CConstaterende datAalten
Koppel je AI →
Document · PDF

A8. Raadsmededeling 101-2026 Akkoord van Groenlo Monitor 2025

Gemeenteraad 24 november 2026, gemeente AaltenBij agendapunt: Mededelingen van de voorzitter en advies van de agendacommissie over de ingekomen stukken20.587 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

In 2025 is in de regio onderzoek gedaan naar de haalbaarheid van warmtebronnen en warmtelevering. Uit dit onderzoek komt naar voren dat in de Achterhoek maar op enkele plekken grotere bronnen aanwezig zijn voor collectieve systemen. Daarnaast is de lage gebouwdichtheid een rem op de financiële haalbaarheid. Voor een groot deel van de gebouwen in de Achterhoek lijkt de Wcw daarom niet zo relevant, omdat deze aangewezen zijn op individuele alternatieve warmteoplossingen. Toch is het goed om wel de Wcw goed te kennen, (o.a.) omdat: 1. Het kiezen voor collectieve systemen, en daarmee wegsturen van individuele warmtepompen, een belangrijk handelingsperspectief is voor gemeenten in het kader van de netcongestie. Als het niet kan met bestaande bronnen, dan moeten we kijken naar collectieve systemen met meerdere maakbare warmte- en koelbronnen en intelligente uitwisseling. 2. De Wcw expliciet voor kleinere collectieve systemen (< 1.500 gebruikers) een vrijstelling biedt van het verplichte publieke eigendom. Als een lokaal initiatief (dorp, wijk, bedrijventerrein, warmtegemeenschap) zelf in haar warmtevoorziening wil voorzien, dan moet je als gemeente een besluit nemen over hun aanvraag voor deze vrijstelling. De combinatie van deze twee punten maken dat het te aan te bevelen stimuleringsbeleid vast te stellen voor dit soort lokale initiatieven. 3.

De Wcw sluit aan op de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw). Samen bepalen de Wcw en Wgiw hoe gemeenten de volledige warmtetransitie sturen. 10 https://www.nplw.nl/wet-en-regelgeving/wet-collectieve-warmte-wcw https://www.njb.nl/wetgeving/staatsbladen/wet-collectieve-warmte/ Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw)11 De Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) geeft gemeenten de juridische en bestuurlijke bevoegdheden om de warmtetransitie wijkgericht vorm te geven. De belangrijkste instrumenten zijn: 1. Aanwijsbevoegdheid: Er is nu nog sprake van een ‘recht op aardgas’, dit wordt vervangen door een ‘recht op warmte’. Gemeenten krijgen de bevoegdheid om gebieden aan te wijzen waar de netbeheerder (op termijn en minstens over 8 jaar) moet stoppen met de levering van methaangas (zoals aardgas). Het aanwijzen van een ‘warmtetransitiegebied’ is een bevoegdheid van de gemeenteraad en heet de ‘Aanwijsbevoegdheid’. Deze aanwijzing wordt vastgelegd in het omgevingsplan. De Wgiw regelt een uitgebreid juridisch planproces met verschillende waarborgen voor gebouweigenaren en eindgebruikers over betaalbaarheid, participatie en realistische planning. Ook mag de levering van methaangas pas beëindigd wordt als het beoogde alternatief daadwerkelijk beschikbaar is. 2.

Warmteprogramma: De bestaande transitievisie warmte wordt vervangen door een verplicht programma onder de Omgevingswet, het warmteprogramma. Het warmteprogramma is de eerste juridische schakel bij de beëindiging van de aardgaslevering. In het warmteprogramma geeft de gemeente richting aan welke wijken wanneer van het aardgas af gaan en welk alternatief passend is. De gemeente is verplicht om elke 5 jaar het warmteprogramma te herijken. 3. Keuzevrijheid gebruiker: Hoewel gemeenten een voorkeursoptie aanwijzen, bepaalt de wet dat gebouweigenaren niet verplicht zijn de gemeentelijke voorkeursoptie te volgen. Gebouweigenaren kunnen een eigen duurzaam alternatief kiezen dat voldoet aan eisen uit het bouwbesluit. 4.3 Provincie Gelderland • De omgevingsvisie Gaaf Gelderland bevat het doel: Gelderland volledig klimaatneutraal in 2050. Als tussendoel is opgenomen dat er in 2030 in Gelderland 55% minder broeikasgassen moeten worden uitgestoten dan in 1990. De doelstelling voor 2030 staat ook in het Gelderse coalitieakkoord. • In het Gelders Programma Klimaat 2021-203012 is de doelstelling verder uitgewerkt in maatregelen in de 5 domeinen Gebouwde omgeving, Mobiliteit, Industrie, Landbouw & landgebruik en Elektriciteit (duurzame energieopwekking). • Gelders Energieakkoord is een samenwerkend netwerk van overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en onderwijs.

Hierbinnen ontmoeten partijen elkaar en delen ze kennis. • In juli 2024 is het Actieplan Netcongestie Gelderland vastgesteld, met maatregelen die nodig zijn op de korte termijn (tot en met 2029) om ernstige stroomuitval en een wachtrij voor huishoudens en MKB te voorkomen. • Het provinciaal beleidskader Energiesysteem13 is door PS vastgesteld in december 2024 en richt zich op de periode na 2030. Maatschappelijke ontwikkelingen (woningbouw, verduurzaming, economie) stuiten op de grenzen van het huidige energiesysteem. Het beleidskader geeft de integrale aanpak voor de ontwikkeling van een nieuw en toekomstbestendig energiesysteem. Het beleidskader is tijdelijk en wordt vervangen door de nieuwe Omgevingsvisie. 11 https://vng.nl/artikelen/wet-en-besluit-gemeentelijke-instrumenten-warmtetransitie 12 Programma Klimaat 2021-2030 13 Beleidskader Energiesysteem • GS heeft een eerste versie van een provinciaal programma Energiesysteem vastgesteld (feb 2026). • Het pMIEK 2.0 Gelderland14 heeft drie doelen: het in kaart brengen van de geplande investeringen in de energie-infrastructuur in Gelderland, het versnellen van de realisatie van projecten en, waar mogelijk, het aangeven van maatschappelijke prioriteit. Dit pMIEK richt zich op energie-infrastructuurprojecten met betrekking tot elektriciteit, warmte, waterstof en groen gas.

Het bevat zowel onderzoeks- en verkenningsprojecten als concrete projecten. De pMIEK wordt tweejaarlijks herzien. De provincie gestart met de ontwikkeling van de pMIEK 3.0. Deze zal in februari 2027 door GS vastgesteld. • De omgevingsverordening van Gelderland is de plek voor de ruimtelijk juridische borgen van veel van de bovenstaande doelen en maatregelen. De omgevingsvisie wordt momenteel geactualiseerd. In maart 2026 ligt de omgevingsverordening ter inzage voor een actualisatieslag. Beoogde vaststelling is najaar 2026. • Provincie Gelderland heeft eigen regelingen om de energietransitie te stimuleren. Denk aan het CDOKE voor haar eigen personele inzet; Gelders Warmtebedrijf; de Toekomstbestendig wonen lening; subsidie voor ons Energieloket; en de MKB-regeling. 4.4 Schets Regionale koers warmtetransitie De warmtetransitie, het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving, speelt een belangrijke rol bij het behalen van de regionale doelstellingen die zijn vastgelegd in het Akkoord van Groenlo. Naast een gezamenlijk doelstelling zijn de 8 gemeenten in belangrijke mate afhankelijk van dezelfde uitvoeringscapaciteit bij energieloketten, de netbeheerder en installatie- en isolatiebedrijven. Daarbij zijn grote verschillen in aanpak en uitvoering een risico voor het draagvlak en het behalen van de regionale doelen. Dit wordt als onwenselijk gezien.

De verplichtte warmte-(koude-)programma’s moeten 10 jaar vooruitkijken. Voor de warmtetransitie moeten we daarom over het tussendoel van het RU23 voor 2030 heen kijken. De huidige doelstellingen van RU23, met name voor speerpunten 1 en 2, bieden geen kaders voor het regionale pad. Binnen de samenwerking wordt daarom gewerkt aan een ‘regionale koers in de warmtetransitie’. Ambtelijk voeren we nu hierover de gesprekken. Deze regionale koers geeft beschrijving van de opgave waar de acht gemeenten gezamenlijk voor verantwoordelijk zijn, een gezamenlijk pad naar een fossielvrije gebouwde omgeving. De regionale koers zorgt daarnaast voor een harmonisatie van belangrijke uitgangspunten voor de warmtetransitie. Hierdoor kunnen inwoners en gebouweigenaren in de Achterhoek rekenen op dezelfde waarborgen en ondersteuning bij de overstap naar fossielvrije duurzame warmte. De regionale koers geeft geen afdwingbare doelstelling maar beschrijft een koers waar de gemeenten samen verantwoordelijk voor zijn. Er zijn namelijk een groot aantal randvoorwaarden die buiten de directe invloedsfeer van de regio liggen. Zoals tijdige verzwaring van het elektriciteitsnet, toegankelijke financiering voor gebouweigenaren en voldoende uitvoering capaciteit bij installatie- en isolatiebedrijven.

14 pMIEK 2.0 provincie Gelderland Voorlopige voorkeursscenario’s Mogelijke aanscherpingen zijn: Speerpunt 1: Hier staat nu een doelstelling tot 2030. Deze doelstelling wordt aangescherpt naar een doelstelling voor 2035. Vooralsnog wordt gedacht aan het isoleren van 65% van de (koop)woningen die nu nog geen label b (of) beter hebben. Deze woningen moeten voldoende geïsoleerd worden voor verwarming met een warmtepomp. Dit gaat om circa 50.000 woningen. De haalbaarheid wordt nog verkend. Speerpunt 2: Ook hier wordt een aangescherpte doelstelling voor 2035 nagestreefd. Inhoudelijk speelt hybride waarschijnlijk geen (belangrijke) rol meer. We kijken naar het aantal woningen dat daadwerkelijk aardgasvrij is. Dit past beter bij de doelstelling van een fossielvrije Achterhoek. Ook hier gaat het om een percentage van de opgave. Er wordt gedacht aan circa 25% van de woningen die nog gebruik maken van aardgas. Dit gaat om circa 32.000 woningen. De haalbaarheid wordt nog verkend. Uitgangspunten Mogelijk worden ook regionale uitgangspunten vastgelegd rondom inzet van de aanwijsbevoegdheid zodat het niet uitmaakt in welke gemeente je woont. In de Achterhoek is voor iedereen op dezelfde manier duidelijk hoe en wanneer de aardgaslevering wordt uit gefaseerd. Proces De haalbaarheid van de aanscherpingen wordt nog verder uitgewerkt.

Hier worden gesprekken over gevoerd met onder andere het Energieloket Achterhoek en netbeheerder Liander. Na ambtelijke afstemming kunnen de colleges van B&W besluiten de regionale koers ter vaststelling voor te leggen aan de gemeenteraden. De recente berichtgevingen van de netbeheerders over de steeds nijpendere situatie met netcongestie in het Flevopolder-Gelderland-Utrecht-netvlak (FGU gebied) legt nog duidelijker de spanning bloot tussen de verschillende maatschappelijke opgaves. De transportcapaciteit voor nieuwbouw gaat namelijk ten koste van de ruimte voor elektrificatie van warmtevoorziening en

mobiliteit. Dit vraagt om lastige keuzes in schaarste. Het is dan ook de vraag of het benodigde transitiepad technisch haalbaar is. Wat vaststaat is dat alle scenario's opschaling van uitvoeringscapaciteit vragen. Deze opschaling is voorzien in doorrekeningen vanuit de Raad Openbaar Bestuur15. Steeds vaker wordt (mede door de VNG) gesignaleerd dat de ondersteuning aan decentrale overheden (mede via CDOKE) niet in balans is met de taken die aan haar zijn overgedragen16. Om onze rol in de warmtetransitie goed invulling te geven, zullen wij de komende tijd scherpe keuzes moeten maken over onze inzet. 4.5 8RHK Ambassadeurs 8RHK Ambassadeurs (gemeenschappelijke regeling) is een regionaal samenwerkingsverband in de Achterhoek waarin overheden, ondernemers en maatschappelijke organisaties (3O-samenwerking) gezamenlijk werken aan de toekomst van de regio. De 8RHK Ambassadeurs wil de Achterhoek versterken als aantrekkelijke, leefbare en economisch vitale regio, door samenwerking tussen publieke en private partijen te organiseren en te benutten. De samenwerking richt zich op opgaven zoals wonen, werken, innovatie, bereikbaarheid, leefbaarheid en verduurzaming. De 8RHK ambassadeurs heeft voor haar activiteiten en de samenwerking eigen kaders opgesteld.

Ruimtelijk Perspectief Achterhoek (RPA)17 Het Ruimtelijk Perspectief is een toekomstverhaal tot 2100 dat een richting geeft aan ruimtelijke keuzes. Voor de energietransitie zijn vooral deze punten relevant: • Ruimte voor duurzame energie-oplossingen. Het perspectief benadrukt dat duurzame energie-oplossingen passend in het landschap noodzakelijk zijn om toekomstige leefbaarheid te borgen. Het gaat om het vinden van ruimtelijke balans tussen wonen, natuur, landbouw en energie. • Water, bodem, klimaat en veiligheid als basis. Er wordt aandacht gevraagd voor klimaatbestendigheid (water, droogte, overstromingen), wat ook richting geeft voor de plaatsing van energie-infrastructuur en gebieden voor opwek. • Regionale 3O-visie op lange termijn. De 3O-samenwerkingspartners gebruiken het perspectief als gezamenlijke input voor eigen toekomstige omgevingsvisies en ruimtelijke keuzes rondom o.a. inpassing van opwek en netinfrastructuur. Regio-arrangement Achterhoek18 Het regio-arrangement is een afspraak tussen de provincie en de Achterhoek. Het geeft richtinggevende principes voor integrale ruimtelijke afwegingen in de regio. Relevante elementen voor de energietransitie zijn: • Het document benoemt expliciet energievoorzieningen als onderdeel van de ordenende netwerken die regionaal moeten worden gepland.

• Dit principe bepaalt mede waar energie-infrastructuur en energieopwek het beste kunnen komen (bijv. beperkingen in kwetsbare gebieden, kansen bij robuuste structuren). 15 Briefadvies Kosten decentraal klimaat- en energiebeleid 2025 | Raad voor het Openbaar Bestuur 16 Voorkom stilstand op cruciale dossiers energietransitie | VNG 17 https://8rhk.nl/ruimtelijk-perspectief-achterhoek/ 18 https://gelderland.stateninformatie.nl/document/13580661/1 • De energietransitie wordt gezien als onderdeel van een bredere welvaartsopgave: leefbaarheid, landschap, economie en duurzaamheid worden integraal afgewogen. Regio Deal Achterhoek (2024–2028)19 De Regio Deal is een uitvoeringsinstrument waarin middelen en afspraken met het Rijk worden vastgelegd. Voor de energietransitie zijn vooral deze onderdelen belangrijk: • Springplank: Slimme energiegemeenschappen. Onder de pijler duurzame economie valt een expliciete springplank gericht op slimme energiegemeenschappen (lokale energiecoöperaties, slimme netwerken). • springplanken Innovatieve woningbouw & biobased bouwen. Deze ondersteunen energie- neutrale, circulaire en toekomstbestendige bouw, wat direct bijdraagt aan de regionale warmtetransitie. • Regionale samenwerking als uitvoeringskracht. De deal stimuleert projectmatige samenwerking voor o.a.

duurzame economie en energie-innovaties en vormt een kanaal voor 50% cofinanciering van projecten die bijdragen aan energiedoelen. • Brede welvaart en duurzaamheid als centrale pijlers. De Regio Deal richt zich op leefbare gemeenschappen en duurzame economie, inclusief energietransitie in de gebouwde omgeving en regionale energie-infrastructuur. Achterhoekvisie (Visie 2050) De nieuwe Achterhoekvisie is nog in ontwikkeling en zal inhoudelijk samenhangen met het Ruimtelijk Perspectief. Beoogde vaststelling is met de nieuwe Achterhoek raad najaar 2026. De visie 2050 wordt uitgewerkt in drie ontwikkellijnen en een doorontwikkeling van de samenwerking. • Toekomstbestendige economie (innovatie, mkb, talent). Innovatie rondom duurzame energie, circulaire economie en nieuwe technieken maakt deel uit van de koers richting 2050. • Leefbare samenleving (wonen, bereikbaarheid, voorzieningen). Een leefbare regio vraagt duurzame warmteopties, betaalbare energierekeningen, en een goede ruimtelijke inpassing van opwek en netwerken. • Ruimte in balans. Hoe we op een goede manier om willen gaan met onze schaarse ruimte. • Sterkere 3-O-samenwerking (overheden, ondernemers, organisaties). Om inhoudelijke ambities waar te maken, wordt parallel gewerkt aan de doorontwikkeling van de huidige samenwerking en governance.

De energietransitie vraagt om regionale samenwerking; deze wordt expliciet versterkt in de visie. 19 https://8rhk.nl/regio-deal-achterhoek-2024-2028/

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://aalten.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/92b33a83-2e9d-413b-bb6e-8ee8a37e4428?agendaItemId=a6312f73-0604-4c6e-855f-a6aae46c4592