B1. Nationaal Onderduikmuseum Aalten - De Panne voorjaarseditie 2026

Drie jaar geleden kreeg ik de briefwisseling in handen van mijn oma met haar dochter, mijn tante Gerda. Als ambtenaar van de gemeente Aalten zorgde zij met een paar anderen voor het verdwijnen van het bevolkings­ register en moest daarom onderduiken. De arts van mijn grootouders, vader en tante was Joop der Weduwen. Hij waarschuwde de Joden tijdig voor het nazigevaar, werkte samen met Ome Jan, Clemens Driessen, dominees en boerenfamilies. Ik las dat mijn opa de condoleance aan huis van dr. J. der Weduwen had bezocht. De dokter was opgebaard; aan zijn slaap was een gaatje te zien. Dat is nogal persoonlijke informatie. Een kogelgaatje? In de geschiedschrijving staat een vliegtuigaanval als oorzaak van zijn dood beschreven… Dit maakte dat ik het verder ging onderzoeken.

Bijna een jaar ben ik vrijwilliger bij het Nationaal Onderduik­museum. Een prachtig museum dat zijn bezoekers een indringend beeld geeft van gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog. Het geeft stof tot nadenken over demo­ cratische waarden, over anti­ demo­cratische politiek als het fascisme en de desastreuse gevolgen daarvan en de moed van mensen om daartegen in verzet te komen, met vaak gevaar voor eigen leven.

Peter Driessen, Gerda Brethouwer, Ina Brethouwer, Marion der Weduwen, Hans de Beukelaer van Fagus-uitgeverij.

Op 14 januari van dit jaar bezocht een groot aantal leden van het team educatie/rondleiders het Nationaal Monument Kamp Vught. Door de contacten van educator Marjon Hermeling, werden we met speciale aandacht ontvangen. Na een intro­ductie kregen we een rondleiding over het buitenterrein. Hoewel een groot deel van de oorspronkelijke bebouwing niet meer bestaat, krijg je als bezoeker toch een heel goede indruk van de verschrikkelijke geschiedenis van dit kamp. Na de rondleiding konden we op eigen gelegenheid het museum binnen bezoeken. Marjon had ons gevraagd om ook vanuit museaal oogpunt naar de expositie te kijken om zo ook ideeën en inspiratie op te doen voor de veranderingen die ons eigen museum te wachten staan. Naast de eigen beleving van deze

ook weer zwarte bladzijde uit de Nazi-bezettingstijd, was het bezoek vanwege deze reden ook zeer zinvol. Het kijken in andermans keuken helpt je om te reflecteren op je rol binnen het Nationaal Onderduikmuseum, in dit geval als educatiemedewerker. Je ziet mogelijkheden om rondleidingen te versterken en beseft ook dat daarvoor een goede begeleiding/ opleiding een vereiste is. Daarnaast was dit bezoek waardevol om het teamgevoel te versterken.

Nu maak ik deel uit van het Onderzoeksteam van het Onderduikmuseum en probeer ik verhalen te vinden over gebeur­ te­nissen tijdens WOII in deze regio en daarbuiten. Vanaf dit nummer ben ik ook redactielid van De Panne; een mooi blad met een brede kijk op de thema’s van het Onderduikmuseum. Met plezier ben ik met dit redactie­ werk gestart.

Geïnteresseerd in de geschiedenis van dit kamp? Lees dan het boek van Ad van Liempt

Nationaal Onderduikmuseum | De Panne 1-2026 | 23

Herdenking Monument Rademakersbroek 02-03-2026

Expositie ‘Over Leven’ Op 17 april wordt in de Marktkamer van het Nationaal Onderduikmuseum de expositie ‘Over Leven’ van Marijke van Dijk geopend. De expositie vertelt over de memoires van Jan Tolkamp. Jan Tolkamp overleefde een aantal concentratiekampen in NaziDuitsland en hij voerde hierover veel intensieve gesprekken met Marijke. Hieruit groeide een unieke vriendschap. Zijn indrukwekkende memoires vormen de basis voor het boek ‘Over Leven’, dat Marijke in 2010 uitbracht in een hand­gedrukte en -gebonden editie van zes exemplaren. Vanaf 17 april zijn de afbeeldingen met bijbehorende fragmenten enkele maanden te zien in het Nationaal Onderduik­ museum. De afbeeldingen zijn de verwerkingen van deze memoires door Marijke en de bijbehorende teksten zijn letterlijke fragmenten van Jan Tolkamp. Hij overleed op 3 december 2010 op 89-jarige leeftijd.

Bloemenkransen uit Nederland en Duitsland

Vertegenwoordigers van het Nationaal Onderduikmuseum

Leerlingen van de Christelijke basisschool De Klimop uit Lintelo tonen de foto's van de 46 gefusilleerde mannen

Uw steun als sponsor is van harte welkom Met ‘kleine persoonlijke’ verhalen vertelt het Nationaal Onderduikmuseum over de grote geschiedenis van onderduiken en verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Via de verhalen, keuzes en dilemma’s van gewone burgers in de grensstreek ontstaat het beeld van een gemeenschap in gewone en ongewone tijden. Zo kunnen we ook in gesprek met de jeugd over de betekenis van onze democratie en ieders verantwoordelijkheid daarvoor. Bij het Nationaal Onderduikmuseum werken we aan vernieuwing zodat er ook in de toekomst aan de groeiende vraag voldaan kan worden. Hiervoor is de steun van fondsen en sponsoren zeer welkom. Ook voor het museumprogramma zijn we deels afhankelijk van financiële steun om ons werk voort te zetten.

24

| De Panne 1-2026 | Nationaal Onderduikmuseum

Maatschappelijk Ondernemer Wij zijn blij met alle ondersteuning die wij mogen ontvangen van ondernemers uit het midden- en kleinbedrijf en we waarderen de steun van grote bedrijven. Ook u kunt ons met uw bedrijf steunen en daarmee een certificaat ‘Maatschappelijk ondernemer’ ontvangen. Tegelijkertijd draagt u zo bij aan de doelstelling van het Nationaal Onderduikmuseum: via educatie en tentoonstellingen vrijheid en democratie verder uitdragen. Wilt u ons als museum ondersteunen? Of kent u bedrijven die onze doelstelling ondersteunen? Neem contact met ons op. Naast verschillende sponsorpakketten zijn er altijd individuele afspraken mogelijk. U kunt mailen naar info@nationaalonderduikmuseum.nl. Directeur Gerda Brethouwer neemt graag contact met u op om de mogelijkheden te bespreken.

”dit is het verhaal van jan tolkamp zijn verhaal is een zandkorrel in een woestijn van ontelbare zandkorrels een onvoorstelbare woestijn van leed die mensen elkaar aandeden jan tolkamp overleefde de hel van de kampen amersfoort, husum-schwesing, neuengamme en ravensbrück het is zijn verhaal uniek, maar toch ook weer niet want er zijn veel te veel van dit soort verhalen het lijden is te groot en mag daarom niet vergeten worden jan tolkamp vertelde zijn verhaal in de eerste plaats aan zijn kinderen en kleinkinderen maar ook aan jou en mij in zijn eigen woorden zoals hier weergegeven opdat wij niet vergeten “

Nationaal Onderduikmuseum | De Panne 1-2026 | 25

ADVERTORIAL

O N Z E PA R T N E R S

Fietsdriedaagse Aalten • Bredevoort • Dinxperlo Fietsen door een landschap vol verhalen

8-10 september 2026 Drie dagen fietsen door het coulisselandschap van de Achterhoek. Langs houtwallen en beekjes, over stille landwegen en door dorpen met karakter.

Meer informatie via: vvvaalten-bredevoort-dinxperlo.nl

De Fietsdriedaagse wordt gezamenlijk georganiseerd door VVV Aalten, VVV Bredevoort en VVV Dinxperlo. Vanuit drie startplaatsen ontdek je de omgeving. Onderweg is geschiedenis voelbaar en gastvrijheid vanzelfsprekend.

ONZE ADVERTEERDERS

Agenda 2026 Exposities 11 januari t/m 29 maart Expositie: MailArt Donata Helmrich door Klaus Cordes 15 april 2025 t/m 30 juli 2026 Expositie Dutch National Battalion Vanaf 17 april Expositie Marktkamer: ‘Over leven’ over het leven van Jan Tolkamp ondersteund door lino’s van Kunstenares Marijke van Dijk September 2026 Tentoonstelling ‘Zorg voor het verzet’

Diversen Zaterdag 28 maart Lezing Onderduiken en Verzet, door André Fukkink, georganiseerd door ADW in Kulturhus Lintelo Maandag 4 mei Dodenherdenking Aalten, monument Whemerstraat Dinsdag 5 mei Bevrijdingsdag – Vrijheidslunch met ‘Etend ontmoeten’ i.s.m. Figulus/Estinea Zondag 31 mei Groepsfietstocht Hemden-Bocholt-Rademakersbroek met Du-NL bezinningsgesprek. Begeleiders: Louis Veldhuis en Gerrit Nijman Zaterdag 4 juli Zomer Museumnacht September 2026 Opening Onderduikmuseum Junior, met pilotperiode scholen Za 12 en zo 13 september Open Monumentendagen – Vrije toegang Nationaal Onderduikmuseum

Openingstijden Nationaal Onderduikmuseum Dinsdag t/m zaterdag 10.00-17.00 uur / Zondag 13.00-17.00 uur Bevrijdingsdag 5 mei 10.00-17.00 uur, 2e Paasdag, Hemelvaartsdag en 2e Pinksterdag, 2e Kerstdag 13.00-17.00 uur, 24 december en Oudejaarsdag (31 december) van 10.00-16.00 uur. Gesloten: op maandag (m.u.v. 2e Paasdag en 2e Pinksterdag), Koningsdag, 1e Paasdag, 1e Pinksterdag, 1e Kerstdag en 1 januari. Voor actuele openingstijden: nationaalonderduikmuseum.nl

Zaterdag 14 november Achterhoeks Museumweekend

26

| De Panne 1-2026 | Nationaal Onderduikmuseum

Nationaal Onderduikmuseum | De Panne 1-2026 | 27

Dutch National Battalion Een burgerleger trekt mee met de Canadezen

VERLENGD TOT EIND JULI 2026 nationaalonderduikmuseum.nl