Agendabundel

Bundel - Commissie cultureel Erfgoed van 7 februari 2022

Agenda bijlagen 3 besprekingsverslag CCE OPENBAAR 6 dec 2021_def.pdf 4A Favoriete Post-65 project gemeente Aalten - ingekomen stuk CCE.pdf 4B_1 Ingekomen brief SONT maart streektaalmaand.pdf 4B_2 Reactie gemeente Aalten op brief SONT over belang van streektaal.pdf 5_1 rvs Kerkenvisie.pdf 5_2 Voorstel tot vaststelling van de kerkenvisie Oost.pdf 5_3 rbs Kerkenvisie.pdf 5_4 Collegebesluit Kerkenvisie Oost Achterhoek - Aalten.pdf 5_5 Kerkenvisie Oost Achterhoek Aalten - oplegnotitie.pdf 5_6 Kerkenpaspoorten voor gemeenteraad.pdf 5_7 Kansenkaart 2021-11-15 - TUD.pdf 5_8 Plan van Aanpak Kerkenvisie Oost Achterhoek.pdf 5_9 Raadsmededeling 215-2020 Kerkenvisie Oost Achterhoek.pdf 5_10 Besprekingsverslagen Kerkenvisie geanonimiseerd .pdf 5_11 PGA bijdrage beeldvormende bijeenkomst over Kerkenvisie d.d.

4-1-2022.pdf 5_12 Brief aangaande toekomst Oude Helenakerk geanonimiseerd.pdf 5_13 Restauratiefonds Oude St Helenakerk Bijdrage beeldvormende bijeenkomst 4-1-2022 geanonimiseerd.pdf 5_14 Raadsmededeling 228-2021 Beantwoording raadsvragen Kerkenvisie.pdf 5_15 Brief over Oude Helenakerk geanonimiseerd.pdf 5_16 Opinie en toelichting op Raadsvoorstel Kerkenvisie Oost Achterhoek.pdf 5_17 Brief kansenkaart Helenakerk geanonimiseerd.pdf 5_18 Getekend voorstel tot vaststelling Kerkenvisie Oost Achterhoek- gemeente Aalten.pdf 6 Uitnodiging Pitch BNG Bank Erfgoedprijs 2022_anoniem.pdf 7 Ondersteuningsverklaring project Historische Interieurs.pdf 8 Geboorte van Nederland in de Achterhoek 1572.pdf 9A_1 Voorstel nieuwe straatnaam_anoniem.pdf 9A_2 Bijlage 20210217 In memoriam Evert Maarten Smilda (met correctie).pdf 9B Herhaald verzoek vernoemen straatnamen naar Britse militairen 2022.pdf 1 2 3 4

5 6 7 8

Opening Vaststelling agenda Mogelijkheid tot toevoegen agendapunten Besprekingsverslag vorige vergadering Ingekomen stukken/stukken ter kennisname - Vraag Gelders Genootschap Post ’65 architectuur - Brief SONT over streektaal en reactie gemeente Aalten Terugkoppeling Raadsbesluit Kerkenvisie Oost Achterhoek – gemeente Aalten Stand van zaken nominatie Oost Achterhoek voor de BNG Erfgoedprijs Historische Interieurs Oost Achterhoek – verzoek ondersteuningsverklaring voor Leadersubsidie Project 1572 in 2022, update van de laatste ontwikkelingen, www.geboortevannederland.nl - Jaarboek ECAL over 1572 - Activiteiten in Bredevoort - Activiteiten Nationaal Onderduikmuseum Aalten - Activiteiten met partners, waaronder publicatie Oost Achterhoek en Archeologieproject

9 10 11 12 13 14

Straatnaamgeving Stand van zaken restauratie boerderijcomplex De Welsker, De Heurne Verplaatsen infoavond voor monumenteneigenaren en betrokkenen erfgoed i.v.m. coronamaatregelen - Presentatie brochure verduurzamen erfgoed Open Monumentendag 2022 – thema Duurzaamheid https://www.openmonumentendag.nl/open-monumentendag-2022/ Rondvraag Sluiting

Agenda bijlagen 1 3 besprekingsverslag CCE OPENBAAR 6 dec 2021_def.pdf

Besprekingsverslag Commissie Cultureel Erfgoed

Betreft Datum Tijdstip Plaats Aanwezig

Afwezig:

: : : : :

Openbare vergadering 6 december 2021 14:00 uur locatie Raadszaal Markt 7 Aalten en teams Burg Stapelkamp, wethouder Kok, dhr. Doodeheefver, dhr. Crols, mevr. ErinkveldRas, dhr. Van Duren, de heer Lebbink, mevr. Oonk en mevr. Lammers (notulen) mw. Brethouwer en dhr. Vrieselaar (beide met kennisgeving)

1. Opening De voorzitter opent de vergadering en heet de aanwezigen welkom. Afmeldingen (met kennisgeving): Mw. Brethouwer Dhr. Vrieselaar Dhr. Van Duren heeft besloten in verband met familiaire omstandigheden om zijn werkzaamheden voor de Commissie Cultureel Erfgoed te beëindigen. De heer G. Lebbink zal hem vervangen. Beide heren zijn aanwezig bij de vergadering. Dhr. Lebbink stelt zich voor. Hij is nu zo’n 5 jaar werkzaam bij Bond Heemschut. Dit is een landelijke erfgoed organisatie. Zijn aandachtsgebied is de Achterhoek, Liemers en gemeente Apeldoorn. Dhr. Lebbink heeft veel belangstelling voor onder andere de wederopbouw, bouwhistorie en boerderijen en hoopt een goede bijdrage te kunnen leveren aan deze commissie. Via Teams: Mw. Van der Schoot Dhr. Migchelbrink (logt iets later in) Dhr. Heijnen 2. Agenda vaststelling Agendapunten 5 en 9 worden omgewisseld in verband met een andere afspraak van mw. Damstra, waardoor zij eerder de vergadering moet verlaten. 3. Besprekingsverslag van de vergadering d.d. 27 september 2021. Inhoudelijk of tekstueel: Agendapunt 6, Instandhouding begraafplaatsen Dhr. De Graaf: verwijst naar de zin ‘Hierbij valt te denken aan groen (bomen), grijs (gebouwen), blauw (waterlong of sloot)’. Hij vraagt zich af of hier de grafmonumenten bij genoemd moeten worden. Dhr. Crols vult aan dat de grafmonumenten vallen onder ‘grijs’.

Pagina 1 van 7

Dhr. De Graaf vervolgt en verwijst naar de zinsnede ‘waarbij is afgesproken dat de gemeente de grote werkzaamheden op zich zal nemen en dat de werkgroep het onderhoud doet voor het monumentale deel van de begraafplaats’. Hij geeft aan dat het onderhoud voor het monumentale deel nogal veel inhoudt. Daarom het verzoek om grotere werkzaamheden aan te passen in lichtere werkzaamheden, zoals onderhoud van groen, blad e.d.. Anders worden er verwachtingen geschept die de vrijwilligers niet kunnen waarmaken. Het verslag wordt geaccordeerd. 4. Ingekomen stukken/stukken ter kennisname - Ludgerglossy: ieder commissielid heeft een exemplaar ontvangen. Dhr. De Graaf licht toe dat dit een eenmalige uitgave betreft. De voorzitter geeft aan dat het een prachtig exemplaar is geworden en spreekt zijn complimenten uit. Hij haalt aan dat dhr. De Graaf hier als penningmeester ook het nodige werk mee heeft gehad. - Kalender Ode aan het Aaltense landschap met gedichten in het Achterhoeks: Dhr. De Graaf heeft ook hierin zijn bijdrage geleverd in de vorm van een prachtig gedicht. Alle leden van de commissie krijgen een exemplaar toegezonden. 5. Nominatie Oost Achterhoek voor de BNG Erfgoedprijs Mw. Oonk licht toe dat de gemeenten Aalten, Oost Gelre en Winterswijk als Oost Achterhoek zijn genomineerd voor de BNG Bank Erfgoedprijs.

Er zijn drie andere gemeenten genomineerd, te weten Almere, Breda en Eindhoven. Op 28 januari 2022 moet er een pitch gehouden worden voor de jury. Thema in 2022 is ‘Kunst en Erfgoed’. Op 2 juni is de prijsuitreiking. We hebben het idee om ons te presenteren met een ‘Vriendenboekje’, met daarin de partijen met wie we samen hebben gewerkt aan Cultuur en Erfgoed in de Oost Achterhoek. Zo tonen we de diversiteit aan partijen waarmee we hebben samengewerkt, van onderwijs, Cultuur- en erfgoedpact, oudheidkundige verenigingen, kunstenaars tot het Gelders Genootschap. Het lijkt ons goed om dit bij de jury naar voren te brengen. Mw. Erinkveld-Ras verwacht dat er tevens een publieksprijs zal komen, dan zal er waarschijnlijk een oproep komen om te stemmen op onze regio. Dhr. De Graaf vindt dat er in het kader van erfgoed in de drie gemeenten de laatste jaren veel is gebeurd. Hij vraagt waarom specifiek de verbinding met kunst naar voren is gebracht. Mw. Oonk legt uit dat de BNG elk jaar een ander thema heeft voor de Erfgoedprijs. Dit jaar was het thema ‘Kunst en Erfgoed’. Onze Arfgoodnota is met de drie gemeenten opgesteld, daarin zijn verbindingen gelegd met allerlei beleidsterreinen. De verbinding met kunst kun je bijvoorbeeld vinden in ons Cultuur en erfgoedpact, kunstwerken in het landschap, de dichtkunst en streetart op de muren in Oost Gelre.

We hebben een gezamenlijke website Erfgoedoostachterhoek waarop een speciale pagina is gewijd aan kunst. Bijvoorbeeld de rotonde in Bredevoort is een mooie verbintenis, net als de fotografie met dichtkunst in het Vestingpark, de verbeelding van de historie van de knopenfabriek en openluchttheaters. Zo hebben we allerlei projecten binnen onze gemeente de laatste jaren uitgevoerd, waarin een verbinding zit tussen kunst en erfgoed. Daar is in onze aanmelding aandacht aan besteed. Dhr. De Graaf wijst op de kunst van Joop Kruip. En mw. Van der Schoot wijst in het kader van Kunst en Erfgoed op de secco’s in de Oude Helenakerk. Mw. Oonk neemt beide suggesties mee voor het Vriendenboekje. 6. Kerkenvisie Oost Achterhoek – gemeente Aalten Dhr. Doodeheefver verwijst naar de stukken behorende bij dit agendapunt: de oplegnotitie, de kerkenpaspoorten, de gespreksverslagen, de Kansenkaart van de TU Delft en tot slot de brief van dhr. Heijnen. Weth. Kok legt uit dat de Kerkenvisie een intensief traject is geweest, dat mede door corona veel tijd heeft gevraagd. Wel zijn er inmiddels goede en intensieve gesprekken gevoerd met kerkenraden,

Pagina 2 van 7

besturen, bewoners en betrokkenen. De Kerkenvisie is opgesteld met de drie Oost Achterhoekse gemeenten, waarvoor een uitkering door het rijk is verstrekt. De Kerkenvisie is enerzijds een inventarisatie van wat er allemaal speelt en anderzijds dient het ter inspiratie om te bekijken hoe sommige kerken een nieuwe of betere toekomst kunnen krijgen. Verschillende onderdelen die in deze visie staan, zijn al gerealiseerd of er zijn al stappen gezet om te komen tot veranderingen. Het is dus een zeer complete opsomming. Voor verschillende kerkgebouwen zijn de kansen in beeld gebracht door de TU Delft. We hopen dat de gesprekken tussen zowel de kerken onderling als ook met de gemeente blijvend zal zijn. Heel veel gebouwen hebben een behoorlijke waarde voor onze gemeente, niet alleen qua uiterlijk maar ook emotioneel. De wethouder is trots op de kerkenvisie zoals deze nu voorligt. De kerkenvisie wordt binnenkort in de gemeenten Oost-Gelre en Aalten vastgesteld. In Winterswijk wordt de visie als hamerstuk behandeld in de raad. Dhr. Doodeheefver bevestigt dat het document er prachtig uitziet en erg uitgebreid is, dit is een mooie leidraad om mee verder te werken. Brief van dhr. Heijnen Dhr. Heijnen licht zijn brief toe. Hem was toegezegd dat hij de kerkenvisie zou ontvangen, echter deze heeft hij nog niet ontvangen. Dhr.

Heijnen is van mening dat het te ‘jachterig’ gaat, hij is van mening dat het niet zo zorgvuldig gaat als het zou moeten. Het onderwerp is immers te belangrijk om snel doorheen te gaan. Dhr. Doodeheefver dankt voor de brief van dhr. Heijnen en begrijpt de bezorgdheid met betrekking tot de Oude Helenakerk. Er zijn echter nog geen vastomlijnde plannen voorgelegd aan de commissie. De gemeente is geen eigenaar van deze kerk. Dat betekent dus ook dat wij, als commissie, daarin niets kunnen sturen of adviseren, tenzij plannen worden ingediend. Zodra plannen worden ingediend kunnen wij u verder informeren. Mw. Oonk vult aan dat de Kerkenvisie op de website is geplaatst, samen met de paspoorten, gespreksverslagen, de oplegnotitie en de Kansenkaart die in opdracht van Provincie Gelderland door TU Delft is opgesteld. Deze documenten zijn voor iedereen in te zien. Dhr. Heijnen geeft aan dat hij er enige dagen druk mee is om deze stukken zorgvuldig door te nemen. Naar zijn mening is er veel onrust en dit kan voorkomen worden. Hij oppert nogmaals om hier de tijd voor te nemen, immers voor Aalten is dit een hoofdzaak. Mw. Van der Schoot merkt op dat in de Kansenkaart de Oude Helenakerk mist. Mw. Oonk antwoordt dat voor de gemeenten Aalten en Oost-Gelre een vijftal kerken zijn uitgelicht. De Oude Helenakerk is daarvoor niet uitgekozen.

Door TU Delft is geheel onafhankelijk naar de kerkgebouwen gekeken, zonder bv de kaders in het bestemmingsplan mee te wegen of centrumvisies. Ook heeft er geen overleg plaatsgevonden met de eigenaren over de beschreven kansen. Er is ‘out of the box’ naar de kerken gekeken. Nu liggen er voorbeelden c.q. referenties voor TU Delft van wat er mogelijk zou kunnen met deze kerken. Voor de Oude Helenakerk leek ons dit proces niet de geëigende weg. Naar dit gebouw moet op een andere wijze gekeken worden, ook gezien de verschillen van inzicht voor de toekomst voor de kerk, die er al leven. De Kansenkaart van de TU Delft betreft de ontwikkeling van een methodiek, hoe te kijken naar herbestemming van gebouwen, in opdracht van de provincie. Met het inzetten van deze methodiek kom je tot bv een referentie van een yogaschool in de Meiberg. Dat is een optie, maar wil niet zeggen dat dat is wat wij als gemeente willen of wat de eigenaar van de Meiberg zou willen. Er zijn immers meer creatieve oplossingen, dit is puur een inspiratiedocument. De methodiek van de Kansenkaart kan ook in andere gemeenten gebruikt worden. Dhr. Doodeheefver benadrukt dat hij de bezorgdheid voor eventuele overdracht goed begrijpt. Als voorzitter staat hij altijd klaar om mensen te woord te staan en hij stelt daarom voor om eens gezamenlijk om tafel te gaan zitten.

Hij hoopt op die manier boven water te krijgen waar nu eigenlijk

Pagina 3 van 7

de schoen wringt en of wij als Commissie Cultureel Erfgoed hierin iets kunnen betekenen. Wij zijn ervoor om te helpen en willen bijdragen aan een positieve constructie om zo zorgen weg te nemen. Onze intentie is om samen te werken en een positieve draai aan de situatie te geven. Maar daarvoor dienen wij wel te weten wat er precies gaande is. Mw. Van der Schoot gaat graag in op deze uitnodiging en zal tijdens het gesprek vertellen wie ze zijn, wat ze doen en wat ze voor ogen hebben. Ook dhr. Heijnen is blij met deze uitnodiging van de voorzitter. 7. Torenuurwerk van Johannes Holthus 1666 Dhr. De Graaf licht toe. Van het bestuur van het museum kwam het verzoek om het torenuurwerk een goede plaats te geven, zodat het beleefd kan worden, als voorkeur is Bredevoort aangegeven. Het torenuurwerk ligt nu op zolder van het museum, maar hoort daar natuurlijk niet thuis. Het is een uniek smeedwerk en verdient de aandacht. Met toestemming van het Aaltens Museum is er een onderzoek gedaan, het rapport is toegevoegd. Voorgesteld wordt om dit uurwerk ook op de gemeentelijke monumentenlijst te plaatsen. Echter plaatsing op een geschikte plek in Bredevoort, draagt ook de nodige kosten met zich mee. Als het torenuurwerk een monumentaal karakter en (dan wel als gemeentelijk monument) krijgt dan zal subsidie makkelijker zijn, vandaar dit verzoek. Dhr.

Crols vindt het positief om dit uurwerk een monumentale status te geven en geeft hiervoor praktisch gezien een suggestie. Hij vindt het mooi dat erover nagedacht wordt en dat het uurwerk weer zichtbaar en beleefbaar wordt gemaakt. Omdat het plan is om het uurwerk in Bredevoort te plaatsen, is het verstandiger om het object te laten bijschrijven in de beschrijving van een rijksmonument. Dan wordt het namelijk een onderdeel van een rijksmonument en dan blijft het een onderdeel van het gebouw waar het bij hoort. Dhr. De Graaf ziet hier haken en ogen aan, omdat het uurwerk als rijksmonument dan te maken krijgt met moeilijke kwesties. Als het uurwerk niet in de kerk of toren is te herplaatsen, dan moet het ergens in de buitenlucht in een klimatologische kast worden geplaatst. Dat is heel kostbaar. Dan is het wel een rijksmonument, maar zal er geen subsidie worden verstrekt, omdat het om een ‘klein’ object gaat waarbij de kosten te laag blijven voor subsidie, maar te hoog om zelf te dragen. Een van de normen voor rijkssubsidie is het schatten van de herbouwwaarde van het object, hoe moet je dat doen? Dhr. Crols geeft aan dat het een het ander niet uitsluit. Dhr. Crols vraagt waarom het uurwerk niet in de kerk zou kunnen. Dhr. De Graaf antwoordt dat er al overleg is geweest met de kerkenraad en dat het torenuurwerk volgens de interieurgroep niet past in de ambiance van de kerk.

De inrichting is nu in evenwicht, daar kun je niet iets bijplaatsen, ook qua klimaatregeling voor zo’n object. Het Bredevoorts Belang geeft er daarom de voorkeur aan om het uurwerk te plaatsen op de gemeentelijke monumentenlijst. Er moet nog een overdracht plaatsvinden van de Aaltense Musea naar het Bredevoorts Belang, het gaat nu nog om een principe verklaring. De leden zijn het erover eens dat het torenuurwerk in ieder geval een monumentale status dient te krijgen. Dhr. Doodeheefver geeft aan dat we hier in het nieuwe jaar op terug komen. 8. Theekoepel op Bolwerk Vreesniet in het Vestingpark St.-Bernardus Het Bredevoorts Belang heeft een brief gericht aan het RCE in verband met een subsidieverzoek voor onderhoud aan de theekoepel. De theekoepel is een rijksmonument. De verbazing schetst dat dit verzoek is afgewezen, omdat het verzoek niet voldoet aan de 3% herbouwwaarde. Voor Bredevoorts Belang is € 4000,- een substantieel bedrag. Om deze reden heeft Bredevoorts Belang de vraag of de theekoepel afgevoerd kan worden van de rijksmonumentenlijst en kan aangewezen worden als gemeentelijk monument. Dan komt de theekoepel wel in aanmerking voor subsidie. Het is een sieraad en icoon voor Bredevoort en Bredevoorts Belang doet veel moeite om het park en dergelijke in stand te houden, maar dit bedrag is wel erg groot.

Pagina 4 van 7

Mw. Erinkveld-Ras reageert dat dit een juridisch dilemma is. De rijksdienst zal de theekoepel niet zomaar van de lijst halen. Het probleem is vooral het drempelbedrag. Pas vanaf € 6000,-- neemt de Rijksdienst verzoeken in behandeling. Dat zal te maken hebben met de administratieve lasten. Is het mogelijk om bij een volgende subsidieaanvraag meerdere werkzaamheden bij elkaar te verzamelen of werkzaamheden naar voren te halen, zodat het wel het drempelbedrag haalt? Er is immers geen reden waarom het niet meer monumentaal zou zijn en de verwachting is ook niet dat de regeling aangepast zal worden. Dhr. De Graaf geeft aan dat het gaat om alleen de twee TBC-lighalletjes, de herbouwwaarde zal dan nog niet aan de € 6000,- komen. De eigenaar kan dit zonder subsidie niet in de lengte van jaren in stand houden. Mw. Oonk wijst op een regeling vanuit Bond Heemschut, misschien dat hier een tegemoetkoming uit is te halen? Dhr. Van Duren geeft aan dat deze regeling een jaarlijkse prijsuitreiking is en dat het gaat om verzoeken tot maximaal € 5000,--. Deze regeling heeft betrekking op particuliere eigenaren van monumenten, die een speciale restauratie of onderhoudswerkzaamheden gaan uitvoeren aan het monument. Dhr. De Graaf reageert dat dat mooi zou zijn, maar dat dit geen structurele regeling is. Hij vraagt of Bond Heemschut iets kan betekenen voor Bredevoorts Belang in deze kwestie.

ACTIE: dhr. Van Duren gaat zich verdiepen in de materie en komt erop terug. Dhr. Doodeheefver stelt voor om een bezwaar in te dienen richting de Rijksdienst middels een brief met aangehaalde punten, aangevuld dat het in deze commissie is besproken. Mw. Erinkveld-Ras merkt op dat dat geen zin heeft. Ze werken vanuit een juridische regeling en daar staat dit drempelbedrag hard in. Deze regeling sluit inderdaad niet fijn aan bij kleinere monumenten. Dhr. Crols oppert het idee om contact op te nemen met mw. A. Kock-Rood. Afvoeren van de lijst gebeurt vrijwel nooit, dat gebeurt alleen als overduidelijk is dat een object geen monumentale waarde meer heeft. Vanuit de samenleving is het wel goed om een signaal te geven dat door deze regeling kleinere monumenten in de knel raken. Wellicht kan zo’n brief, ondersteund door Bond Heemschut, worden gevolgd door een gesprek bij de Rijksdienst. ACTIE: dhr. De Graaf zal alle informatie doorsturen naar dhr. Van Duren, zodat Bond Heemschut hierbij kan ondersteunen. 9. Historische Interieurs Oost Achterhoek laatste ontwikkelingen, presentatie Marlieke Damstra, Gelders Genootschap. Mw. Damstra geeft een toelichting. Het Gelders Genootschap werkt toe naar een vervolgproject. Ook zal mw. Damstra een drietal voorbeelden van panden tonen, met bijzondere elementen qua interieur. Deze panden zijn op dit moment (nog) geen monument.

In verband met de beperkende coronamaatregelen was het de afgelopen tijd lastig om voortgang te houden in de huisbezoeken. Wel is het Gelders Genootschap met diverse ideeën aan de slag gegaan, waaronder een digitale route. Vanuit Leader is inmiddels een positief eerste advies gegeven voor subsidie. Pand 1 ‘De Luther’ in Aalten: prachtige terrazzo vloer, schouw, tegels en inbouwkast. Het plafond van de woonkeuken is goed bewaard gebleven. De schouwlijst is waarschijnlijk vernieuwd in de jaren 80 / 90 tijdens de restauratie. Pand 2 Hagtweg Aalten: pand is van rond 1900, nog veel interieur elementen aanwezig. De tegels zijn waarschijnlijk uit een oudere boerderij afkomstig. De schouw is geschikt gemaakt voor gebruik van de kachel. Mooie inbouwkast. Deze woonkeuken is zoals we deze veel tegenkomen in deze omgeving. Pand 3, Hofstraat: authentieke keuken nog aanwezig, keukenkastjes, granieten aanrechtblad, wasbak, schouw met detaillering, vloer. Pand is in de jaren 50 verbouwd, waardoor het van de buitenzijde een heel andere uitstraling heeft. Het interieur was daardoor erg verrassend.

Pagina 5 van 7

Bijzonder is dat dit voorbeelden zijn van niet beschermde interieurs. We zijn nu aan het bedenken hoe we de belangstelling en aandacht voor deze interieurs behouden als het project is afgerond. We zitten nu in fase 2 van het project, waarbij we ons eerst richten op Achterhoek Toerisme en de digitale routes. We zoeken naar een manier om interieurs zichtbaar te maken op een duurzame wijze. Er zijn prachtige routes te vinden, waarbij we het landschap en de buitenkant van monumenten kunnen beleven. Nu zoeken we naar een manier om ook de binnenzijde van bijzondere panden beleefbaar te maken, ‘interieur toerisme’. Dit concept is de laatste jaren steeds meer in opkomst. Voor landgoederen en kastelen bestaat dit al. Omdat er in de Oost Achterhoek nog geen manier is om ook andere interieurs open te maken voor publiek, hebben we daarom gepoogd om dit via digitale routes te gaan doen. Door corona gaan mensen nu steeds meer in eigen omgeving herontdekken. Bij Achterhoek Toerisme kunnen we al routes onderbrengen via een app, waarbij middels een 360 graden beeld door een interieur kan worden gelopen. Daarnaast zijn er ideeën om iets met drones te gaan doen, met pop-up interieurs in musea en winkels, textielindustrie, woonhuizen, villa’s, scholen enz.

Vanaf april 2022 gaan we hier mee verder en we streven naar een goede mix van interieurs en routes in combinatie met verhalen en info over deze interieurs. We maken tevens gebruik van muzieken videofragmenten, historisch beeldmateriaal met inzoommogelijkheid en interviews. Het moet aansprekend zijn. Het onderwerp moet uit de gemeenschap zelf komen. We hebben te maken met diverse doelgroepen, de route moet zo ingericht zijn dat er een bepaalde basistekst is en als men meer wil weten dat de mogelijkheid bestaat om door te klikken, bijvoorbeeld naar de website www.erfgoedoostachterhoek.nl. Dit concept kan eigenaren inspireren en de mogelijkheid bieden om meer kennis op te doen en heeft in die zin ook veel meerwaarde. Dhr. De Graaf vraagt of de interieurs van de kerkgebouwen, die door herbestemming aangepast worden, ook worden meegenomen. Mw. Damstra geeft aan dat wordt geïnventariseerd wat er nog is. Voor wat betreft katholieke kerken, daar zijn ze nog mee bezig. Dhr. De Graaf antwoordt dat hij haar graag ontvangt in de katholieke kerken in de Oost Achterhoek. Mw. Damstra neemt hierover contact op met dhr. De Graaf. Dhr. De Graaf verwijst naar de mindmap waarin wordt aangegeven dat de avontuurzoeker iets wil doen tijdens een route. Hij vraagt zich af hoe dit wordt vormgegeven. Mw.

Damstra geeft als voorbeeld interieurs van café, dat mensen tijdens het eten informatie krijgen over het interieur. Er kan ook gedacht worden aan het geven van theatervoorstellingen vanuit een woonkamer, bijvoorbeeld een muziekvoorstelling of lezing in een boerderij. Het is een ambitieus plan, maar met de juiste eigenaren kan het heel leuk worden. Mw. Erinkveld-Ras vult aan dat ook nog gedacht kan worden aan het toevoegen van spelelementen in digitale vorm. De voorzitter dankt mw. Damstra hartelijk voor haar toelichting en wenst haar veel succes met de verdere voortgang van het project.

10. Instandhouding begraafplaatsen, overzicht stukken en ontwikkelingen. Mw. Oonk licht toe dat ze op een rij heeft gezet wat er in de afgelopen jaren is gedaan in het kader van de cultuurhistorische begraafplaatsen. Daarnaast heeft ze alle rapporten die er inmiddels zijn over de Aaltense begraafsplaatsen in beeld gebracht. Onlangs zijn er gesprekken geweest tussen dhr. De Graaf namens Bredevoorts Belang, de Christenunie, de Joodse gemeente Aalten en de gemeente, over de Joodse begraafplaatsen in Aalten en Bredevoort. Vanuit het Rijk is er subsidie beschikbaar gesteld voor Joodse begraafplaatsen. Voor de begraafplaatsen in Aalten en Bredevoort is door de Joodse gemeente Aalten subsidie aangevraagd. De Dinxperlose Joodse begraafplaats valt onder het NIK. Dhr. De Graaf hoopt dat er enige vaart gemaakt wordt. De meest recente begroting aangaande de

Pagina 6 van 7

onderhoudskosten van de Joodse begraafplaats Bredevoort is ingediend bij de Joodse gemeente Aalten. De fysieke toestand van deze begraafplaats laat te wensen over en moet nodig een renovatie ondergaan. Met name herstel van de muren en de poort vragen op korte termijn aandacht, anders is het over een aantal jaar een puinhoop. Het is allemaal vrij kostbaar en we zijn afhankelijk van de Joodse gemeente Aalten, deze is het bevoegd gezag. De gelden moeten ook worden doorgesluisd naar Bredevoort voor de werkzaamheden, alleen het bevoegd gezag kan hierin een besluit nemen. Het is duidelijk dat er nu iets moet gebeuren. Mw. Oonk vult aan dat ook bij de gemeente Aalten een aandeel in de kosten aangevraagd kan worden, omdat het om gemeentelijke monumenten gaat. Dhr. De Graaf wijst tevens op de fysieke toestand van de begraafplaats aan de Piet Heinstraat, dat is ook erg zorgwekkend. Dit is bij het Paulus Ludger Bestuur aan de orde geweest. Dit bestuur gaat in januari 2022 een brief/voorstel aan de gemeente Aalten schrijven, met daarin een plan hoe deze begraafplaatsen zonder overmatig veel kosten kunnen worden onderhouden, met behulp van vrijwilligers. Het Parochie Bestuur wil daar ook aan bijdragen, door twee ensembles grafzerken te restaureren. Het gaat om de grafzerken van Chris van Rooijen en Zusters van het Klooster st. Elisabeth.

Met de eerste grafzerk wordt deze week al een begin gemaakt. Tevens zijn we in gesprek met de fam. Driessen om ook wat te doneren voor het onderhoud aan die grafzerken. De gemeente Aalten ziet de brief graag tegemoet. 11. Project 1572 in 2022, update van de laatste ontwikkelingen, www.geboortevannederland.nl Er is een interview gehouden met de drie burgemeesters die het project landelijk trekken en dit is gepubliceerd in de kranten. Totaal zitten we nu op 41 gemeenten die zijn aangesloten bij het samenwerkingsverband. Dhr. Doodeheefver vult aan dat het mooi is dat er steeds nog nieuwe gemeenten blijven aanhaken. Dhr. Wessels is ook digitaal aangeschoven en geeft aan dat de planning er als volgt uitziet. Op 10 januari vindt er een persconferentie plaats, waarin we het programma in Bredevoort toelichten en op 14 januari staat de prestentatie Jaarboek Achterhoek en Liemers gepland in de Koppelkerk. Dit alles mits de coronamaatregelen geen roet in het eten gooien. De thema’s zijn Vrijheid, Verscheidenheid, Verdraagzaamheid en Verbondenheid. Er moet nog een projectplan worden vastgesteld en we willen onze begroting goed in beeld hebben, daarna kunnen we subsidie aanvragen bij de Provincie Gelderland. Dhr. Doodeheefver dankt dhr. Wessels voor zijn bijdrage. 12. Vergaderdata 2022 7 februari 2022 11 april 2022 11 juli 2022 19 september 2022 5 december 2022 13. Rondvraag. Dhr.

Doodeheefver wenst dhr. Van Duren sterkte met de familiaire omstandigheden en dankt voor de bijdragen in deze commissie. In het nieuwe jaar hopen we alsnog aandacht te kunnen besteden aan een officieel afscheid. Dhr. Van Duren dankt de voorzitter en geeft aan dat hij altijd met veel plezier de vergaderingen van deze commissie heeft bijgewoond. Maar hij is blij dat dhr. Lebbink hem waarneemt en heeft er veel vertrouwen in dat hij met zijn kennis een goede bijdrage kan leveren aan deze commissie. 14. Sluiting. De voorzitter dhr. Doodeheefver wenst iedereen een goed uiteinde en prettige feestdagen. De volgende vergadering vindt plaats op 7 februari 2022.

Pagina 7 van 7

1 4A Favoriete Post-65 project gemeente Aalten - ingekomen stuk CCE.pdf

Van: Roger Crols <R.Crols@geldersgenootschap.nl> Verzonden: maandag 24 januari 2022 13:19 Aan: Oonk, Ingrid <I.Oonk@aalten.nl> CC: Lotte Schuitemaker <L.Schuitemaker@geldersgenootschap.nl> Onderwerp: Favoriete Post-65 project gemeente Aalten Beste Ingrid, Het Gelders Genootschap vindt het belangrijk om vraagstukken rondom ruimtelijke kwaliteit te agenderen. Momenteel is het erfgoed uit de jaren 1965-1990 aan vernieuwing toe. Het krijgt steeds meer te maken met vraagstukken omtrent verduurzaming en energietransitie. Bovendien wordt architectuur uit deze periode nog te vaak als lelijk opgevat, terwijl post ’65 erfgoed zo veel kwaliteiten bevat. Om te voorkomen dat het post ’65 erfgoed uit ons Nederlandse erfgoedlandschap verdwijnt willen we meer aandacht besteden aan projecten uit deze tijdsperiode. En daarvoor roepen we jouw hulp in! Om een overzicht te krijgen van de bijzondere post ’65 projecten die Gelderland rijk is zijn we op zoek naar de favoriete post ’65 project(en) van Gelderse ambtenaren en wethouders! Daarom stellen we graag onderstaande vraag:

Wat is je favoriete post ’65 project binnen je gemeente en waarom? Het antwoord op deze vraag mag gaan over alle aspecten van het erfgoed. Van architectuur, stedenbouw, infrastructuur en landschap tot interieur. Graag ontvangen we een motivering waarom er gekozen is voor dit project. Eventueel met een foto. Meerdere projecten uit jouw gemeente aanleveren mag natuurlijk ook! We zullen aangeleverde projecten uitlichten in onze goed gelezen nieuwsbrief @beeldspraak om zo aandacht aan het erfgoed uit deze periode te besteden. Daarnaast hopen we middels de aangeleverde projecten een eerste overzicht te kunnen maken van de Gelderse parels uit de jaren 1965-1990. We hopen dan ook dat je mee wilt werken! Wil je verder betrokken worden bij ons post ’65 project of heb je vragen? Neem dan contact op met Lotte Schuitemaker (l.schuitemaker@geldersgenootschap.nl). Alvast bedankt voor je reactie! Met vriendelijke groet, Roger Crols

GELDERS GENOOTSCHAP drs. R.J.A. (Roger) Crols

architectuurhistoricus – adviseur erfgoed – specialist jongere bouwkunst, wederopbouw & post ‘65

Postbus 68 I 6800 AB ARNHEM T   026 4421742 M 06 24718961 E   r.crols@geldersgenootschap.nl W www.geldersgenootschap.nl B ma t/m do bereikbaar

Inkomend document - 368156 1 4B_1 Ingekomen brief SONT maart streektaalmaand.pdf

iii:

bll fi: AA.lllLNbl Aan de gemeenteraad

1

Datum:

en het college van B&W van de gemeente Aalten Postbus 119 7120 AC AALTEN

“img 26a"

Zaakni.,imrner;

Almelo/ Oosterwolde

leanuari 2022

Geachte heer, mevrouw, Wij willen graag uw aandacht vestigen op de maand maart. ln deze maand wordt in het Nedersaksisch

Taalgebied, globaal Noordoost-Nederland de

"meertmoand streektaelmaond”

gehouden. U zult misschien

denken: die spelling, ao, ae, oa? We schrijven het bewust zo, het geeft de veelkleurigheid

van de streektaal

weer.

Die taal, het Nedersaksisch is deel van het Nederduits, wat ook de oorspronkelijke taal van de Hanze was. Deze

wordt vandaag de dag nog steeds gesproken in Noord-Duitsland boven de lijn Dortmund Kassel tot aan de Poolse grens en in Noordoost- Nederland met als westelijke grens Urk en Bunschoten-Spakenburg.

Ook in een

klein deel van Denemarken wordt de taal gesproken. Ooit hebben het Zweeds, Deens en Noors heel wat woorden aan het Nedersaksisch ontleend. ln Duitsland zijn er naar schatting 5 miljoen, in Nederland 3 miljoen sprekers.

Het is hun moedertaal, de taal waarin zij hun emoties het beste kunnen uitdrukken. Het is een culturele schat met unieke zegswijzen en woordenschat. Het Nedersaksisch kent een opleving. Dat komt door een sterkere

nadruk op regionale identiteit in een wereld die steeds anoniemer en groter wordt door globalisering en informatisering.

Er is meer en meer belangstelling voor de eigen geschiedenis, taal en cultuur.

De wens om de eigen taal te behouden heeft er toe geleid dat op 10 oktober 2018 het Ministerie van BZK, de

provincies Groningen, Fryslân, Drenthe, Overijssel en Gelderland en de gemeenten een convenant

Oost- en Weststellingwerf

hebben ondertekend waarmee het Nedersaksisch erkend is als officiële taal in Nederland. Deze

overheden hebben daarbij uitgesproken zich te zullen inzetten om activiteiten

in het kader van het

Nedersaksisch te ondersteunen. Wij vragen u als gemeentelijke

bijvoorbeeld

overheid in het Nedersaksisch Taalgebied een bijdrage te leveren. Dat kan

door als gemeenteraad

in de eigen streektaal te vergaderen

(het woord te voeren bij een of meer

agendapunten, stukken zijn in het Nederlands). Daarbij kan door diegenen die de streektaal niet actief

beheersen het woord gevoerd worden in het Nederlands. Ook kan er voor worden gekozen een culturele bijeenkomst of een schoolproject mogelijk te maken. Met een vergadering of activiteit geeft u als gemeente een belangrijk signaal af. Dat u de eigen taal op waarde schat en respecteert.

mentaliteitsverandering jongere generaties.

Daarmee draagt u bij aan een

waardoor de taal een betere positie krijgt. Dat helpt bij het doorgeven van de taal aan

Het Nedersaksisch is een taal om trots op te zijn.

Indien u nadere informatie wilt of advies dan kunt u het beste terecht bij de streektaalinstelling in uw gemeente/ provincie. Dat is in uw geval Femia Siero bij het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers, 0314787078, f.siero@ecal.nu. Met vriendelijke groeten,

Hans Gerritsen, voorzitter

SONT Siktariaot Noordmaand

Henk Bloemhoff, secretaris

8341 TZ OOSTERWOLDE

Scan nummer 1 van 1 - Scanpagina 1 van 1

Uitgaand document - 370838 1 4B_2 Reactie gemeente Aalten op brief SONT over belang van streektaal.pdf

Scan nummer 1 van 1 - Scanpagina 1 van 2

Uitgaand document - 370838

Scan nummer 1 van 1 - Scanpagina 2 van 2

1 5_1 rvs Kerkenvisie.pdf

Raadsvoorstel Voorstel tot vaststelling Kerkenvisie Oost Achterhoek - gemeente Aalten

AAN DE RAAD

Samenvatting De gemeenten Aalten, Oost Gelre en Winterswijk hebben een bijdrage bij het Rijk aangevraagd voor het opstellen van een Kerkenvisie voor de Oost Achterhoek. Samen met Elza van Liere van bureau Coup, hebben we gesprekken gevoerd met eigenaren en/of gebruikers van religieuze gebouwen. Hierin is besproken hoe het gaat met de kerkelijke gemeenschap en het gebouw, of wat erbij komt kijken om in een herbestemd kerkgebouw te wonen of te werken. Doel van de gesprekken was om kennis te maken en elkaar te kunnen vinden als er ontwikkelingen zijn. De religieuze gebouwen zijn beschreven en gewaardeerd door medewerkers van het Monumentenadviesbureau. Op basis van hun bevindingen is er per gebouw een Kerkenpaspoort opgesteld; een overzichtelijk document dat een goed beeld geeft van het betreffende bouwwerk en wat er bijzonder aan is. De TU Delft heeft in opdracht van de provincie Gelderland een Kansenkaart voor de kerken opgesteld. Dit vanuit het project Karakteristiek Duurzaam Erfgoed (KaDEr). Het document geeft aan welke stappen doorlopen kunnen worden bij het bepalen van het toekomstig gebruik van een kerkgebouw. Ook biedt het inspiratie voor mogelijke herbestemmingen van kerkgebouwen, gebaseerd op aansprekende voorbeelden elders. Een oplegnotitie verbindt de verschillende onderdelen van de Kerkenvisie met elkaar.

De Kerkenvisie Oost Achterhoek wordt ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraden in Aalten, Oost Gelre en Winterswijk. De visie wordt nader toegelicht tijdens de Erfgoedbijeenkomst op 17 februari 2022.

Inleiding De gemeenten Aalten, Oost Gelre en Winterswijk hebben samen de 'Arfgoodnota Oost Achterhook 2021-2024' vastgesteld. Onderdeel van die nota is het opstellen van een Kerkenvisie voor de Oost Achterhoek. Met een bijdrage vanuit de Rijksdienst Cultureel Erfgoed is uitvoering gegeven aan deze ambitie. De Kerkenvisie is uitgewerkt op basis van het eerder vastgestelde Plan van aanpak. De Kerkenvisie Oost Achterhoek is opgesteld in de periode 2020-2021.

Beschrijving beleidsterrein inclusief toepasselijke regelgeving De ‘Samenwerkingsafspraken 2018-2021 Programma Toekomst Religieus Erfgoed’ hebben ten doel een duurzaam toekomstperspectief te ontwikkelen voor het religieus erfgoed in Nederland. Omdat te bereiken is het noodzakelijk om álle kerken in samenhang te bezien: van alle tijden, van alle geloven, monumentaal en niet-monumentaal. Om dat toekomstperspectief dichterbij te brengen is een samenhangend pakket aan afspraken, maatregelen en voorzieningen ontwikkeld binnen het ‘Programma Toekomst Religieus Erfgoed’. Met de Kerkenvisie Oost Achterhoek leveren wij een bijdrage aan dit programma.

Pagina 1 van 4

Inhoudelijke toelichting op het voorstel Kerkenvisie helpt te anticiperen op komende veranderingen Kerkgebouwen zijn dragers van betekenis en zingeving op verschillende niveaus en voor verschillende partijen, religieus en profaan, individueel en collectief. Een belangrijk deel van de kerken heeft te maken met teruglopende bezoekersaantallen, andere geloofsgemeenschappen zijn juist groeiende. Een kerkenvisie stelt eigenaren, overheden en betrokkenen in staat te anticiperen op de komende veranderingen ten aanzien van functie, gebruik en eigendom van de kerkgebouwen. Kerkenvisie leidt tot (nadere) kennismaking met eigenaren en gebruikers religieuze gebouwen In het kader van de Kerkenvisie Oost Achterhoek is uitgebreid kennis gemaakt met de eigenaren/gebruikers van de religieuze gebouwen in de gemeente Aalten. Er is gesproken over hoe het gaat met de kerkgemeenschap en met het kerkgebouw. Wat gaat er goed, waarover zijn er zorgen en waarbij kan men ondersteuning gebruiken, is aan de orde geweest in de gesprekken. Of, in geval van een herbestemming, hoe bevalt het om te wonen of te werken in een herbestemd kerkgebouw en wat kom je daarbij zoals tegen? Daaruit valt weer lering te trekken voor andere herbestemmingstrajecten. Van de gesprekken is een verslag opgesteld. De gespreksverslagen maken onderdeel uit van de Kerkenvisie.

Kerkenvisie brengt waarden van de religieuze gebouwen in beeld Binnen de Kerkenvisie zijn de religieuze gebouwen in de Oost Achterhoek onderzocht, in beeld gebracht en gewaardeerd. Deze informatie is verwerkt in een zogeheten Kerkenpaspoort. Wanneer er zich een ontwikkeling voordoet bij een kerkgebouw, geeft het Kerkenpaspoort inzicht in wat aandacht moet krijgen bij dit specifieke kerkgebouw. Wat is de status van het gebouw, welke elementen zijn erg bijzonder en moeten behouden blijven? Of is het gebouw juist niet cultuurhistorisch waardevol en kan het ook plaatsmaken voor iets anders? De Kerkenpaspoorten te samen geven een goed beeld van het religieus erfgoed in onze gemeente en in de Oost Achterhoek. Kerkenvisie legt verbindingen en biedt inspiratie Onderdeel van het proces om te komen tot de Kerkenvisie, was een reis met de trein naar Arnhem, samen met vertegenwoordigers/eigenaren van de kerkgebouwen waarmee we gesproken hebben. Op deze wijze hebben partijen elkaar beter leren kennen. In Arnhem hebben we een aantal kerkgebouwen bezocht, waar reeds een transitie heeft plaatsgevonden richting multifunctioneel gebruik en herinvulling van het pand. De voorbeelden boden inspiratie voor mogelijke ontwikkelingen in de Oost Achterhoek.

Oplegnotitie verbindt de verschillende onderdelen van de Kerkenvisie Om de verschillende onderdelen van de Kerkenvisie met elkaar te verbinden hebben we een Oplegnotitie opgesteld. De oplegnotitie gaat in op het proces dat we met elkaar doorlopen hebben, wat de uitkomsten daarvan waren, welke verdiepingsvragen er naar boven kwamen en welke aanbevelingen er zijn voor de toekomst. Ook bevat de oplegnotitie stappenplannen voor de herbestemming van kerkgebouwen.

Pagina 2 van 4

Onderzoek TU Delft gaat in op Kansen voor kerken In opdracht van de provincie Gelderland heeft de TU Delft een Kansenkaart voor kerken opgesteld. Dit als onderdeel van het Gelderse project Karakteristiek Duurzaam Erfgoed (KaDEr). Het document geeft aan welke stappen doorlopen kunnen worden bij het bepalen van het toekomstig gebruik van een kerkgebouw. Ook biedt het inspiratie voor mogelijke herbestemmingen van kerkgebouwen, gebaseerd op aansprekende voorbeelden elders. Wij benadrukken hierbij dat het onderzoek autonoom heeft plaatsgevonden door de TU Delft, zonder bijvoorbeeld rekening te houden met bestemmingsplanregels of andere (beperkende) kaders en ook zonder raadpleging van de eigenaar over de voorbeelden die in het rapport opgenomen zijn. Wij beschouwen de Kansenkaart voor kerken dan ook als een inspiratiedocument, waarbij de door de TU Delft gebruikte methode ook door andere partijen kan worden ingezet voor het uitstippelen van een nieuwe toekomst voor een kerkgebouw. Alternatieve beleidskeuzes Er is geen sprake van voor de hand liggende alternatieve beleidskeuzes. Financiële consequenties Voor het opstellen van de kerkenvisie heeft het rijk geld beschikbaar gesteld. De verdere uitvoering vraagt geen extra budget. Dit is geborgd in reguliere werkprocessen.

Participatie en Communicatie Bij de totstandkoming van de Kerkenvisie Oost Achterhoek heeft de participatie voorop gestaan. - Op 13 februari 2020 is er door de drie gemeenten een erfgoedbijeenkomst georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomst is speciaal aandacht besteed aan de Kerkenvisie. Hierbij kwamen de volgende onderwerpen aan bod, waarover partijen met elkaar in gesprek zijn geweest: -

Toelichting op het samenwerkingsverband en het proces Kerkenvisie Oost Achterhoek. Uitgangspunt en doel van de Kerkenvisie. Presentatie betrokken partijen en toelichting op hun rol en werkzaamheden. Uitleg over de verschillende deelprojecten binnen de Kerkenvisie. Wat doen we wel en wat doen we (nu) niet > mogelijkheid voor verdieping later. Creëren draagvlak voor de visie, ophalen wensen en behoeften bij de eigenaren.

- Met de kerkgenootschappen en andere eigenaren van religieuze gebouwen in de gemeente Aalten zijn uitgebreide gesprekken gevoerd onder leiding van een bureau. Van deze gesprekken is een verslag opgemaakt. De gespreksverslagen maken onderdeel uit van de Kerkenvisie. - De betrokkenen bij de Kerkenvisie zijn uitgenodigd voor een inspiratiebijeenkomst rond religieus erfgoed in Arnhem, waar we samen met de trein naartoe zijn gereisd. Vervolgstappen inclusief tijdspad -

U maakt uw besluit kenbaar via de gebruikelijke kanalen. De Kerkenvisie wordt nader toegelicht tijdens de Erfgoedbijeenkomst Oost Achterhoek op 17 februari 2022.

Pagina 3 van 4

Bijlagen -

Collegevoorstel d.d. 30 november 2021 Oplegnotitie Kerkenvisie Oost Achterhoek – gemeente Aalten Kerkenpaspoorten gemeente Aalten Gespreksverslagen gemeente Aalten Kansenkaart voor kerken van de TU Delft Plan van Aanpak Kerkenvisie Oost Achterhoek

Aalten, 30 november 2021

Burgemeester en wethouders van de gemeente Aalten,

drs. A.J.M. Gildhuis secretaris/algemeen directeur

Pagina 4 van 4

mr. A.B. Stapelkamp burgemeester

1 5_2 Voorstel tot vaststelling van de kerkenvisie Oost.pdf

Voorstel tot vaststelling van de kerkenvisie Oost-Achterhoek – gemeente Aalten De gemeenten Aalten, Oost Gelre en Winterswijk hebben een bijdrage bij het Rijk aangevraagd voor het opstellen van een Kerkenvisie voor de Oost Achterhoek. Samen met Elza van Liere van bureau Coup, zijn gesprekken gevoerd met eigenaren en/of gebruikers van religieuze gebouwen. Hierin is besproken hoe het gaat met de kerkelijke gemeenschap en het gebouw, of wat erbij komt kijken om in een herbestemd kerkgebouw te wonen of te werken. Doel van de gesprekken was om kennis te maken en elkaar te kunnen vinden als er ontwikkelingen zijn. De religieuze gebouwen zijn beschreven en gewaardeerd door medewerkers van het Monumentenadviesbureau. Op basis van hun bevindingen is er per gebouw een Kerkenpaspoort opgesteld; een overzichtelijk document dat een goed beeld geeft van het betreffende bouwwerk en wat er bijzonder aan is. Tevens is een Kansenkaart voor de kerken opgesteld. Dit vanuit het project Karakteristiek Duurzaam Erfgoed (KaDEr). Het document geeft aan welke stappen doorlopen kunnen worden bij het bepalen van het toekomstig gebruik van een kerkgebouw. Ook biedt het inspiratie voor mogelijke herbestemmingen van kerkgebouwen, gebaseerd op aansprekende voorbeelden elders. Een oplegnotitie verbindt de verschillende onderdelen van de Kerkenvisie met elkaar.

Besluitvorming: Het voorstel is unaniem (20 stemmen) aangenomen.

1 5_3 rbs Kerkenvisie.pdf

De raad van de gemeente Aalten gezien het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 30 november 2021;

overwegende, dat de gemeenten Aalten, Oost Gelre en Winterswijk samen de 'Arfgoodnota Oost Achterhook 20212024' hebben vastgesteld. Onderdeel van die nota is het opstellen van een Kerkenvisie voor de Oost Achterhoek; dat de Kerkenvisie inzet op het anticiperen op veranderingen ten aanzien van functie, gebruik en eigendom van religieuze gebouwen; gelet op de Samenwerkingsafspraken 2018-2021 Programma Toekomst Religieus Erfgoed en de Gemeentewet;

BESLUIT

1. de Kerkenvisie Oost Achterhoek en de achterliggende stukken voor de gemeente Aalten vast te stellen; 2. kennis te nemen van het inspiratiedocument 'Kansenkaart voor kerken' van de TU Delft.

AALTEN, 25 januari 2022 De Raad voornoemd,

De Griffier,

De Voorzitter,

M.A.J.B. Fiering

mr. A.B. Stapelkamp

1 5_4 Collegebesluit Kerkenvisie Oost Achterhoek - Aalten.pdf

Besluit van het college van B&W gemeente Aalten

Zaakkenmerk/Onderwerp Afdeling Zaakkenmerk/Documentkenmerk

Z/19/063745/Kerkenvisie Oost Achterhoek Ruimte/team Openbare Ruimte Z/19/063745/D-353084

Vertrouwelijkheid

Openbaar

Portefeuillehouder

T. Kok

Uitvoeringsprog. Raad Besloten in de vergadering van

Leefomgeving, Transformeren leegkomend vastgoed B&W vergadering d.d. 30 nov 2021

Toelichting voorstel Samenvatting

Voorgestelde beslispunten

Ted Kok. De gemeenten Aalten, Oost Gelre en Winterswijk hebben een bijdrage bij het Rijk aangevraagd voor het opstellen van een Kerkenvisie voor de Oost Achterhoek. Samen met Elza van Liere van bureau Coup, hebben we gesprekken gevoerd met eigenaren en/of gebruikers van religieuze gebouwen. Hierin is besproken hoe het gaat met de kerkelijke gemeenschap en het gebouw, of wat erbij komt kijken om in een herbestemd kerkgebouw te wonen of te werken. Doel van de gesprekken was om kennis te maken en elkaar te kunnen vinden als er ontwikkelingen zijn. De religieuze gebouwen zijn beschreven en gewaardeerd door medewerkers van het Monumentenadviesbureau. Op basis van hun bevindingen is er per gebouw een Kerkenpaspoort opgesteld; een overzichtelijk document dat een goed beeld geeft van het betreffende bouwwerk en wat er bijzonder aan is. De TU Delft heeft in opdracht van de provincie Gelderland een Kansenkaart voor de kerken opgesteld. Dit vanuit het project Karakteristiek Duurzaam Erfgoed (KaDEr). Het document geeft aan welke stappen doorlopen kunnen worden bij het bepalen van het toekomstig gebruik van een kerkgebouw. Ook biedt het inspiratie voor mogelijke herbestemmingen van kerkgebouwen, gebaseerd op aansprekende voorbeelden elders. De Kerkenvisie Oost Achterhoek wordt vastgesteld door de gemeenteraden in Aalten, Oost Gelre en Winterswijk.

De raadsbehandeling in Aalten is gepland op 25 januari 2022. De visie wordt nader toegelicht tijdens de Erfgoedbijeenkomst op 17 februari 2022. 1. De raad adviseren om in te stemmen met de Opdeknotitie Kerkenvisie Oost Achterhoek en de achterliggende stukken voor de gemeente Aalten. 2. Kennisnemen van Kansenkaart voor kerken, opgesteld door de TU Delft en deze ter kennisname aanbieden aan de gemeenteraad.

Besluit

Inleiding

Argumenten

akkkoord, met wijziging: graag aanpassen< oplegnotitie ipv opdek notitie. Graag met disclaimer dat dit stuk in 2020.2021 geschreven is.

De gemeenten Aalten, Oost Gelre en Winterswijk hebben samen de 'Arfgoodnota Oost Achterhook 2021-2024' vastgesteld. Onderdeel van die nota is het opstellen van een Kerkenvisie voor de Oost Achterhoek. Met een bijdrage vanuit de Rijksdienst Cultureel Erfgoed is uitvoering gegeven aan deze ambitie. De landelijk gemaakte afspraken zijn vastgelegd in de 'Samenwerkingsafspraken 2018-2021 Programma Toekomst Religieus Erfgoed'. De uitgangspunten voor de Kerkenvisie Oost Achterhoek zijn eerder vastgesteld via het 'Plan van Aanpak Kerkenvisie Oost Achterhoek'.

1.1 Kerkenvisie helpt te anticiperen op komende veranderingen Kerkgebouwen zijn dragers van betekenis en zingeving op verschillende niveaus en voor verschillende partijen, religieus en profaan, individueel en collectief. Een belangrijk deel van de kerken heeft te maken met teruglopende bezoekersaantallen, andere geloofsgemeenschappen zijn juist groeiende. Een kerkenvisie stelt eigenaren, overheden en betrokkenen in staat te anticiperen op de komende veranderingen ten aanzien van functie, gebruik en eigendom van de kerkgebouwen. 1.2 Kerkenvisie leidt tot (nadere) kennismaking met eigenaren en gebruikers religieuze gebouwen In het kader van de Kerkenvisie Oost Achterhoek is uitgebreid kennis gemaakt met de eigenaren/gebruikers van de religieuze gebouwen in de gemeente Aalten. Er is gesproken over hoe het gaat met de kerkgemeenschap en met het kerkgebouw. Wat gaat er goed, waarover zijn er zorgen en waarbij kan men ondersteuning gebruiken, is aan de orde geweest in de gesprekken. Of, in geval van een herbestemming, hoe bevalt het om te wonen of te werken in een herbestemd kerkgebouw en wat kom je daarbij zoals tegen? Daaruit valt weer lering te trekken voor andere herbestemmingstrajecten. Van de gesprekken is een verslag opgesteld. De gespreksverslagen maken onderdeel uit van de Kerkenvisie.

1.3 Kerkenvisie brengt waarden van de religieuze gebouwen in beeld Binnen de Kerkenvisie zijn de religieuze gebouwen in de Oost Achterhoek onderzocht, in beeld gebracht en gewaardeerd. Deze informatie is verwerkt in een zogeheten Kerkenpaspoort. Wanneer er zich een ontwikkeling voordoet bij een kerkgebouw, geeft het Kerkenpaspoort inzicht in wat aandacht moet krijgen bij dit specifieke kerkgebouw. Wat is de status van het gebouw, welke elementen zijn erg bijzonder en moeten behouden

blijven? Of is het gebouw juist niet cultuurhistorisch waardevol en kan het ook plaatsmaken voor iets anders? De Kerkenpaspoorten te samen geven een goed beeld van het religieus erfgoed in onze gemeente en in de Oost Achterhoek. 1.4 Kerkenvisie legt verbindingen en biedt inspiratie Onderdeel van het proces om te komen tot de Kerkenvisie, was een reis met de trein naar Arnhem, samen met vertegenwoordigers/eigenaren van de kerken waarmee we gesproken hebben. Op deze wijze hebben partijen elkaar beter leren kennen. In Arnhem hebben we een aantal kerkgebouwen bezocht, waar reeds een transitie heeft plaatsgevonden richting multifunctioneel gebruik en herinvulling van het pand. De voorbeelden boden inspiratie voor mogelijke ontwikkelingen in de Oost Achterhoek. 1.5 Opdeknotitie verbindt de verschillende onderdelen van de Kerkenvisie Om de verschillende onderdelen van de Kerkenvisie met elkaar te verbinden hebben we een opdeknotitie opgesteld. De opdeknotitie gaat in op het proces dat we met elkaar doorlopen hebben, wat de uitkomsten daarvan waren, welke verdiepingsvragen er naar boven kwamen en welke aanbevelingen er zijn voor de toekomst. Ook bevat de opdeknotitie stappenplannen voor de herbestemming van kerkgebouwen. 2.1 Onderzoek TU Delft gaat in op Kansen voor kerken In opdracht van de provincie Gelderland heeft de TU Delft een Kansenkaart voor kerken opgesteld.

Dit als onderdeel van het Gelderse project Karakteristiek Duurzaam Erfgoed (KaDEr). Het document geeft aan welke stappen doorlopen kunnen worden bij het bepalen van het toekomstig gebruik van een kerkgebouw. Ook biedt het inspiratie voor mogelijke herbestemmingen van kerkgebouwen, gebaseerd op aansprekende voorbeelden elders. Wij benadrukken hierbij dat het onderzoek autonoom heeft plaatsgevonden door de TU Delft, zonder bijvoorbeeld rekening te houden met bestemmingsplanregels of andere (beperkende) kaders en ook zonder raadpleging van de eigenaar over de voorbeelden die in het rapport opgenomen zijn. Wij beschouwen de Kansenkaart voor kerken dan ook als een inspiratiedocument, waarbij de door de TU Delft gebruikte methode ook door andere partijen kan worden ingezet voor het uitstippelen van een nieuwe toekomst voor een kerkgebouw. Kanttekeningen

Het was de bedoeling om binnen het project 'Kansenkaart voor kerken' met een aantal kerken een participatietraject te doorlopen. Mede vanwege de coronamaatregelen heeft dit traject nog niet plaatsgevonden. Ook moet het traject, wat tijdstip betreft, net passen binnen het proces dat een kerkgenootschap doorloopt, wanneer het een nieuwe functie zoekt voor een kerk. Wij hopen dat het in de nabije toekomst lukt, om bij een of meerdere kerken in de Oost

Achterhoek een participatietraject te doorlopen, op basis van de inzichten als geschetst door de TU Delft. Overleg gevoerd met

Vervolgstappen en planning

Participatie

Er is een speciale workshop georganiseerd voor collega's binnen de gemeente Aalten, die vanuit hun werkveld ook betrokken zijn bij de kerkgebouwen in de gemeente Aalten en/of de maatschappelijke rol die de kerkgenootschappen vervullen in onze maatschappij. U legt de stukken voor aan de gemeenteraad op 25 januari 2022 met het bijgaande raadsvoorstel. Bij de totstandkoming van de Kerkenvisie Oost Achterhoek heeft de participatie voorop gestaan. - Op 13 februari 2020 is er door de drie gemeenten een erfgoedbijeenkomst georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomst is speciaal aandacht besteed aan de Kerkenvisie. Hierbij kwamen de volgende onderwerpen aan bod, waarover partijen met elkaar in gesprek zijn geweest: Toelichting op het samenwerkingsverband en het proces Kerkenvisie Oost Achterhoek. Uitgangspunt en doel van de Kerkenvisie. Presentatie betrokken partijen en toelichting op hun rol en werkzaamheden. Uitleg over de verschillende deelprojecten binnen de Kerkenvisie. Wat doen we wel en wat doen we (nu) niet > mogelijkheid voor verdieping later. Creëren draagvlak voor de visie, ophalen wensen en behoeften bij de eigenaren. - Met de kerkgenootschappen en andere eigenaren van religieuze gebouwen in de gemeente Aalten zijn uitgebreide gesprekken gevoerd onder leiding van een bureau. Van deze gesprekken is een verslag opgemaakt.

De gespreksverslagen maken onderdeel uit van de Kerkenvisie. - De betrokkenen bij de Kerkenvisie zijn uitgenodigd voor een inspiratiebijeenkomst rond religieus erfgoed in Arnhem, waar we samen met de trein naartoe zijn gereisd.

Communicatie

- De gespreksverslagen zijn schriftelijk aangeboden aan de betrokkenen ter goedkeuring. - Het onderwerp Kerkenvisie Oost Achterhoek is diverse malen besproken tijdens de Commissie Cultureel Erfgoed en op 27 september 2021 heeft er in deze commissie een presentatie plaatsgevonden door mevrouw Van Liere van het uitvoerend bureau Coup. - Er wordt een toelichting gegeven op de Kerkenvisie tijdens de Erfgoedbijeenkomst Oost Achterhoek, die gepland is op 17 februari 2022.

1 5_5 Kerkenvisie Oost Achterhoek Aalten - oplegnotitie.pdf

1 Opgesteld in 2020-2021

Oplegnotitie Kerkenvisie Oost Achterhoek Inleiding Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (hierna OCW) stelt sinds 1 januari 2019 middelen beschikbaar voor het opstellen van kerkenvisies. De gemeenten Aalten, Oost Gelre en Winterswijk hebben gebruik gemaakt van deze mogelijkheid en een bijdrage aangevraagd bij het Rijk. Het primaire doel van OCW is het behoud van (rijks)monumentale kerkgebouwen. Om dat doel te bereiken is het noodzakelijk om álle kerkgebouwen, maar ook anderszins gebedshuizen, in samenhang te bezien: van alle tijden, van alle geloven, monumentaal en nietmonumentaal. Bij het opstellen van een kerkenvisie worden de belangen van alle betrokken partijen (eigenaren, kerkgenootschappen, gemeenten, burgers en erfgoedorganisaties) onderling gehoord en gewogen. In gezamenlijkheid wordt zo een duurzaam toekomstperspectief ontwikkeld voor de kerkgebouwen. Deze oplegnotitie dient als toelichting op de uitvoering, het samenwerkingsverband, het proces en de resultaten van de Kerkenvisie Oost Achterhoek.

Erfgoeddag Oost Achterhoek Op 13 februari 2020 is er door de drie gemeenten een erfgoedbijeenkomst georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomst kwamen de volgende onderwerpen aan bod: -

Toelichting op het samenwerkingsverband en het proces Kerkenvisie Oost Achterhoek. Uitgangspunt en doel van de Kerkenvisie. Presentatie betrokken partijen en toelichting op hun rol en werkzaamheden. Uitleg over de verschillende deelprojecten binnen de Kerkenvisie. Wat doen we wel en wat doen we (nu) niet > mogelijkheid voor verdieping later. Creëren draagvlak voor de visie, ophalen wensen en behoeften bij de eigenaren.

Kerkenvisie Oost Achterhoek Voorop staat, dat de gemeente het van belang acht, dat er een perspectief komt op de lange termijn voor de instandhouding van de kerkgebouwen binnen onze gemeente. Dit is een onderwerp dat leeft binnen gemeente Aalten, maar ook binnen Oost Gelre en Winterswijk. Omdat de gemeenten in de Oost Achterhoek samenwerken op het gebied van erfgoed en bepaalde kerkgenootschappen gemeentegrensoverschrijdend zijn, zoals de Parochie HH. Paulus en Ludger, is ervoor gekozen om gezamenlijk één Kerkenvisie op te stellen voor de Oost Achterhoek.

2

Het is een vooruitstrevend initiatief dat aanzet tot het invulling geven aan het langdurige proces. Dit proces geeft vorm aan het in samenhang tot stand komen van de duurzame toekomst van de gebedshuizen binnen de drie gemeenten. Het geeft daarnaast invulling aan de missie en visie van de eigenaren van de gebouwen voor wat betreft de toekomstbestendigheid van het religieus erfgoed. Op deze manier kan de gemeente in samenwerking met de eigenaar weloverwogen keuzes maken in de komende 10 jaar en initiatieven aanmoedigen en ondersteunen. De Kerkenvisie Oost Achterhoek bestaat uit verschillende onderdelen: A. Cultuurhistorisch onderzoek Het cultuurhistorische onderzoek bestaat uit: Inventarisatie van de gebouwen; Cultuurhistorische quickscan per gebouw; Waardering van de gebouwen aan de hand van de vooraf opgestelde criteria: o Stedenbouw (ruimtelijke context, ensemble, beeldbepalend, landmark) o Architectuur- en bouwhistorie o Kunsthistorie (denk aan glas-in-lood, muurschildering, mozaïek) o Kerkelijk interieurensemble o Kerkhistorie (lokale historie, liturgie, kerkgenootschap) o Gaafheid o Zeldzaamheid Deze onderzoeken zijn verricht door Cees Jan Frank, Daan Wennips en Daan Schaars van Monumenten Advies Bureau te Nijmegen. De resultaten zijn verwerkt in de zogeheten Kerkenpaspoorten.

Deze Kerkenpaspoorten zijn overzichtelijk en geven een goed beeld van wat er kenmerkend en bijzonder is aan een bepaald gebouw. B. Gesprekken en relatie Een van de onderdelen is het voeren van gesprekken met de kerkeigenaren en/of gebruikers (zowel in religieus gebruik, in transitie, als herbestemd) en andere betrokkenen. Aan de hand van een vragenlijst zijn tussen maart 2019 en oktober 2021 meer dan 50 gesprekken gevoerd, veelal op locatie met een bezoek aan de betreffende kerk, soms in de raadszaal en een aantal online. De gesprekken zijn gevoerd door Elza van Liere van bureau COUP, samen met in ieder geval de betrokken ambtenaar per gemeente te weten, in het geval van Aalten is dat Ingrid Oonk. Daarnaast is bij een aantal gesprekken ook de verantwoordelijke wethouder Ted Kok en andere collega’s, bijvoorbeeld vanuit ruimtelijke ordening en cultuur, aangeschoven. Veel fysieke gesprekken, aantal online Covid-19 is van invloed geweest op de duur van dit project. Rondom de lockdown hebben we ervoor gekozen om geen fysieke bezoeken af te leggen en te wachten tot dat dit weer mogelijk was. Het doel van de gesprekken was het aangaan en bestendigen van een goede relatie met de kerkeigenaren om zodoende commitment van beide zijden te ontwikkelen en van elkaar te weten wat er speelt.

Het resultaat van de gevoerde gesprekken is weergegeven in de diverse gespreksverslagen die bijgevoegd zijn. 3

Inspiratiebezoek Naast deze gesprekken per (voormalig)gebedshuis is het initiatief genomen om met alle betrokkenen gezamenlijk op pad te gaan. Doel van dit onderdeel was om op inspirerende verkenning te gaan en met elkaar te kijken wat een integrale aanpak voor effect heeft op de nieuwe functie van een kerkgebouw. Per trein en fiets zijn we op 29 september 2021 in groepsverband op bezoek geweest in Arnhem, waar we de voormalige Heilig Hart kerk en de Eusebius bezocht hebben. Beide doelen zijn ruimschoots behaald, de relatie tussen burgerlijke gemeenten, kerkelijke gemeenten, eigenaren en gebruikers is dusdanig succesvol dat meer dan 95% van alle gebedshuizen betrokken is. Zij hebben aangegeven zich in te willen zetten om ook de onderlinge relatie te onderhouden, naast de al bestaande pastores en oecumenische samenwerkingen. Verdiepingsvragen Zoals verwacht zijn uit de Kerkenvisie ook verdiepingsvragen naar voren gekomen, die op korte termijn opgepakt kunnen worden. Voor verschillende kerken zal een haalbaarheidsonderzoek geadviseerd worden, waarvoor jaarlijks van 1 oktober tot en met 30 november subsidie kan worden aangevraagd bij het rijk. Ook hebben we een beeld gekregen welke procesafspraken er nodig zijn voor een succesvolle aanpak. Deze input hebben we verwerkt in een stappenplan.