Beleidsnota Ondermijning in de gemeente Aalten; Van beeld naar aanpak_ augustus 2021 (002).pdf

Auteur de heer P.H.T. Ikink Functie Juridisch adviseur Datum 20 augustus 2021 Versienummer 1

Ondermijning in de gemeente

Van beeld naar aanpak

Aalten Van beeld naar aanpak. l

Ondermijning in de gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

Inhoudsopgave Samenvatting ..................................................................................................................... 3 Inleiding............................................................................................................................. 4 Hoofdstuk 1

Ondermijning en de rol van de gemeente ........................................................... 5

1.1 Wat is ondermijning? .................................................................................................. 5 1.2 Mogelijkheden van de gemeente: bestuurlijke aanpak ..................................................... 6 1.3 Effectieve aanpak van ondermijning: integrale aanpak .................................................... 6 1.4. Regierol van de gemeente .......................................................................................... 6 2.1 RIEC / LIEC ............................................................................................................... 7 2.2 Onderzoeksopzet ........................................................................................................ 8 2.3 Wat zien we in de gemeente Aalten? ............................................................................. 8 Hoofdstuk 3 Van beeld naar aanpak ..................................................................................... 10 3.1. Doel van de Aaltense aanpak ..................................................................................... 10 3.2 Wat is er al gedaan in de gemeente Aalten? ................................................................. 11 3.2.1 Intern meldpunt Ondermijning .............................................................................

11 3.2.2 Lokaal Ondermijningsoverleg ............................................................................... 11 3.2.3 Werkgroep LAA / BSA ......................................................................................... 11 3.2.4 Regisseur Zorg en Veiligheid / MDO ..................................................................... 12 3.2.5 Taakveld Handhaving en ondermijning .................................................................. 12 3.2.6 Regionale samenwerking ..................................................................................... 13 3.2.7 KVO’s ............................................................................................................... 14 3.2.8 Project Ariadne .................................................................................................. 15 3.2.9 Wet Damocles .................................................................................................... 16 3.2.10 Project Leerlingalert .......................................................................................... 17 3.2.11 MMA ............................................................................................................... 19 3.2.12 Aanpassing beleid: APV .....................................................................................

20 Hoofdstuk 4 Acties die nog op stapel staan ............................................................................ 21 4.1 Wet Bibob ............................................................................................................... 21 4.2 Datagedreven werken aan ondermijning...................................................................... 21 4.3 Weerbaarheidsscan................................................................................................... 24 Gemeentelijk integriteitsbeleid.......................................................................................... 24 4.4 Aanpak Mensenhandel .............................................................................................. 24 4.5 Integrale controles / samenwerking ............................................................................ 25 4.6 Buitengebied............................................................................................................ 26 4.7 Scholing .................................................................................................................. 27 4.8 Communicatie .......................................................................................................... 27 Bijlagen ............................................................................................................................ 29

Pagina 2 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

Samenvatting De aanpak van ondermijning is een speerpunt in de gemeenten van de Achterhoek. Ondermijnende criminaliteit is de vermenging van de onderwereld met de bovenwereld. Gealarmeerd door recente ontdekkingen in onze gemeente en bij de buurgemeenten, neemt de onrust en de alertheid toe. De noodzaak om de aanpak van ondermijnende criminaliteit te verstevigen wordt breed gevoeld en gedeeld. Bestrijding van criminaliteit is niet meer alleen een taak van het Rijk via politie en justitie en het strafrecht. We zijn één overheid en de gemeente draagt met haar bestuursrechtelijke taken bij aan de strijd tegen de ondermijning van onze samenleving. De samenwerking met de lokale politie en het RIEC loopt daarbij erg goed. Mensenhandel, witwaspraktijken en georganiseerde drugshandel, waaronder hennepteelt: ondermijnende criminaliteit komt in elke gemeente voor, dus ook in Aalten. Door het verstrekken van vergunningen of subsidies lopen gemeenten daarbij het risico onbewust criminelen te faciliteren. Uit ons ondermijningsbeeld van 2019 komt naar voren dat het grote buitengebied en de geografische ligging aan de grens onze gemeente aantrekkelijk maakt voor criminelen. Criminaliteit stopt niet bij de (gemeente)grens. En ook dat onze informatiepositie beperkt is. Daarom is gekozen voor een bredere aanpak in regionaal verband als onderdeel van de Regiodeal.

Voor een gezamenlijke aanpak van ondermijning is onder andere een regionale projectleider Ondermijning aangesteld. De gemeentelijke organisatie is inmiddels ingericht. De uitwisseling van informatie tussen de verschillende afdelingen is beter georganiseerd. Ook kennen we een lokaal ondermijningsoverleg, waarbinnen gemeente, politie, ODA en het RIEC participeren. Partijen weten elkaar over en weer steeds beter te vinden. Ondermijning vraagt om een structurele en zichtbare aanpak. Het voorkomen en aanpakken van ondermijning zal altijd aandacht blijven vragen. Ontwikkelingen volgen elkaar snel op en er liggen nog de nodige opgaven. Hierbij valt te denken aan een veilig buitengebied, veilige bedrijventerreinen, aanpak zorgfraude en de aanpak van concrete casuïstiek. We hebben ons beleidskader inmiddels op orde, met uitzondering van het Bibob-beleid. Dit maakt het noodzakelijk dat we overgaan tot een herijking van ons Bibob-beleid, waarbij uniformiteit binnen de regio het uitgangspunt is. Hierover volgt separaat een collegevoorstel. De bestuursrechtelijke aanpak van ondermijning krijgt verder vorm, onder andere door de losse projecten Scholing, Weerbaarheidsscan, Gebiedsanalyses buitengebied en bedrijventerrein. De kosten hiervan worden vanuit de Regiodeal gedekt.

Ook gaan we datagedreven werken aan ondermijning: beslissingen en beleid worden mede gebaseerd op basis van feiten en cijfers, in plaats van enkel af te gaan op ervaring of onderbuikgevoel. Werken als één overheid blijft de komende jaren extra aandacht vragen. Dit is de opmaat naar de noodzakelijke versterking van de publiek-private samenwerking in de strijd tegen de ondermijning. Vanuit de verschillende taakvelden wordt daarom steeds meer - intern en extern - samengewerkt. Daarbij maken we gebruik van de juiste netwerken om de weerbaarheid te vergroten. De gezamenlijke controles met verschillende handhavingsinstanties hebben al meerdere malen hun nut aangetoond, zoals bij de aanpak van de mensenhandel en de integrale gezamenlijke controles bij horecabedrijven. Als gemeente willen we een goede communicatiestrategie richting de burgers en ondernemers ontwikkelen. Er wordt zoveel mogelijk volgens een regionale beleidslijn gewerkt om waterbedeffecten voor te zijn. Ondermijning mag geen voet tussen de deur krijgen. Nu niet en in de toekomst ook niet! De uitvoering van de in gang gezette én van de op stapel staande werkzaamheden is binnen de huidige begroting c.q. formatie beheersbaar. Afhankelijk van de uitkomsten van de gebiedsanalyses door het RIEC, de herijking van ons Bibobbeleid en de Weerbaarheidsscan zijn mogelijk extra structurele financiële investeringen nodig.

Doelstelling Actie 20

Pagina 3 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

Inleiding Aalten is een Achterhoekse plattelandsgemeente met een groot buitengebied. Een gemeente waar nog gemeenschapszin bestaat, en een cultuur van ons kent ons. Daardoor was ondermijning voor velen een ver-van-mijn-bedshow. Ondermijning is ook een weinig zichtbaar fenomeen, zoiets als koolmonoxide. “Je merkt het pas als het te laat is”. Dat verandert. Wakker geschud door recente ontdekkingen in onze gemeente en bij de buurgemeenten, neemt de onrust en de alertheid toe. “Je ziet het pas als je het door hebt tenslotte”. In het najaar van 2018 is het Aaltense ondermijningsbeeld in opdracht van de burgemeester opgesteld door het Regionaal Inlichtingen en Expertisecentrum Midden-Nederland (RIEC). Het onderzoek is verricht om meer zicht te krijgen op het fenomeen ondermijning en de gemeente Aalten meer richting te geven bij de aanpak van ondermijnende criminaliteit. In 2019 is het beeld overgedragen aan de burgemeester. De gemeenteraad is op 10 september 2019 nader geïnformeerd. Uit het ondermijningsbeeld blijkt dat alhoewel we op de goede weg zijn, er nog veel winst te behalen valt. In het ondermijningsbeeld wordt een aantal aanbevelingen gedaan op zowel beleids- als uitvoeringsniveau. De aanpak van ondermijning is een speerpunt in de gemeenten van de Achterhoek. Ondermijnende criminaliteit is de vermenging van de onderwereld met de bovenwereld.

De noodzaak om de aanpak van ondermijnende criminaliteit te verstevigen wordt breed gevoeld en gedeeld. Het regeerakkoord van het kabinet Rutte III kondigt speciale ‘Ondermijningswetgeving’ aan om de juridische knelpunten in de huidige aanpak van georganiseerde en ondermijnende criminaliteit op te lossen. Met extra (ondermijning)wetgeving zijn gemeenten o.a. beter in staat om de noodzakelijke informatie-uitwisseling met andere partijen vorm te geven. Ook is extra geld uitgetrokken. Er is een ondermijningsfonds met eenmalig € 100 miljoen en tien miljoen euro aan structurele gelden voor de intensivering van de aanpak beschikbaar gesteld (tezamen de versterkingsgelden genoemd). In de gemeente Aalten kwam het onderwerp ondermijning voor het eerst in 2006 onder de aandacht. Destijds werd het eerste beleid voor de toepassing van de Wet Bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Bibob) vastgesteld. Vervolgens kreeg het een plaats in het Integraal Veiligheidsplan, waarmee een goede basis is gelegd met de aansluiting bij het RIEC. In het Raadsprogramma 2018-2022 staat dat ook de gemeente Aalten haar verantwoordelijkheid wil nemen, bij voorkeur in samenwerking met de Achterhoekse gemeenten, politie en justitie.

Als aandachts- en actiepunt is aan het college het volgende meegegeven: “er moet voldoende capaciteit zijn voor toezicht en handhaving en inzet van bestuurlijke instrumenten voor ontwikkelingen op het gebied van ondermijning, maar ook voor andere ontwikkelingen. Een eenduidige Achterhoekse aanpak is gewenst om een waterbedeffect te voorkomen”. In deze nota gaan we in op het fenomeen ondermijning (hoofdstuk 1) en op de conclusies uit het ondermijningsbeeld (hoofdstuk 2). Vervolgens beschrijven we de activiteiten die de gemeente Aalten tussen 2018 en 2021 heeft gerealiseerd en nog wil doen als het gaat over het tegengaan van ondermijning en wat daarvoor nodig is (hoofdstuk 3 en 4). Tot slot: de gemeente Aalten is één van de veiligste gemeenten in de regio en in het land en dat willen we graag zo houden! Daarom is het belangrijk dat we met z’n allen weerbaar zijn tegen ondermijnende criminaliteit.

Pagina 4 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

Hoofdstuk 1 Ondermijning en de rol van de gemeente In dit hoofdstuk definiëren we ondermijning (1.1), bespreken we de mogelijkheden van de gemeente (1.2), gaan we in op de mogelijkheden die er ontstaan bij een effectieve samenwerking binnen de overheid (1.3) en de regierol van de gemeente (1.4).

1.1 Wat is ondermijning? Bij ondermijning gaat hem om: crimineel handelen dat de potentie heeft om sluipenderwijs een zodanige sociale en economische invloed te ontwikkelen, dat het de fundamenten van de rechtsstaat kan ondermijnen en daarmee ook de veiligheid en integriteit van de samenleving. (Pieter Tops en Hennie Schilders, Tijdschrift voor Politie jg.78/ nr.7/16). Ondermijnende criminaliteit is dus criminaliteit die de formele (rechtstaat) of informele (fatsoenlijke verhoudingen) grondslag van onze samenleving systematisch aantast. Dit soort criminaliteit wordt vaak gepleegd in criminele samenwerkingsverbanden en gaat niet zelden gepaard met geweld, bedreiging en intimidatie. Ondermijnende criminaliteit is niet altijd zichtbaar, maar heeft wel zichtbare gevolgen voor de Nederlandse burger. Voorbeelden zijn georganiseerde hennepteelt, witwassen door middel van onder andere de investering in vastgoed, mensenhandel en -smokkel, fraude, drugshandel, etc.: het draait allemaal om het verdienen van zoveel mogelijk geld. De effecten zijn voor onze inwoners merkbaar: verloedering op straat, verwaarlozing van panden en afpersing leiden tot problemen in de maatschappij, ondanks dat er veelal geen directe slachtoffers zijn.

Voor de georganiseerde criminaliteit is het vrijwel onmogelijk om illegale activiteiten uit te voeren zonder daarbij ook gebruik te maken van diensten van ‘de bovenwereld’. Denk aan distributie, financiële handelingen, vergunningen en huisvesting. Daarnaast zijn misdaadgroeperingen vaak op zoek naar manieren om crimineel vermogen wit te wassen, bijvoorbeeld door te investeren in vastgoed. Als de overheid niet optreedt tegen dergelijke situaties ontstaat er in de samenleving het idee dat misdaad loont, omdat de overheid niets doet.

In figuur 1 beelden Tops en Schilders de verwevenheid tussen deze werelden uit. Gesteld kan worden dat georganiseerde ondermijnende criminaliteit niet onzichtbaar is. Voorwaarde is wel dat de gemeente en hun ‘veiligheidspartners’, op de hoogte moeten zijn van signalen van ondermijning, dan wel in staat zijn om deze vorm van criminaliteit te herkennen. Regelmatig bekruipt medewerkers het gevoel dat iets niet in de haak is of te mooi is om waar te zijn. Beter bekend als het zogeheten ‘onderbuikgevoel’. De ervaring leert dat wanneer iets te mooi lijkt om waar te zijn, dit meestal ook het geval is.

Pagina 5 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

1.2 Mogelijkheden van de gemeente: bestuurlijke aanpak De gemeentelijke rol binnen de ondermijningsaanpak richt zich op het contact tussen de onder- en bovenwereld, onder andere door het opwerpen van barrières. Binnen de bestuurlijke aanpak neemt het openbaar bestuur, vooral op lokaal niveau, vanuit de eigen bevoegd- en verantwoordelijkheden die maatregelen, waardoor criminelen en criminele groepen ontmoedigd worden zich in de gemeente te vestigen en anderzijds om gevestigde criminelen uit de gemeente te weren. Voorbeelden hiervan zijn het uitvoeren van toezicht en handhaving, het uitvoeren van een Bibob-toets, het intrekken van vergunningen, het actief sluiten van panden waar criminele activiteiten hebben plaatsgevonden en het wegbestemmen van panden waarvan veel overlast ervaren is. De gemeente neemt dus geen politietaken over. De bestuurlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit richt zich niet zozeer op de kernactiviteiten van de georganiseerde criminaliteit, maar juist op de cruciale ondersteunende activiteiten. De maatregelen richten zich niet op personen (de potentiële daders), maar op de situaties en gelegenheidsstructuren die de georganiseerde criminaliteit faciliteren en soms zelfs aanmoedigen. De strafrechtelijke of fiscale aanpak leent zich veel meer voor een aanpak van personen. De bestuurlijke aanpak is geen alternatief voor de opsporing.

De gemeente zet haar bevoegdheden in als aanvulling op het strafrechtelijke traject. Deze bestuurlijke aanpak valt of staat met de samenwerking met andere partners op veiligheidsgebied, zoals politie, Openbaar Ministerie en de Belastingdienst. Het RIEC vervult hierbij een spilfunctie. Het doel is om te komen tot een sluitende ketenaanpak. Het delen van informatie vanuit de verschillende organisaties is hierbij een van de belangrijkste processen. De afspraken over de privacy-aspecten die hierbij horen zijn geborgd in het Convenant ten behoeve van Bestuurlijke en Geïntegreerde Aanpak Georganiseerde Criminaliteit, Bestrijding Handhavingsknelpunten en Bevordering Integriteitsbeoordelingen (RIEC-convenant) en het hierbij behorende Privacyprotocol.

1.3 Effectieve aanpak van ondermijning: integrale aanpak Wanneer de strafrechtelijke opsporing en vervolging door politie en justitie gecombineerd wordt met bestuurlijke en fiscale middelen, ontstaat misschien wel de meest optimale vorm van de bestrijding van georganiseerde criminaliteit; de geïntegreerde aanpak. Hiervoor gaan verschillende partijen, zoals gemeente, provincie, politie, Openbaar Ministerie, Belastingdienst en bijzondere opsporingsdiensten, op basis van gelijkwaardigheid, een intensieve samenwerking met elkaar aan. Wel dient daarbij aangegeven te worden, dat al deze instellingen eigen taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden hebben die niet altijd volledig op elkaar aansluiten. Een belangrijke partner hierbinnen is het RIEC, waarin al deze disciplines vertegenwoordigd zijn. Lokale casussen worden besproken op het lokale casusoverleg, waarbij ook de politie en het RIEC aansluiten. Wanneer een casus vraagt om de inzet van meerdere partners wordt de casus ook bij het RIEC besproken en wordt er een gezamenlijk actieplan opgesteld. De ene keer zal dat leiden tot bestuurlijk, de andere keer tot strafrechtelijk optreden. Per geval wordt gezamenlijk bekeken welke instantie de beste kaarten in handen heeft. Soms worden beide sporen gevolgd.

1.4. Regierol van de gemeente We zien in de praktijk dat er vaker wordt ingezet op de integrale aanpak. Het besef dat je op die manier als overheid effectiever kunt zijn neemt toe. Gemeenten hebben binnen deze aanpak van ondermijning een regierol. Deze regierol houdt in: 1. Inzicht hebben in de ondermijnende activiteiten en de factoren die het aantrekkelijk maken voor criminelen om zich te vestigen en/of gemeentelijke faciliteiten te gebruiken. 2. Gezamenlijk met de (veiligheids)partners maatregelen formuleren die worden uitgevoerd. 3. Prioriteren, in samenwerking met veiligheidspartners, welke maatregelen op korte termijn, middellange termijn en lange termijn op de probleemgebieden worden toegepast. 4. De interne en externe samenwerking in goede banen leiden. 5. Een goede verdeling van inzet van de betrokken partijen (bij de te nemen maatregelen) waarborgen.

Pagina 6 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

Hoofdstuk 2 De rode draad van ons ondermijningsbeeld In dit hoofdstuk stellen we het RIEC en LIEC aan u voor (2.1), bespreken we wat er door het RIEC is onderzocht (2.2) en wat de belangrijkste waarnemingen zijn (2.3).

2.1 RIEC / LIEC Het RIEC / LIEC (Regionaal Informatie- en Expertise Centrum / Landelijk Informatie- en Expertise Centrum) ondersteunt partners bij de aanpak van georganiseerde criminaliteit met als doel samenwerking te stimuleren. Dit om de overheid en maatschappij weerbaarder te maken in de strijd tegen ondermijning. RIEC Nederland is onderverdeeld in tien RIEC’s. Elk RIEC werkt binnen de regionale grenzen van de tien politie-eenheden. Het RIEC wordt bestuurd door een Regionale Stuurgroep, die bestuurlijk verantwoordelijk is voor het betreffende samenwerkingsverband RIEC. De stuurgroep van het RIEC Oost-Nederland bestaat uit: - burgemeester van Arnhem (voorzitter); - vanuit elk district een burgemeester (voor NOG is dat de burgemeester van Oost Gelre); - Directeur Belastingdienst; - Hoofdofficier van justitie; - Iemand vanuit de eenheidsleiding politie; - Kabinetschef provincies Gelderland en Overijssel. Er bestaat een financiële verantwoordingsplicht richting het ministerie van Justitie en Veiligheid. De RIEC’s vormen voor partners op het gebied van ondermijning een informatieknooppunt voor preventie en casuïstiek. Het RIEC stelt integrale handhavingsadviezen op en stemt projectmatig bestuursrechtelijke, strafrechtelijke en fiscale interventies af met regionale partners.

Daarnaast adviseert het RIEC de gemeente wanneer er in het kader van vergunningverlening een Bibobonderzoek wordt ingesteld. De gemeente Aalten participeert binnen het RIEC Oost-Nederland. Dit omvat de provincies Gelderland en Overijssel. LIEC Het LIEC zorgt voor verbinding tussen de RIEC’s en de landelijke partners. Het LIEC signaleert en inventariseert ontwikkelingen op het gebied van ondermijning. Bij regio-overstijgende criminaliteitsproblemen, zoals criminele motorbendes en georganiseerde hennepcriminaliteit, coördineert het LIEC de landelijke aanpak. Convenantpartners De RIEC's en het LIEC ondersteunen de samenwerking tussen de volgende convenantpartners: • Gemeenten; • Provincies; • Openbaar Ministerie (OM); • Nationale Politie; • Belastingdienst; • Belastingdienst/Toeslagen; • Douane; • Fiscale inlichtingen en opsporingsdienst (FIOD); • Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Inspectie SZW); • Koninklijke Marechaussee; • Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND); • Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV); • Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Het RIEC Oost Nederland heeft de afgelopen jaren (regionale) ondermijningsbeelden voor elke gemeente gemaakt.

Pagina 7 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

2.2 Onderzoeksopzet Het ondermijningsbeeld is een strategisch-tactisch onderzoek naar georganiseerde ondermijnende criminaliteit. Voor dit ondermijningsbeeld is gebruik gemaakt van kwalitatieve en kwantitatieve informatie. Informatie is afkomstig van respondenten binnen de gemeente, de politie en vanuit een woningcorporatie: de professionals. De geïnterviewde personen zijn geselecteerd op basis van hun zicht op ondermijning en/of ervaring met de aanpak hiervan. Aangezien ondermijnende criminaliteit zich moeilijk laat meten in cijfers is de professionele intuïtie van deze medewerkers een belangrijke bron om zicht te krijgen op georganiseerde ondermijnende criminaliteit. Een restaurant zonder klanten. De kapper of het autobedrijf dat overdag nooit open is. De boerenschuur of het bedrijfspand dat wordt verhuurd en waarvan de ramen zijn afgeplakt. Zomaar een aantal voorbeelden van ondermijning die kunnen voorkomen. Daarnaast zijn kwantitatieve gegevens geraadpleegd, open bronnen gebruikt en beleidsdocumenten geanalyseerd.

Het beeld geeft antwoord op de onderstaande vragen: • Wat speelt aan criminele ondermijnende activiteiten in de gemeente Aalten? • Welke criminaliteit bevorderende factoren spelen criminelen in de hand om deze activiteiten te plegen? • Hoe kan de gemeente Aalten in samenwerking met partners deze activiteiten bestrijden en de criminaliteit bevorderende factoren zoveel mogelijk beperken? • Hoe is de bestuurlijke weerbaarheid tegen georganiseerde ondermijnende criminaliteit?

2.3 Wat zien we in de gemeente Aalten? In het ondermijningsbeeld van 2019 worden de volgende criminele activiteiten benoemd in Aalten: •

drugs (soft- en harddrugs): hoog drug gebruik door inwoners, grens met Duitsland, anabolen, criminele uitbuiting. • mensenhandel: overbewoning arbeidsmigranten, mogelijk uitbuiting arbeidsmigranten. • witwassen: oververtegenwoordiging van bepaalde branches, schijnbeheer. • vrijplaatsen: campings/parken/ recreatiewoningen. Hierbij moet worden opgemerkt dat de gemeente Aalten hierin niet (negatief) opvalt ten opzichte van andere regiogemeenten. Bij de uitvoering van criminele activiteiten en voor het investeren van de verkregen winsten is de criminele ondernemer aangewezen op de mogelijkheden die de plaatselijke infrastructuur en faciliteiten bieden. De volgende aspecten maken de gemeente Aalten aantrekkelijk voor criminelen: • beperkte capaciteit, zowel bij politie als gemeente; • geografische ligging; • groot buitengebied in combinatie met leegstand; • economisch belang versus veiligheid; • beleid (o.a. actualiseren Bibob-beleid, ondermijningsartikel in APV); • grensgemeente. Daarnaast hebben we een aantal ‘blinde vlekken’: locaties waar geen tot nauwelijks zicht op is, maar waar georganiseerde criminaliteit wel kan zijn: Fysiek: industrieterreinen, bedrijfsverzamelgebouwen, leegstand buitengebied, campings en recreatiewoningen, locaties waar illegale bewoning plaatsvindt. Fenomenen: faillissementsfraude, drugs, milieu, uitbuiting, dark web, witwassen.

Om als gemeente weerbaar te kunnen zijn tegen ondermijnende criminaliteit moet volgens het RIEC het beleid op orde zijn. Hiervoor is nodig: • het hebben én toepassen van een up-to-date Bibob-beleid dat toepasbaar is op alle sectoren en beschikkingen; • het voldoen aan het basisniveau met betrekking tot regelgeving/beleid voor hennepcriminaliteit, mensenhandel en Outlaw Motorcycle Gang (OMG) van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV);

Pagina 8 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak. •

• • • • •

de inzet op het voorkomen en aanpakken van zorgfraude door het stellen van nadere voorwaarden aan een persoonsgebonden budget (pgb), het stellen van eisen aan zorgbureaus en het screenen van nieuwe zorgbureaus, evenals het houden van toezicht op de naleving van de Wmo; de inzet van toezicht en handhaving in ondermijning specifieke problematiek; het hebben van een vergunningsplicht in de Algemene plaatselijke verordening (APV); het opnemen van een sluitingsbevoegdheid in de APV indien er sprake is van ondermijnende criminaliteit (hierna ‘het ondermijningsartikel’); het hebben van integriteitsbeleid; het hebben van een Meldpunt Ondermijning.

In het boek ‘We regelen het zelf wel’ duikt Bram Endedijk de Brabantse onderwereld in. Een kijkje achter de deur van de drugsschuur van Europa. Dit boek is in 2018 tijdens een informatieavond aan de leden van de gemeenteraad uitgereikt.

Pagina 9 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

Hoofdstuk 3 Van beeld naar aanpak Via het ondermijningsbeeld hebben we zicht op wat er speelt in de samenleving en is er een handelingsperspectief geboden. In dit hoofdstuk komt het doel van de Aaltense aanpak aan de orde (3.1) en wat er al is gedaan (3.2).

3.1. Doel van de Aaltense aanpak Het doel van de Aaltense ondermijningsaanpak is: Samen met onze partners voorkomen en bestrijden van de onzichtbare criminaliteit die ons gezag ondermijnt en het vertrouwen van de samenleving in de autoriteiten aantast. Dit doen we door: 1. deze criminaliteit transparant en consequent aan te pakken; 2. criminele gelegenheidsstructuren tot een minimum te beperken; 3. onze partners, ondernemers en bewoners bewust te maken van en weerbaar te maken tegen deze vorm van criminaliteit.

In deze notitie worden de sporen en de bijbehorende aandachtspunten nader toegelicht. Voor een deel zal daarbij worden voortgebouwd op bestaand beleid en lopende activiteiten. Onderstaand is beschreven op welke manier er al aan ondermijning is gewerkt en wat er al is bereikt. Om meer en betere resultaten te bereiken, zullen we ook op zoek gaan naar nieuwe instrumenten en slimme interventie strategieën. De verwachting is dat er meer en complexere casussen op ons af zullen komen die vragen om andere acties. Het idee is om meer samenhang te creëren tussen de verschillende activiteiten binnen onze organisatie en onze partners, ondernemers en bewoners bewust te maken van allerlei vormen van ondermijnende criminaliteit. We gaan uit van het principe ‘inzicht verplicht’. Door de intensivering van onze aanpak zullen we een beter en veelomvattender beeld krijgen van illegale activiteiten binnen onze gemeente. Het zal niet mogelijk zijn om op korte termijn aan alle signalen opvolging te geven. Deze versterking van onze informatiepositie stelt ons echter wel beter in staat om gefundeerde en effectieve keuzes te maken in de zaken die we met prioriteit oppakken en aanpakken.

Arrestatieteam doet inval in Aalten

Na een anonieme melding is in 2020 in een woning in Aalten een inval gedaan door het Landelijk arrestatieteam van de politie. Daarbij zijn naast een grote hoeveelheid hard- en softdrugs, ook wapens gevonden. De bij deze illegale praktijken betrokken personen zijn strafrechtelijk vervolgd.

Pagina 10 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

3.2 Wat is er al gedaan in de gemeente Aalten? Sinds dat het RIEC in het voorjaar van 2019 het ondermijningsbeeld voor de gemeente Aalten heeft aangeboden is er al een en ander gebeurd om de aanpak van georganiseerde en ondermijnende criminaliteit aan te pakken. Meerdere onderwerpen zijn sindsdien geregeld en in gang gezet.

3.2.1 Intern meldpunt Ondermijning Naast bewustwording is het minstens zo belangrijk dat medewerkers van de gemeente signalen van ondermijning ‘kwijt kunnen’. De gemeente heeft daarom een Meldpunt Ondermijning ingericht. Langzamerhand wordt de bekendheid van dit meldpunt binnen de organisatie steeds groter. Vanuit dit meldpunt kunnen de signalen worden uitgezet naar afdelingen die (proactief) kunnen acteren op de signalen of de signalen met gemeentelijke informatie kunnen verrijken. De binnen de organisatie aangewezen Ondermijningscoördinator heeft niet alleen kennis over ondermijnende criminaliteit, maar weet ook de weg binnen de verschillende gemeentelijke afdelingen/teams snel te vinden. Het meldpunt dient daarnaast als instrument om signalen van ondermijning op een centraal punt binnen de gemeente te verzamelen. Hierdoor kan een totaalbeeld aan signalen worden verkregen waarmee het zicht op (nieuwe vormen van) ondermijnde criminaliteit in de gemeente vergroot kan worden.

3.2.2 Lokaal Ondermijningsoverleg De gemeente heeft een lokaal ondermijningsoverleg ingericht, waarbinnen gemeente en politie gezamenlijk kijken naar de signalen uit het ondermijningsbeeld. In dit overleg wordt een aantal signalen uit het werkbestand opgepakt. Het overleg is bedoeld voor integrale afstemming tussen de partners. Met betrekking tot de casuïstiek wordt de aanpak en werkwijze gezamenlijk bepaald. Geselecteerde signalen kunnen door eigen systeeminformatie en beschikbare informatie uit open bronnen verrijkt worden. Een signaal kan door één van de partners of in gezamenlijkheid op lokaal, districtelijk of eenheidsniveau worden opgepakt. Een signaal dat zich leent voor een integrale aanpak en past bij één van de RIEC-thema’s kan ook in RIEC-verband verder worden behandeld. Het instellen van een lokaal ondermijningsoverleg is belangrijk voor een structurele borging en samenwerking met partijen die een rol spelen bij de aanpak van ondermijning. Tevens zorgt een vast overleg voor bekendheid met het onderwerp en vertrouwen in elkaar. Om de samenwerking op casusniveau te verbeteren is inmiddels ook de ODA en het RIEC als vaste partner van het overleg toegetreden. Dit maakt het nog beter mogelijk om concrete stappen te zetten in een (integrale) aanpak van ondermijnende activiteiten.

3.2.3 Werkgroep LAA / BSA Op 20 november 2018 heeft het college besloten mee te doen met de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA). Het gaat om zogenaamd risicogericht adresonderzoek, om zo de kwaliteit van de Basis Registratie Personen (BRP) te verbeteren. Hieruit is de projectgroep BSA (Binnengemeentelijke Samenwerking Adreskwaliteit) voortgekomen. Dit project is in oktober 2019 gestart en heeft als doelstelling een manier van werken te ontwikkelen waarbij door structurele en gestructureerde informatiedeling tussen interne en externe partners de adreskwaliteit van de gemeente voortdurend wordt verbeterd. Hierdoor kunnen, behalve optimalisering van de BRP, ook allerlei andere voordelen worden behaald, zoals het voorkomen en terugdringen van adres gerelateerde fraude (belasting-, uitkerings-, zorgtoeslagenfraude), het voorkomen en terugdringen van onderverhuur en overbewoning, het signaleren en terugdringen van verborgen ondersteunings- en zorgbehoefte en het signaleren en terugdringen van criminele activiteiten. Vanuit de organisatie participeren dan ook de volgende taakvelden binnen de projectgroep: Burgerzaken, KCC, Informatiebeheer, Belastingen, Zorg/WMO, Juridische Zaken, Handhaving en Ondermijning.

Het is de bedoeling dat BSA intern leidt tot een andere, meer integrale benadering, waarbij de focus verschuift van het eigen belang van teams of afdelingen naar hoe we elkaar kunnen versterken. Teams krijgen hierdoor meer begrip voor elkaars werkzaamheden, hetgeen uiteindelijk de efficiency ten goede komt. De voornaamste externe partners zijn: de Woonplaats, Figulus (i.v.m. begeleiden vluchtelingen), Laborijn, Stadsbank, ODA, politie/wijkagenten, Belastingdienst en CJIB. LAA / BSA is dus een continu proces waarbij interne en externe ketenpartners, met inachtneming van de privacyregeling, informatie uitwisselen. Het taakveld LAA / BSA is er in eerste instantie op gericht om voortdurend de BRP te optimaliseren. Als gevolg daarvan kunnen positieve neveneffecten op

Pagina 11 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

diverse andere beleidsterreinen optreden. Het gaat om kruisbestuiving over en weer tussen de verschillende taakvelden.

3.2.4 Regisseur Zorg en Veiligheid / MDO De binnen de organisatie aangestelde Regisseur Zorg en Veiligheid heeft een regisserende rol (en monitort) bij complexe (zorg)casussen, waarbij de veiligheid van personen in het gedrang is of kan komen. Meestal gaat het daarbij om meervoudige problematiek waar meerdere partijen en/of hulpverleners bij betrokken zijn. Vroegtijdig signaleren en melden van problematiek is van groot belang. Dit kan voorkomen dat een casus escaleert of acuut wordt. De regisseur Z&V bepaalt de urgentie van een casus en kan, indien nodig, opschalen naar management, burgermeester, Veilig Thuis, Veiligheidskamer, etc. De regisseur Z&V werkt altijd integraal. Een goede samenwerking met externe partners (zoals Politie, Woonplaats, Hulpverlening, GGZ en Veilig Thuis) is daarom van cruciaal belang. Even belangrijk is de samenwerking intern (met de afdeling Sociaal Domein, taakvelden Handhaving, Openbare orde, ODA, RIEC en Ondermijning). Casussen waarin gezamenlijk via een multidisciplinair overleg (MDO) wordt opgetrokken zijn bijvoorbeeld: • huiselijk geweld én dierenmishandeling én milieuwet-overtredingen én verslavingsproblematiek; • drugsverslaving én schulden én mensenhandel én burenoverlast; • adresfraude én verwaarlozing kinderen én financiële problematiek.

Het gaat dus om de combinatie van verschillende (zorg)problemen wat maakt dat de casus complex is en waardoor we integraal samenwerken en communiceren. Voor de goede orde: bij slechts een beperkt aantal casussen speelt ondermijning een rol.

3.2.5 Taakveld Handhaving en ondermijning Drugshandel, uitbuiting, mensenhandel, illegale hennepteelt in woningen, drugslabs in bedrijfspanden of in het agrarische gebied. Dit zijn allemaal voorbeelden van georganiseerde criminaliteit. Om deze criminele activiteiten te stoppen en te voorkomen is het belangrijk dat de politie en de gemeente nauw met elkaar samenwerken. De toezichthouders en de boa’s zijn de oren en ogen van de gemeente en hebben zodoende een sterke signaalfunctie. De samenwerking met de politie gaat bijzonder goed. In het kader van de integrale aanpak van hennepkwekerijen worden zowel strafrechtelijke maatregelen genomen als bestuursrechtelijke maatregelen. Wanneer een pand wordt gebruikt voor hennepteelt dan sluit de burgemeester deze normaal voor een periode van drie maanden. Dat is deze bestuursperiode al zeven keer gebeurd. Het is op grond van artikel 2:41 van de Algemene plaatselijke verordening verboden een gesloten woning binnen te treden. De boa’s ondersteunen bij het verzegelen van de woning en houden gedurende de periode van sluiting toezicht. Ook houden de toezichthouders/boa’s toezicht op horecabedrijven. Zonder de benodigde vergunningen is het verboden om in de gemeente Aalten een openbare inrichting te exploiteren. Een nieuwe exploitant dient eerst over de benodigde vergunningen te beschikken alvorens hij of zij met zijn of haar bedrijf open mag.

In 2019 is Club Dejavu in Dinxperlo door de burgemeester definitief gesloten. Dit vanwege ernstige problemen in het kader van de openbare orde en veiligheid. De gemeentelijke toezichthouders/boa’s hebben hier, samen met de politie, een belangrijke rol gespeeld. De burgemeester heeft in 2020 een horecabedrijf in Dinxperlo in het kader van de openbare orde en veiligheid tijdelijk gesloten. Ook hier houden de toezichthouders/boa’s gedurende de periode van sluiting toezicht. Binnen de gemeente Aalten wordt integraal samengewerkt aan casuïstiek. Naast de reguliere controles van de horeca vinden ook periodiek integrale gezamenlijke controles bij horecabedrijven plaats door meerdere instanties, waaronder (buur)gemeenten, politie, NVWA, Douane, Laborijn en UWV. De integrale controle door meerdere handhavingsinstanties tegelijk heeft als bijkomend voordeel dat deze werkwijze het leerproces van onze medewerkers ten goede komt. De toezichthouders van de betrokken instanties kunnen over en weer in elkaars keuken kijken en bij toekomstige handhavingskwesties weet men elkaar sneller te vinden. Kortom, deze werkwijze bevordert de onderlinge samenwerking.

Pagina 12 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

Het taakveld Handhaving is ook bezig met de controle van huisvesting van arbeidsmigranten. Niet alleen komen er bij de gemeente overlastmeldingen binnen, maar daarnaast zijn er – zowel bij politie als gemeente – ook signalen van arbeidsuitbuiting. In voorkomende gevallen wordt ook hier gekozen om een integrale gezamenlijke controle uit te voeren. Dit in verband met het overlappende belang dat alle partijen hebben. In dit kader zijn in 2020 meerdere woningen waarin arbeidsmigranten waren gehuisvest gecontroleerd. Naast de toezichthouders/ boa’s van team Organisatie & Welzijn hebben ook de collega’s van team Openbare Ruimte – bouw- en woningtoezicht hun medewerking aan deze controles verleend. Daarnaast hebben de volgende externe handhavingspartners, ieder vanuit zijn eigen rol, aan deze controles meegedaan: de politie (wijkagenten en Afdeling Vreemdelingen Identificatie en Mensenhandel (AVIM), brandweer, Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ISZW). Tijdens deze controles werden de handhavingsinstanties bijgestaan door een tolk. De toezichthouders van de gemeente richtten zich daarbij met name op de vraag of de locatie in strijd is met het bestemmingsplan of dat er sprake is van een (brand)onveilige situatie als bedoeld in de Wabo. Indien sprake is van overtredingen wordt door het college een last onder dwangsom opgelegd.

Het doel hiervan is om de situatie in overeenstemming met wet- en regelgeving te brengen en herhaling van de overtreding te voorkomen. Ondermijning wordt steeds meer ingebed in de organisatie. Dit geldt ook voor de handhavingswerkzaamheden van het team Organisatie & Welzijn. Het taakveld Handhaving participeert bijvoorbeeld ook binnen de Projectgroep Binnengemeentelijke Samenwerking Adreskwaliteit (zie onderdeel 3.2.3). Deze projectgroep komt voort uit de Landelijke Aanpak Adresfraude (LAA). Deze projectgroep heeft tot doel adresfraude tegen te gaan. Bij verdachte situaties worden de toezichthouders van het team Organisatie & Welzijn ingeschakeld. Vaak is bij adresfraude ook sprake van uitkeringsfraude. In voorkomende gevallen wordt afstemming gezocht met andere handhavingsinstanties: Laborijn of UWV. Tot slot is het van belang dat de gemeente handhaaft op het beleid dat zij heeft opgesteld. Wanneer bij criminelen bekend wordt dat de gemeente een zogeheten ‘wel blaffen, niet bijten’ aanpak hanteert, kan het aantrekkelijk voor hen worden om zich naar onze gemeente te begeven ten behoeve van het ontplooien van criminele activiteiten.

3.2.6 Regionale samenwerking Ondermijning beperkt zich niet tot gemeentegrenzen. Daarom is het noodzakelijk dat de overheid als ‘één overheid’ tegen ondermijning optreedt. Regionale samenwerking is daarbij noodzakelijk en onontkoombaar. De gemeente Aalten participeert in deze samenhangende regionale aanpak, bestaande uit: 1. Districtelijke aanpak Noord en Oost Gelderland De gemeente Aalten behoort tot de politie Eenheid Oost Nederland, met daaronder het district Noord en Oost Gelderland. In de vastgestelde Veiligheidsstrategie 2019-2022 ligt de regionale focus binnen ondermijning vooral op de teelt van hennep en het vervaardigen van synthetische drugs, omdat dat de grootste en meest dominante vorm van ondermijning in Oost Nederland is. Vanuit dit kader werken de gemeenten samen aan een gezamenlijke werkwijze en aanpak. 2. Plan van aanpak Ondermijning Achterhoek De gemeente Aalten werkt samen met de politie, het OM en het RIEC aan de bestrijding van de georganiseerde, ondermijnende criminaliteit. Om de onderlinge afstemming tussen gemeenten te verbeteren is gekozen voor een brede aanpak in regionaal verband. De gemeenten Aalten, Berkelland, Bronckhorst, Doetinchem, Oost Gelre, Oude-IJsselstreek, Montferland en Winterswijk willen één front vormen tegen ondermijning. Binnen de gemeenten spelen over het algemeen dezelfde thema’s en liggen dezelfde opgaven op tafel.

Het regionaal oppakken van deze opgaven is efficiënt, immers niet elke gemeente hoeft het zelf te doen. Ook zorgt dit ervoor dat er tussen de gemeenten onderling geen waterbedeffect ontstaat. Het front dat de gemeenten willen vormen dient een fundament te hebben dat uit twee delen bestaat. Een deel dat de werkwijze van casuïstiek versterkt en een deel dat de fenomeengerichte aanpak versterkt. Bovenop dit fundament komen drie pijlers te staan. De eerste pijler is een sterke informatiepositie: (beter dan nu) weten wat er in de Achterhoek speelt. De tweede pijler is een sterk

Pagina 13 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

bewustzijn van de schadelijkheid van ondermijning. De derde pijler is een sterk beleid en een sterke uitvoering. Op basis van de ondermijningsbeelden van de individuele gemeenten, is een gezamenlijke aanpak “Ondermijning Achterhoek” opgesteld. Wat we als regiogemeenten gaan doen, staat in het Plan van aanpak Ondermijning Achterhoek beschreven. Voor de aanpak van ondermijning in de Achterhoek geeft dit een grote impuls. Gekozen is om de volgende thema’s gezamenlijk aan te pakken. • drugscriminaliteit; • fraude; • witwassen; • mensenhandel; • milieucriminaliteit. Vastgesteld is dat deze vormen van criminaliteit op de volgende locaties voorkomen: • woonwijken; • winkelgebieden; • bedrijventerreinen; • buitengebied; • campings en recreatieparken. 3. Achterhoekse opgaveregisseur Ondermijning Het onderwerp ‘ondermijning’ staat hoog op de agenda. De provincie Gelderland presenteerde onlangs het ‘Rode Draden Beeld’, een overzicht van de meest voorkomende beelden van ondermijning in de provincie. De aanpak van ondermijning is een regionale opgave, het stopt niet bij de gemeentegrens. Alle Achterhoekse gemeenten hebben het thema ondermijning als prioriteit benoemd in het Integraal Veiligheidsbeleid. Ondermijning is bij uitstek een opgave dat vraagt om een regionale aanpak.

De Achterhoekse gemeenten hebben de handen ineengeslagen voor een gezamenlijke aanpak van ondermijning, onder andere door de aanstelling van een regionale projectleider. Onder zijn coördinatie is het Plan van aanpak Ondermijning Achterhoek tot stand gekomen. Met een regionale aanpak van ondermijning wordt de lokale aanpak versterkt. Er ontstaat uniformiteit en door gezamenlijk op te trekken, kunnen kennis en best practises worden gedeeld. En door samen te werken, wordt zowel op lokaal als op regionaal niveau een duidelijk signaal afgegeven dat ondermijning in de Achterhoek geen voet tussen de deur krijgt. Daarbij komt dat de lokale coördinatoren Ondermijning veel tijd kwijt zijn aan de “waan van de dag”, door de verschillende incidenten en ontwikkelingen die spelen binnen de gemeente. De regionale coördinator Ondermijning ondersteunt de gemeenten in de aanpak van ondermijning. Hierdoor krijg je op de thema’s een uniforme aanpak. Ook volgt de regionale coördinator Ondermijning de landelijke, provinciale en regionale ontwikkelingen en is hij belast met het werven van fondsen voor de aanpak van ondermijning. Tot slot fungeert de regionale coördinator als onafhankelijke aanjager. Hij is bij uitstek in de positie om binnen de setting van de regio Achterhoek doorbraken te forceren en koers te houden.

3.2.7 KVO’s Sinds een aantal jaren zijn de KVO-projecten ‘Bedrijfsterreinen’ en ‘Winkelterreinen’ operationeel. KVO staat voor Keurmerk Veilig Ondernemen. De gemeente Aalten wil de veiligheid op de bedrijventerreinen en in de winkelgebieden versterken. Een effectieve aanpak van criminaliteit en onveiligheid kan alleen als gemeente, ondernemers, politie, brandweer/ veiligheidsregio en andere betrokken partijen op het bedrijventerrein samen optrekken en hun visie op veiligheid op elkaar afstemmen. Er moet inzicht zijn in de problemen die er spelen en er moet een gezamenlijk doel zijn. Samen worden afspraken gemaakt over de aanpak. De verschillende partijen werken structureel samen aan een toekomstbestendige aanpak van de veiligheidsvraagstukken op respectievelijk de bedrijventerreinen en het winkelgebied in Aalten. Het CCV (Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid) is gevraagd een rol te spelen bij de realisatie van deze aanpak. Het CCV is vanuit haar expertise een belangrijke partij op dit thema. Het CCV biedt ondersteuning en advies op het gebied van veiligheid waaronder ondermijning.

Pagina 14 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

Om dit proces vorm te geven maakt het CCV gebruik van de aanpak Veilig Bedrijventerrein c.q. Veilig Winkelgebied, waarbij publiek-private samenwerking centraal staat. Bij het KVO-‘Bedrijventerreinen’ staat naast de samenwerking met andere overheidsinstanties de samenwerking met de IKAD centraal. De IKAD wordt daarin bijgestaan door het beveiligingsbedrijf Veneberg Security. Bij de KVO-‘Winkelterreinen’ wordt in de private sector met de winkeliersvereniging NOVA samengewerkt. In deze aanpak draait alles om het gezamenlijk maken van afspraken en het controleren op de naleving van de gemaakte afspraken volgens de Plan-Do-Check-Actcyclus. Het is een methodiek die structuur in het proces aanbrengt. Het traject begint met het vormgeven van de samenwerking, gevolgd door een goede inventarisatie van de veiligheidsproblemen: de incidenten, de ervaringen van ondernemers en een schouw van het gebied. Op basis hiervan worden de grootste knelpunten duidelijk, die op hun beurt de basis vormen voor de selectie van maatregelen. Een en ander leidt tot concrete afspraken voor alle betrokken partijen en uiteindelijk tot een samenwerkingsconvenant. Inmiddels is ook de Projectgroep Keurmerk Veilig Ondernemen –‘Buitengebied’ gestart. De opzet is gelijk aan de al langer lopende KVO’s ‘Bedrijfsterreinen’ en ‘Winkelterreinen’. Het deelnemersveld is toegesneden op de locatie ‘buitengebied’.

Binnen deze projectgroep participeren: CCV, gemeente, politie, brandweer/VNOG, ODA, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, LTO Oost Achterhoek, WBE Aalten, Vereniging Natuurmonumenten en Platform Aalten. Het speerpunt van het CCV en daarmee ook van de KVO’s ligt op het gebied van preventie en voorlichting. De gemeente organiseerde in mei 2021 in samenwerking met het CCV, IKAD, politie en Meld Misdaad Anoniem een voorlichtingsavond voor ondernemers en belangstellenden over ondermijnende criminaliteit. Het centrale thema was de invloed die de georganiseerde misdaad uitoefent op het bedrijfsleven. In verband met de coronamaatregelen werd de talkshow “KIEK UUT” online gehouden. Het is de bedoeling dat voor de veiligheid van inwoners en ondernemers in het buitengebied binnenkort een gelijksoortige voorlichtingsavonden wordt georganiseerd. Tijdens deze avonden wordt verteld over de verschillende soorten van georganiseerde criminaliteit in het buitengebied. Het thema ‘het verhuren van schuren’ wordt nader toegelicht. De laatste anderhalf jaar hebben we vanwege corona weinig publieksactiviteiten kunnen organiseren. Zodra de situatie het weer toelaat zullen deze bijeenkomsten op locatie en in fysieke vorm worden georganiseerd.

3.2.8 Project Ariadne Sinds een aantal jaren zien we in toenemende mate ondermijnende criminaliteit op en rondom vakantieparken in de provincie Gelderland. In december 2017 hebben vertegenwoordigers van gemeenten, politie, Openbaar Ministerie en provincie Gelderland deze problematiek besproken in een bestuurlijk overleg. Op basis van verkregen informatie uit handhavingsacties op vakantieparken is het volgende beeld gedeeld: we zien duidelijke signalen van mogelijke vermenging van boven- en onderwereld op en om vakantieparken (deze wijzen enerzijds op personen en/of organisatie en anderzijds op bepaalde fenomenen); er is sprake van een omvangrijke groep mensen met diverse sociale problematieken die op vakantieparken wonen, omdat ze in het reguliere aanbod geen passende woonruimte kunnen vinden, en; het zicht op de exacte omvang hiervan is er niet of nauwelijks met uitzondering van die gemeenten die actief en consequent handhaven en informatie verzamelen. Het beeld is dat overheidsinstanties nog te weinig weten wat er zich op de vakantieparken afspeelt. Het verkrijgen van een goede informatiepositie blijkt – bij herhaling – erg lastig. Toezicht en handhaving kan, kwalitatief en kwantitatief, nog een verbeterslag maken. De samenwerking tussen de partners heeft daarbij nog te vaak een ad hoc karakter.

Een georganiseerde en structurele aanpak (integraal) komt hierdoor nog te weinig tot uiting. De ambitie van het Ariadne project is om door samenwerking en het bundelen van krachten verloedering van recreatieparken te voorkomen en eventueel te bestrijden en daarnaast waar dit voorkomt ondermijnende criminaliteit op en rondom vakantieparken effectief aan te pakken. Gekozen is voor de volgende strategieën: het inzetten van een expertteam dat gemeenten adviseert en ondersteunt bij een effectieve integrale aanpak; samenwerking tussen gemeenten, politie en het Openbaar Ministerie te organiseren en structureel in bedden en de informatiepositie van de (overheids)partners helpen te versterken door het verzamelen en analyseren van informatie. Het Ariadne project doorkruist bestaande bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de partners niet. Het project ondersteunt de partners om te komen tot een integrale aanpak van het probleem.

Pagina 15 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

De gemeente Aalten heeft besloten om zich aan te sluiten bij het project Ariadne, waardoor meer zicht op de parken en campings binnen onze gemeente ontstaat. Op twee parken is sindsdien een bestuurlijke controleactie uitgevoerd: camping Karpermeer en recreatiepark Schepersveld. De exploitant van camping Karpermeer is door de gemeente aangeschreven op het naleven van de planregels van het bestemmingsplan (geen permanente bewoning). Deze procedure is inmiddels afgerond. De exploitant heeft zich niet alleen neergelegd bij de opgelegde last onder dwangsom, met als inhoud dat de onrechtmatige bewoning per 1 januari 2022 beëindigd dient te zijn, maar ook toegezegd zelf actief mee te werken aan de beëindiging van het onrechtmatig gebruik.

3.2.9 Wet Damocles Artikel 13b van de Opiumwet geeft de burgemeester de bevoegdheid een last onder bestuursdwang op te leggen wanneer in woningen of panden druggerelateerde activiteiten plaatsvinden. Dit betekent dat wanneer in een pand drugs wordt aangetroffen de burgemeester deze gedurende een bepaalde periode kan sluiten. Opgemerkt zij dat de samenwerking met de politie daarbij erg goed is. In het kader van de integrale aanpak van hennepkwekerijen worden zowel strafrechtelijke maatregelen genomen als bestuursrechtelijke maatregelen. Een sluiting op grond van artikel 13b Opiumwet betreft een bestuursrechtelijke maatregel. Een sluiting heeft betrekking op het pand en richt zich daarom niet alleen tot de bewoners, maar ook tot de eigenaar ervan. Het staat los van de persoonlijke verwijtbaarheid of betrokkenheid van een persoon of bedrijf. Daarop richt zich het strafrechtelijk onderzoek door politie en justitie. Voor de toepassing van de bevoegdheid van artikel 13b van de Opiumwet heeft de burgemeester bij besluit van 5 december 2017 het zogenaamde Damoclesbeleid vastgesteld. Dit beleid richt zich onder meer op wat te doen bij het aantreffen van drugs in of bij woningen en/of lokalen.

In het beleid is opgenomen dat, wanneer in een woning voor de eerste keer een hennepkwekerij wordt geconstateerd, volstaan wordt met een waarschuwing, tenzij zwaarwegende redenen tot een directe sluiting voor drie maanden dwingen. Wanneer het een huurwoning betreft, wordt samengewerkt met woningbouwcorporaties. Het beleid bevat een niet limitatieve lijst van indicatoren aan de hand waarvan wordt beoordeeld of er sprake is van een zo ernstig geval dat directe sluiting is geboden. Ook wordt de politie hier om advies gevraagd. De laatste jaren worden door de politie in de gemeente Aalten steeds meer hennepplantages ontdekt en ontmanteld. Ook is meerdere keren een handelshoeveelheid drugs in een woning aangetroffen. In enkele gevallen is door de burgemeester volstaan met het geven van een bestuurlijke waarschuwing, bijvoorbeeld vanwege medische redenen. In de meeste zaken werd het gezien de ernst van de feiten door de burgemeester noodzakelijk geacht om van de gebruikelijke waarschuwing bij eerste constatering af te zien en per direct over te gaan tot een tijdelijke sluiting voor de duur van drie maanden. Hennepkwekerijen zitten in huizen of in schuren, soms vanaf de straat niet te zien of te ruiken. Soms achter afgeplakte ramen. Een oogst van tweehonderd planten levert zo’n € 23.000,-- op (elke acht weken kan worden geoogst).

Van de organisator tot de verhuurder van de kweekplek: iedereen verdient eraan. Er is becijferd dat in Nederland in de wereld van de drugs jaarlijks tientallen miljarden euro omgaat. Geld waarmee criminelen zichzelf een machtspositie in de maatschappij creëren. Met de beperkte politiecapaciteit moeten we vooral de burgerkracht versterken en beter benutten. Dit is al redelijk succesvol. Het aantal tips en MMA-meldingen neemt toe evenals het aantal opgespoorde hennepplantages. Handel in illegaal vuurwerk Evenals de handel in drugs levert ook de handel in illegaal vuurwerk een ‘behoorlijk verdienmodel’ voor criminelen op. Doordat de gemeente Aalten aan de grens ligt is het aannemelijk dat ook hier doorstroom van illegaal vuurwerk plaatsvindt. Door het vuurwerkverbod van afgelopen jaar is hieraan door de politie meer prioriteit aan dit onderwerp gegeven. En dat bleek terecht. In Winterswijk is bijvoorbeeld door de burgemeester vanwege de handel en opslag van illegaal professioneel vuurwerk in het kader van verstoring van de openbare orde en veiligheid een woning tijdelijk gesloten (op grond van de gemeentewet).

Pagina 16 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak.

In onze gemeente is door de politie rondom de laatste jaarwisseling in een woning ook een grote hoeveelheid illegaal professioneel vuurwerk aangetroffen. Mede op advies van de politie is hier volstaan met een bestuurlijke waarschuwing.

De bovenstaande foto heeft betrekking op een pand in Dinxperlo. De politie heeft naar aanleiding van een melding van de Koninklijke Marechaussee in 2020 in het bedrijfspand het volgende aangetroffen: • een volledig in werking zijnde hennepkwekerij met 2000 hennepplanten; • een kwekerij die voor langere duur was ingericht en, op basis van schatting, ruimte zou hebben geboden voor ongeveer 16.000 hennepplanten; • de grootte en professionaliteit van de inrichting van deze kwekerij maakt dat hier gesproken kan worden van een hennepfabriek in plaats van een hennepkwekerij; • in het kantoorgedeelte van het bedrijfspand was een ruimte ingericht als kantine/keuken en/of woonkamer. Achter deze kantine/keuken en/of woonkamer was in een kamer apart een tweepersoonsbed ingericht/opgemaakt. Op het perceel werden zes personen aangetroffen, die allen door de politie zijn aangehouden. Van meerdere aangehouden personen is bekend dat zij eerder zijn veroordeeld voor gepleegde drugsdelicten (overtreding van de Opiumwet). Naast de inbeslaggenomen attributen ten behoeve van een kwekerij is er door de politie drie voertuigen, elf mobiele telefoons en ongeveer 1.000 euro aan contant geld in beslag genomen.

burgemeester heeft het bedrijfspand voor een periode van drie maanden gesloten.

3.2.10 Project Leerlingalert De insteek van het project is om te voorkomen dat jongeren in de criminaliteit stappen. Alle derdejaars (in eerste instantie) van Christelijk College Schaersvoorde locaties Stationsplein en Dinxperlo kregen eind 2020 op school een les aangeboden uit het programma Leerlingalert. De les maakt onderdeel uit van de totale aanpak tegen ondermijnende criminaliteit in de regio. Ouders en docenten volgden het programma Ouderalert via een webinar. Zij kregen op deze manier les over jongeren en georganiseerde criminaliteit. De praktijk: leerlingen worden geronseld door criminelen om vervolgens ingezet te worden om drugs te vervoeren, dealer te worden, illegaal vuurwerk te verhandelen, henneptoppen te knippen of geld wit te wassen, bijvoorbeeld door hun bankrekening ter beschikking te stellen. De verleiding is groot, want er kan veel geld verdiend worden. Voor de jongeren was dat de afgelopen periode extra aantrekkelijk, omdat veel bijbaantjes door COVID-19 zijn gestopt. Met het programma Leerlingalert wordt duidelijk gemaakt dat wanneer je eenmaal in het criminele circuit zit het dan erg moeilijk is om eruit te komen. Met het Alert-programma willen we voorkomen dat jongeren die stap in de criminele wereld zetten, met het gevaar dat ze hun toekomst vergooien. Ook wordt tijdens de les besproken hoe je de eerste stap zet om eruit te komen.

Tijdens deze lessen sluiten lokale zorg- en veiligheidpartners aan, zoals Figulus en de politie. Zo wordt het netwerk rondom jongeren versterkt. Het ronselen van jongeren door criminelen is geen exclusief probleem van een school: het is een maatschappelijk probleem.

Pagina 17 van 29

Gemeente Aalten

Ondermijning in de gemeente Aalten. Van beeld naar aanpak. Wilma van Velden, rector Schaersvoorde: “Op Schaersvoorde willen we onze leerlingen voorbereiden op hun rol in de samenleving. Stevig in je schoenen staan zodat je zelf goede keuzes kunt maken, is heel belangrijk. Daarom besteden we graag aandacht aan dit maatschappelijke probleem”. Het Alert-programma zet in op bewustwording. Het taboe jongeren en criminaliteit wordt bespreekbaar gemaakt. De lessen zijn ontwikkeld door experts vanuit de veiligheid-, zorg- en onderwijssector. Er wordt inzicht gegeven in de omvang van de georganiseerde misdaad en de verwevenheid met de legale bovenwereld. Leerlingen, ouders en docenten herkennen aan het einde van de les welke signalen wijzen op georganiseerde criminaliteit. Ze weten waarom juist jongeren geronseld worden en hoe daarop te reageren. Ouders en docenten krijgen inzicht hoe zij signalen van mogelijke betrokkenheid van jongeren in het criminele circuit kunnen herkennen en wat dan te doen. Het Programma wordt gefinancierd door de provincie Gelderland en het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Het is de bedoeling dat Leerlingalert een vast onderdeel van het lesprogramma op school wordt. Ouderalert: over drugsindustrie en -gebruik Een veilige leefomgeving voor kinderen spreekt niet meer vanzelf.