Agendabundel

De linkervleugel is aangesloten op de middenvleugel via hal I, met aan de zuidzijde een hoofdentree, en aan de noordzijde een leerlingeningang- welke nu is dichtgezet en in gebruik is als kantoor/berging. Ter hoogte van de aansluiting van hal I op gang I is (aan beide zijden) wandkunst aangebracht op een betegeld muurvlak, dat tot 1995 in de open ruimte van de centrale hal en entree zichtbaar was. Door het toevoegen van binnenmuren is het kunstwerk daarin opgenomen. In de tussenmuren in de hele school bevinden zich houten puien met afwisselend glas en paneelwerk.

34

Impressie begane grond linkervleugel

De oorspronkelijke kantelramen in gangen en lokalen zijn nog aanwezig en voor een groot deel nogfunctioneel.. Tussen het scheikundelokaal (en het natuurkundelokaal op de verdieping) en het ‘kabinet’ bevinden zich tussendeuren met bommelscharnieren en gehard en gefigureerd glas, om tijdens de praktijkles te kunnen doorlopen.

35

Eerste verdieping Oorspronkelijke indeling: gang VI, trappenhal I, natuurkunde, kabinet, donkere kamer, ,berging, amanuensis, aardrijkskunde, tekenlokaal met berging, toiletgroep

Impressies verdieping linkervleugel

Op de verdieping is een nagenoeg zelfde plattegrond en afwerking aanwezig als de begane grond. Aan het tegenoverliggende eind van de vleugel is een tekenlokaal aanwezig met oorspronkelijke wasplaats.

36

Zolderverdieping Boven de gehele linkervleugel is een lage vliering aanwezig, voornamelijk voor installaties en berging. Boven de berging van het tekenlokaal is een kleine bergzolder aanwezig. Op de vliering liggen onder andere nog karakteristieke glazen lampkappen, vermoederlijk uit de bouwtijd. Mogelijk zijn hier nog meer oorpspronkelijke materialen opgeslagen.

Vlnr: glazen lampenkap, vliering als bergplaats, trap vanuit tekenlokaal naar bergzolder

37

3.4.3 Middenvleugel Kelders

Onder de middenvleugel bevinden zich ter plaatse van de beide trappenhallen grote kelders. Links de voormalige CV-ruimte en rechts een kelder (volgens de bouwvergunning) voor een ‘heater’. Deze laatste is nu in gebruik als archiefruimte. Beide kelders hadden oorspronkelijk een dubbele koekoek aan de zuidzijde. Het zijn functionele ruimten zonder bijzondere interieurafwerkingen.

Impressie interieur beide kelders

38

Begane grond Oorspronkelijke indeling: gang III, trappenhal II en III, administratie, rector, leslokaal 1 en 2, lerarenkamer, garderobe, toiletgroep

Impressie gangen en verkeersruimten

In gang III is qua interieurafwerking veel gewijzigd door de uitbreiding van de school in 1995. De garderobe is op dezelfde plek gebleven en uitgebreid. De oorspronkelijke twee klaslokalen in dit deel zijn niet meer aanwezig, alleen gemeenschappelijke ruimten. In traphal I is een liftschacht toegevoegd.

39

Eerste verdieping Oorspronkelijke indeling: leslokaal 3 tot en met 8, traphal IV en V , gang VII

De eerste verdieping van de middenvleugel met theorielokalen kent een nagenoeg symmetrische plattegrond. In de traphal IV is een liftschacht toegevoegd. Halverwege de traphal V is de toegang tot het vm handenarbeidlokaal (nu muzieklokaal) en de tribune van de gymzaal. Ter plaatse van de aansluiting met de aanbouw uit 1995 zijn een aantal gevelopeningen vergroot tot doorgang. De wanden tussen gang en de individuele klaslokalen zijn vormgegeven als een symmetrisch opgezette pui met twee deuren per klas en een middenruit met vitrine en onderkast. De plafonden vloerafwerking in de klaslokalen is vernieuwd, in de gangen is deze, net als de wanden nog oorspronkelijk.

Impressie binnenpuien klaslokalen met vitrines en onderkasten

40

Tweede verdieping Oorspronkelijke indeling: leslokaal 9 tot en met 14, traphal VI , gang X

De tweede verdieping van de middenvleugel met theorielokalen is vergelijkbaar met de eerste verdieping. De lifsschacht loopt hier in traphal VI door tot het dak.

41

3.4.4 Rechtervleugel, Souterrain

De oorspronkelijke plattegrond is gewijzigd uitgevoerd. Onder het podium van de gymnastieklokaal bevinden zich in het souterrain bergruimten en twee kleedkamers. De kleedkamers zijn in gebruik als recreatieruimte/escaperoom. Er is ook nog een souffleursruimte aanwezig.

Impressie souterrain onder toneel

42

Begane grond Oorspronkelijke/huidige indeling: kleedlokalen, gang IV, gymnastieklokaal, podium, portaal I en II

De kleedlokalen bevinden zich nog op dezelfde plaats, maar zijn gemoderniseerd. De gymzaal annex theaterzaal is nog integraal aanwezig en met uitzondering van de vloer nog in de oorspronkelijke afwerking. Het podium is voorzien van gordijnen, coulissen en eenvoudige toneelverlichting. Op moment van locatiebezoek in gebruik als stoelenberging. De wanden en trappen die getekend zijn op het podium zijn niet (meer) aanwezig, dan wel tijdens de bouw afwijkend uitgevoerd.

Impressie gym-/theaterzaal, tijdelijk als examenlokaal ingericht. Rechts de stoelenberging op het toneel

Het plafond van de sporthal is uitgevoerd in houten schroten, met alternerende witte verwarmingselementen. Het plafond loopt door tot boven het podium. De langgerekte raamvensters in de zuidgevel zijn aan de binnenzijde geaccentueerd door het terugkerende geprofileerde betonnen skelet. Onderaan de vensters is een natuurstenen vensterbank toegepast.

43

Verdieping Oorspronkelijke indeling: handenarbeidlokaal, gang VIII naar de galerij van het gymnastieklokaal

In het tussenlid tussen de traphal en de galerij/tribune van de gymzaal, bevond zich het handenarbeidlokaal en een gang om bij deze galerij te komen. De tussenwand is inmiddels verwijderd, omdat de galerij niet meer als zodanig wordt gebruikt, maar als opslagruimte. Ook is een deel van de galerij afgetimmerd als technische ruimte. De galerij is nog voorzien van de oorspronkelijke tribunebanken.

Impressie galerij/balkon in de gymzaal

44

3.4.5 Kantine/overblijflokaal: Oorspronkelijke/huidige indeling: benedenruimte en galerij, podium, muzieklokaal, instrumentenberging en gang V

Het meest in het oog springende gebouwdeel is zonder meer de kantine of overblijflokaal. Het samenspel van een symmetrische benedenruimte, balkongalerrij, trappartij en podium in een aan drie zijden omgeven door glaspuien, maakt dit deel van de school tot een unieke en bijzondere aanbouw. Het van oorsprong aangrenzende muzieklokaal is later verbouwd tot extra toegang en dienstruimten, waarbij de conciergeruimte is vergroot.

45

Rechts: intensief gebruik van de kantine oktober 2023 (bron: Schaersvoorde)

46

3.5

Toegepaste wandkunst interieur

In de oorspronkelijke entreehal van het gebouw kon rondom een met antracietkleurig glasmozaïek beklede rechthoekige kolom gelopen worden. Hierop is aan beide zijden een iconografisch reliëf aangebracht. Door de verbouwing in 1995-1996 is de kolom opgenomen in een wand, waarbij de kunstwerken nog wel zichtbaar zijn gebleven. Voor deze reliëfs kreeg de Haagse ontwerper Hendrik Cornelis (Henk) Krijger (1914-1979) opdracht van het schoolbestuur. De reliëfs zijn gemaakt in de werkplaats van potterie Zaalberg in Leiderdorp van grove chamotteklei met witte glazuur. Toenmalig directeur D. de Vries kwam met het idee om uit te gaan van de tekst ‘Want onvolkomen is ons kennen en onvolkomen ons profeteren. Doch als het volmaakte komt, zal het onvolkomene afgedaan hebben’ (Cor. 13:9 en 10) De kunstwerken verbeelden daarbij vers 12; ‘Nu zien wij nog door een spiegel in raadselen’ (links, in de gang), en ‘doch straks van aangezicht tot aangezicht’ (rechts, in de docentenkamer).

Het ‘nu’ wordt uitgebeeld in de figuur die een spiegel omhoog houdt met daarin een ‘lam staande als geslacht’. Deze iconografie is een letterlijk citaat uit het Lam Gods altaar van Jan van Eyck. Op de plaats van zijn hart zit een duif. De andere figuren beelden een ontmoeting uit tussen Christus (met stigma in zijn hand) en de gelovige (met een vis op de plaats van het hart)5.

5

Kunst in Schaersvoorde, H. Dercksen, p. 9

47

In de traphallen zijn op een aantal plaatsen kleinere geglazuurde kleitabletten opgenomen in de schoonmetselwanden. De maker(s) zijn onbekend, alsmede de (religieuze) afbeeldingen.

De kunstwerken van Henk Krijger, maar ook van Jan Goeting (in de buitengevel) zijn duidelijk voorbeelden van het tonen van de christelijke (protestantse) identiteit van de school. Helaas spreken de onderwerpen daardoor niet voor zichzelf en is een verwijzing naar de teksten nodig6. Harry Dercksen (1924-2008) was kunstenaar en vanaf de start van de H.B.S. docent tekenen. In 1987 ging hij met pensioen. Harry tekende, schilderde en maakte beelden die in Aalten nog dagelijks te zien zijn. In september-november 2015 vond er in het Nationaal Onderduikmuseum een beeldententoonstelling over zijn werk plaats.

6

Kunst in Schaersvoorde, H. Dercksen, P.13

48

3.6 Bijgebouwen en terrein De school is gesitueerd op een ruim perceel dat destijds vooral is ingericht met grasweiden aan de zij- en voorkant en een verhard schoolplein aan de achterzijde. Aan weerszijden van de toegangen tot het schoolcomplex zijn achtkantige betonelementen ontstaan, waarvan er nog één aanwezig. Ook een deel van de oorspronkelijk erfafscheiding is ter plaatse van de conciergewoning nog aanwezig. Van de tijdelijke noodlokalen is nog één lokaal uit 1975 aanwezig aan de noordzijde. Dit gebouw wordt niet meer gebruikt voor het geven van lessen, maar als nog wel als opslagruimte. We beschouwen de grote uitbreidingen uit 1995/1996 en 2001/2004 niet als bijgebouwen.

3.6.1 Conciergewoning Met de bouw van de school is tevens een bijhorende conciërgewoning gebouwd in de vorm van een eenlaagse bungalow in eenzelfde baksteen met een flauw hellend zadeldak en brede betonranden, waarop een prominente schoorsteen prijkt. Deze woning maakt nog steeds onderdeel uit van het scholencomplex, maar is aan de rechterzij- en achtergevel gedeeltelijk ingebouwd tijdens de uitbreiding van 2001. De asymmetrisch ingedeelde gevels bevatten vierkante raamopeningen, verschillende deuropeningen en een in de voorgevel terugliggende pui.

49

3.6.2 Fietsenstalling Tegelijk met de bouw van de oorspronkelijke school is ten noorden ervan, langs de perceelsgrens, een grote fietsenstalling gerealiseerd. Deze overkapping is in hoofdvorm refererend aan de terugkerende hexagonale/hoekige opzet en is nog in zijn geheel aanwezig. De fietsenstalling bestaat uit drie delen in een flauw overhoekse opstelling, zoals ook de gebouwdelen van de school op elkaar aansluiten. Het bouwwerk is opgebouwd als een gemetselde achtermuur die tevens als perceelscheiding dienst doet. Het dak bestaat uit houten liggers met planken en draagt aan de achterzijde op de achtermuur en een de voorzijde op een stalen H-balk op ronde stalen kolommen. Vanaf de stalen ligger verjongen de liggers als een overstek.

50

4 Waardenstelling 4.1 Externe of contextuele waardenstelling Wat zijn nu de waarden van de school als onderwijsinstelling op deze plek in de wijk, voor de gemeenschap Aalten en de regio Achterhoek? Door middel van een externe of contextuele waardestelling kan objectief worden beoordeeld in hoeverre het schoolgebouw hieraan een bijdrage heeft geleverd of nog steeds levert. Cumulatief kunnen deze verschillende waarden mogelijk leiden tot een vorm van bescherming, bijvoorbeeld als gemeentelijk monument of via regels in het omgevingsplan. Voor een objectieve waardering moet het schoolgebouw in ieder geval een zekere architectonische waarde hebben en het casco moet in een goede staat van onderhoud zijn. Daarvan is sprake. Verder moeten de relevante waarden op redelijk gaaf tot gave wijze op het object van toepassing te zijn. Dat wil zeggen dat de oorspronkelijke vorm of aanleg in de hoofdopzet nog aanwezig moet zijn of er moet sprake zijn van een historische gegroeide situatie die juist waardevol is vanwege het zichtbaar houden van een historische ontwikkeling. De primaire toetsingscriteria zijn de architectonische waarden. Stedenbouwkundige en algemeen (cultuur)historische waarden dienen daarbij als ondersteuning van de architectuurhistorische waarden. Zij geven dus een bepaalde meerwaarde aan het object.

Architectuurhistorische waarden De school is een goed voorbeeld van een uiting in de zogenaamde Shake-Handsstijl en valt op door specifieke stijlkenmerken, zoals een combinatie van traditionele baksteenarchitectuur met een functionalistische invulling van gevels en deels zichtbare betonstructuren. In opstand en plattegrond is de school van belang als voorbeeld van de ontwikkeling van het onderwijs in Nederland aan het eind van de jaren 50 en begin jaren 60 van de 20ste eeuw en dat nog steeds als zodanig de oorspronkelijke functie vervult en die steeds voldoende ruimte heeft geboden om te kunnen voorzien in uitbreiding. De school valt op door gave verhoudingen in de verschillende langgerekte volumes, gevelindelingen en dakvormen. Er is sprake van bijzondere detaillering van het exterieur, zoals bijvoorbeeld het gebruik van de hexagonale vorm in gebouwdelen en -elementen, het eerlijke baksteengebruik en de verticaliteit in de gevelbeelden.

Specifiek genoemd wordt de futuristische vorm van het overblijflokaal met gevels van glaspuien, die ruimte geven aan een verdiepte benedenruimte, een galerij en een podium, .Tot slot wordt gewezen op de monumentale wandkunst in de zuidelijke kopgevel van de linkervleugel, naar ontwerp van Jan Goeting en in de voormalige entreehal van de hand van Henk Krijger De school heeft een enigszins sober gedetailleerd, maar nog steeds aanwezig bijzonder en steeds zeldzamer wordend interieur, met oorspronkelijke elementen en onderdelen zoals leistenen vloeren trapbekledingen, schoonmetselwerkwanden en geprofileerde boardplafonds, binnenkozijnen met vitrinekasten, toegepaste wandkunst, en hexagonale vormen in diverse bouwdelen en -elementen. De school neemt een belangrijke plaats in binnen de Aaltense en de Achterhoekse architectuurgeschiedenis en is een goed voorbeeld van het werk van de lokaal bekende architect Willem Hebly in samenwerking met de landelijk opererende Hendrik Geels uit Arnhem. twee belangrijke architecten uit het Interbellum en de wederopbouwperiode. Stedenbouwkundige waarden Het schoolcomplex is onderdeel van het stedenbouwkundige uitbreidingsplan van Aalten, dat gekenmerkt wordt door het pragmatisch invullen van de gebieden tussen de uitvalswegen, in dit geval ’t Dal.

Aan het eind van de doorgetrokken Dalweg is de school gesitueerd, langs de gekanaliseerde Boven-slinge en aan de hiervoor aangelegde Slingelaan. Daarmee maakt de school 51

deel uit van een historisch gegroeid gebied dat na de Tweede Wereldoorlog een ingrijpende stedenbouwkundige ontwikkeling heeft ondergaan, en speelt zij een bepalende rol in het behouden van de zichtbaarheid van deze ontwikkeling. Van de historische verkaveling is niet veel meer herkenbaar. Algemeen-/cultuurhistorische waarden De school is van belang vanwege een nog sterk zichtbaar stuk geschiedenis van het bijzonder voortgezet onderwijs in de gemeente Aalten en dat als zodanig nog steeds in gebruik is . Daarmee vertegenwoordigt het complex ook een belangrijk aspect van de onderwijskundige en religieuze geschiedenis van Aalten. Vanwege zijn verschijningsvorm en bestemming is de school nog steeds van groot belang als uitdrukking van een cultuur- en sociaalhistorische ontwikkeling. Zeldzaamheid Schoolgebouwen uit de wederopbouw in het algemeen en voor het voortgezet onderwijs in het bijzonder worden steeds zeldzamer. Veel gebouwen zijn gesloopt vanwege het wegvallen van de oorspronkelijke functie en/of doordat herbestemming niet mogelijk bleek of niet is onderzocht. Daarvan is hier geen sprake. Het schoolcomplex is volop in functie en bedrijf. Daarom is het van groot belang om te zoeken naar mogelijkheden om bestaande gebouwen aan te passen aan de huidige wensen.

Authenticiteit De school is, ondanks de aanpassingen, uitbreidingen en veranderingen nog grotendeels authentiek qua opzet, verschijningsvorm, materiaalgebruik en afwerking in zowel ex- als interieur. Op sommige plaatsen zijn ingrepen gedaan en is de afwerking in materiaal en kleur gewijzigd een aangepast aan de latere uitbreidingen. Maar dat is steeds gedaan met grote mate van respect voor de oorspronkelijke opzet en indeling.

52

4.2 Interne of intrinsieke waardenstelling Op basis van bovenstaande beschrijving van de bouwgeschiedenis en veldwerk ter plaatse is het mogelijk om een onderlinge in interne vergelijking te maken van de aanwezige waarden van verschillende onderdelen van het oorspronkelijke schoolgebouw. Deze onderlinge vergelijking en waardenstelling wordt een ‘interne’ waardenstelling genoemd. Het doel van de interne waardenstelling is het bepalen van het relatieve belang van de cultuurhistorische/ monumentale waarden van onderdelen van het schoolgebouw. Deze beoordeling vormt een leidraad bij herbestemming-, verbouwing- of verduurzamingsplannen, zodat een overwogen keus gemaakt kan worden welke onderdelen te behouden, te vervangen of te verwijderen zijn.. De interne waardenstelling wordt in kleur aangegeven op de plattegronden van het object. Legenda interne waardenstelling De interne waardenstelling wordt in kleur aangegeven op de plattegronden van het object. Hierbij wordt de volgende legenda gehanteerd. Hoge waarde Deze elementen moeten in fysieke zin bewaard blijven vanwege hun uiterlijke verschijningsvorm en hun essentiële functie in de structuur van het object. Interventies zijn alleen mogelijk als deze het totale beeld én de functionaliteit in sterke mate ten goede komen en van zeer hoge kwaliteit zijn.

Positieve waarde Deze elementen spelen een belangrijke rol in de structuur van het gebouw. Interventies aan deze elementen mogen de structuur van het gebouw niet beschadigen. Bovendien moeten deze interventies het totaalbeeld of de functionaliteit verbeteren en van hoge kwaliteit zijn. Indifferente waarde Deze elementen zijn van geringe waarde, zowel in fysieke als in structurele zin, en mogen dan ook aangepast of verwijderd worden. Ook bij deze interventies mag uiteraard worden verwacht dat de kwaliteit van het totale object wordt verbeterd. Verder worden in de tekening aangegeven wat de waarde van de afzonderlijke bouwdelen en afwerkingen zijn, aan de hand van onderstaande symbolen. Bovenliggende vloer- of kapconstructie Plafondafwerking Vloerafwerking Wandafwerking Gevelopening

Zie voor totaalplattegronden de bijlage

53

Linkervleugel

begane grond

eerste verdieping

54

Middenvleugel

Begane grond

Eerste verdieping

Tweede verdieping

55

Rechtervleugel

Begane grond

Verdieping

Overblijflokaal/kantine

Conciërgewoning

56

5. Conclusie, advies en aanbeveling 5.1 Conclusie Op basis van het onderzoek wordt geconcludeerd dat er sprake is van een monumentaal ontworpen onderwijsgebouw met een aanzienlijke mate van authenticiteit, ondanks de latere uitbreidingen en interne aanpassingen. Zowel in architectuurhistorisch, stedenbouwkundig als cultuurhistorisch opzicht scoort het gebouw hoog, waardoor behoud wenselijk is. Er bestaan verschillende vormen van behoud van het complex door de aanwezige waarden te beschermen. Dat kan via een monumentenbescherming op grond van de Erfgoedverordening, via nadere regels in het omgevingsplan (dubbelbestemming) of via een realisatieovereenkomst met de ontwikkelende partij, waarin opgenomen is welke waarden behouden moeten blijven bij de (her)ontwikkeling.

5.2 Advies Geadviseerd wordt het schoolgebouw uit 1959, al dan niet inclusief fietsenstalling en voormalige conciërgewoning op grond van de Erfgoedverordening gemeente Aalten te beschermen als gemeentelijk monument. Hiervoor moet een redengevende beschrijving opgesteld en voorgelegd worden aan de Commissie Omgevingskwaliteit.

5.3 Aanbevelingen Veranderingen in de onderwijswereld zijn van alle tijden. Het is daarbij van belang of de bestaande onderwijsgebouwen, die ontworpen en gebouwd zijn voor een bepaald onderwijssysteem of methode, deze nieuwe ontwikkelingen kunnen ‘dragen’ en voldoende te transformeren zijn zonder rigoureuze aanpassingen te hoeven maken of zelfs te slopen. Schoolgebouwen zijn belangrijk, omdat kinderen er een groot en vormend deel van hun leven doorbrengen. Een school is meer dan alleen bedrijfshuisvesting. De kwaliteit van een school is van grote maatschappelijke betekenis. Goede architectuur hoort hier bij. Mogelijk kan de Stichting Mevrouw Meijer (www.mevrouwmeijer.nu) ondersteuning bieden met dit vraagstuk. Is het complex niet meer geschikt voor onderwijshuisvesting, dan is een volgende stap om te kijken worden of (delen van) het complex een andere bestemming zouden kunnen krijgen, voordat vervangende nieuwbouw als optie wordt voorgesteld. Sloop en nieuwbouw levert over het algemeen een grotere CO2-belasting op dan behoud en herbestemming.

57

6. Bronnen Literatuur & rapportages Beukelaer, H. de, & Linde, van der, L.: Aalten 1945-1975, Beeld van een veranderend dorp, ISBN 978-90-7820287-5 Crols, drs. R.C.A. e.a., Wederopbouw in Oost Gelre. Toonbeelden van een nieuwe tijd 1940-1965, ISBN 978-9090359-55-7 Dercksen, Harry, Kunst in Schaersvoorde, typografie, uitgave Christelijk College Schaersvoorde, ongedateerd,

Archieven ECAL Doetinchem, Archief 0180, Gemeentebestuur Aalten, bouwvergunningen, 1906 -2004, • Inventarisnummer 19590001, Bouwen van een schoolgebouw met conciergewoning (1959). •

Inventarisnummer 19710127, Uitbreiden van een lokaalruimte (1971).

•

Inventarisnummer 19730161, Bouwen van 2 vaklokalen (1973).

•

Inventarisnummer 19750237, Bouwen demontabel schoolgebouw (1975).

•

Inventarisnummer 19800054, Veranderen van een magazijn (1980).

•

Inventarisnummer 19950020, Uitbreiden van een school (1995).

•

Inventarisnummer 19960252, Uitbreiden van een school met lerarenkamer (1996).

•

Inventarisnummer 20010335, Uitbreiden van een school (2001).

•

Inventarisnummer 20010308, Gedeeltelijk slopen van een gedeelte van een school (2001).

Archieven (Beeld) ECAL Doetinchem, Archief 0101, Fotocollectie gemeente Aalten, 1900-1995, • Inventarisnummer 0500, Christelijke H.B.S. later Scholengemeenschap Schaersvoorde (ca. 1965). •

Inventarisnummer 0502, Christelijke H.B.S. (1960).

•

Inventarisnummer 0503, Christelijke Scholengemeenschap (ca. 1970).

•

Inventarisnummer 0504, Christelijke Scholengemeenschap (ca. 1975)

•

Inventarisnummer 0522, Christelijke H.B.S. (ca. 1960)

•

Inventarisnummer 1213

Op de achtergrond Christelijke Scholengemeenschap Aalten (Christelijk

College Schaersvoorde) (ca. 1975).

Websites -

Oud Aalten, https://oudaalten.nl/aalten/slingelaan/hbs-csa-schaersvoorde/ (geraadpleegd 11 juni 2025)

-

Algemeen Hoogtebestand, https://www.ahn.nl/ahn-viewer (geraadpleegd 11 juni 2025)

-

Topotijdreis, https://www.topotijdreis.nl/ (geraadpleegd 11 juni 2025)

-

Historisch krantenarchief Kon. Bibliotheek, https://www.delpher.nl (geraadpleegd 11 juni 2025)

-

Facebookpagina Oud Aalten, https://www.facebook.com/OudAalten (geraadpleegd 11 juni 2025)

Afbeeldingen De illustratieverantwoording is gegeven per weergegeven afbeelding. Afbeeldingen zonder verantwoording zijn gemaakt door het Gelders Genootschap.

58

Bijlage Plattegronden met waardestelling

Begane grond 59

Eerste verdieping 60

Tweede verdieping

61

CONCEPT Redengevende beschrijving

Aalten, Slingelaan 28

Gemeente Postcode en plaats Straat en huisnummer Naam object

AALTEN 7122 AW Aalten Slingelaan 28 voormalige Christelijke HBS

Bescherming Kadastrale gegevens

gemeentelijk monument Aalten, sectie K, nummer 367

Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Architect Bouwstijl

onderwijs onderwijs 1959-1960 Hendrik Geels en Willem Hebly Shake Hands

Beschrijver Datum beschrijving Datum foto’s Bronnen

Mathilde Waalders MA / Roy Oostendorp 20 augustus 2025 Mei/juni 2025 - Oostendorp, R.J. e.a., Waardestellend Cultuurhistorisch onderzoek voormalige Chr. HBS, Gelders Genootschap, 2025

1

CONCEPT Redengevende beschrijving

Aalten, Slingelaan 28

Typering Voormalige Christelijke HBS (Hogere Burger School), gebouwd in 1959-1960 als SCHOOLGEBOUW met CONGIËRGEWONING en FIETSENSTALLING naar een ontwerp van de architecten Hendrik Geels en Willem Hebly in de typerende Shake Handsstijl. Deze redengevende beschrijving focust zich alleen op het oorspronkelijke complex van hoofdgebouw, conciërgewoning en fietsenstalling uit 1959. De later (aan)gebouwde delen uit 1971, 1995 en 2001 vormen geen onderdeel van de beschrijving. De beschrijving vloeit voort uit het uitgevoerde ‘Waardestellend Cultuurhistorisch onderzoek Voormalige Chr. HBS’ van het Gelders Genootschap (juli 2025)

Historie en ligging De voormalige Christelijke HBS, tegenwoordig Scholengemeenschap Schaersvoorde, is gelegen op een terrein aan de Slingelaan en de hoek met de Beeklaan en is gebouwd op het daarvoor geschikt gemaakte terrein in de uitbreidingswijk ’t Dal. De bouw van de HBS in 1959 is in lijn met de bloeiperiode in scholengebouw in de naoorlogse jaren. In de dorpen Aalten en Dinxperlo was sprake van een spectaculaire bevolkingsgroei, waardoor behoefte ontstond voor een groter schoolgebouw na de start van de HBS in 1955. Na de Tweede Wereldoorlog was de noodzaak om het aantal scholen uit te breiden erg groot geworden. In de eerste naoorlogse jaren werden op grote schaal nood- en semipermanente scholen gebouwd. Door een andere financiering en het stimuleren van systeembouw nam de scholenbouwproductie vanaf 1958 fors toe. Belangrijk in de naoorlogse onderwijsvernieuwing was de overgang van een passief klassikaal en kennisgericht onderwijs naar een meer actieve vorm met een losser klassenverband. Verdere individualisatie en de differentiatie in het onderwijs zorgden voor een grotere bewegingsvrijheid in het lokaal en meer zelfwerkzaamheid. Het type scholenbouw veranderde in deze periode ook naar gebouwen met een meer zakelijke benadering waarbij het schoolgaande kind meer centraal kwam te staan.

Een veelvoorkomend type schoolgebouw was het H-type (met H-vormige structuur), waarbij leslokalen en ruimten voor algemeen gebruik zijn samengebracht in één of meerdere evenwijdige vleugels, verbonden door haaks daarop staande verbindingen met traphuizen. De voormalige HBS in Aalten is ook volgens dit principe ontworpen en is passend in lijn met bredere ontwikkelingen uit de wederopbouwperiode. In de gemeente Aalten zijn weinig schoolgebouwen uit de wederopbouwperiode bewaard gebleven en vaak ingeruild voor nieuwe woningbouw.

Beschrijving Plattegrond en opbouw Oorspronkelijk is de school opgezet op een ongelijke plattegrond van drie geschakelde vleugels van verschillende hoogten en verdiepingen in een H-vormige plattegrond, met zeer flauw hellende daken, De vleugels onderscheiden zich in functie door een middenvleugel bestaande uit drie bouwlagen met theorielokalen, een bijna haaks hierop staande lange tweelaagse zijvleugel met vaklokalen en aan de andere zijde onder een kleine hoek gekoppelde zijvleugel met een gymnastieklokaal, annex theaterzaal. Op de overgang tussen hoofdvolume en gymnastieklokaal is een zeshoekige (hexagon-vormige) half verdiepte kantine aangebouwd. De formele hoofdingang bevond zich op de overgang tussen het hoofdvolume en de praktijkvleugel. Ten noorden van de perceelsgrens zijn fietsoverkappingen gesitueerd. Ten westen van de school is een conciërgewoning bijgebouwd in de vorm van een bungalow, maar verwant aan de bouwstijl van de school. Het scholencomplex is vrij in de ruimte gepositioneerd en was niet specifiek gericht op de bestaande bebouwing, de Slingelaan of de later aangelegde Beeklaan. De linkervleugel ligt als het ware haaks op de Slingelaan. De conciërgewoning daarentegen is wel duidelijk in de rooilijn van de Slingelaan geplaatst om aan te sluiten op de ontwikkeling van woonbebouwing in deze laan.

De aanleg van de buitenruimte is een integraal onderdeel geweest van de bouw. Ter accentuering van de toegangen 2

CONCEPT Redengevende beschrijving

Aalten, Slingelaan 28

van het complex werden achthoekige stenen pijlers ontworpen. Bijzonder en opvallend is dat alle gebouwen en bouwdelen voor het overgrote deel nog aanwezig en herkenbaar zijn. Dit geldt zowel voor het interieur als het exterieur.

Exterieur De school is gebouwd in de zogenaamde Shake Hands architectuur, een van de drie grote architectuurstromingen van de wederopbouwperiode. Kenmerkend voor deze stijl is de combinatie van traditionele baksteenarchitectuur met een functionalistische invulling van gevels en deels zichtbare betonstructuren. Bijzonder en opvallend is dat alle gebouwen en bouwdelen van het complex voor het overgrote deel nog aanwezig en herkenbaar zijn. Dit geldt zowel voor het interieur als het exterieur. De gevels van de drie vleugels bestaan uit schoon metselwerk van gele baksteen in Vlaams verband, waarachter een betonskelet schuilgaat. Daar waar de gevels eindigen is het betonskelet zichtbaar als dakrand zonder overstek. Over het algemeen bestaan alle gevelopeningen uit houten kozijnen en deuren, met stalen ramen. Het overgrote deel van de ramen van de klaslokalen bestaat uit een rechthoekig vlak met horizontale tweedeling waarbij het grote bovenraam kan kantelen. Bij de verticale raampartijen van de gymzaal is het betonskelet ook zichtbaar als accentuering/begeleiding. Linkervleugel Oostgevel: deze gevel bestaat uit 21 traveeën en bestaat voor het overgrote deel uit een dertigtal raampartijen over twee bouwlagen. Ter plaatse van de koppeling met de middenvleugel wordt de gevel onderbroken.

Westgevel: deze gevel bestaat voornamelijk uit raamopeningen met 21 traveeën, waarvan 19 gelijke geledingen met raampartijen over twee bouwlagen. Ter plaatse van de onderbreking takt de aanbouw uit 2001. Zuidgevel: deze volledig blinde bakstenen gevel is gelijktijdig met de bouw verrijkt met een in het metselwerk opgenomen gevelmozaïek naar ontwerp van Jan Goeting (1918-1991). Deze Haagse kunstenaar werd uit een selectie van meerdere kunstenaars gekozen. Op suggestie van dominee L.J. Goede werd het onderwerp van de mozaïek ‘Zoek God in je jeugd’. Het hoofdmotief van de mozaïek bestaat uit een duiventil met vogels. Daarboven bevindt zich het alziend oog, eronder een verwijzing naar goed en kwaad, gesymboliseerd door lelieachtige bloemvormen tegenover doorntakken. Het onderste deel bestaat uit een ineengedoken zwarte vogel en twee gesloten deuren. Het illustreert de tekst: ‘De mens gaat naar zijn eeuwig huis en de rouwklagers gaan rond in de straat’. Noordgevel: met uitzondering van een asymmetrisch geplaatst raam op de begane grond is deze bakstenen gevel ook blind uitgevoerd. Middenvleugel Zuidgevel: de ‘voorgevel’ van de school bestaat uit een volledig symmetrisch opgezet gevelvlak van drie bouwlagen met 18 traveeën waarin zich raamopeningen bevinden. Alleen op de begane grond wordt deze ritmiek onderbroken door de aansluiting met de kantine.

In 1995 en 1996 werd de hoofdentree verplaatst naar rechts en de oude entree verbouwd tot docentenkamer. Beide kopgevels van de middenvleugel zijn blind en tegen de linker kopgevel is een hoge, markant vormgegeven hexagonale gemetselde schoorsteen aangebouwd met een bijzonder vormgegeven kop van geprefabriceerd beton. Noordgevel: Deze symmetrisch opgezette gevel wordt grotendeels aan het zicht onttrokken door de in 1995 gebouwde uitbreiding. Kenmerkend zijn de twee prominente traphallen met afgeschuinde hoeken, die verwijzen naar de veelvuldig toegepaste hexagonale vormen. Deze traphallen zijn voorzien van verticale glaspuien die vanaf het maaiveld tot de dakrand doorlopen, waarbij zich onder aan de linker traphal op de begane grond een entreepartij met tochtportaal, bordestrap en leuning bevindt. Beide traphallen zijn gehandhaafd bij de nieuwe aanbouw in 1995. Van de 20 oorspronkelijke gangramen op de eerste en tweede verdieping bleven er met de verbouwing 12 gehandhaafd. Ook de kleine raampjes van de gangtoiletten bleven na de verbouwing in het interieur gehandhaafd en zichtbaar. Op het dak van de rechter traphal wordt een (zeshoekige) technische ruimte gebouwd, ter vervanging van de cv-installaties in de kelder. De bordestrap van de voormalige achteringang aan de 3

CONCEPT Redengevende beschrijving

Aalten, Slingelaan 28

rechterzijde is gehandhaafd. De ingang aan de linkerzijde bevat een oorspronkelijk tochtportaal met bordes en reling. Rechtervleugel Zuidgevel: deze gevel wordt gekenmerkt door een wisselend, maar helder horizontaal karakter en is op te delen in drie vlakken over twee bouwlagen. De zes linker traveeën zijn op de verdieping uitgewerkt in zes raamopeningen. Op de begane grond zijn, door een latere aanpassing (2001), nu nog twee openingen aanwezig. Ter hoogte van de gymzaal/theaterzaal is de gevel van maaiveld tot daklijst met glasvlakken ingevuld, geaccentueerd door de zichtbaar gemaakte gewapende betonconstructie. De gevel wordt aan de rechterzijde afgesloten met een smalle raampartij, in eenzelfde hoogteverdeling als voorgaande langgerekte glaspartijen. Tussen deze vlakken bevinden zich gemetselde muurdammen van gele bakstenen. Noordgevel: deze aan de achterzijde liggende gevel heeft grotendeels een gesloten karakter vanwege de functie als gym- en theaterzaal. Links in de gevel bevindt zich een enkele deur met daar recht boven een venster. In het midden van de gevel zijn onder de betonnen gootlijst zes gelijke vensters geplaatst. De rechterzijde van de gevel ligt iets terug, met op de verdieping weer vier gelijke vensters als in het midden. Het geveldeel op de begane grond is gewijzigd.

Oostgevel: deze kopgevel, nog volledig in oorspronkelijke staat, heeft een centrale glaspartij, strekkend van maaiveld tot de nok van het flauwe zadeldak. De glaspartij is opgedeeld in zes evenredige vlakken, aan weerszijde geaccentueerd door de zichtbaar gemaakt betonconstructie. Aan de onderzijde van de glaspartij bevindt zich een geïntegreerde koekoek van de onderliggende kelder. De gevel wordt aan de bovenzijde afgesloten met een betonnen dakrand. Kantine/overblijflokaal Westgevel: de gevel kenmerkt zicht door een glazen pui aan de rechterzijde, als onderdeel van een omlopende glaswand. De pui is verticaal geleed en heeft een tussenkalf ter hoogte van de achterliggende galerij. De rest van de gevel is opgenomen in de uitbreiding van 1995. De plint onder de rondlopende glas pui is afgewerkt met ruwe stukken natuursteen (flagstones). Zuidgevel: Deze ‘kopgevel’ van de kantine bestaat uit een bijna volledig glazen invulling als onderdeel van de rondlopende glaswand en uit een iets verdiepte centraal geplaatste nooduitgang met beglaasde dubbele deuren. De pui en de plint is opgedeeld en afgewerkt als gevel J en L. Aan de buitenzijde van de nooduitgang is aan weerszijden een gemetselde trap gemaakt. Oostgevel: de linkerzijde van de gevel bestaat wederom uit glas, opgedeeld in dertien verticaal evenredige vlakken.

Een horizontaal profiel markeert ook waar aan de binnenzijde een vide is bevestigt. In het meest rechtervlak boven het doorlopende horizontale profiel is een glazen deur, met toegang tot een flauw naar buiten draaiende betonnen trap met een dun geprofileerde stalen railing.

Interieur In het gehele gebouw is de oorspronkelijke interieurafwerking van hoge technische kwaliteit en op meerdere plaatsen, voornamelijk in de verkeersruimten, nog aanwezig en waarneembaar. Oorspronkelijke binnenkozijnen en -deuren, vitrines met onderkasten zijn in een aantal gevallen nog aanwezig. De vloeren zijn gedeeltelijk nog afgewerkt met leisteen, terwijl de wanden bestaan uit schoonmetselwerk van gele baksteen in Vlaams verband. Het betonskelet is binnen ook zichtbaar en is geschilderd. De oorspronkelijke plafonds bestaan uit zachtboardplaten met een akoestische profilering. Onder de ramen bevinden zich natuurstenen vensterbanken. Vrijwel alle lokalen zijn voorzien van oorspronkelijke tuimelramen in houten kozijnen met meerpuntssluitingen, waarbij het grote bovenraam kan draaien en het onderraam vast is. Ter plaatse van de aanbouwen uit 1995 en 2001 zijn een aantal gevelopeningen vergroot tot doorgang. De gymzaal annex theaterzaal is nog integraal aanwezig en, met uitzondering van de vloer, nog in de oorspronkelijke afwerking. Het podium is voorzien van gordijnen, coulissen en eenvoudige toneelverlichting. Onder het podium van het gymnastieklokaal bevinden zich in het souterrain bergruimten, twee kleedkamers en een souffleursruimte. De galerij is nog voorzien van de oorspronkelijke tribunebanken. 4

CONCEPT Redengevende beschrijving

Aalten, Slingelaan 28

De vormgeving van de multifunctionele kantine/overblijflokaal is opvallend, uniek en licht futuristisch in de vormgeving. Compleet met podium, balkongalerij, trappartij en symmetrische benedenzaal is deze ruimte aan drie zijden omgeven door glaspuien. Toegepaste wandkunst in het interieur In de oorspronkelijke entreehal van het gebouw kon rondom een met antracietkleurig glasmozaïek beklede, rechthoekige kolom worden gelopen. Hierop is aan beide zijden een iconografisch reliëf aangebracht. Door de verbouwing 1995-1996 is de kolom opgenomen in een wand, maar waarbij de kunstwerken nog wel zichtbaar zijn gebleven (één zijde vanuit de huidige docentenkamer). De wandkunstwerken zijn gemaakt door de Haagse ontwerper Henk Krijger in opdracht van het schoolbestuur en zijn vervaardigd in grove chamotteklei met witte glazuur. De kunstwerken verbeelden de Bijbelvers ‘Nu zien wij nog door een spiegel in raadselen’ (gang) en ‘doch straks van aangezicht tot aangezicht’ (docentenkamer). In de traphallen zijn op een aantal plaatsen kleinere geglazuurde kleitabletten opgenomen in de schoonmetselwanden. De maker(s) zijn onbekend, alsmede de (religieuze) afbeeldingen. De kunstwerken van Henk Krijger, maar ook van Jan Goeting (mozaïek aan de buitengevel) zijn een duidelijke weerspiegeling van de christelijke (protestantse) identiteit van de school.

Bijgebouwen, terrein en fietsenstalling De school is gesitueerd op een ruim perceel dat destijds vooral is ingericht met grasweiden aan de zij- en voorkant en een verhard schoolplein aan de achterzijde. Met de bouw van de school is tevens een bijhorende CONCIËRGEWONING gebouwd in de vorm van een eenlaagse bungalow in eenzelfde baksteen met een flauw hellend zadeldak en brede betonranden, waarop een prominente schoorsteen prijkt. Dit gebouw maakt nog steeds onderdeel uit van het scholencomplex, maar is aan de rechterzijde- en achtergevel gedeeltelijk ingebouwd tijdens uitbreiding van 2001. De asymmetrisch ingedeelde gevel bevat vierkante raamopeningen, verschillende deuropeningen en een in de voorgevel terug liggende pui. Het oorspronkelijke interieur is niet meer aanwezig. Langs de perceelgrens is tegelijk met de bouw van de oorspronkelijke school een grote FIETSENSTALLING gerealiseerd. Ook de hoofdvorm van deze fietsenstalling lijkt te refereren aan de terugkerende hexagonale/hoekige opzet. Deze is nog in zijn geheel aanwezig. De fietsenstalling bestaat uit drie bouwdelen in een flauw overhoekse opstelling, zoals ook de gebouwdelen van de school op elkaar aansluiten. Het bouwwerk is opgezet als een scheidingsmuur met een dak van houten liggers met planken die draagt aan de achterzijde op de scheidingsmuur en aan de voorzijde op een stalen H-balk op ronde stalen kolommen.

Vanaf de stalen liggers verjongen de liggers als een overstek.

5

CONCEPT Redengevende beschrijving

Aalten, Slingelaan 28

Reden van plaatsing Het schoolcomplex van de voormalige Chr. HBS is van belang voor de gemeente Aalten en in het bijzonder het dorp Aalten vanwege de hoge architectuurhistorische, stedenbouwkundige en cultuurhistorische waarden. Het pand is authentiek en herbergt tal van oorspronkelijke details. Deze zijn zowel in het interieur als exterieur goed bewaard gebleven. Daarnaast wint het gebouw in toenemende mate aan zeldzaamheid. Veel schoolgebouwen uit de wederopbouwperiode zijn al gesloopt. Dat maakt het gebouw des te meer bijzonder en de moeite waard om te beschermen. Ook is er sprake van een zekere collectieve belevingswaarde die door inwoners van de gemeente Aalten wordt toegekend aan dit gebouw. Op basis van al deze punten wordt hap geadviseerd om de voormalige Chr. HBS in Aalten te plaatsen op de gemeentelijke monumentenlijst.

Architectuurhistorische waarde De school kent een hoge architectuurhistorische waarde. De school is namelijk een goed voorbeeld van de zogenaamde Shake Handsstijl, een van de drie grote architectuurstromingen uit de wederopbouw, waarbij sprake is van een combinatie van traditionele baksteenarchitectuur met een functionalistische invulling van gevels en deels zichtbare betonstructuren. Opvallend zijn de gave verhoudingen in de verschillende langgerekte volumes, gevelindelingen en dakvormen. Ook kent het exterieur veel bijzondere detailleringen, zoals het gebruik van de hexagonale vorm in de gebouwdelen en – elementen, het eerlijke baksteengebruik en de verticaliteit in de gevelbeelden. Bijzonder en opvallend is tevens de futuristische vorm van de kantine, met gevels van glaspuien die ruimte geven aan een verdiepte benedenruimte, een galerij en podium en die in de oorspronkelijke bouw in verbinding stond met het muzieklokaal. Naast de architectonische kracht die het gebouw door zijn vormgeving uitstraalt, zijn ook de wandkunstwerken in zowel interieur als exterieur van waarde. De wandkunst aan bijvoorbeeld de zuidelijke kopgevel van de linkervleugel representeert duidelijk de oorspronkelijke protestants-christelijke identiteit van de school.

Met betrekking tot de onderwijsontwikkelingen in Nederland aan het eind van de jaren vijftig, begin jaren zestig van de twintigste eeuw, past de voormalige Chr. HBS in zijn opbouw en plattegrond (Htype) duidelijk binnen de daar bijhorende ontwikkelingen. Dat het gebouw nog steeds de oorspronkelijke functie vervult, daarbij in hoofdvorm hetzelfde is gebleven en veel oorspronkelijke detailleringen aan interieur en exterieur herbergt, maakt het gebouw zeer waardevol. Het complex is onderdeel van het oeuvre van de lokaal bekende architect Willem Hebly in samenwerking met de landelijk opererende Hendrik Geels uit Arnhem,. Het waren twee belangrijke architecten uit het Interbellum en de wederopbouwperiode.

Stedenbouwkundige waarde Het schoolgebouw van de voormalige Chr. HBS is van stedenbouwkundige waarde omdat het deel uitmaakt van een historisch gegroeid gebied dat na de Tweede Wereldoorlog een ingrijpende stedenbouwkundige ontwikkeling heeft ondergaan. Dit betreft het stedenbouwkundige uitbreidingsplan van Aalten – uitbreidingsgebied ’t Dal – dat gekenmerkt werd door het pragmatisch invullen van de gebieden tussen de uitvalswegen. Aan het eind van de doorgetrokken Dalweg is de school gesitueerd, langs de gekanaliseerde Boven-Slinge en de hiervoor aangelegde Slingelaan. Het schoolgebouw speelt nog steeds een bepalende rol in het behouden van de zichtbaarheid van deze ontwikkeling.

Algemeen-/cultuurhistorische waarde Naast een hoge architectuurhistorische en stedenbouwkundige waarde, is de cultuurhistorische waarde van de voormalige Chr. HBS hoog. De school is niet alleen van belang vanwege een nog sterk zichtbaar stuk geschiedenis van het bijzonder voortgezet onderwijs in de gemeente Aalten en dat als zodanig nog in gebruik is, maar vertegenwoordigt ook een belangrijk aspect van de onderwijskundige en religieuze geschiedenis van Aalten. Vanwege zijn verschijningsvorm is de school nog steeds van groot belang als uitdrukking van een cultuur- en sociaalhistorische ontwikkeling. Schoolgebouwen uit de wederopbouwperiode worden ze steeds zeldzamer, ook in de gemeente Aalten. Ondanks dat er aanpassingen aan het gebouw zijn gedaan – steeds met grote mate van 6

CONCEPT Redengevende beschrijving

Aalten, Slingelaan 28

respect voor de oorspronkelijk opzet en indeling – is de opzet, verschijningsvorm, materiaalgebruik en afwerking van de oorspronkelijke hoofdvorm nog vrijwel authentiek.

Intrinsieke belevingswaarde Een laatste punt dat niet onbenoemd mag blijven, is de gezamenlijke belevingswaarde die Aaltenaren toedichten aan het gebouw. Vanaf de opening van de Chr. HBS in 1960 zijn verschillende generaties naar deze school gegaan, waardoor velen persoonlijke herinneringen aan het gebouw en de schoolperiode die ze er doorgebracht hebben, koesteren. Dat blijkt uit verschillende onlinebronnen en social-mediaplatforms. Mensen delen daar persoonlijke herinneringen en hun waardering over de architectuur van het gebouw.

Het object voldoet daarmee aan artikel 3, lid 1 van de Erfgoedverordening gemeente Aalten 2017

Afbeeldingen

fietsenstalling

conciërgewoning

linkervleugel

middenvleugel

rechtervleugel

overblijflokaal

Situatie Slingelaan 28. Met aanduiding totale perceel en omvang monumentcomplex.

7

CONCEPT Redengevende beschrijving

Aalten, Slingelaan 28

Luchtfoto van het scholencomplex, kort na de gereedkoming. Geheel links de conciërgewoning. (bron: oudaalten.nl)

Luchtfoto van het scholencomplex in de huidige situatie, mei 2025.

8

CONCEPT Redengevende beschrijving

Aalten, Slingelaan 28

Foto impressie van het exterieur van het scholencomplex

9

CONCEPT Redengevende beschrijving

Aalten, Slingelaan 28

Foto impressie van het interieur van het scholencomplex

10

CONCEPT Redengevende beschrijving

Aalten, Slingelaan 28

Foto impressie van wandkunstwerken interieur en exterieur

11

Haartstraat 6 TR, Aalten Dit transformatorhuisje van de Provinciale Electriciteitswerken is gelegen in de kom van Aalten, nabij de oude kern aan de Haartsestraat, ingeklemd tussen winkels. Het gebouwtje dateert uit 1923 en herinnert aan de periode dat het dorp geleidelijk steeds meer werd voorzien van elektriciteitsvoorziening. Het gebouwtje heeft een rechthoekige plattegrond, met één bouwlaag en een schilddak met flauw hellende schilden. De gevels zijn in baksteen opgetrokken en bevatten ingangen met stalen deuren. De plint, hoeken en horizontale band bevatten licht uitkragende versierd metselwerk in een donker afwisselend zwart en gele baksteen, verwijzend naar de provincie kleuren. Het dak heeft een fors overstek. Het zal zijn ontworpen door G. Versteeg, die in deze periode de huisarchitect was van de Provinciale Gelderse Electriciteits Maatschappij (PGEM). Weliswaar onderging het object een enkele wijziging, maar het is redelijk gaaf bewaard gebleven. Door de markante locatie en sterk in het oog vallende ligging vertegenwoordigt het object belangrijke beeldbepalende waarde.

Adres Postcode Plaatst Kadestraal nr.

: Haartstraat 6TR : 7121CX : Aalten : I 9897

Prins Mauritsstraat 13 TR, Bredevoort Dit transformatorhuisje van de Provinciale Electriciteitswerken is gelegen aan de zuidzijde van Bredevoort, naast de Joodsebegraafplaats. Het gebouwtje dateert uit 1925 en gaf het stadje Bredevoort grootschalig elektriciteit. Het gebouwtje heeft een rechthoekige plattegrond, met één bouwlaag en een schilddak (bitumen) met flauw hellende schilden. De gevels zijn in rode bakstenen opgetrokken en bevatten twee ingangen met stalen deuren. De lage plint is uitgevoerd in een donkere baksteen. De hoeken bevatten uitkragend metselwerk. Het zal zijn ontworpen door G. Versteeg, die in deze periode de huisarchitect was van de Provinciale Gelderse Electriciteits Maatschappij (PGEM).

Adres Postcode Plaatst Kadestraal nr.

: Prins Mauritsstraat 13TR : : Bredevoort : A 1485

Prins Mauritsstraat 13 TR, Bredevoort Dit transformatorhuisje van de Provinciale Electriciteitswerken is gelegen op de hoek Dinxperlosestraatweg met Derde Broekdijk die naar het dorp Aalten leidt. Het gebouwtje dateert uit 1930. Het gebouwtje heeft een rechthoekige plattegrond, met één bouwlaag en een schilddak (bitumen) met flauw hellende schilden. De gevels zijn in rode baksteen opgetrokken en bevatten ingangen met stalen deuren. Rechts aan de voorkant bevindt zich nog een stalen luikje. De uitkragende plint en spekband (baksteen) zijn uitgevoerd in zwarte baksteen. Een tekstplateau geeft aan dat het hier om een gebouwtje van het provinciale energiebedrijf gaat. Het zal zijn ontworpen door G. Versteeg, die in deze periode de huisarchitect was van de Provinciale Gelderse Electriciteits Maatschappij (PGEM). Hier is de historische omheining, met betonpaaltjes en stalen buishekken en grindpad, ook nog aanwezig.

Adres Postcode Plaatst Kadestraal nr.

: Dinxperlosestraatweg 79TR : : Aalten : K 943

Varsseveldsestraatweg 126 TR, Lintelo Dit transformatorhuisje van de Provinciale Electriciteitswerken is gelegen aan de noordzijde van de Varsseveldsestraatweg, pal aan de overzijde van de haaks hierop aansluitende Halteweg die naar de buurschap Lintelo leidt. Het gebouwtje dateert uit 1931 en herinnert aan de periode dat het gebied geleidelijk steeds meer werd voorzien van electriciteitsvoorziening. Aanvankelijk gebeurde dit vooral in de dorpen en kernen, alsmede langs hoofdverbindingswegen zoals de Varsseveldsestraatweg. Het gebouwtje heeft een rechthoekige plattegrond, met één bouwlaag en een schilddak met flauw hellende schilden (op de foto met sneeuw bedekt). De gevels zijn in baksteen opgetrokken en bevatten ingangen met stalen deuren. Het bovenste deel van de gevels is licht uitkragend, met langs de onderzijde een strook geteerde baksteen. Een tekstplateau geeft aan dat het hier om een gebouwtje van het provinciale energiebedrijf gaat. Het zal zijn ontworpen door G. Versteeg, die in deze periode de huisarchitect was van de Provinciale Gelderse Electriciteits Maatschappij (PGEM). Weliswaar onderging het object een enkele wijziging, maar het is redelijk gaaf bewaard gebleven. Zelfs de historische omheining, met betonpaaltjes en stalen buishekken, is nog aanwezig.

Door de markante locatie en sterk in het oog vallende ligging vertegenwoordigt het object belangrijke beeldbepalende waarde.

Adres Postcode Plaatst Kadestraal nr.

: Varsseveldsestraatweg 6TR : 7122NT : Aalten : L 321

Heuvelweg 1 TR, Lintelo Dit transformatorhuisje van de Provinciale Electriciteitswerken staat aan de Heveulweg gelegen nabij de Varsseveldsestraatweg. Het gebouwtje dateert uit 1933 en herinnert aan de periode dat het gebied geleidelijk steeds meer werd voorzien van electriciteitsvoorziening Het gebouwtje heeft een rechthoekige plattegrond, met één bouwlaag en een plat dak. De gevels zijn in rode baksteen opgetrokken en bevatten ingangen met stalen deuren. Een tekstplateau geeft aan dat het hier om een gebouwtje van het provinciale energiebedrijf gaat. Het zal zijn ontworpen door G. Versteeg, die in deze periode de huisarchitect was van de Provinciale Gelderse Electriciteits Maatschappij (PGEM). Zelfs de historische omheining, met betonpaaltjes en stalen buishekken, is nog aanwezig.

Adres Postcode Plaatst Kadestraal nr.

: Haartstraat 6TR : 7121CX : Aalten : I 9897

Lichtenvoordsestraatweg 83 TR, Barlo Dit transformatorhuisje van de Provinciale Electriciteitswerken is gelegen aan de Lichtenvoordsestraatweg. Het gebouwtje dateert uit 1934 en herinnert aan de periode dat het gebied geleidelijk steeds meer werd voorzien van electriciteitsvoorziening Het gebouwtje, dat staat op een terp, heeft een rechthoekige plattegrond, met één bouwlaag en een plat dak. Het bouwwerk is pontificaal aan de weg De gevels zijn in rode baksteen opgetrokken en bevat één ingang met een stalen deur. Een tekstplateau geeft aan dat het hier om een gebouwtje van het provinciale energiebedrijf gaat. Het zal zijn ontworpen door G. Versteeg, die in deze periode de huisarchitect was van de Provinciale Gelderse Electriciteits Maatschappij (PGEM). De historische omheining, met betonpaaltjes en stalen buishekken, is nog aanwezig.

Adres Postcode Plaatst Kadestraal nr.

: Lichtenvoordsestraatweg 83 TR : Aalten : N 531

Bredevoortsestraatweg 94 TR, Aalten Dit transformatorhuisje van de Provinciale Electriciteitswerken is gelegen aan de noord- oostzijde van het dorp Aalten. Het gebouwtje dateert uit 1939 en herinnert aan de periode dat het gebied geleidelijk steeds meer werd voorzien van electriciteitsvoorziening. Aanvankelijk gebeurde dit vooral in de dorpen en kernen, alsmede langs hoofdverbindingswegen zoals de Bredevoortsestraatweg. Het gebouwtje staat op een groter terrein wat onderdeel is van Liander. Het gebouwtje heeft een rechthoekige plattegrond, met één bouwlaag en een schilddak met flauw hellende schilden, voorzien van bitumen. De gevels zijn in rode bakstenen opgetrokken en bevatten ingangen met stalen deuren. Het bovenste deel van de gevels is licht uitkragend. Een tekstplateau geeft aan dat het hier om een gebouwtje van het provinciale energiebedrijf gaat. Het zal zijn ontworpen door G. Versteeg, die in deze periode de huisarchitect was van de Provinciale Gelderse Electriciteits Maatschappij (PGEM). De historische omheining, met betonpaaltjes en stalen buishekken, is nog aanwezig.

Adres Postcode Plaatst Kadestraal nr.

: Bredevoortsestraatweg 94 TR : : Aalten : D 5299

Brussendijk 2 TR, De Heurne Dit transformatorhuisje van de Provinciale Electriciteitswerken is gelegen aan de noordzijde van het buurtschap De Heurne, achter een bedrijf. Het gebouwtje dateert uit 1939. Het gebouwtje heeft een rechthoekige plattegrond, met één bouwlaag en een schilddak met flauw hellende schilden, voorzien van bitumen. De gevels zijn in rode baksteen opgetrokken en bevat aan de voorzijde een ingang met een stalen deur. Het bovenste deel van de gevels is licht uitkragend. Een tekstplateau geeft aan dat het hier om een gebouwtje van het provinciale energiebedrijf gaat. Het zal zijn ontworpen door G. Versteeg, die in deze periode de huisarchitect was van de Provinciale Gelderse Electriciteits Maatschappij (PGEM).

Adres Postcode Plaatst Kadestraal nr.

: Brussendijk 2 TR : : De Heurne : D 5299

Kerkhofplein 3 TR, Dinxperlo Dit transformatorhuisje van de Provinciale Electriciteitswerken is gelegen in de kern van Dinxperlo. Het gebouwtje dateert uit 1933. Het gebouwtje heeft een rechthoekige plattegrond, met aan de rechterzijde een verlaagd uitbouw en één bouwlaag en een schilddak, in het hart een ventilatie kanaal. De gevels zijn in rode baksteen opgetrokken en bevatten meerdere ingangen met stalen deuren. Het bovenste deel van de gevels is licht uitkragend. Een tekstplateau geeft aan dat het hier om een gebouwtje van het provinciale energiebedrijf gaat. Het zal zijn ontworpen door G. Versteeg, die in deze periode de huisarchitect was van de Provinciale Gelderse Electriciteits Maatschappij (PGEM).

Adres Postcode Plaatst Kadestraal nr.

: Kerkhofplein 3 TR : 7091 AA : Dinxperlo : A 3629

Anholtseweg 6 TR, Dinxperlo Dit transformatorhuisje van de Provinciale Electriciteitswerken is gelegen op het industrieterrein van Dinxperlo. Het gebouwtje dateert uit 1939. Het gebouwtje heeft een rechthoekige plattegrond, met één bouwlaag en een plat dak met lijstafdekking. Bovenuit steekt een gemetselde ventilatiekanaal. De gevels zijn in rode baksteen opgetrokken en bevatten ingangen met stalen deuren. Het zal zijn ontworpen door G. Versteeg, die in deze periode de huisarchitect was van de Provinciale Gelderse Electriciteits Maatschappij (PGEM).

Adres Postcode Plaatst Kadestraal nr.

: Anholtseweg 6 TR : 7091 CM : Dinxperlo : A 3575