A8. Raadsmededeling 101-2026 Akkoord van Groenlo Monitor 2025
Tekst van het document
Pagina 1 van 2 Raadsmededeling openbaar Nummer : Datum : 7 oktober 2026 B&W datum : 6 oktober 2026 Beh. Ambtenaar : A. Penninx Portefeuillehouder : H. van Lochem Onderwerp : Akkoord van Groenlo Monitor 2025 Aanleiding: In 2023 hebben de Achterhoekse gemeenten het Akkoord van Groenlo 3.0 vastgesteld. Daarin staan regionale afspraken voor de energietransitie en regionale samenwerking. Begin 2024 kwam daar het Regionale Uitvoeringsprogramma Energietransitie Achterhoek (RU23) uit voort. Dit programma bevat de afspraak om iedere twee jaar RU23 te monitoren. Deze Monitor 2025 wordt aan alle colleges voor vaststelling aangeboden. Inhoud mededeling: Met deze raadsmededeling informeren wij u over onze vaststelling en de uitkomsten van de Monitor 2025. Het Regionale Uitvoeringsprogramma Energietransitie Achterhoek (RU23) bestaat uit een inhoudelijk en cijfermatig ‘deel 1’ met doelstellingen en een ‘deel 2’ gericht op de regionale samenwerking. Beide zijn geëvalueerd. De Monitor 2025 hebben wij bij deze raadsbrief bijgevoegd en bestaat uit een relatief compact hoofddocument en vier bijlagen.
Monitoring met behulp van DatalabGO en een online dashboard Het actuele dashboard is via deze link te vinden: Monitoring Akkoord van Groenlo (https://experience.arcgis.com/experience/fb2d7d4988ac477ead557fc350b2d014/page/Welkom) Het dashboard maakt gebruik van openbare landelijke data en gemeentelijke bronnen en analyses. Omdat het monitoringdashboard continu in ontwikkeling is, kan het zijn dat pagina’s en diagrammen tussentijds zijn veranderd. Daarnaast actualiseren we periodiek de regionale datasets. Conclusies inhoudelijke en cijfermatige deel Het RU23 is de gemeentelijke uitwerking van het Akkoord van Groenlo 3.0. In 2025 is er voor de eerste keer een monitoring geweest van dit programma. RU23 ligt op koers om de doelstelling van 55% CO₂-reductie in 2030 t.o.v. 1990 te behalen. Het doel van een energieneutrale Achterhoek in 2050 vraagt echter nog om extra inspanningen, omdat momenteel slechts 15% van de energie duurzaam wordt opgewekt. We boeken vooruitgang op alle speerpunten, ca. de helft zijn nu al te halen met het bestaande beleid en regelingen. De andere helft is haalbaar met extra inspanningen. Conclusies over de regionale samenwerking De Achterhoekse gemeenten werken actief samen en investeren in capaciteit en uitvoering, maar ervaren ook hoge werkdruk en beperkte beschikbare tijd.
De regionale samenwerking wordt positief beoordeeld, de governance, programmasturing en gezamenlijke organisatie moeten beter worden ingericht. Daarom wordt aanbevolen om de samenwerking verder te professionaliseren, meer capaciteit en expertise te organiseren om de ambities voor 2050 haalbaar te houden. Een belangrijke constatering uit de evaluatie is dat de regionale samenwerking een verbetering behoeft. Met name de aansturing en afstemming in het samenwerkende netwerk van de verschillende organisaties moet duidelijker worden. Daarnaast is de opgave van de warmte- en energietransitie zo omvangrijk dat het inefficiënt is om dit op gemeentelijk niveau zelfstandig te blijven doen. Daarom is een opdracht uitgezet bij de regionale werkgroep Monitoring die moet leiden tot een plan van aanpak hoe binnen de bestaande samenwerkingsstructuur tot verdere professionalisering kan worden gekomen en de uitvoerende realisatiekracht wordt vergroot.
Pagina 2 van 2 Regionale samenwerking ondersteunt de gemeentelijke verduurzamingsopgave. Ons eigen en het regionale uitvoeringsprogramma zijn beleidsmatig en operationeel aan elkaar verbonden. Hierdoor versterken ze elkaar. Goede voorbeelden van anderen nemen we over. En het schaalvoordeel van de Achterhoek zorgt voor efficiëntere uitvoering. Met de Monitor en het online dashboard van DatalabGO kunnen we onze eigen voortgang in de energietransitie zien. Monitor 2025 geeft geen aanleiding voor directe aanpassing van ons beleid De Monitor geeft wel aanleiding om mogelijke wijzigingen te onderzoeken en uit te werken. Het gaat hierbij onder andere om de volgende punten die moeten worden uitgewerkt: • het verkennen van doelstellingen voor 2035 en/of 2040; • aanvullende regionale aanpakken ontwikkelen ter ondersteuning van de warmtetransitie; • het verduidelijken van de governance en verder professionaliseren van de samenwerking. Mocht hierdoor aanpassing van het beleid noodzakelijk zijn, dan informeren wij u daarover. De volgende Monitor verschijnt in Q2 van 2028 met peildatum 31 december 2027.
De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: Akkoord van Groenlo RU23 Monitor 2025 hoofddocument Bijlage 1 Cijfermatige evaluatie van doelen en speerpunten Bijlage 2 Evaluatie van de regionale samenwerking Bijlage 3 Analyse werkwijze gemeenten en samenwerking Bijlage 4 Vooruitblik naar 2035 Monitoring Regionale uitvoeringsprogramma Energietransitie 2023 (Evaluatie Akkoord van Groenlo 3.0) Regionale werkgroep evaluatie Akkoord van Groenlo Matthew Vuijk, Olivier Markestein, Conny Huijskes 15 April 2026
Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Resultaten en conclusies: hoe doen we het na 2 jaar RU? 2.1 Resultaten op de speerpunten en doelen Hoe doen we het op de twee hoofddoelen? Hoe doen we het op de 7 speerpunten? 2.2 De gemeentelijke inspanningen Capaciteit en budgetten bij de verschillende gemeenten De gemeentelijk inzet voor regionale werkzaamheden, de koppeling met RU23 en de speerpunten 2.3 De regionale samenwerking 2.3 De vooruitblik na 2035 3. Aanbevelingen, waar kunnen we verbeteren? 3.1 Aanbevelingen voor het behalen van de doelen en speerpunten 3.2 Aanbevelingen met betrekking tot de gemeentelijke inspanningen 3.3 Aanbevelingen voor het verbeteren van de regionale samenwerking 3.4 Vervolgstappen Bijlagen 1. Cijfermatige evaluatie van de doelen en speerpunten 2. Regionale samenwerking (pakhuissessie) 3. Analyse werkwijze gemeenten en samenwerking 4. Vooruitblik naar 2035 1 Inleiding In 2022 hebben de Achterhoekse gemeenten het Akkoord van Groenlo 3.0 vastgesteld. Met als doel om vol te blijven inzetten op de energietransitie en de regionale samenwerking en toe te werken naar een energieneutrale Achterhoek, uiterlijk in 2050.
Eind 2023/ begin 2024 hebben de Achterhoekse gemeenten het Regionaal Uitvoeringsprogramma Energietransitie Achterhoek (RU23) vastgesteld, bestaande uit een inhoudelijk en cijfermatig deel ‘deel 1’ met doelstellingen en een ‘deel 2’ gericht op hoe we de regionale samenwerking invullen. In het Akkoord van Groenlo 3.0 is wat betreft de evaluatie het volgende afgesproken: “We leggen de doelstellingen en activiteiten waar we op inzetten vast in een uitvoeringsprogramma met streefcijfers en met een tijdshorizon tot telkens 10 jaar vooruit. We monitoren de voortgang in een gezamenlijk proces en herijken het uitvoeringsprogramma iedere twee jaar.” Dit document is de eerste monitoring van het Regionale Uitvoeringsprogramma Energietransitie (RU23). Op basis van dit document kunnen we het uitvoeringsprogramma bijsturen. Dit rapport bestaat uit een relatief compact hoofddocument en vier bijlagen. Deze bijlagen zijn vrij informatiedicht en bevatten de onderbouwing van de conclusies en aanbevelingen uit het hoofddocument. In het hoofddocument kijken we in hoofdstuk 2 terug. Wat zijn de resultaten tot nu toe? Hoe doen we het op de verschillende onderdelen? Welke conclusies kunnen we trekken? In hoofdstuk 3 kijken we vooruit. Op basis van hoofdstuk 2 en de bijlagen worden in hoofdstuk 3 aanbevelingen gedaan om de RU23 bij te stellen.
Bijlage 1 richt zich op een kwantitatieve analyse (de peilstok 2025). Hierin staat de weergave van voortgang van de hoofddoelen en speerpunten van het Regionaal Uitvoeringsprogramma. Hiervoor is er samengewerkt met Datalab GO. Samen hebben we een dashboard ontwikkeld. De datasets en -bronnen van het dashboard worden doorlopend geactualiseerd. Het dashboard geeft een overzicht van de regionale en de gemeentelijke stand van zaken. Bijlage 2 en 3 richten zich op de werkwijzen van de gemeenten afzonderlijk en de samenwerking tussen de gemeenten. Zo is er inzichtelijk gemaakt welke inspanningen de gemeenten afzonderlijk hebben gedaan. De hoeveelheid fte’s, de budgetten en de bijdrage aan regionale werkzaamheden voor energietransitie komen aan de orde. We hebben geïnventariseerd welke activiteiten er zijn gedaan sinds de vaststelling van het Akkoord van Groenlo 3.0 op de zeven speerpunten. Er is ook aandacht gegeven aan de regionale samenwerking. Wat gaat er goed en wat kan er beter? Waar is bijsturing nodig? Zijn er aanpassingen nodig in de werkgroepen of de werkverdeling? En hoe jagen we het Akkoord van Groenlo verder aan? Er zijn ook andere ontwikkelingen die hierop aan sluiten. We willen binnen het Energieloket programmatisch gaan werken. En er wordt al samengewerkt op het gebied van warmte en binnen de RES. Bijlage 4 is een blik op de toekomst, richting 2035 én 2050.
Deze is het meest onzeker omdat er nationaal en internationaal veel aan de hand is, waarvan we de effecten op de Achterhoek niet goed kunnen inschatten. In kaart is gebracht welke beleidsontwikkelingen in onze omgeving we zien die invloed hebben op het Akkoord van Groenlo 3.0, de doelstellingen en/of activiteiten. Deze ontwikkelingen zijn de context voor ons beleid en uitvoering. 2 Resultaten en conclusies; hoe doen we het na 2 jaar RU23? In dit hoofdstuk kijken we terug: wat zijn de resultaten van de RU23, twee jaar na inwerkingtreding? De conclusies zijn in 4 delen aangegeven: de doelen en speerpunten, de gemeentelijke inspanningen, de regionale samenwerking en een vooruitblik naar 2035. 2.1 Resultaten op de doelen en speerpunten Er zijn in het Regionaal Uitvoeringsprogramma Energietransitie Achterhoek (RU23) twee hoofddoelen vastgelegd: 55% CO₂-reductie in 2030 t.o.v. 1990 en Energieneutraal uiterlijk in 2050. Om deze doelen te bereiken zijn er 7 speerpunten bepaald. Dit zijn de opgaven waar we ons als gemeenten op richten. Onze activiteiten zijn erop gericht de speerpunten te halen. In bijlage 1 hebben we de cijfermatige evaluatie van de doelen en speerpunten uitgewerkt. Hieronder staan de grote lijnen. Hoe doen we het op de twee hoofddoelen? Het eerste hoofddoel, 55% CO₂-reductie in 2030 t.o.v.
1990 lijkt haalbaar Wat betreft de doelstelling 55% CO₂-reductie in 2030 t.o.v. 1990 kijken we in de monitor alleen naar de energetische CO₂ -uitstoot voor de speerpunten van de gemeente, namelijk de gebouwde omgeving en elektriciteit. Deze CO₂ - uitstoot is op basis van de monitor van Datalab GO gedaald van 1161 kton (1990), naar 825 kton (2022) en uiteindelijk naar 597 kton (2023). De procentuele daling van de CO2-uitstoot t.o.v. 1990 bedroeg daarmee 29% t/m 2022 en 49% t/m 2023. De hoofddoelstelling voor 55% CO2-reductie in 2030 schatten we daarmee in als haalbaar. De data van 2024 en 2025 zijn nog niet beschikbaar, maar zodra en deze er zijn wordt het dachboard geactualiseerd. CO2-uitstoot (equivalenten) voor gebouwde omgeving en elektriciteit (kton per jaar) Voor het tweede hoofddoel, Energieneutraal in uiterlijk 2050, is nog veel te doen
Het tweede hoofddoel is energieneutraal in 2050, dat doel bereiken we als alle energie die we op jaarbasis gebruiken duurzaam wordt opgewekt. Wat betreft onze doelstelling Energieneutraal in uiterlijk 2050 kijken we niet alleen naar de gebouwde omgeving, maar naar het totale energieverbruik en de totale duurzame opwek. In 2023 werd volgens de monitor 15% van de in de Achterhoek benodigde energie duurzaam opgewekt in de regio. Het totale bespaardoel voor 2030 lijkt daarmee bereikt, het opwekdoel voor 2030 is nog niet binnen bereik. Om energieneutraal te worden moeten de lijnen in de onderstaande afbeelding elkaar raken; dan zijn we 100% energieneutraal. In 2022 zaten we op 13% energieneutraal, dat is in een jaar verhoogd naar 15%. Op basis van dat tempo zijn er nog ruim 40 jaar bezig om energieneutraal te worden. Er hebben we als regio dus nog veel te doen. Figuur 3 Totaal energieverbruik en aandeel hernieuwbare energie (Beide in TJ, cijfers worden geactualiseerd zodra ze beschikbaar komen) Hoe doen we het op de 7 speerpunten? In het Regionaal Uitvoeringsprogramma Energietransitie Achterhoek (RU23) hebben we samen bepaald op welke speerpunten de gemeenten zich het beste kunnen richten, om de doelstelling 55% CO₂-reductie in 2030 en de doelstelling voor een energieneutrale Achterhoek in uiterlijk 2050 te (helpen) realiseren. Uiteindelijk zijn er in het
RU23 zeven speerpunten bepaald met voor ieder speerpunt eigen subdoelen (zie de onderstaande figuur). In bijlage 1 zijn de cijfermatige evaluatie van deze doelen en speerpunten verder uitgewerkt, de achterliggende cijfers zijn te vinden in de monitor van Datalab GO. We boeken vooruitgang op alle speerpunten De conclusie is dat we vooruitgang boeken op alle vlakken en een aantal doelen en speerpunten met de huidige inspanningen haalbaar lijken. Tegelijkertijd zijn er een aantal doelen en speerpunten waarop extra inspanningen nodig zijn om de doelen te kunnen halen. Dit wordt schematisch weergegeven in de onderstaande afbeelding. Doelen en speerpunten: de strategie, aanpak en uitvoering In de uitvoeringsagenda maken we onderscheid tussen de gekozen strategie, de aanpak en de uitvoering. Hieronder een overzicht van issues en de beoordeling van de haalbaarheid. Doelen en speerpunten Status
Strategie Ons programma helpt onze samenwerking. We boeken vooruitgang op onze doelen, we lopen in de pas in Nederland. + De hoofddoelstelling voor 55% CO2-reductie in 2030 is haalbaar. + Het opwekdoel voor 2030 is nog niet binnen bereik. +/- De geopolitiek (Oekraïne, Iran) heeft onvoorspelbare impact op de energiemarkten en daarmee op gedrag van huis- en gebouweigenaren. +/- Aanpak We hebben een duidelijk beeld bij onze hoofddoelen; de digitale monitor geeft inzicht. + De niet-energetische broeikasgassen zitten niet binnen onze scope, maar vormen relatief een steeds groter aandeel van de CO2-opgave. Moeten we dit heroverwegen? +/- Netcongestie belemmert de voortgang op onze doelen. - Uitvoering Halen van onze doelen gebeurt ook door inspanningen en doelen van derden (inwoners, bedrijven, partners). Ons stakeholdermanagement kan beter. +/- Voor het meten van onze voortgang moeten we het soms doen met matige indicatoren en onvolledige datasets. +/- Legenda: + Gaat goed +/- Aandachtpunt - Knelpunt 2.2 De gemeentelijke inspanningen Capaciteit en budgetten bij de verschillende gemeenten? In totaal zijn er ongeveer 47 fte's werkzaam in de energietransitie in de acht gemeenten van de Achterhoek. Ons gezamenlijke Energieloket heeft een belangrijke rol in de uitvoering van het beleid.
Alle gemeenten behalve Winterwijk maken gebruik van het Energieloket Achterhoek waar ook 26,5 fte's werkzaam zijn. Alle gemeenten hebben budgetten voor de uitvoering van het RU23, dit zijn vaak budgetten vanuit het Rijk. In bijlage 3 de inventarisatie van de beschikbare capaciteit en budgetten per gemeente. Opvallend is: o Winterwijk heeft de meeste mensen in dienst. Dit komt deels doordat ze geen gebruik maken van het Energieloket maar eigen mensen voor deze taken in dienst hebben. Het verschil in resultaat tussen het centrum duurzaam Winterwijk en het Energieloket is niet onderzocht. o Een aantal gemeenten heeft naast de inzet van het Energieloket ook eigen capaciteit op de uitvoering (inwonersadviseurs, energiecoaches e.d.). o De kleinere gemeenten Oost Gelre en Aalten hebben minder mensen in dienst, ze geven aan veel baat te hebben van de regionale samenwerking en het Energieloket. o Doetinchem is de grootste gemeenten en heeft relatief, gezien de hoeveelheid inwoners, minder mensen in dienst voor de Energietransitie dan de andere gemeenten. In absolute aantallen heeft Doetinchem een gemiddeld aantal fte’s op energietransitie. o Er zijn vanuit het Rijk verschillende budgetten beschikbaar voor de uitvoering van het klimaatakkoord. Deze budgetten zijn op dit moment toereikend. In de toekomst is vooral voor de warmtetransitie meer budget nodig.
De gemeentelijke inzet voor regionale werkzaamheden, de koppeling met RU23 en speerpunten Er is gekeken in welke mate de gemeente aangehaakt is bij het regionale werkzaamheden, zoals bij werkgroepen, de RU23 en de activiteiten bij de speerpunten uit het RU23. Er zijn veel onderwerpen waar we regionaal in optrekken, dit gebeurt in regionale werkgroepen. Niet elke werkgroep is evenveel werk, sommige werkgroepen hebben meer werk en taken dan andere. In een werkgroep is niet elke gemeente vertegenwoordigd, maar dit hoeft ook niet. Er is in kaart gebracht hoeveel elke gemeente bijdraagt aan de regionale werkzaamheden. Ook hier is rekening gehouden met de grootte van de gemeente en de zwaarte van de taak in de werkgroep. We concluderen: o Alle gemeenten zijn aangehaakt bij de werkgroepen, en er zijn verschillen in inzet. o De gemeente Berkelland heeft een leidende rol in de regio, Oude IJsselstreek volgt. o In de inventarisatie (bijlage 3) blijkt dat Doetinchem en Winterwijk in minder werkgroepen zitten dan andere gemeenten. Echter beide gemeenten zijn wel actief in een aantal grotere werkgroepen, en werkgroepen met veel taken. De inbreng van beide gemeenten in regionale werkzaamheden is daarmee voldoende. o Gemeente Bronckhorst blijft wat achter bij de inzet in regionale werkgroepen. o Alle gemeenten werken vanuit het RU23 en aan de 7 speerpunten uit het RU23.
o Het verwerken en borgen van het programma in een jaarplan en het vermelden in de P&C cyclus is nog niet overal in dezelfde mate ingeregeld. o De gemeenten zijn in meer of mindere mate actief en succesvol op de 7 speerpunten. In bijlage 3 (3.3.2) staat een weergave. De gemeentelijke inspanningen: de strategie, aanpak en uitvoering In de uitvoeringagenda maken we onderscheid tussen de gekozen strategie, de aanpak en de uitvoering. Hieronder een beoordeling. De gemeentelijke inspanningen Status Strategie Alle gemeenten werken vanuit het RU23 en aan de 7 speerpunten uit het RU23. + Het borgen van het RU23 in een jaarplan en/of de P&C cyclus voor de langere termijn is niet overal voldoende ingeregeld. Commitment is niet altijd even duidelijk. +/- Aanpak Alle gemeenten zijn aangehaakt bij de regionale overleggen en werkgroepen, verschillen in inzet is verklaarbaar. + We hebben een gezamenlijke digitale werkomgeving via DatalabGO. + Uitvoering De huidige bemensing in de werkgroepen heeft structureel tijdgebrek. Onvoldoende capaciteit voor alle activiteiten. - We zijn niet ‘in control’ van onze werkvoorraad. Vaak overkomt het werk ons, en kunnen we onvoldoende terecht bij regionale werkgroepen of expertise. - Legenda: + Gaat goed +/- Aandachtpunt - Knelpunt 2.3 De regionale samenwerking Er wordt veel samengewerkt en alle gemeenten geven aan daar baat bij te hebben.
Alle gemeenten zijn blij met de regionale samenwerking. We profiteren allen dat we gezamenlijk optrekken, van de werkgroepen, de overlegstructuren e.d. Er is een wens naar een doorontwikkeling van de samenwerking. Veel dingen gaan goed, maar 100% tevreden zijn we nog niet. Er is commitment voor meer regionale samenwerking (zie bijlage 2 en 3). Wel moeten de voorwaarden van deze samenwerking goed worden uitgewerkt. Er zijn ook suggesties gedaan voor verbeteringen, hierover meer in hoofdstuk 3. De samenwerking is nog niet zoals we onszelf dat in 2023 wel beloofd hebben Voor de regionale samenwerking (governance) zijn afspraken gemaakt in de RU23. Deze afspraken hebben we vergeleken met de actuele werkwijze. Uit die vergelijking komt een heel duidelijke ‘gap’ naar voren: we besturen de samenwerking nog niet helemaal zoals we onszelf dat in 2023 wel beloofd hebben. Hieronder een aantal voorbeelden van governance afspraken uit de vastgestelde van RU23 die we nog onvoldoende invulling geven om de ‘gap’ te illustreren. o Elke portefeuillehouder heeft voldoende mandaat en ruggespraak met het eigen college om besluiten te nemen in het Bestuurlijk Afstemmingsoverleg Duurzaamheid (BAO). De agenda van het BAO delen we ter kennisgeving met de Achterhoekse colleges.
(RU23, 2.3.1) o Het BAO-duurzaamheid is er ook om bij gelegenheid ook aanpalende onderwerpen (bijvoorbeeld: circulariteit; niet-energetische broeikasgassen) af te stemmen. (RU23, 2.3.1) o Elke Duurzaamheidscoördinator (Duco) heeft voldoende mandaat, doorzettingsmacht, begrotingsruimte, tijd en de capaciteiten te hebben om werkzaamheden uit te voeren en te delegeren. (RU23, 2.3.2) o Het Duco-overleg wijst ook een programma-secretaris aan. Deze ondersteunt het Duco-overleg en de voorzitters van de werkgroepen bij uitvoering en bij de monitoring van de samenwerking. (RU23, 2.3.1). o Er is personele en inhoudelijke overlap tussen de RES Achterhoek en dit regionale uitvoeringsprogramma energietransitie. Een onderdeel van de professionaliseringsslag is om efficiëntie in inzet van mensen en middelen tussen beiden te organiseren, en een heldere afbakening. Een aantal operationele samenwerkingsonderdelen is onvoldoende op orde. Ook uit de inventarisatie (bijlage 2 en 3) blijkt dat er op het gebied van samenwerking kritische noten zijn; o We runnen de RU23 en de overlapping met de RES niet op het niveau van professioneel programmamanagement. Deze expertise missen we. o We hebben geen volledig beeld welke middelen de samenwerking tot haar beschikking heeft en we hebben geen goede afspraken hoe we daarover besluiten. We hebben geen programmabegroting.
o We hebben onvoldoende grip op het verdelen (prioriteren) van het werk en monitoren de inzet in werkgroepen niet. We hebben hier ook geen goede meetindicatoren voor kunnen vinden. De regionale samenwerking: de strategie, aanpak en uitvoering In de uitvoeringagenda maken we onderscheid tussen de gekozen strategie, de aanpak en de uitvoering. Hieronder een beoordeling. De regionale samenwerking Status Strategie De intenties zijn goed en we werken aan gezamenlijke doelen. + We voelen ons collega’s in 1 samenwerkingsteam. + We hebben onze uitvoeringsorganisaties Energieloket, DOA en ODA. + Aanpak Voorstellen gaan vaak in consensus, lastige vraagstukken zijn we in staat in samenwerking op te lossen. + Er gaat wel veel tijd verloren in overdracht en afstemming. +/- Het ‘huishouden’ van de samenwerking is niet op orde. We runnen ons programma niet op het niveau van professioneel programmamanagement. Onze mensen- en middeleninzet is ongecoördineerd. - Uitvoering Halen van onze doelen gebeurt ook door inspanningen en doelen van derden (inwoners, bedrijven, partners). Hen betrekken in de samenwerking moet beter. +/- Het aansturen en monitoren van regionale werkgroepen is onvoldoende. - Legenda: + Gaat goed +/- Aandachtpunt - Knelpunt 2.4 De vooruitblik naar 2035 Met het akkoord van Groenlo werken we toe naar een Energieneutrale Achterhoek, uiterlijk in 2050.
We hebben afgesproken steeds met een tijdshorizon 10 jaar vooruit te kijken. Er zijn recent veel bovengemeentelijke doelstellingen vastgesteld waar we nog niet voldoende kans voor hebben gehad om te analyseren op impact op Achterhoekse schaal. In bijlage 4 een overzicht van de externe ontwikkelingen die de context van RU23 in de komende jaren zullen bepalen. De vooruitblik na 2035; de strategie, aanpak en uitvoering In de uitvoeringagenda maken we onderscheid tussen de gekozen strategie, de aanpak en de uitvoering. Hieronder een beoordeling. De vooruitblik naar 2035 Status Strategie 2030 hebben we in beeld. + We hebben nog geen doelen voor 2035 en 2040. +/- Het beeld van de haalbaarheid van Energieneutraliteit in 2050 is niet helder. - Aanpak We hebben geen aanpak voor de opschaling en benodigde middelen, met name voor de warmtetransitie. +/- Uitvoering Afstemming met provincie en 8RHK over beleidsontwikkelingen verschilt per proces en vaak via een individuele gemeente in plaats van op regionale schaal. +/- De afstemming met nationale programma’s (RES, NPLW) loopt wel op regionale schaal, maar wordt ingevuld met tijdelijke budgetten en bemensing. Geen dekking voor invulling na 2027.
_ Legenda: + Gaat goed +/- Aandachtpunt - Knelpunt 3 Aanbevelingen, waar kunnen we verbeteren? Het Regionaal Uitvoeringsprogramma Energietransitie Achterhoek (RU23) bestaat uit twee delen: een inhoudelijk en cijfermatig deel ‘deel 1’ met doelstellingen en een ‘deel 2’ gericht op hoe we de regionale samenwerking invullen. Een goede samenwerking komt de inhoudelijke doelen ten goede. De conclusie uit hoofdstuk 2 is dat we voor het inhoudelijk deel we redelijk op schema zitten. Het eerste hoofddoel voor 2030 is binnen bereik, maar voor het tweede hoofddoel gericht op 2050 is nog veel werk te doen. Voor het tweede deel over “het hoe” of “governance van de samenwerking” is de huidige samenwerking een stevige goede basis. We kennen onze doelen, monitoren onze voortgang, we zijn een goed samenwerkend netwerk en de sfeer is collegiaal. Maar er is ook ruimte voor verbeteringen. We zijn kritisch op onszelf; het piept en kraakt bij onze capaciteit, het coördineren van de samenwerking kan beter, we maken bij onze bestuurders niet altijd duidelijk wat we van hen vragen en we hebben geconstateerd dat we de afspraken over de samenwerking RU23 (deel 2) niet altijd in praktijk brengen. In dit hoofdstuk kijken we vooruit, er zijn aanbevelingen geformuleerd op basis van de resultaten en conclusies uit hoofdstuk 2 en de bijlagen.
Waarin kunnen we de uitvoering verbeteren om de doelen van het Akkoord van Groenlo te halen? De aanbevelingen zijn in 3 delen aangegeven: de doelen en speerpunten, de gemeentelijke inspanningen en de regionale samenwerking. Voor de vooruitblik naar 2035 zijn geen aanbevelingen. Tot slot is een paragraaf gewijd aan aanbevelingen voor het vervolg. 3.1 Aanbevelingen voor het behalen van de doelen en speerpunten Aanbeveling voor het behalen van de doelen De conclusie is dat het eerste hoofddoel binnen bereik is. Voor het tweede hoofddoel is nog veel te doen. Vooral voor de opwek van duurzame energie is nog veel te doen. Er is geen directe aanbeveling voor deze hoofddoelen. Door het opvolgen van de overige aanbevelingen in dit hoofdstuk komen de hoofddoelen ook dichterbij. Aanbevelingen voor het behalen van de speerpunten: 1. Voor een aantal speerpunten extra inspanningen nodig zijn om de doelen te kunnen halen. De aanbeveling is om binnen de werkgroepen meer aandacht te geven aan deze deze actiepunten, hier meer projecten en activiteiten voor te ontplooien. Hoe we dit gaan doen is nu nog niet duidelijk.
Het gaat dan om de volgende speerpunten: • 36.000 extra woningen met een (hybride) warmtepomp • Verdubbeling van het aandeel woningen met zonnepanelen • Alle gebouwen (niet woningen) verduurzamen naar minimaal label B (label B of beter) • 12,5% van de warmtevraag van gebouwen (niet woningen) invullen via (hybride) warmtepomp • RES-doelen wind op land en zon op gebouw 2. De concrete aanbeveling is om hiervoor samen met de relevante stakeholders zoals het Energieloket Achterhoek, het Centrum Duurzaam Winterswijk en het Duurzaam Ondernemerscentrum Achterhoek (DOA) aanvullende aanpakken te bedenken en indien mogelijk uit te voeren gericht op woningen en overige gebouwen. Dit met als doel om in de periode t/m 2030 een extra versnelling te realiseren. De planvorming hiervoor zou in 2026 afgerond moeten worden, zodat vanaf 2027 gestart kan worden met de uitvoering. 3. Gemeenten geven het goede voorbeeld wat betreft het verduurzamen van overige gebouwen (niet woningen), door het gemeentelijke vastgoed versneld te verduurzamen. Hanteer hiervoor als uitgangspunt dat alle gemeentelijke gebouwen uiterlijk in 2040 energieneutraal moeten zijn, tenzij er sprake is van warmtenetontwikkelingen op die locatie. Op deze manier geven we als gemeenten ook het goede voorbeeld aan inwoners en bedrijven, die zelf uiterlijk in 2050 aardgasvrij moeten zijn. 4.
We boeken vooruitgang in de CO₂-reductie van de gebouwde omgeving, via het besparen van energie en het duurzaam opwekken van energie. Dat heeft wel tot gevolg dat de opgave voor CO2-reductie steeds meer bij de niet-energetische CO2-uitstoot (bv. methaan) komt te liggen. Met alleen een focus op de gebouwde omgeving en de duurzame opwek gaan we de noodzakelijke CO2-reductie na 2030 waarschijnlijk niet realiseren. Aanbeveling daarom is om bij het bepalen van nieuwe regionale doelen en speerpunten voor de periode na 2030, opnieuw te bekijken of de focus op (alleen) de gebouwde omgeving nog wel de juiste is. 3.2 Aanbevelingen met betrekking tot de gemeentelijke inspanningen Aanbeveling m.b.t. capaciteit en budgetten 1. De budgetten voor de energietransitie moeten inzichtelijk zijn en aangewend worden voor de uitvoering van het RU23 én het gemeentelijke programma over energietransitie. De middelen die het Rijk beschikbaar stelt voor de uitvoer van het klimaatakkoord (zoals CDOKE en de opvolgers hiervan) worden ook hiervoor aangewend. 2. Elke gemeente werkt toe naar een capaciteitsinzet zoals voor de energietransitie zoals in het ROB 1 is aangegeven. De capaciteit is afhankelijk van de grootte van de gemeente en varieert van 15 fte's voor kleine tot 30 fte's voor middelgrote gemeenten. Het is dus de gecombineerde inzet van een gemeente op gemeentelijk en regionaal niveau. 3.
Onderzoeken of de manier van werken op uitvoeringsniveau, dus het contact van de energiecoaches, de klant- en inwonersadviseurs met woningeigenaren, geharmoniseerd kan worden. We nemen de beste praktijken van elkaar over. We combineren de regionale schaalvoordelen met lokale kennis en ervaringen. Aanbeveling m.b.t. regionale werkzaamheden, de koppeling RU23 en de speerpunten 1. Alle gemeenten zetten zich relatief, afhankelijk van de grootte van de gemeente, in gelijke mate in voor de regionale werkzaamheden. De gemeenten die op dit moment minder regionale inzet hebben worden actiever. 2. De tips uit bijlage 3 (paragraaf 3.4) opvolgen: • capaciteit en de aansturing van het programma moet op orde zijn; • hou de focus vast op de RU23; • schakel gezamenlijk expertise in op deelonderwerpen; 1 Het ROB onderzoek dat aan deze fte inschatting ten grondslag ligt is te vinden op: www.raadopenbaarbestuur.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/02/21/onderzoek-kosten- decentralehttp://www.raadopenbaarbestuur.nl/site/binaries/site- content/collections/documents/2024/02/21/onderzoek-kosten-decentrale-uitvoering-van-het-klimaat--en- energiebeleid/Rapport+Kostenonderzoek+klimaat-+en+energiebeleid+-+AEF+en+Improven.pdfuitvoering- van-het-klimaat--en-energiebeleid/Rapport+Kostenonderzoek+klimaat-+en+energiebeleid+-+AEF+en+Improven.pdf • meer aandacht voor bewonersactivatie,
bedrijven, maatschappelijk en gemeentelijk vastgoed; • werk toe naar een efficiënt (regionale) uitvoeringsorganisatie met lokale zichtbaarheid; • leren van elders: kijk naar ervaringen elders. 3.3 Aanbeveling voor het verbeteren van de regionale samenwerking Aanbevelingen m.b.t de regionale samenwerking 1. Professionaliseer de governance van de samenwerking en hiervoor advies te vragen van een externe expert. Het gaat dan om professioneel programmamanagement, opdrachtgeverschap, stroomlijnen van processen beter, afspraken vastleggen, besluitprocessen verhelderen e.d. 2. Maak een duidelijk overzicht hoe de verschillende onderdelen samenhangen en elkaar versterken. Denk daarbij aan de RES (opwek), RU23 (verduurzaming), de warmtetransitie en eventueel het energiesysteem. Daarnaast, maak het eenvoudiger om gezamenlijk experts aan te trekken op deelonderwerpen door het instellen van regionaal budget. 3. Het RU23 krijgt in elke gemeente een plek in de P&C. Vanwege de grillige dekkingsbronnen vanuit Den Haag is het van belang ook gezamenlijkheid in financiën op te zoeken. De regionale programma’s moeten ook een begroting krijgen, gekoppeld aan de P&C-cyclussen van de gemeenten. 4. Aansluiten bij de doorontwikkeling van het Energieloket, deze uitwerken en afronden. Denk hierbij aan het programmatische werken, de bestuursopdracht en DVO.
Geef ook aandacht hoe we omgaan met de lokale energiecoaches en inwonersadviseurs. 5. Hou ruimte voor eigen keuzes en experimenten; we maken afspraken over wat we regionaal doen en welke ruimte er is voor lokale initiatieven. Zo behouden we lokale competenties. 6. We zoeken meer samenwerking met andere gremia en stakeholders. Het RU23 is nu te veel alleen een gemeentelijke aangelegenheid. We moeten wel meer werk maken van ons gezamenlijke verhaal, zeker voor de horizon richting 2050. Anderen willen we mede-eigenaar maken van dit verhaal. 7. Houding en gedrag: we willen open en eerlijk naar elkaar zijn, en elkaar aanspreken op gedrag of resultaten. Dit kan door bijvoorbeeld structureel samenwerkdagen op locatie te organiseren, en intervisie houden over hoe we samenwerken en vergaderen (besluiten). 3.4 Vervolgstappen Voor het verbeteren van de regionale samenwerking realiseren we ons dat dit een doorgaand proces is, dat is niet morgen geregeld. Daar speelt mee dat de werkdruk van alle collega’s al erg hoog is, waardoor ook de bijdrage aan de regionale samenwerking regelmatig onder druk staat. We moeten continu keuzes maken. Tegelijkertijd duurt het hierdoor langer om de regionale samenwerking te verbeteren, verder te professionaliseren en efficiënter te maken.
Terwijl je juist zou willen dat de regionale samenwerking je als gemeente zoveel helpt ontzorgen en versnellen, dat het alleen maar logisch is om zoveel mogelijk tijd in de regionale samenwerking te steken. Om de ‘kip en het ei’ situatie qua regionale samenwerking te doorbreken is het advies om via een bestuursopdracht een expert in te schakelen om de samenwerkingsvorm te professionaliseren. Bijlagen: 1. Cijfermatige evaluatie van de doelen en speerpunten 2. Regionale samenwerking (Pakhuissessie) 3. Analyse werkwijze gemeenten en samenwerking 4. Vooruitblik naar 2035 Bijlage 1: Cijfermatige evaluatie van de doelen en speerpunten 1.1 Inleiding 1.1.1 Hoofddoelen Akkoord van Groenlo In 2023 hebben de Achterhoekse gemeenten de regionale samenwerking op het gebied van de energietransitie opnieuw bekrachtigd via het Akkoord van Groenlo 3.0 en het daarbij behorende Regionaal Uitvoeringsprogramma Energietransitie Achterhoek (RU23). De hoofddoelen die zijn afgesproken in het Akkoord van Groenlo 3.0 en het RU23 zijn: • Energieneutraal in uiterlijk 2050 • 55% CO₂-reductie in 2030 t.o.v. 1990 1.1.2 Speerpunten Akkoord van Groenlo Vanuit het nationaal Klimaatakkoord en de vertaling naar de Achterhoek is de energie-gerelateerde CO₂- uitstoot in de Achterhoek in beeld gebracht in het RU23.
Binnen het handelingsperspectief van de gemeenten in de energietransitie staan de sectoren elektriciteit en gebouwde omgeving centraal. Er is gekeken op welke speerpunten en subdoelen gemeenten zich het beste kunnen richten, om de doelstelling 55% CO₂-reductie in 2030 en de doelstelling voor een energieneutrale Achterhoek in uiterlijk 2050 te (helpen) realiseren. Uiteindelijk zijn er in het RU23 zeven speerpunten bepaald met voor ieder speerpunt eigen subdoelen (zie de onderstaande figuur 1). Figuur 1 De speerpunten uit de RU23
1.1.3 Monitoren van de hoofddoelen, speerpunten en subdoelen In het Akkoord van Groenlo 3.0 is afgesproken om de doelstellingen en activiteiten waar we op inzetten vast te leggen in een uitvoeringsprogramma met streefcijfers en met een tijdshorizon tot telkens tien jaar vooruit. Er is vastgelegd dat we de voortgang in een gezamenlijk tweejaarlijks proces monitoren en indien nodig de doelstellingen en activiteiten ook herijken. Datalab GO heeft een opdracht van de Achterhoekse gemeenten gekregen voor het monitoren van de energietransitie. Binnen die opdracht heeft Datalab GO het dashboard ‘monitor Akkoord van Groenlo’ opgezet, daarbij ondersteund door de regionale werkgroep Akkoord van Groenlo (+ monitoring). Het monitoring dashboard geeft weer hoe het ervoor staat met de hoofddoelen, de speerpunten en de subdoelen. We meten daarbij sommige subdoelen met afgeleide indicatoren. De indicator geeft een beeld of we op de juiste weg zijn met onze activiteiten om het subdoel te halen. Het door Datalab GO ontwikkelde dashboard ‘monitor Akkoord van Groenlo’ staat op: Monitor Akkoord van Groenlo 1.1.4 Opzet van deze bijlage Deze bijlage, opgesteld door de regionale werkgroep Akkoord van Groenlo, geeft een inhoudelijke toelichting bij het cijfermatige monitoring dashboard van Datalab GO.
In deze bijlage proberen we de belangrijkste bevindingen samen te vatten, de cijfers waar mogelijk te duiden en aanbevelingen te doen die in kunnen helpen bij het realiseren van de hoofddoelen, speerpunten en subdoelen. In deze bijlage behandelen we eerst de hoofddoelen en vervolgens de afzonderlijke speerpunten. Er zitten linkjes in de tekst die verwijzen naar de juiste pagina van het monitoring dashboard. De afbeeldingen en grafieken hebben standaard betrekking op de hele Achterhoek (RES-regio Achterhoek), tenzij dit anders wordt vermeld. 1.2 Monitoring hoofddoelen Er zijn twee hoofddoelen in het RU23 namelijk: • 55% CO₂-reductie in 2030 t.o.v. 1990 • Energieneutraal in uiterlijk 2050 1.2.1 Bevindingen hoofddoel CO₂-reductie Wat betreft de doelstelling 55% CO₂-reductie in 2030 t.o.v. 1990 kijken we in deze monitor alleen naar de energetische CO₂ -uitstoot voor de speerpunten van de gemeente, namelijk de gebouwde omgeving en de elektriciteit. Deze CO₂ -uitstoot is op basis van de monitor gedaald van 1161 kton (1990), naar 825 kton (2022) en uiteindelijk naar 597 kton (2023). Dit is weergegeven in figuur 2. De procentuele daling van de CO₂-uitstoot t.o.v. 1990 bedroeg daarmee 29 % t/m 2022 en 49 % t/m 2023. De hoofddoelstelling voor 55% CO₂ -reductie in 2030 lijkt daarmee haalbaar.
Bij het onderdeel CO₂ -uitstoot door elektriciteit zijn er grote verschillen tussen de gemeenten. In de gemeente Oude IJsselstreek is op basis van de monitor vanaf 2022 sprake van een neutrale (nul) of zelfs negatieve CO₂ -uitstoot voor het onderdeel elektriciteit. Ook de gemeenten Berkelland en Winterswijk gaan vanaf 2023 ook richting een neutrale (nul) uitstoot. Bij de andere gemeenten (Aalten, Bronckhorst, Doetinchem, Montferland en Oost Gelre) is er een lichte daling van de CO₂ -uitstoot voor het onderdeel elektriciteit. De verklaring hiervoor is dat er in Oude IJsselstreek sinds 2022 veel windenergie wordt opgewekt en dat er sinds 2023 er veel zonne-energie is bijgekomen in de gemeenten Berkelland en Winterswijk. Deze realisaties zien we terug in deze cijfers. Figuur 2: CO2-uitstoot (equivalenten) voor gebouwde omgeving en elektriciteit (kton per jaar) 1.2.2 Bevindingen hoofddoel energieneutraal Wat betreft de doelstelling Energieneutraal in uiterlijk 2050 kijken we niet alleen naar de gebouwde omgeving, maar naar het totale energieverbruik en de totale duurzame opwek. In 2023 werd volgens de monitor 15% van de in de Achterhoek benodigde energie duurzaam opgewekt in de regio. Het totale bespaardoel voor 2030 lijkt daarmee bereikt, het opwekdoel voor 2030 is nog niet binnen bereik.
Wat betreft de realisatie van het bespaardoel voor 2030 moeten we ons realiseren dat de geopolitieke situatie rond de oorlog in Oekraïne en de daaropvolgende energiecrisis waarschijnlijk impact hebben gehad op de realisatie van extra energiebesparing door huis- en gebouweigenaren. De komende jaren zal duidelijk worden of hier sprake is van een eenmalig effect of een structurele gedragsverandering. Om energieneutraal te worden moeten de lijnen in de onderstaande afbeelding (figuur 3) elkaar raken, dan zijn we 100% energieneutraal. In 2022 zaten we op 13% energieneutraal, dat is in een jaar verhoogd naar 15%. Op basis van dat tempo zijn er nog ruim 40 jaar bezig om energieneutraal te worden. Er is dus nog een hoop te doen!
Figuur 3 Totaal energieverbruik en aandeel hernieuwbare energie (beide in TJ cijfers worden geactualiseerd zodra ze beschikbaar komen) 1.2.3 Overige opmerkingen • De bronnen die we voor het monitoren van de hoofddoelen van de monitor gebruiken bevatten nu gegevens tot en met 2023. Hierdoor is de monitor nog niet heel actueel wat betreft deze indicatoren. Er zijn op dit moment helaas geen actuelere gegevens beschikbaar. Bij de afzonderlijke speerpunten en subdoelen zijn er wel gegevens tot 2024 of zelfs 2025 beschikbaar. • We moeten ons realiseren dat de monitor uitgaat van de CO₂-uitstoot van de gebouwde omgeving en de elektriciteit. De energetische CO₂-uitstoot van de landbouw, transport en industrie is hier geen onderdeel van. Ook de niet-energetische CO₂-uitstoot van landbouw en energie is hierin niet opgenomen. • In 2022 bedroeg de totale energetische CO2-uitstoot in de Achterhoek 1463 kton, in 2023 is dit gedaald naar 1286 kton (-12%). De totale niet-energetische CO2-uitstoot bedroeg in 2022 1066 kton, in 2023 is deze minimaal dit gedaald naar 1062 kton (-0,3%). Doordat de energetische CO₂- uitstoot sneller daalt dan de niet-energetische CO₂-uitstoot verschuift de opgave in de Achterhoek steeds meer naar het niet-energetische deel (in 2023: 55% energetisch, 45% niet- energetisch).
Aandachtspunt is om hier in de doorontwikkeling van de Akkoord van Groenlo opgave rekening mee te houden in relatie tot de doelen die we nastreven en de speerpunten die we kiezen. Met alleen een focus op de gebouwde omgeving en de duurzame opwek gaan we de noodzakelijke CO₂-reductie na 2030 waarschijnlijk niet realiseren.
1.3 Monitoring van de 7 speerpunten 1.3.1 Speerpunt 1 – Huishoudens isolatie Speerpunt 1 (SP1) gaat over besparing bij huishoudens door isolatie. De doelen zijn: • | 623 TJ besparing op de warmtevraag t.o.v. 2022 • | 36.000 woningen verduurzamen naar label B Bij het monitoren van de besparing op de warmtevraag is gekozen voor een vertaalslag naar het monitoren van de aardgasvraag. Het is op basis van deze gegevens niet mogelijk om te bepalen welk deel van de aardgasbesparing door SP1 (besparing bij huishoudens door isolatie) en welk deel door SP2 (besparing bij huishoudens via duurzame verwarming) veroorzaakt wordt. We nemen daarom het doel voor SP1 en SP 2 samen. Het bijbehorende bespaardoel is dan ongeveer 542 TJ (niet alle warmtevraag betreft aardgas). Dat betekent dat de gecombineerde aardgasbesparing die we via SP1+SP2 willen realiseren in totaal 542 + 1145 = 1687 TJ bedraagt. Bevindingen woningen besparing op de warmtevraag • | Het totale besparingsdoel voor 2030 voor SP1 en SP2 lijkt haalbaar. Het aardgasverbruik woningen is gedaald van 5125 TJ (2022), naar 4318 TJ (2023) en uiteindelijk naar 4475 TJ (2024). Dat is een daling van 650 TJ in twee jaar (-13%). Daarmee is in twee jaar tijd 39% van de bespaardoelstelling voor 2030 van SP1 en SP2 bereikt.
• | Op basis van het aardgasverbruik woningen per gemeente heeft de gemeente Oude IJsselstreek de grootste aardgasbesparing bij woningen gerealiseerd (-14,4%) en de gemeente Doetinchem de kleinste aardgasbesparing (-11,0%). De onderlinge verschillen tussen de gemeenten zijn echter klein. • | Vanaf 2022 is er een sterke daling zichtbaar en in 2024 zien we een lichte stijging van het aardgasverbruik. We kunnen op dit moment nog niet inschatten of de stijging van het aardgasverbruik in 2023 een trendbreuk is of een eenmalig incident. Figuur 4 Aardgasverbruik woningen (TJ, temperatuur gecorrigeerd) Bevindingen woningen verduurzamen naar label B • | Eind 2025 hadden 43.630 woningen in de Achterhoek een energielabel B of beter, dat is 32% van de totale woningvoorraad (+/- 137.000 woningen). Houd er rekening mee dat ongeveer | de helft van de woningen geen energielabel heeft | en dat nieuwbouwwoningen (met energielabel) in deze aantallen zijn meegenomen. De nauwkeurigheid van deze indicator voor het monitoren van het hoofddoel (aardgasbesparing) is hierdoor beperkt. • | Er is sinds 2022 sprake van een stijging van 11.902 woningen met energielabel B of beter, daarmee is 33% van de 2030 doelstelling gehaald. Ook hierbij moeten we ons realiseren dat nieuwbouwwoningen in deze aantallen zijn meegenomen.
• | De gemeenten Doetinchem, Oost Gelre en Berkelland zijn de relatieve koplopers wat betreft deze energielabel indicator. De gemeenten Montferland, Bronckhorst en Oude IJsselstreek de relatieve achterblijvers. Ook hier zijn de onderlinge verschillen klein. Figuur 5 Toename van aantal woningen met energielabel B of beter (aantal) in de Achterhoek 1.3.2 Speerpunt 2 – Huishoudens verwarming Speerpunt 2 (SP2) gaat over het overstappen van het gebruik van aardgas voor de verwarming | naar duurzame warmtebronnen. De doelen zijn: • | Gasgebruik daalt van 5450 TJ (2022) naar 4305 TJ (2030), oftewel minus 1145 TJ • | 36.000 extra woningen met (hybride) warmtepomp Bevindingen duurzame warmte bij woningen Zoals bij SP1 aangegeven is ervoor gekozen om de doelen qua aardgasbesparing voor SP1 en SP2 te combineren. Dat betekent dat de aardgasbesparing die we via SP1+SP2 willen realiseren in totaal 542 + 1145 = 1687 TJ bedraagt. Zie voor de resultaten qua aardgasbesparing de tekst onder SP1. • | Eind 2024 hadden +/- 10.000 woningen in de Achterhoek een (hybride) warmtepomp, dat is ongeveer 7% van de totale woningvoorraad | . In deze cijfers worden ook nieuwbouwwoningen meegenomen. • | In de jaren 2023 en 2024 zijn er +/- 3.000 woningen per jaar bijgekomen met een (hybride) warmtepomp.
Het doel voor 2030 van 36.000 extra | woningen met een (hybride) warmtepomp lijkt daarmee nog niet binnen bereik. Om deze doelstelling te halen moeten er vanaf 2025 jaarlijks +/- 5.000 woningen van een (hybride) warmtepomp worden voorzien. Het is daarbij belangrijk om te constateren dat er de laatste jaren geen groei (meer) zit in het aantal (hybride) warmtepompen dat landelijk geplaatst wordt. Tegelijkertijd lijkt een aantal van 5000 woningen per jaar niet onrealistisch, helemaal als de landelijke regels op dit gebied aangescherpt zouden worden. • | De gemeenten Montferland, Oude IJsselstreek en Oost Gelre zijn de relatieve koplopers wat betreft deze (hybride) warmtepomp indicator. De gemeenten Berkelland en Winterswijk zijn de relatieve achterblijvers. Figuur 6 Toename woningen met (hybride) warmtepomp (aantal, cumulatief) 1.3.3 Speerpunt 3 – Huishoudens Zon-PV Speerpunt 3 (SP3) gaat over het meer zonne-energie bij woningen. De doelen zijn: • | Opbrengst Zon-PV stijgt van 615 TJ (2022) naar 1196 TJ (2030), oftewel plus 581 TJ • | Verdubbeling van het aantal woningen met zonnepanelen Bevindingen Zon-PV bij huishoudens • | In 2024 lagen er op 47% van de woningen zonnepanelen. Daarmee doet de Achterhoek het relatief goed, in heel Nederland liggen er op 36% van de woningen zonnepanelen.
• | In 2025 lagen er op woningen +/- 65.000 zonnepaneel installaties, die samen +/- 800 TJ aan duurzame energie opwekken. Daarmee is er sinds 2022 185 TJ aan opwekcapaciteit toegevoegd, wat gelijk staat aan 32% van de doelstelling. • | De doelstelling voor 2030 lijkt moeilijk haalbaar, hiervoor moet er vanaf 2026 jaarlijks 80 TJ aan opwekcapaciteit toegevoegd worden. • | Reden voor het feit dat minder inwoners voor zonnepanelen kiezen is waarschijnlijk het afschaffen van de salderingsregeling vanaf 2027 en de onzekerheid rondom terugleverkosten. • | De gemeenten Berkelland, Oost Gelre en Bronckhorst hebben het grootste percentage van het doel (verdubbeling aantal installaties) gerealiseerd, de gemeenten Montferland, Doetinchem en Aalten hebben de laagste groei gerealiseerd. Daar moet wel bij opgemerkt worden dat Montferland in 2024 al het hoogste percentage aan zonnepanelen had van de Achterhoek (58%). • | Hoewel de doelstellingen erg ambitieus zijn, in de praktijk moeten dan bijna alle woningen van zonnepanelen worden voorzien, zijn er wel mogelijkheden om de opbrengst van zon-pv te verhogen. Bijvoorbeeld door te communiceren dat zonnepanelen nog steeds een goede verduurzamingsmaatregel zijn en nog steeds voldoende opleveren.
En dat er steeds meer mogelijkheden komen om het directe eigen verbruik van zonnepanelen te verhogen, waardoor de energierekening daalt en inwoners meer in hun eigen energiebehoefte kunnen voorzien. Daarnaast zou een deel van de extra opwekcapaciteit gerealiseerd kunnen worden door bij vervanging voor nieuwere zonnepanelen te kiezen met een hogere opwek per vierkante meter. Figuur 7 Zonnepaneel installaties op woningen (aantal) 1.3.4 Speerpunt 4 – Gebouwen besparing Speerpunt 4 (SP4) gaat over het verminderen van de warmtevraag en het overstappen op duurzame warmte bij niet-woningen. De doelen zijn: • Aardgasverbruik daalt van 1483 TJ (2022) naar 997 TJ (2030) (minus 486 TJ) • Alle gebouwen verduurzamen naar minimaal label B • 12,5% van de warmtevraag wordt door (hybride) warmtepomp ingevuld Bevindingen daling aardgasverbruik gebouwen • Het aardgasverbruik niet woningen is o.b.v. de monitor gedaald van 1755 TJ (2022), naar 1569 TJ (2023) en uiteindelijk naar 1415 TJ (2024). Dat is een daling van 340 TJ in twee jaar (-19%). Daarmee is op basis van deze cijfers in twee jaar tijd 70% van de bespaardoelstelling bereikt.
• We moeten ons realiseren dat het doel van 997 TJ aardgasverbruik in 2030 in de monitor wat vertekent, omdat volgens de RU23 het aardgasverbruik in 2022 1483 TJ was. Volgens de monitor was dit 1755 TJ. Dit verschil komt door een verschil in de peildatum van de gebruikte bronnen. Hierdoor realiseren we als we het doel van 997 TJ bereiken een grotere aardgasbesparing (758 TJ i.p.v. 486 TJ). We gaan ervanuit dat in het RU23 het bepaalde doel qua aardgasbesparing gerelateerd is aan de CO2-reductie die we willen realiseren, oftewel dat een besparing van 486 TJ nodig is om dit doel te halen. Daarom is de redenatie in deze bijlage dat we 70% van de doelstelling behaald hebben. In de volgende versie van de monitor bekijken we de correctheid van deze aannames opnieuw. Figuur 8 Aardgasverbruik niet woningen (TJ) Bevindingen gebouwen naar label B of beter • In de periode 2023 t/m 2025 zijn er 610 gebouwen bij gekomen met energielabel B of beter. Eind 2025 hadden 2400 gebouwen een energielabel B of beter. In totaal waren er eind 2025 18.350 gebouwen (geen woningen) in de Achterhoek. Daarmee heeft 13% van de gebouwen een energielabel B of beter. De doelstelling om alle gebouwen te verduurzamen naar gemiddeld label A/B lijkt hiermee niet binnen bereik.
• De gemeenten Oude IJsselstreek, Doetinchem, Aalten en Winterswijk zijn de relatieve koplopers wat betreft de stijging van het aantal niet woningen met label B of beter. De gemeenten Berkelland, Bronckhorst, Oost Gelre en Montferland zijn de relatieve achterblijvers. Sowieso ligt er voor alle gemeenten nog een grote opgave om de subdoelstelling qua energielabels te halen. Figuur 9 Aantal niet woningen energielabel B of beter
Bevindingen gebouwen met (hybride) warmtepomp • | In 2025 was er sprake van 664 gebouwen die via een (hybride) warmtepomp verwarmd worden. Daarmee heeft 3,6% van de gebouwen een (hybride) warmtepomp. De doelstelling om 12,5% van de warmtevraag via een (hybride) warmtepomp in te vullen lijkt hiermee niet binnen bereik. Kanttekening is dat de bron voor deze gegevens de ISDE-subsidie is, waardoor deze cijfers niet heel nauwkeurig zijn. Figuur 10 Aantal niet woningen met (hybride) warmtepomp 1.3.5 Speerpunten 5 t/m 7 (RES) De speerpunten 5 t/m 7 zijn gelieerd met de RES. We nemen ze daarom samen en halen de getallen uit de laatste voortgangsrapportage van de RES SP5: Zon op gebouwen Doelen 2030: • | Opbrengst zon-pv stijgt van 0,16 TWh (2022) naar 0,35 TWh (2030) • | Verdubbeling van de productie SP6: Wind op land Doelen 2030: • | Opbrengst wind op land stijgt van 0,165 TWh (2022) naar 0,546 TWh (2030) • | Realisatie minimaal 23 windmolens van 5,5 MW SP7: Zon op veld Doelen 2030: • | Opbrengst zon op veld stijgt van 0,066 TWh (2022) naar 0,21 TWh (2030) • | 140 ha zonneparken in de pijplijn worden gerealiseerd Bevindingen SP5 t/m SP7 • | Op 1 januari 2025 wordt in totaal 0,581 TWh per jaar aan grootschalige duurzame energie opgewekt in de Achterhoek.
Daarnaast is er voor 0,145 TWh aan grootschalige initiatieven waarvan verwacht wordt dat dit met een bepaalde slagingskans op afzienbare termijn gerealiseerd kan worden (harde pijplijn). Op basis van de huidige gerealiseerde projecten en de harde pijplijn zal de Achterhoek 0,725 TWh per jaar aan duurzame energie gaan produceren. Dit is 54% van het RES Achterhoek doel van 1,35 TWh voor 2030. • Wanneer we kijken naar de verschillen per gemeente valt de grote bijdrage van de gemeente Oude IJsselstreek op. Wind neemt in die gemeente een groot deel van de realisatie voor haar rekening. Het windvermogen telt relatief hard mee door de drie à vier keer grotere bedrijfstijd van wind ten opzichte van zon. Ook de gemeenten Berkelland en Winterswijk hebben een grote bijdrage door groei in realisatie van zon op veld. • In de RES 1.0 is het doel voor de opwek via grootschalige zon op gebouw in de Achterhoek vastgesteld op 0,35 TWh per jaar. In de RES 1.0 is ook aangegeven dat er een actieplan opgesteld diende te worden om deze doelstelling te kunnen realiseren. Inmiddels lijkt 0,35 TWh per jaar een ambitie die is ingehaald door de tijd. Door onder meer netcongestie is het zeer de vraag of deze opgave nog realistisch is. • We hebben in RES 1.0 afgesproken om minimaal 0,546 TWh per jaar via wind op land op te wekken. Inmiddels is 0,158 TWh ofwel ca.
30% van het Achterhoekse RES 1.0 windbod gerealiseerd. • In de RES 1.0 is het doel voor de opwek via grootschalige zon op veld in de Achterhoek vastgesteld op 0,21 TWh per jaar. Inmiddels is 0,248 TWh per jaar gerealiseerd. Hiermee zijn de doelstellingen voor zon op veld voor de RES Achterhoek dus al ruimschoots gehaald. • Meer informatie over de voortgang van de RES (speerpunten 5 t/m 7) is te vinden in de monitor en in de voortgangsrapportage RES Achterhoek. Figuur 11 Realisatie opwek duurzame energie in 2025 ten opzichte van het RES 1.0 bod (bron: RES voortgangsrapportage) • In januari 2026 hebben de Achterhoekse gemeenten ingestemd met de RES 2.0.RES 2.0 | RES Achterhoek. Er zijn afspraken gemaakt hoe het niet gealloceerde deel (0,244 TWh) wordt ingevuld. Dit gebeurt grotendeel met windenergie. In de tabel hieronder de verdeling. RES 2.0: verdeling van het niet gealloceerde deel uit de RES 1.0 TWh Wind Winterwijk (neemt een aandeel in de opgave) 0,079 Extra Zon op veld (Winterwijk; cable pooling mogelijk) 0,055 Extra windopgave alle gemeenten (per gemeente gebaseerd op oppervlakte) 0,11 Totaal (TWh) 0,244
Figuur 12 Totaal overzicht opwek duurzame energie in 2021, 2023 en 2025 per gemeente (bron: RES voortgangsrapportage) 1.4 Samenvattende conclusie De conclusie is dat we vooruitgang boeken op allerlei vlakken en een aantal doelen en speerpunten met de huidige inspanningen haalbaar lijken. Tegelijkertijd zijn er een aantal doelen en speerpunten waarop extra inspanningen nodig zijn om de doelen te kunnen halen. Dit wordt schematisch weergegeven in de onderstaande afbeelding. In het hoofddocument ‘Evaluatie Akkoord van Groenlo 3.0 en monitoring RU2023’ staan de aanbevelingen die volgen uit deze conclusies.
Bijlage 2: Regionale samenwerking 2.1. Monitor RU23, een beeld van onze samenwerking Op 22 mei 2025 waren we met de groep van ambtenaren betrokken bij het DUCO-overleg/Akkoord van Groenlo bijeen in het Pakhuis in Zutphen. Het doel was om met elkaar op intervisie-achtige wijze met elkaar te praten over de huidige regionale samenwerking. Wat gaat goed, wat kan beter? Een externe gespreksleider heeft ons hierbij begeleid. Deze bijlage bevat enerzijds een reflectie op deze bijeenkomst. Anderzijds zijn ook aanvullende inzichten die tussen mei 2025 en nu naar voren zijn gekomen vanuit gesprekken rondom de samenwerking verwerkt. Deze bijlage bestaat uit: • conclusies en aanbevelingen aan de samenwerking, • conclusies die aan het einde door de groep en de externe begeleider zijn meegegeven. NB. Een aantal conclusies en aanbevelingen zijn ook van toepassing op de manier waarop we samenwerking in en met ons Energieloket. Inmiddels zijn we daarmee al de nodige stappen verder. 2.2 Conclusies en aanbevelingen De intenties van iedereen zijn gelijk; iedereen onderschrijft de toegevoegde waarde van samenwerken en de ambities uit het Akkoord van Groenlo; en iedereen wil ook leveren. We mogen trots zijn op wat we samen doen en al hebben bereikt. Iedereen wil ook de samenwerking naar een hoger niveau krijgen. Tegelijkertijd zitten we nog wel met een paar vraagstukken die we willen oplossen.
Hieronder staan de belangrijkste oplosrichtingen (A-D). A. Spanning gemeente vs samenwerking onderzoeken; samen naar een nieuw narratief Mensen voelen spanning tussen het werken voor je eigen gemeente en leveren voor de regio. Terwijl het eigenlijk allemaal inhoudelijk over de energietransitie gaat. Wat zijn oorzaken van de spanning? Verschillen de interne en regionale agenda’s zodanig dat het ‘inleveren’ als gemeente (van inhoudelijke prioriteiten, capaciteit, tempo, voorwaarden) voelt als een te grote concessie? Zijn de gemeentelijke organisaties wel voldoende gecommitteerd? ➔ In de beleidsevaluatie AvG de onderlinge verschillen en spanning constateren. We zullen met aanbevelingen aan de 8 colleges komen voor bijsturing van gemeentelijk beleid en/of RU23. ➔ De raadskaders AvG en RES staan niet ter discussie. We moeten wel meer werk maken van ons gezamenlijke verhaal, zeker voor de horizon richting 2050. Anderen willen we mede-eigenaar maken van dit verhaal. B. Opdrachtgeverschap en governance professionaliseren We hebben onvoldoende sturing op de verschillende onderdelen van de samenwerking. Hieronder scharen we ook de RES en 8RHK. Met als gevolg onvoldoende samenhang, gemiste koppelkansen, gebrek aan inzicht over de voortgang.
Wie is de opdrachtgever van de werkgroepen en wie volgt de voortgang? Hoe monitoren en verdelen we tijd/geld/kwaliteit over de activiteiten van de werkgroepen, wie beslist daarover? We hebben ook geen structureel werkwijze voor het opstarten (en afronden) van werkgroepen of activiteiten. We doen het nu op basis van ‘het ad hoc goede idee’, collegiaal vertrouwen en een ‘geen bezwaar, laat maar gaan’-houding. ➔ Advies: expertise inschakelen die ons als professionals werkenderwijs gaat bijscholen in het voeren van professioneel programmamanagement en opdrachtgeverschap. De regionale programma’s RES (opwek), RU (verduurzaming), warmte (apart programma?) en toekomstig ES (energiesysteem) moeten een goede governance krijgen. ➔ Advies: stel een regionaal programmateam samen die het overzicht houdt, de samenwerking faciliteert en de afzonderlijke programma’s/activiteiten ombuigen naar een coherent geheel. Start hierbij met het in kaart brengen van de huidige activiteiten in een doelen-en-inspanningen-netwerk (DIN). In het team zitten mensen die namens de samenwerking opereren, zonder gemeentelijk belang. Denk aan rollen zoals de regio coördinator warmte, programmamanager RES, een secretaris en externe betrekkingen/communicatie. Vanwege de grillige dekkingsbronnen vanuit Den Haag is het van belang ook gezamenlijkheid in de governance van onze financiën op te zoeken.
We hebben in de RU23 ingeschat dat voor de regionale samenwerking 5-10% van de CDOKE nodig is voor de regionale samenwerking, maar het aan de individuele gemeenten overgelaten hoe dit te bestemmen. We hebben ook geen structureel inzicht in een ieders inzet. ➔ Advies: stel voor de uitvoering van het akkoord van Groenlo een begroting vast, gekoppeld aan de P&C-cyclussen van de gemeenten. C. Ruimte voor eigen keuzes en experimenten creëren Meer samenwerken, betekent dat altijd de groepsdruk van ‘altijd alle 8 gelijk’? Zijn er opt-outs mogelijk? Waar zit de ruimte om als gemeente een individuele keuze te maken? Vooropstaat dat meer samenwerken een gedeeltelijk verlies van gemeentelijke autonomie betekent. Wel erkennen we dat er ruimte nodig is om nieuwe dingen te proberen. En dat gaat vaak beter in je eentje of een kleinere groep. Maar voorwaardelijk moet zijn dat dit de bestaande operatie niet in de weg zit, transparant gebeurt en dat geleerde lessen gedeeld worden. Uitgangspunt: een geslaagde pilot schalen we regionaal op. ➔ We houden een lijst bij van individuele onderzoeks- en ontwikkelingstrajecten, een ‘ontwikkelagenda’. Dit is ook onderdeel van onze DIN. Voorstellen gaan naar DUCO voor conformiteit met akkoord van Groenlo en signalering van koppelkansen; met procesafspraken wanneer evaluatie en hoe regionale opschaling plaatsvindt.