om een regionale actie ging en dat dit soort praktijken nergens in de Achterhoek worden geduld, heeft ook Aalten aangeboden om op de dag van de controles te helpen, bijvoorbeeld om boa’s beschikbaar te stellen. Dit bleek achteraf niet nodig te zijn. De controles hebben tot doel om een betere leef- en werksituatie voor de arbeidsmigranten te bewerkstelligen. Daarbij is het ook van belang dat de informatiepositie van gemeenten ten aanzien van arbeidsmigranten wordt verbeterd. Dit is belangrijk met het oog op de opdracht die alle gemeenten hebben gekregen om voor 2022 een plan van aanpak voor mensenhandel te maken. Dit laatste wordt in regionaal verband opgepakt. In de toekomst zullen met betrekking tot de huisvesting van arbeidsmigranten steeds vaker integrale gezamenlijke controles met alle betrokken overheidsinstanties plaatsvinden, ieder vanuit zijn eigen rol. Met de gemeenten laten politie (wijkagenten en Afdeling Vreemdelingen Identificatie en Mensenhandel (AVIM), brandweer en ISZW zien dat ondermijnende en mensonterende praktijken niet worden getolereerd. Om een waterbedeffect te voorkomen wordt door de Achterhoekse gemeenten hier zoveel mogelijk gezamenlijk opgetreden.

4.5 Integrale controles / samenwerking Vanuit het ondermijningsbeeld is de gemeente geadviseerd om ondernemingen of branches waar vraagtekens bij worden geplaatst of waarbij aanwijzingen of vermoedens bestaan van ondermijnende criminaliteit meer voor het voetlicht te krijgen. Dit kan plaatsvinden door middel van (integrale) surveillances, controles en handhaving door verschillende handhavingsinstanties. Hierdoor kunnen criminelen uit de anonimiteit worden gehaald. Dit kan eveneens een proactieve en preventieve werking hebben, omdat het voor criminelen op deze manier steeds minder interessant wordt om zich in de gemeente te vestigen. Tevens wordt op deze wijze aan de burgers en bonafide ondernemers getoond dat de gemeente (gezamenlijk) optreedt tegen ondermijning. Daarnaast is het van belang om niet alleen de informatiepositie rondom bepaalde ondernemingen en locaties te versterken door deze integraal te monitoren, maar ook om de informatie vast te leggen in de systemen. Op deze manier wordt een dossier opgebouwd van de desbetreffende ondernemingen of locaties. Hetzelfde kan gedaan worden voor personen. Deze dossieropbouw kan zo een doorslaggevende rol spelen bij bijvoorbeeld een toekomstige Bibob-procedure en voorkomen dat criminele personen vergunningen, subsidies of aanbestedingen misbruiken.

Het is al is vaker gezegd; vanuit de verschillende taakvelden wordt steeds meer - intern en extern samengewerkt. Ook hebben de gezamenlijke controles met verschillende handhavingsinstanties al meerdere malen hun nut aangetoond, zoals bij de aanpak van de mensenhandel en de integrale gezamenlijke controles bij horecabedrijven. De kracht van integraal samenwerken raakt steeds meer verankerd. Naast learning on the job staat het bouwen aan goede onderlinge relaties en korte lijnen hierbij centraal.

Pagina 25 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

De samenwerking met de politie ging al bijzonder goed. Door integrale gezamenlijke controles met andere instanties, waaronder (buur)gemeenten, politie, brandweer, ISZW, NVWA, Douane, Laborijn en UWV wordt een goede basis gelegd voor een stevige aanpak van ondermijning. De integrale controle door meerdere handhavingsinstanties tegelijk heeft als bijkomend voordeel dat deze werkwijze de kennis van de medewerkers over en weer vergroot. Goede samenwerking vraagt soms om een andere werkwijze dan dat we als gemeente gewend zijn. Minder vanuit de belangen van de eigen organisatie denken, maar meer werken als één overheid. Ook moeten we in de aanpak om verder te komen creatief zijn, ideeën uitproberen. Accepteren dat daarbij ‘fouten’ worden gemaakt, hoort daar ook bij. Mislukkingen leveren waardevolle kennis en expertise op voor doorontwikkeling naar effectieve(re) aanpakken. Uiteraard moeten de grenzen van de rechtsstaat daarbij wel voluit worden gerespecteerd. Werken als één overheid blijft de komende jaren extra aandacht vragen. Dit is essentieel, want die “één overheid” is de opmaat naar de noodzakelijke versterking van de publiek-private samenwerking in de strijd tegen de ondermijning. In dit kader is het bijvoorbeeld de bedoeling om dit jaar nog een zogenaamde ‘Groene Nacht’ te houden.

Vanuit het KVO-Buitengebied is afgesproken dat minimaal één keer per jaar multidisciplinaire handhavingscontroles in het buitengebied plaatsvinden. Het buitengebied van onze gemeente is nog grotendeels een blinde vlek. Daarom wordt met meerdere organisaties een handhavingsactie uitgevoerd om zo beter zicht te krijgen op ontwikkelingen in het buitengebied. Naast gemeente, CCV, politie, waterschap, brandweer en ODA doen Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, WBE Aalten en Vereniging Natuurmonumenten mee aan deze ‘Groene Nacht’. Al deze instanties hebben in het buitengebied een bepaalde rol. Ook hier geldt weer dat de boa’s/toezichthouders van de betrokken instanties over en weer in elkaars keuken kunnen kijken. Dit bevordert de onderlinge samenwerking, waardoor men elkaar bij toekomstige handhavingskwesties sneller weet te vinden. In oktober van dit jaar wordt een zogenaamde ‘Ondermijningsweek’ georganiseerd. Het idee van een ondermijningsweek is om in een relatief kort tijdsbestek, samen met de handhavingspartners, preventieve en repressieve controles uit te voeren. Het doel is tweeledig. Enerzijds om elkaar als partners (beter) te leren kennen. Anderzijds is het doel om de zichtbaarheid van de integrale aanpak van ondermijning te vergroten.

In het district Noord- en Oost Gelderland is gekozen voor het thema ‘Buiten de bebouwde kom’ (buitengebied, industrieterreinen, recreatiegebieden, water & grenzen aan). Los van bovenstaande trajecten willen we ook notarissen, makelaars, taxateurs (de zogeheten ‘poortwachters’) betrekken in de strijd om witwassen en fraude bij onroerend goed transacties te voorkomen. Hiervoor organiseren we met behulp van het RIEC en CCV een voorlichtingsavond.

4.6 Buitengebied Het uitgestrekte buitengebied is een ideale omgeving voor o.a. hennepteelt en de productie van synthetische drugs. De verder groeiende leegstand van schuren in combinatie met een slechtere financiële situatie van agrariërs maken het platteland aantrekkelijk voor (drugs) criminaliteit. Vanwege de grootte van het buitengebied is het lastig om goed zicht te krijgen op de situatie in het buitengebied. Daarbij komt dat we een grensgemeente zijn. Dit brengt met zich mee dat we hier extra risico’s lopen. De plaatselijke (on)bekendheid is onder andere veroorzaakt doordat de zogenaamde milieupolitie zich jaren geleden heeft teruggetrokken, maar ook omdat bij gemeenten een centralisatie heeft plaatsgevonden: de gemeentelijke afdelingen milieu zijn omgevormd tot een regionale omgevingsdienst. Daarbij is misschien wel een slag gemaakt op het gebied van specialistische vakkennis, maar is ingeboet qua kennis over wat zich allemaal in het buitengebied afspeelt. We zetten in op het verbeteren van het zicht op de situatie in het buitengebied. Dit doen we met behulp van de ODA, o.a. door het uitvoeren van integrale controles. Daarnaast maken we gebruik van de juiste netwerken om de weerbaarheid te vergroten. Ook wordt door het RIEC een gebiedsanalyse van het buitengebied gemaakt.

Wat speelt er allemaal op het gebied van criminaliteit? We zijn al aangesloten bij het KVO-Buitengebied en van daaruit organiseren van een ‘Groene Nacht’ met de daarbij behorende controles.

Pagina 26 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

Leegstaande panden worden in beeld gebracht via makelaars en partners in het KVO-Buitengebied. Daarbij heeft de ODA met de zogenaamde Stoppersregeling ook een schat aan informatie. De ODA heeft in kaart gebracht welke agrarische bedrijven per 1 januari 2020 zijn gestopt. Mocht bij het bezoek van de ODA geconstateerd worden dat er een activiteit plaatsvindt anders dan ’agrarisch’, dan wordt dit gemeld bij de gemeente. De gemeente toetst vervolgens of deze activiteit past binnen de planregels van het bestemmingsplan. Lijsten met leegstaande panden worden door de ODA beschikbaar gesteld aan politie en gemeente. De wijkagenten en de gemeentelijke toezichthouders kunnen daardoor tijdens hun surveillance toezicht houden op de leegstaande panden. Na de analyses van het buitengebied volgt dit jaar nog door het RIEC een gebiedsanalyse van de bedrijventerreinen.

4.7 Scholing Het is de bedoeling dat dit jaar nog de training voor boa’s, toezichthouders en handhavers op het gebied van ondermijning wordt georganiseerd. Vanwege de coronacrisis kon dit helaas niet eerder plaatsvinden. Mogelijk dat deze trainingen in regionaal verband worden gehouden. Bijkomend voordeel van regionale bijeenkomsten is dat naast het uitwisselen van kennis en ervaring het netwerk wordt uitgebreid.

4.8 Communicatie Als gemeente willen een goede communicatiestrategie ontwikkelen. Communicatie is de basis voor goede resultaten en succesvolle samenwerking. Criminelen moeten het gevoel krijgen dat ze onder een vergrootglas liggen en dat de druk op hen wordt opgevoerd. Zo kunnen ze niet langer ongestoord hun gang gaan. Publiciteit is daarbij belangrijk. Communicatie is tevens essentieel bij het vergroten van de maatschappelijke tegenbeweging. Met inwoners en ondernemers verhalen delen over succesvolle interventies en goede initiatieven heeft effect. Zo kunnen zij zich beter verweren en wordt de voedingsbodem voor (drugs)criminaliteit verkleind. Inwoners en bewoners moeten de overheid als betrouwbare, vasthoudende bondgenoot ervaren. De gemeente probeert samen met het enthousiaste politieteam die bewustwording en daarmee het draagvlak voor de strijd tegen de ondermijning te vergroten. Dus veel aandacht voor communicatie rondom sluitingen van panden, informatiebijeenkomsten vanuit de KVO-thema’s en ook over bijvoorbeeld het project Leerlingalert. Het optreden tegen ondermijnende criminaliteit kan alleen succesvol zijn als onze inwoners zich duidelijk afzetten tegen ondermijnende activiteiten. We willen dat inwoners zich bewust zijn van de nadelige effecten van ondermijnende criminaliteit en dat ze hier niet onverschillig tegenover staan.

Daarbij is het van belang dat ze signalen van ondermijning aan ons en onze partners doorgeven.

4.9 Conclusie / Tot slot De aanpak van ondermijning is een speerpunt in de gemeenten van de Achterhoek. Daarom is gekozen voor een bredere aanpak in regionaal verband als onderdeel van de Regiodeal. Bestrijding van criminaliteit is niet meer alleen een taak van het Rijk via politie en justitie en het strafrecht. We zijn één overheid en de gemeente draagt met haar bestuursrechtelijke taken bij aan de strijd tegen de ondermijning van onze samenleving. Daarbij is de samenwerking met de lokale politie en het RIEC erg goed. Ook zoeken we steeds meer de publiek-private samenwerking met partijen in de strijd tegen de ondermijning.

Pagina 27 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

Ondermijning vraagt om een structurele en zichtbare aanpak. Het voorkomen en aanpakken van ondermijning zal altijd aandacht blijven vragen. Ontwikkelingen volgen elkaar snel op en er liggen nog de nodige opgaven. Hierbij valt te denken aan een veilig buitengebied, veilige bedrijventerreinen, aanpak zorgfraude en de aanpak van concrete casuïstiek. Om die reden is het structureel investeren in de regionale aanpak van ondermijning essentieel. Ondermijning mag geen voet tussen de deur krijgen. Nu niet en in de toekomst ook niet! De gemeentelijke organisatie is inmiddels ingericht. De uitwisseling van informatie tussen de verschillende afdelingen is beter georganiseerd. Ook kennen we een lokaal ondermijningsoverleg, waarbinnen gemeente, politie, ODA en het RIEC participeren. Partijen weten elkaar over en weer steeds beter te vinden. We hebben ons beleidskader inmiddels op orde. Daarbij lopen we met de andere regiogemeenten in de pas, met uitzondering van het Bibob-beleid. Dit maakt het noodzakelijk dat we overgaan tot een herijking van ons Bibob-beleid. Hierover volgt separaat een collegevoorstel. Binnen de gemeente Aalten is een aantal ‘blinde vlekken’: locaties waar geen tot nauwelijks zicht op is, maar waar georganiseerde criminaliteit wel kan voorkomen. Door het RIEC wordt daarom een gebiedsanalyse van zowel het buitengebied als van de bedrijventerreinen gemaakt.

Dit om beter zicht te krijgen op wat er allemaal speelt op het gebied van criminaliteit. De onderwerpen Scholing, Weerbaarheidsscan, Gebiedsanalyses buitengebied en bedrijventerrein zijn losse projecten, waarvoor geen structurele investeringen nodig zijn. De kosten hiervan worden vanuit de Regiodeal bekostigd. De uitvoering van de in gang gezette én van de op stapel staande werkzaamheden is binnen de huidige begroting c.q. formatie beheersbaar. Door een verdere integrale samenwerking met externe handhavingspartners vindt er binnen het onderdeel Handhaving een verandering van de werkwijze plaats en worden er enigszins andere prioriteiten gesteld. Afhankelijk van de uitkomsten van de gebiedsanalyses, de herijking van ons Bibob-beleid en de Weerbaarheidsscan is mogelijk extra capaciteit gewenst. De uitkomsten van deze onderzoeken zullen echter eerst moeten worden afgewacht.

Tot slot In het ondermijningsbeeld van Aalten wordt door het RIEC aangegeven dat niet alles tegelijk kan worden opgepakt. “De ‘opgaven’ waar de overheid voor staat, zijn divers en rusten op meerdere schouders en op meerdere niveaus (lokaal, districtelijk, regionaal, landelijk)”. Een belangrijk aandachtspunt bij de aanbevelingen is dat de aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit een lange adem vergt, voordat er merkbaar resultaat zal worden behaald. Een probleem dat in decennia is gegroeid, kan niet in een paar jaar worden opgelost”. We zijn op de goede weg, maar zijn er nog lang niet!

Pagina 28 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

Bijlagen Concept-voorstel RIEC regionaal Bibob-beleid.

Pagina 29 van 29

Gemeente Aalten