Document · PDF

Onderzoeksrapport rekenkamer subsidies gemeente Aalsmeer 2024

3.Raad (besluitvormend) 22 mei 2025, gemeente aalsmeerBij agendapunt: Rapportage Rekenkamer inzake subsidieverstrekking11.817 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Rapport

van het onderzoek naar subsidies in Aalsmeer

Sneek, 5 februari 2025

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

Inhoudsopgave De verkorte versie van het onderzoek Samengevat Conclusies Aanbevelingen Reactie op de conclusies en aanbevelingen van het college van B&W

2 2 2 3 5

Nawoord van de rekenkamer op de bestuurlijke reactie hierboven 1 - Een onderzoek naar subsidie? 1.1 Waarom een rekenkameronderzoek naar subsidie? 1.2 Wat zijn de vragen waarop dit onderzoek een antwoord moet geven? 1.3 Hoe is het onderzoek uitgevoerd? 1.4 Wat lees ik in dit rapport? 2 - Wat heeft Aalsmeer aan subsidies verstrekt sinds 2018? 2.1 Hoeveel heeft Aalsmeer aan subsidies sinds 2018 begroot? 2.2 Welke programma's gebruiken subsidies? 2.3 Hoe zijn de subsidies verdeeld onder de aanvragers? 2.4 Is het nu subsidie of is het inkoop? 2.5 Wat zijn de belangrijkste inzichten van dit hoofdstuk? 3 - De regels bij subsidies 3.1 Wat is een subsidie en wat niet? 3.2 En hoe zit het met landelijke regels? 3.3 Hoe ziet een subsidieproces eruit? 3.4 Wat zijn de belangrijkste inzichten van dit hoofdstuk? 4 - Het subsidiebeleid in Aalsmeer 4.1 Hoe ziet het subsidiebeleid er in Aalsmeer uit? 4.1.1 Subsidiebeleid in het sociaal domein 4.1.2 Subsidiebeleid voor kunst en cultuur 4.1.3. Subsidiebeleid voor sport 4.2 Hoe zien subsidieregels er in Aalsmeer uit? 4.5 Wat zijn de belangrijkste inzichten van dit hoofdstuk? 5 - Hoe ziet de subsidieverlening er bij een ontvangende organisatie uit? 5.1 Exploitatie sportaccommodaties Aalsmeer (ESA) 5.2 Stichting N201, Aalsmeer 5.3. De historische tuin 5.4. Participe 5.5.

Stichting Ontwikkelings Samenwerking Aalsmeer (OSA) 5.6. Wat zijn de belangrijkste inzichten van dit hoofdstuk? 6 - Hoe voert de ambtelijke organisatie het subsidiebeleid uit? 6.1 Wat doet de AA-organisatie met subsidies? 6.2 Werkwijze en verantwoordelijkheden Kernorganisatie Aalsmeer (KOA) 6.3 Controle van de subsidies 6.4 Betrokkenheid college en raad 6.5 Wat zijn de belangrijkste inzichten van dit hoofdstuk? Bijlage 1: Beslisboom is het subsidie of inkoop

13 14 14 14 14 14 15 15 16 16 18 19 20 20 20 21 22 23 23 23 24 26 27 28 29 29 32 33 34 35 36 37 37 37 37 38 39 40

Bijlage 2 Bronnen

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

De verkorte versie van het onderzoek Samengevat Welke bijdrage leveren subsidies aan de beleidsdoelen van de gemeente Aalsmeer en is de subsidieverstrekking doelmatig ingericht? Dit is de hoofdvraag van dit onderzoek en het blijkt dat de gemeente onvoldoende weet of maatschappelijke doelen uit het beleid met de subsidie wordt bereikt. Dat komt ook omdat de gemeente niet altijd met beleid verbonden doelen met de ontvanger afspreekt. De gemeente evalueert te weinig of de subsidie bijdraagt aan het beleid. Door dit alles weet de gemeente niet zeker of de subsidies het maatschappelijke doel treffen en daarmee doeltreffend zijn ingezet. Bij de gemeente bleek in dit onderzoek de wens om het proces van subsidie geven te vereenvoudigen door een deel van de aparte uitvoeringsregels te schrappen en de verordening te actualiseren. Het college staat ook open om particulier initiatief en maatschappelijk vernieuwing te ondersteunen. Het onderzoek toont aan dat er ook veel goed gaat. Het nieuw sociaal beleid is gemaakt met inbreng uit de samenleving en gemeentelijke organisatie. Het verstrekken van subsidies is doelmatig georganiseerd. Door de jaarlijkse €6m subsidies aan 120 instellingen, groepen inwoners en verenigingen kunnen mensen sporten, lezen, cultuur beleven en zich ontwikkelen. Aalsmeer verstrekt elk jaar meer subsidie en de groei is sterker dan bij de overige uitgaven.

Uit het onderzoek blijkt dat de raad beter geïnformeerd kan worden om hierop meer invloed uit te oefenen.

Conclusies 1. Huidig sociaal beleid is met belanghebbenden opgezet, maar subsidies zijn onderbelicht Met de Adviesraad sociaal domein, vertegenwoordigers uit de zorg en onderwijs, inwoners en maatschappelijke organisaties zijn trends voor de toekomst besproken. Hiermee zijn doelen voor het beleid bepaald, maar de mogelijkheid om subsidies hiervoor in te zetten is onderbelicht. Dit kan in uitwerkingsplannen alsnog worden gedaan. 2. Aalsmeer verstrekt efficiënt subsidies maar weet onvoldoende of doelen zijn gehaald Het proces van verlenen van subsidie door de AA-organisatie en de KOA-organisatie ligt vast, wordt goed uitgevoerd en zorgvuldig gecontroleerd. De nadruk ligt op de financiële en juridische aspecten, minder op het al dan niet bereiken van beleidsdoelen na het aflopen van de subsidietermijn. Hierdoor is achteraf niet goed vast te stellen of met de subsidie is bereikt wat werd beoogd. 3. Subsidiebeleid wordt niet geëvalueerd voor de raad Het beleid wordt na afloop van de termijn soms verlengd, maar meestal vernieuwd. Uit dit onderzoek blijkt dat een schriftelijke evaluatie met daarin een opsomming van de oorspronkelijke doelen en wat daarvan terecht is gekomen, met een uitleg van de oorzaken van verschillen, geregeld ontbreekt.

Ook gaat de gemeente niet na of een subsidie voortgezet moet worden met als gevolg dat subsidies een vaste inkomstenbron zijn en niet geld om iets nieuws te starten. Door dit niet te evalueren is de raad de mogelijkheid ontnomen om na te gaan wat er terecht is gekomen is van het beleid dat ze zelf vast hebben gesteld. 4. De subsidieverordening stamt uit 2018 en is niet gemoderniseerd Aalsmeer heeft de subsidieverordening naar model van de VNG opgesteld. En terwijl Amstelveen de verordening in 2023 heeft geactualiseerd, heeft Aalsmeer dat niet gedaan. In de uitvoering levert dit de AA-organisatie extra onnodig werk op. Tevens valt op dat het gebruik van de hardheidsclausule (met de hand over hart strijken als dat verstandig is) niet aan de raad wordt gemeld, maar alleen aan het college. De modelverordening van de VNG suggereert de raad wel te informeren.

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

5. Subsidies blijken te zijn ingezet om een aanbesteding te vermijden De gemeente moet onderbouwen wanneer bij een instelling wordt ingekocht en wanneer die wordt gesubsidieerd. Uit het onderzoek bleek dat een instelling waar werd ingekocht over is gezet naar een subsidie om zo een aanbesteding te vermijden. Er was maar 1 aanbieder. Deze keuze is pragmatisch maar de beslissing kan tot juridische risico’s leiden. 6. Aalsmeer geeft ook jarenlang subsidie zonder expliciet gemeentelijk beleid Naast de algemene documenten zijn 5 subsidieontvangers nader onderzocht. Hier bleek dat sommige ontvangers jarenlang geld krijgen zonder dat hiervoor gemeentelijk beleid is. Dat geldt voor ontwikkelingssamenwerking Aalsmeer, de Historische Tuin en N201. De grondslag om subsidie te geven kan natuurlijk alsnog door de raad worden vastgesteld maar ontbreekt nu in het beleid. 7. De subsidiestromen rond ESA zijn zelfs voor ingewijden moeilijk te doorgronden Aalsmeer en ESA zijn op vele manieren verbonden. ESA huurt sportfaciliteiten en De Oude Veiling bij de gemeente en doet de exploitatie en onderhoud. ESA verhuurt aan door Aalsmeer gesubsidieerde instellingen zoals Cultuurpunt en de bibliotheek. Als het college ESA vraagt de huur te verhogen dan stijgen de subsidieaanvragen van Cultuurpunt en de bibliotheek. Zo lijken de subsidies voor cultuur te stijgen, maar het geld komt bij ESA terecht.

Sportverenigingen krijgen korting op de huur die de gemeente betaalt. 8. Aalsmeer geeft het meeste subsidies voor gemeentelijke taken Tweederde van het jaarlijkse subsidiebedrag gaat naar 6 instellingen waarvan gemeentelijke taken zoals sport, bibliotheek en welzijn worden uitgevoerd. De stijging van bijna 50% van het subsidiebedrag sinds 2018 valt ook bij deze grote instellingen. De andere 115 instellingen en verenigingen voeren eigen initiatieven uit en krijgen een derde van het geld. 9. De raad krijgt te weinig informatie voor de kaderstellende en controlerende taak Welke maatschappelijke doelen met subsidie worden bereikt is voor de raad niet duidelijk. Bij de begroting krijgt de raad weinig informatie over de voornemens en bij de jaarrekening ook. Daar ontbreekt verder een uitleg van de verschillen tussen plan en uitvoering. Hierdoor is tussen college en raad weinig debat over het nut van subsidies. Omdat veel subsidies vanuit een historische relatie worden gegeven is dit een verbeterpunt.

Aanbevelingen 1. College, gebruik subsidie om maatschappelijke doelen te bereiken Geld geven is een krachtig middel om doelen te bereiken. Koppel daarom altijd beleid en een maatschappelijk doel en vervolgens aan een mogelijke subsidie. Het beleid in het sociaal domein kan in uitwerkingsplannen nader worden gekoppeld aan meetbare doelen en aan subsidies. 2. College, evalueer subsidies regelmatig met ontvangers Voorkom dat organisaties met nieuwe initiatieven afhankelijk van subsidies worden door regelmatig met de organisaties na te gaan welke doelen zijn bereikt en welke middelen daarvoor noodzakelijk zijn van de gemeente of van andere inkomstenbronnen. Stel 3 W-vragen ‘wat wilden we bereiken en wat kwam daarvan terecht’, ‘wat is daarvoor gedaan’ en ‘wat heeft dat gekost’. Gebruik de antwoorden om het beleid te evalueren en deel de resultaten met de raad. 3. College, verbeter de informatie over subsidies voor de raad en initieer een jaarlijks debat Leg bij de jaarlijkse verantwoording uit welke maatschappelijke beleidsdoelen zijn bereikt, wat wel en wat niet is gelukt en leg de redenen en gevolgen uit. Schets de gevolgen voor de komende begroting en wat anders moet. Onderscheid hierbij gemeentelijke taken en eigen initiatief van 3

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

externe organisaties, vooral over de duur en toegevoegde waarde van de gemeentelijke subsidie voor het gemeentelijke beleid. Agendeer actief (bij voorkeur 1x per jaar) tussen raad en college welke subsidies tegen het licht zijn gehouden. 4. College, actualiseer de verordening en maak kiezen tussen inkoop of subsidie duidelijker Actualiseer de subsidieverordening volgens het laatste model van de VNG en regel het informeren van de raad over de hardheidsclausule. Maak duidelijke criteria tussen inkoop en subsidies en leg dit vast in de procedures van de AA-organisatie en de KOA-organisatie. 5. College, ontwar de samenwerking met ESA Splits de werkzaamheden en geldstromen met en via de ESA en andere gesubsidieerde organisaties zo dat in 1 oogopslag is te zien wie welke subsidie van de gemeente krijgt en aan welke maatschappelijke doelen die bijdragen.

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

Reactie op de conclusies en aanbevelingen van het college van B&W

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

Nawoord van de rekenkamer op de bestuurlijke reactie hierboven De rekenkamer dankt het college voor de bestuurlijke reactie op dit rapport. Wij hebben hier met genoegen en belangstelling kennis van genomen. Uit de reactie van het college blijkt het belang voor subsidies en de te maken stappen voor verbetering. De rekenkamer gaat hieronder op een paar punten in waarbij het college een nuance maakt of van mening verschilt. Conclusies 3. Het subsidiebeleid wordt niet geëvalueerd door de raad De rekenkamer is enthousiast dat het college wel degelijk individuele subsidies geregeld tegen het licht houdt. Deze rapportage zijn van belang voor de raad. De raad stuurt op hoofdlijnen maar dat betekent niet dat de raad evaluaties van individuele subsidies niet hoeft te zien. De rekenkamer kan zich wel voorstellen dat het college en raad hierover in gesprek kunnen vanaf welke omvang en welk maatschappelijk belang de evaluaties van individuele subsidies eventueel gebundeld naar de raad gestuurd kunnen worden. 5. Subsidies blijken te zijn ingezet om een aanbesteding te vermijden We delen de afwijkende mening van het college dat ons is verteld dat er maar 1 aanbieder heeft gereageerd. Maar dit kan in de toekomst wel mogelijk een juridisch risico met zich meebrengen. Omdat de relatie niet volledig de kenmerken heeft van subsidie maar ook van inkoop.

Dit aspect wil de rekenkamer bij benadrukken. Aanbevelingen 1. College, gebruik subsidie om maatschappelijke doelen te bereiken De rekenkamer pleit voor een zichtbare koppeling van een maatschappelijk doel aan een subsidie. De verwijzing van de bijlage naar het programma is opgenomen in de P&C documenten, maar de rekenkamer vindt niet altijd een heldere passage in het programma aan welk expliciet doel een specifieke subsidie bij gaat dragen. Dit kan zijn oorzaak vinden in de niet expliciete geformuleerde bijdrage van de subsidie, maar ook in de geformuleerde doelen van de programma’s. 2. College, evalueer subsidies regelmatig met ontvangers 3. College verbeter de informatie over subsidies voor de raad en initieer een jaarlijks debat De rekenkamer bundelt de opmerkingen van het college bij de twee bovenstaande aanbevelingen. De rekenkamer wil niet op de stoel van de raad gaan zitten, maar kan zich voorstellen dat een jaarlijks debat over subsidies toegevoegde waarde kan hebben. Dit betekent niet dat alle 120 subsidies stuk voor stuk tot in detail aan de hand van evaluaties moeten worden bekeken, maar een jaarlijkse rapportage waarin cyclisch een aantal subsidies is geëvalueerd biedt de raad de mogelijkheid om gericht vragen te stellen over bepaalde subsidies.

Sturen op hoofdlijnen door de raad staat niet in de weg dat de raad vragen kan hebben bij bepaalde individuele subsidies of die nog (onder dezelfde doelen) moeten worden gecontinueerd. Subsidies zijn gezien de financiële omvang op de begroting en het feit dat daarmee belangrijke doelen worden gerealiseerd een belangrijk waardevol instrument.

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

1 - Een onderzoek naar subsidie? 1.1 Waarom een rekenkameronderzoek naar subsidie? Aalsmeer begroot in 2024 meer dan €6 miljoen aan subsidies, 6% van de totale begroting. Raadsfracties vragen de rekenkamer: zijn subsidies doelmatig? Wat krijgt Aalsmeer terug voor het geld? En, is het allemaal nodig? Reden voor de rekenkamer om in 2024 subsidies te onderzoeken.

1.2 Wat zijn de vragen waarop dit onderzoek een antwoord moet geven? De vraag die dit onderzoek wil beantwoorden: Welke bijdrage leveren subsidies aan de beleidsdoelen van de gemeente Aalsmeer en is de subsidieverstrekking doelmatig ingericht? Vanuit de hoofdvraag volgende deelvragen in vier thema’s onderzocht: Beleid 1. 2. 3.

Welk subsidiebeleid, en welke soorten subsidies heeft Aalsmeer en welke doelen wil het college halen? In welke regelingen is het beleid omgezet? Hoe hangen het beleid, de verordening, de regelingen en de algemene doelen in Aalsmeer samen?

Organisatie en uitvoering 4. Hoe zijn de subsidies nu verdeeld tussen de begrotingsprogramma’s? 5. Hoe worden subsidies ingezet vergeleken en gewogen met andere beleidsinstrumenten? 6. Hoe is de doeltreffendheid van de subsidies in het beleid en regelingen geborgd? 7. Hoe ziet het proces van subsidieverstrekking in Aalsmeer eruit en wordt er gestuurd op doeltreffendheid en doelmatigheid? Resultaten 8. Hoe zijn beleidsdoelen uit de programma’s omgezet in de subsidieregeling en hoe staan die in de afspraken met de ontvangende organisaties? 9. Zijn de afspraken met de ontvangende organisaties nagekomen en de doelen bereikt? 10. Wat zijn de maatschappelijke effecten van de subsidies? Leggen ontvangende organisaties verantwoording af? 11. In hoeverre zijn het subsidiebeleid (bedragen in geld) en het stimuleringsbeleid (geen kostendekkende tarieven voor accommodaties ) op elkaar afgestemd? 12. Welke subsidieverstrekkingen zijn historisch ontstaan, maar hebben nu (eigenlijk) geen geldende grondslag meer? Verantwoording 13. Wat ziet de gemeenteraad aan verantwoording van de bereikte doelen? 14. Op welke wijze kan de gemeenteraad na of voor subsidieverstrekking sturen in het beleid? 15. Worden de gebruikmaking en de effecten van de verstrekte subsidies geëvalueerd?

1.3 Hoe is het onderzoek uitgevoerd? Het onderzoek begon met het bestuderen van stukken over subsidies uit de jaren 2018 - 2024. Daarna zijn een aantal specifieke subsidieverstrekkingen bekeken. We hebben ambtenaren en het college geïnterviewd. Een lijst van documenten en geïnterviewden staat in bijlage 2. We bedanken iedereen voor de medewerking. En veel dank voor de griffie die ons weer met raad en daad onmisbaar ondersteunde.

1.4 Wat lees ik in dit rapport? Dit rapport trapt af met conclusies en aanbevelingen, deze zijn te lezen als een samenvatting. Dan volgt de reactie hierop van het college. Dan komt het eigenlijke rapport van het onderzoek en dat begint deze keer niet met de regels en beleid, maar met een analyse van cijfers van de subsidies sinds. Dan volgen de wetten, het beleid in Aalsmeer, de uitvoering van het beleid en de bereikte doelen met subsidies. De 5 casussen: ESA, N201, Historische tuin, Participe en OSA staan in hoofdstuk 5.

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

2 - Wat heeft Aalsmeer aan subsidies verstrekt sinds 2018? Alle subsidies uit begroting en jaarrekening zijn op een rij gezet om analyses mee uit te voeren:

2.1 Hoeveel heeft Aalsmeer aan subsidies sinds 2018 begroot? Sinds 2018 gaf Aalsmeer aan 120 verschillende instellingen subsidie. Sommige aanvragers kregen 1 maal een subsidie, andere krijgen elk jaar ondersteuning van de gemeente. In 2018 was voor subsidies €4,3 miljoen begroot. Dat liep op naar €6,3 miljoen in 2024 en dat is een stijging van 47% in 6 jaar.

Opgeteld heeft Aalsmeer in de afgelopen 7 jaar €35,5 miljoen voor de subsidies begroot. De jaarlijkse afwijkingen op de begroting zijn:

De overschrijding in 2023 komt vooral door extra subsidie aan ESA voor een aanvullend eigen vermogen en uit extra subsidies door tussentijds beschikbaar rijksgeld, in het jargon ‘SPUK’.

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

2.2 Welke programma's gebruiken subsidies? Subsidies horen bij een programma in de begroting, in Aalsmeer gebruiken 6 programma’s subsidies om de doelstellingen te bereiken. De verdeling over de programma’s in de begroting sinds 2018 is:

Het sociaal domein en onderwijs begroten de meeste subsidies. Bij het sociaal domein zijn buurtwerk en sociaal werk grote ontvangers. Het programma onderwijs & ontplooiing geeft de meeste subsidie aan de sportfaciliteiten via ESA en aan de bibliotheek. In 2024 is circa €2 miljoen meer begroot dan in 2018 voor subsidies. Van deze stijging kwam €1,4 miljoen uit het sociaal domein. Hiervan is het meeste geld nodig voor Participe (+€0,6 miljoen) en Gro-up Buurtwerk (+€0,6 miljoen). Participe werd voorheen via inkoop betaald en nu via subsidie. De toename van het subsidiebedrag aan Gro-up komt doordat de raad meer activiteiten voor jongeren wil organiseren. Gro-up is in 2022 ontstaan uit het samengaan van 15 organisaties in kinderopvang, buurtwerk en jeugdhulp. En later is daar kraamzorg bij gekomen.

2.3 Hoe zijn de subsidies verdeeld onder de aanvragers? De kleinst begrote subsidie in de afgelopen 7 jaar was €2.000 per jaar voor de ‘vrouwen adviescommissie’. In 2024 verdween deze subsidie van de begroting. In de 6 jaar dat deze subsidie is verstrekt telde dat op tot circa €12.000 in de begroting. De hoogste subsidie in een enkel jaar was €1.989.000 in 2024 voor ESA. Deze ontvanger is verreweg de belangrijkste subsidiepartij voor de gemeente Aalsmeer. Als we de begrote bedragen over de onderzochte 7 jaar optellen dan is ESA met afstand de grootste ontvanger. De gemeente Aalsmeer verstrekte in de onderzochte 7 jaar aan 120 instellingen in totaal €35,5 miljoen subsidie. De grootste 6 kregen daarvan €22,7 miljoen en de resterende 114 ontvangers dus €12,8 miljoen.

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

Hierboven1 staan de 6 ontvangers die opgeteld meer dan €1m kregen sinds 2018. De 6 grote ontvangers krijgen elk jaar subsidie. Dit betreft op-1-na gemeentelijke taken zoals de bibliotheek, sport en welzijnswerk. Hier hoort ook Participe bij die €1,2m kreeg maar dat bedrag is pas in 2024 als subsidie begroot. Het blijkt dat jaarlijkse subsidies (jargon: structureel) het meeste geld krijgen:

De gemeente Aalsmeer verstrekt verreweg de meeste subsidies jaarlijks. Van de €35,1 miljoen die sinds 2018 werd begroot, is 1% bestemd voor eenmalige ontvangers. De resterende 99% is voor vaste ontvangers. Dit is geen uitvloeisel van het beleid, maar komt doordat aanvragers rekenen op de subsidie nadat de gemeente eenmaal is begonnen met de financiële bijdrage. Ook vindt de gemeente het niet doelmatig om elk jaar een andere organisatie in te schakelen. Door contacten met subsidieontvangers op te bouwen, weet de gemeente wat de organisatie kan bijdragen voor de gemeente. De keerzijde is dat de gemeente Aalsmeer minder vernieuwend is. Van steun bij de opstartfase voor een nieuwe subsidie, waarna de instelling op eigen kracht verder gaat, is vrijwel geen sprake. Past een aanvraag in het gemeentelijk beleid én is er budget dan wordt de subsidie verstrekt. Soms is er voor een beleidsterrein maar 1 of enkele aanbieders, zoals bij Participe toen ze de enige waren. Ook zijn sportvoorzieningen bij ESA, de bibliotheek en het welzijnswerk gemeentelijke taken die via subsidies worden gefinancierd. Dat kan soms ook via inkoop en aanbesteding of door de mensen in eigen dienst te nemen maar soms kan dat ook niet zoals bij de bibliotheek.

In fig. 4 ESA alle subsidies opgeteld, waaronder de subsidie op huur voor accommodaties van alle sportverenigingen.

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

In 2018 had Aalsmeer €84 miljoen aan lasten. In 2024 was dat opgelopen naar €106 miljoen, een stijging van 26%. De algemene uitkering van het gemeentefonds aan Aalsmeer steeg van €31 miljoen tot €48 miljoen in 2023, een stijging van 23%. De uitgaven via subsidies tussen 2018 en 2024 stegen met 47%.

Het ‘instrument subsidie’ heeft de gemeente volop ingezet, omdat het instrument op zich beleidsmatig voorkeur heeft gekregen. Subsidies zijn geen doel op zich zelf maar een manier om maatschappelijke doelen van de gemeente te realiseren.

2.4 Is het nu subsidie of is het inkoop? In de lijst met 120 ontvangers van subsidies van de gemeente Aalsmeer staan organisaties die taken voor de gemeente uitvoeren. De bibliotheek, de sporthallen en zwembaden en ook het welzijnswerk zijn hiervan duidelijke voorbeelden.

Aalsmeer gebruikt subsidie veel meer voor organisaties die gemeentelijke taken uitvoeren dan voor het steunen van eigen initiatieven van instellingen. Verder blijkt dat de stijging in de afgelopen jaren van subsidies naar de gemeentelijke taken gaan en nauwelijks naar instellingen met eigen initiatieven.

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

Bij ESA is jaren geleden om fiscale reden gekozen voor subsidie. Participe werd tot 2022 via inkoop betaald en om een openbare aanbesteding bij een verlenging van het inkoopcontract te voorkomen, stapte de gemeente over op subsidie. Zo bleven de bekende gezichten in Aalsmeer het welzijnswerk doen. Waarom dit zo is gegaan staat in hoofdstuk 5.

2.5 Wat zijn de belangrijkste inzichten van dit hoofdstuk?

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

3 - De regels bij subsidies In dit hoofdstuk staat welke regels bij subsidies van toepassing zijn.

3.1 Wat is een subsidie en wat niet? Volgens de Algemene wet bestuursrecht (Awb) is een subsidie: de aanspraak op financiële middelen, door een bestuursorgaan verstrekt met het oog op bepaalde activiteiten van de aanvrager, anders dan als betaling voor aan het bestuursorgaan geleverde goederen of diensten. De financiële middelen kunnen zijn: geld of een lagere prijs zoals lagere belastingen, maar geen betaling voor goederen. De gemeente Aalsmeer geeft subsidies om maatschappelijke doelen te bereiken. Een maatschappelijk doel is bijvoorbeeld de gezondheid van de bewoners in Aalsmeer te bevorderen. De subsidie van de gemeente voor de exploitatie van sportaccommodaties in Aalsmeer maakt sport mogelijk en dat is goed voor de gezondheid van de inwoners. Een subsidie wordt onder eisen verstrekt voor een bepaalde periode. Gemeenten kopen ook in. Subsidies en inkopen kunnen op elkaar lijken maar er zijn verschillen: 1. Subsidie is een financiële bijdrage van de gemeente aan een project of activiteit van een partij, vaak zonder dat daar een directe tegenprestatie voor de gemeente tegenover staat. Het doel is om een maatschappelijk belang te ondersteunen. 2. Bij inkoop geeft de gemeente een opdracht waarbij een dienst, levering of werk wordt geleverd. Hierbij is de gemeente direct gebaat bij de prestatie.

Maar een belangrijk verschil is dat Europese en nationale aanbestedingsregels van toepassing zijn op de inkoop boven bepaalde drempelbedragen om open en eerlijke concurrentie te waarborgen. Er kan dus een risico zijn als een gemeente een subsidie verstrekt maar tegelijkertijd heel specifiek vastlegt welke diensten of producten moeten worden geleverd. Er is dan feitelijk sprake van een opdrachtverstrekking, oftewel dit kan worden beschouwd als een inkooptraject dat aanbestedingsplichtig is. Doet een gemeente dat bewust wel, dan is er een risico op juridische procedures van benadeelde partijen. De reputatie van de gemeente kan hierdoor ook schade oplopen.

3.2 En hoe zit het met landelijke regels? In de wet staan de voorwaarden waaraan de regels die een gemeente voor subsidie opstelt: ● ● ●

●

de gemeente mag een maximaal bedrag bepalen voor subsidie, het ‘subsidieplafond’ om zo een regeling met een open einde in te stellen, die te duur wordt de gemeente kan de subsidieontvanger verplichtingen opleggen om over te rapporteren de gemeente kan de subsidie intrekken zolang een subsidie nog niet is ‘vastgesteld’. De reden hiervan moet dan zijn: activiteiten hebben niet plaatsgevonden of de verantwoording was niet juist. Deze intrekking of wijziging heeft terugwerkende kracht, dat betekent dat al verleende voorschotten kunnen worden teruggevorderd. de gemeente is verplicht om jaarlijks een verslag van de verstrekte subsidies te publiceren in bijvoorbeeld de begroting en jaarlijkse financiële verantwoording.

De kern van de Awb ( Algemene wet bestuursrecht) is dat een subsidie een wettelijke grondslag moet hebben. Een gemeente legt die grondslag vast in de subsidieverordening. Hierin staat voor welke activiteiten subsidies worden gegeven en onder welke voorwaarden die worden verstrekt. Hierdoor heeft de aanvrager een bepaalde zekerheid, maar ook een aantal vooraf vaststaande verplichtingen. Deze voorwaarden gelden ook voor de gemeente. Op deze manier beperkt de verordening onzorgvuldig handelen door de subsidieontvanger, maar zo kan ook extern worden getoetst of de gemeente zich aan de eigen regels houdt. Een besluit op subsidieaanvraag is vatbaar voor bezwaar en beroep.

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

3.3 Hoe ziet een subsidieproces eruit? Door de regels uit de Awb ziet het subsidieproces in de gemeente Aalsmeer er zo uit:

Stap 1: Aanvragen: Subsidies aanvragen via de website bij de gemeente. Per subsidie verschilt het aan welke voorwaarden moet worden voldaan. Stap 2: Beschikken: Dit is een goedkeuring of afwijzing van de subsidieaanvraag. Een subsidie onder €10.000 wordt direct vastgesteld, tenzij het college anders besluit en aangeeft welke verantwoording moet worden ingediend. Stap 3: Uitbetalen ook wel verlenen: Als de subsidieaanvraag is goedgekeurd, ontvangt de aanvrager het subsidiebedrag. Dit is een voorschot en geeft de ontvanger een voorwaardelijke aanspraak op financiële middelen. Een verplichting die de gemeente bij het verlenen van een subsidie kan opleggen is bijvoorbeeld om periodiek te rapporteren over de voortgang van de gesubsidieerde activiteit. Dat geeft mogelijkheden om in te grijpen als het fout dreigt te gaan. Stap 4: Verantwoorden: De subsidieontvanger moet meestal verantwoorden, dus laten zien dat aan alle voorwaarden van de subsidieregeling voldaan is. Vaak moeten stukken worden opgestuurd waaruit blijkt dat de ontvanger recht had op een subsidie. Dit kunnen documenten, maar ook een jaarrekening of een verklaring van een accountant zijn. Stap 5: Subsidievaststelling: In deze stap wordt vastgesteld of de gesubsidieerde activiteit is verricht en of de opgelegde verplichtingen zijn nageleefd. Bij deze afrekening wordt het exacte subsidiebedrag bepaald.

Hierna kan de gemeente met de ontvanger te veel ontvangen subsidie verrekenen of een restant uitbetalen.

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

3.4 Wat zijn de belangrijkste inzichten van dit hoofdstuk?

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

4 - Het subsidiebeleid in Aalsmeer 4.1 Hoe ziet het subsidiebeleid er in Aalsmeer uit? Beleid in de gemeente Aalsmeer voor subsidies is gemaakt per programma, er is geen overkoepelend subsidiebeleid. In dit hoofdstuk staan de beleidsnota’s tot en met 2023 die subsidies gebruiken.

4.1.1 Subsidiebeleid in het sociaal domein Tot 2023 gold de nota: ‘de kracht van Aalsmeer 2019 - 2023’ en die had 7 ambities: 1. 2. 3. 4. 5.

We bieden de hulp die nodig is en ondersteunen inwoners die anderen helpen en ondersteunen. We hebben extra aandacht voor taalondersteuning en maatschappelijke begeleiding We ondersteunen inwoners die moeite hebben om aan het werk te komen We ondersteunen bij financiële belemmeringen We signaleren problemen zo vroeg mogelijk en pakken ze gericht en in samenhang aan zodat kinderen veilig en gezond kunnen opgroeien en ontwikkelen 6. We bevorderen de gezondheid van inwoners in Aalsmeer 7. We houden ruimte voor doelen die uit het participatietraject voortkomen Het was de bedoeling deze ambities in een ‘maatschappelijke agenda Aalsmeer’ en in ‘uitwerkingsplannen’ uit te werken. De raad zou meedenken om hiervoor prioriteiten te bepalen. Over subsidies stond er in dat het subsidieproces in Aalsmeer aangepast zou worden met ‘nieuwe vormen van maatschappelijke bijdragen’. Verder dat aan ontvangers van subsidie zou worden gevraagd, wat hun maatschappelijke bijdrage aan de kracht van Aalsmeer was. Nu blijkt dat de uitwerkingsplannen niet zijn gemaakt. En ook waren er geen sessies met de raad om prioriteiten voor de plannen te bepalen. Na afloop is het beleidsplan in 2023 niet op schrift geëvalueerd. De raad heeft niet gehoord wat van de plannen terecht is gekomen.

In de nieuwe nota staat “evaluatie van vastgesteld beleid destijds (door de politiek en de Aalsmeerse samenleving) als nauwelijks gepast werd ervaren, evaluaties werden alleen uitgevoerd als ze gegeven de situatie echt zinvol en/of verplicht waren.” Door corona werd het beleid aangepast waardoor evaluatie niet ‘gepast’ werd gevonden. In december 2023 nam de raad de nota sociaal domein 2024 - 2027 ‘Omzien naar elkaar, verbinden en versterken’ aan. Deze nota kwam dus niet tot stand na een evaluatie van het oude beleid, maar wel met onderzoeken ‘op afstand’ zoals clientervaringsonderzoeken, klanttevredenheidsonderzoeken, benchmarks en onderzoeken naar ESA. Voor het opstellen van de nieuwe nota is vooruitgekeken naar trends en ontwikkelingen. Hiernaast is met belanghebbenden overlegd: de Adviesraad sociaal domein, individuele inwoners, professionals zoals huisartsen, schoolbesturen, kinderopvangorganisaties en aanbieders van hulp en maatschappelijke organisaties zoals de welzijnsstichting, cultuur partijen en verenigingen. In de nota komt het woord subsidie 1 keer voor: “ze [college] gaat onderzoeken of bij subsidies duidelijker naar voren kan komen dat subsidieaanvragers hun activiteiten uitvoeren ‘(mede) mogelijk gemaakt’ door de gemeente Aalsmeer”, aan.

De nota noemt drie ‘maatschappelijke kernopgaven’ in het sociaal domein: 1. Gezond en gelukkig leven mogelijk maken 2. Kansengelijkheid vergroten 3. Bestaanszekerheid bevorderen De nota werkt deze 3 kernopgaven uit naar ‘uitgangspunten’ waarvan voor subsidies dit punt belangrijk is: ‘Sporten, bewegen, kunst, cultuur en welzijn bijdragen aan het voorkomen / oplossen van problemen. Onze maatschappelijke partners in sport en bewegen en kunst en cultuur faciliteren en ondersteunen wij 23

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

voor zover mogelijk, om hun preventieve kracht en oplossend vermogen optimaal in te zetten. ‘ De nota gaat verder met 10 ‘ambities’ die subsidies soms raken: Ambitie

Beschrijving

Fit en gezond blijven

Naast sportstimulering hebben we aandacht voor het ondersteunen en versterken van sportverenigingen. Het (wettelijke verplichte) lokaal gezondheidsbeleid nemen we op in deze nota onder deze ambitie.

Leren en verbinden door We stimuleren deelname aan kunst en cultuur via de koppeling met het onderwijs kunst en cultuur en door amateurkunst/ verenigingen (cultuureducatie en actieve cultuurparticipatie) te ondersteunen en versterken. We zetten beeldende kunst onder meer in ter bevordering van de sociale samenhang.

Veilig, gezond, kansrijk opgroeien en ontwikkelen

Je goed voelen, welzijn We hebben aandacht voor je goed voelen, actief en in verbinding met anderen en ontmoeten in je eigen blijven, welzijn, ontmoeten in je eigen wijk (-ontmoetingsplaats) en de relatie met wijk sociaal psychische problematiek en eenzaamheid.

Elkaar helpen

We ondersteunen bewoners en partijen die anderen helpen en ondersteunen. Zoals mantelzorgers, vrijwilligers of inwoners die dit doen via het bieden van burenhulp en informele ondersteuning.

Werk en financiële zelfredzaamheid

We ondersteunen bij het vinden van (aangepast) werk en financiële zelfredzaamheid. Ook ondersteunen we in de vorm van informatie, advies, preventie, minimaregelingen, vroegsignalering, schuldhulp en ondersteuning via inburgering en taalbeheersing.

Wonen en zorg combineren

Wij ondersteunen het zorgen voor passende en voldoende huisvesting en hulp/zorg voor mensen die dat nodig hebben. Dit kan in een combinatie van wonen en zorg, maar kan ook op andere manieren.

Iedereen kan en mag meedoen in Aalsmeer

We bevorderen een inclusieve samenleving waarin iedereen kan en mag meedoen, door toegankelijkheid en inclusie (antidiscriminatie en emancipatie) en het verminderen van laaggeletterdheid.

Hulp bieden die nodig is We bieden de hulp die nodig is via Vroege Signalering, maatwerkvoorzieningen Wmo, cliëntondersteuning, de Wet verplichte GGZ, de maatschappelijke opvang en Beschermd Wonen

10. Experimenten en innoveren

We ondersteunen kinderen en hun ouders(s)/verzorger(s), zodat kinderen veilig, gezond en kansrijk kunnen opgroeien en ontwikkelen. We doen dit in samenwerking met ouders, het onderwijs, de kinderopvang, (jeugd-) welzijnswerk, eerstelijnszorg, (sport-)verenigingen en veiligheidspartners.

We maken duidelijk wat de gemeente aan inwoners biedt in het sociaal domein en stimuleren initiatieven en innovatieve ideeën.

De nota heeft algemene doelen die niet meetbaar zijn. Een verband tussen een doel en een subsidie legt de nota niet, net als de financiën hiervan. Het is de bedoeling om in 2024 nog 10 ‘concrete uitwerkingsplannen' te maken. In oktober 2024 waren er 3 klaar. In de laatste 3 maanden komen nog: beeldende kunst buitenruimte, onderwijsagenda, herijking preventief Jeugdbeleid, ervaringsdeskundigen, herijking mantelzorgbeleid, uitwerkingsplan werk en inkomen, WoonWelzijnZorgvisie, inclusie en laaggeletterdheid. De raad zou bij het opstellen betrokken worden. Maar de raadsleden wilden door drukte geen gesprekken en geen presentatie, zo hoorde het college van de griffie. De raad had het te druk, en dus moest het een uitvraag per mail worden. Hiervan maakte de raad tot nu toe geen gebruik.

4.1.2 Subsidiebeleid voor kunst en cultuur Aalsmeer heeft momenteel geen aparte cultuurnota meer, de vorige liep van 2012 tot 2016 en had als doel: “om zowel inwoners als bezoekers van Aalsmeer voldoende mogelijkheden te bieden om actief en receptief deel te nemen aan culturele activiteiten. We zetten actief in op de jeugd en staan voor de instandhouding van een bloeiend verenigingsleven en vrijwilligersbestand.”. Dit is uitgewerkt in actiepunten waarvan voor dit onderzoek van belang zijn: 1. De gemeente ziet voor zichzelf niet meer uitsluitend de rol van vaste subsidiënt van jaarlijks terugkerende culturele activiteiten. De gemeente wil een partner zijn en met haar subsidiebeleid 24

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

4. 5.

prikkels geven die erop gericht zijn om het aanbod te vernieuwen. De gemeente vindt het geen goede zaak wanneer langdurig een te grote financiële afhankelijkheid van één subsidieverstrekker ontstaat. Culturele organisaties en culturele initiatieven zullen meerdere inkomstenbronnen moeten genereren. De nadruk in de subsidiëring moet liggen op het ondersteunen van culturele activiteiten. Het aanschaffen van instrumenten, apparatuur of het verwerven van het eigendom van accommodaties, instituties of gebouwen moet minder voor subsidie in aanmerking komen. Nieuwe initiatieven moeten mogelijk zijn, gedragen door de vraag of behoefte vanuit de Aalsmeerse bevolking. Dit vraagt om een flexibele wijze van subsidiëring en om minder afhankelijkheid van vaste lasten als huisvesting. Subsidiëring van vaste, jaarlijks terugkerende programma’s of activiteiten blijft mogelijk, maar daarbij zal wel de eis worden neergelegd dat de activiteiten in steeds grotere mate self-supporting dienen te worden. Dit kan door sponsoring, maar ook door (hogere) entreeprijzen te vragen. De Historische Tuin ondersteunen in haar ontwikkeling naar een minder van subsidie afhankelijke positie, waarbij de cultuurhistorische waarde in stand blijft.

N201:samen met N201 bekijken of het bedrijfsplan mogelijkheden biedt voor het verder ontwikkelen van de N201 voor de toekomst en indien nodig een overbruggingssubsidie te overwegen. Het centrum gaat hierbij uit van een verdienmodel waarin N201 binnen een jaar zonder gemeentelijke subsidie kan bestaan.

Verder lezen we dat ‘subsidies vaak historisch zijn gegroeid’ en dat subsidie vooral wordt gegeven aan grote organisaties zoals de bibliotheek, De Hint, Kunst en Cultuur Aalsmeer en de Historische Tuin. De oude nota is kritisch dat een groot deel van de subsidie bestemd is voor huisvesting en activiteiten van de grote ontvangers. Zo zijn er nauwelijks mogelijkheden voor incidentele subsidies. Sturing door de gemeente op de inhoud van het aanbod ontbreekt. De gemeente Aalsmeer vindt het geen goede zaak wanneer langdurig een te grote financiële afhankelijkheid van één subsidieverstrekker ontstaat. Culturele organisaties en culturele initiatieven moeten meerdere inkomstenbronnen aanboren. Dit vindt de gemeente belangrijk voor het draagvlak, de netwerkvorming en de spreiding van belangen en risico’s. Andere inkomsten dan subsidies zijn entree of contributie. Dit ‘ondernemerschap’ verbetert volgens de gemeente Aalsmeer het aanbod van cultuur. De gemeente heeft hiervoor een systematiek gemaakt:

Criteria subsidies

1. 2. 3. 4.

samenwerking met andere culturele organisaties verhouding tussen kosten en opbrengsten publieksbereik, zowel qua omvang als qua samenstelling aanwezigheid van derde geldstromen (naast subsidie en entreeprijzen)

Het stimuleren van particulier initiatief

het uitgangspunt is dat culturele activiteiten zoveel mogelijk vanuit de eigen opbrengst worden gerealiseerd

In het geval van culturele activiteiten subsidieert de gemeente

alleen het onrendabele deel in de vorm van een jaarlijks gemaximeerde subsidie als bijdrage in de kosten van de activiteiten waarbij alle cultuuruitingen evenredig worden gesubsidieerd, of alleen het onrendabele deel in de vorm van een mogelijkheid tot het aanvragen van een incidenteel gemaximeerde garantiesubsidie, of een vast bedrag per jaar voor elke discipline in de vorm van een algemene activiteitensubsidie

De administratieve lastendruk dient zo minimaal mogelijk te zijn

Amateurorganisaties ontvangen vanwege hun aard en de relatief lage subsidiebedragen bij voorkeur waarderingssubsidies. De budgetsubsidie is voorbehouden aan de professionele organisaties.

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

In 2020 is het cultuurbeleid in een nota actueel gemaakt en de oude nota bleef van kracht. Dit bleef zo tot 2023 toen de nota in is getrokken. Voor de raad was de actualisatie ter informatie en hoefde hierover niet te besluiten. Het college vond dat het succesvolle cultuurbeleid zonder aanpassingen voort kon worden gezet, zodat de raad niet opnieuw hoefde te besluiten. Het college heeft de raad geen evaluatie gestuurd die het succes van het cultuurbeleid vaststelt. De financiële afhankelijkheid en de voortdurende relatie met grote ontvangers lijken onveranderd. Opvallend is ook dat de namen van de gesubsidieerde instelling uit de nota uit 2012 terugkomen in de subsidie relatie die de gemeente Aalsmeer heeft, zoals: Radio Aalsmeer, de historische tuin, N201, KCA en de Oude Veiling. De historische band lijkt nog stevig te zijn. Deze oude nota trok de gemeenteraad in 2023 in. Sindsdien geldt de strategienota sociaal domein 2024-2027 waarin het sociaal domein is uitgebreid met kunst en cultuur. De oude cultuurnota is na 2020 niet meer geactualiseerd of geëvalueerd. In de nieuwe nota worden de ambities voor cultuur uitgewerkt in ambitie 2: “Leren en verbinden door kunst en cultuur". We stimuleren deelname aan kunst en cultuur via de koppeling met het onderwijs en door amateurkunst/ verenigingen (cultuureducatie en actieve cultuurparticipatie) te ondersteunen en versterken.

We zetten beeldende kunst onder meer in ter bevordering van de sociale samenhang. “ Deze doelstelling wordt niet heel meetbaar uitgewerkt. In de begroting 2024 staan 4 doelstellingen voor cultuur waarvan 1 slaat op subsidies: 'versterken van cultuurparticipatie, cultuureducatie, festivals en evenementen, podiumkunst, amateurkunst, beeldende kunst, innovatie in kunst en cultuur, bibliotheek en musea, voor en door inwoners en maatschappelijke organisaties binnen de kunst en cultuur sector’. Het doel is niet meetbaar, want wat ‘versterken’ en ‘langdurig financieel afhankelijk’ precies zijn, wordt niet uitgelegd. Het doel, financieel niet langdurig afhankelijk door subsidie, stond ook in de cultuurnota uit 2012. In de begroting staan kengetallen, maar die hebben geen directe relatie met de subsidies.

4.1.3. Subsidiebeleid voor sport Aalsmeer had tot 2018 sportbeleid ‘AalsMeer bewegen 2015 - 2018’ met als doel: ‘Het continueren of verhogen van de sportdeelname bij specifieke doelgroepen. En extra sportstimulering bij achterstanden in sportdeelname. Voor topsport geldt een specifieke doelstelling: Financieel ondersteunen van evenementen en kampioenschappen op (inter) nationaal niveau met als effect het verhogen naamsbekendheid en het versterken imago van Aalsmeer als (top)sport-gemeente. Plus het ondersteunen en versterken van sportverenigingen. In de nota is opgenomen dat de tarievenstructuur nog wordt ontwikkeld, waardoor het nog moeilijk te bepalen was wat de hoogte van de indirecte subsidie richting de sportvereniging zal worden.’ In 2018 is deze sportnota geëvalueerd met als conclusie dat de nota nog voldeed maar 2 punten vallen op: 1. De geldende huurtarieven voor de sportfaciliteiten zijn niet kostendekkend. Dit maakt dat de gemeente hierop geld toelegt. Dus een zogenaamde verkapte of een indirecte subsidie verstrekt. In 2017 is een onderzoek gedaan naar de kostendekkendheid van de gemeentelijke accommodaties. Hier kwam uit dat er een nieuw tariefstelsel moet komen, gebaseerd op normbedragen, dat vanaf seizoen 2024/2025 moet ingaan (besluit B&W 27 maart 2018).

2. Gewijzigd subsidiebeleid (transparant maken van subsidies, inzetten op kostendekkende tarieven, inzet subsidies af laten hangen van de mate waarin maatschappelijke doelen worden gerealiseerd) In 2022 wilde het college het beleid opnieuw evalueren maar dat is er niet van gekomen. Wel zijn specifieke onderzoeken gedaan naar ESA. Net als bij cultuur is sport sinds 2024 deel van het beleid in het sociaal domein. In de begroting 2024 staan 3 punten die op subsidies voor sport slaan: 1. Ondersteunen schoolsporttoernooien (Nadere regels subsidiëring schoolsporttoernooien voor sportverenigingen in de gemeente Aalsmeer 2018). 2. Ondersteunen topsportevenementen (Nadere regels topsportfonds Aalsmeer 2018). 26

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

3. Versterken van sportparticipatie onder de inwoners (Algemene subsidieverordening). Dit doel is niet meetbaar. Net als bij cultuur is onduidelijk wanneer ‘versterken’ is bereikt.

4.2 Hoe zien subsidieregels er in Aalsmeer uit? Voor subsidies is een verordening wettelijk verplicht waarin staat hoe de subsidie wordt gegeven en welke rechten de aanvrager heeft. Over de subsidiebeslissing kan de aanvrager bezwaar maken en daarna bij een rechter in beroep gaan. De subsidieverordening van de gemeente Aalsmeer komt uit 2018 en is sinds die tijd niet meer aangepast terwijl de VNG wel aanpassingen voorstelt. Opvalt dat Aalsmeer bij het artikel over de hardheidsclausule geen verplichting tot een gemotiveerd besluit heeft en dat hiervan geen verslag gedaan wordt aan de raad. Dit in tegenstelling tot de modelverordening. In de subsidieverordening van de gemeente Aalsmeer staan o.a. de volgende punten: 1. 2. 3. 4.

Periode van een meerjarige subsidie is maximaal 4 jaar zolang er geld is in de begroting Aalsmeer kent eenmalige en meerjarige subsidies Aanvragen boven de €100.000 moeten een gewaarmerkte begroting meesturen Aanvragen boven de €100.000 hebben een website met de bezoldiging van de bestuurder en de laatst vastgestelde jaarrekening 5. Aanvragers moeten onverwijld melden als ze niet aan de voorwaarden voldoen 6. Hardheidsclausule, in bijzondere gevallen kan het college artikel(en) buiten toepassing laten 7. Bij de verantwoording geldt: a. subsidies tot €10.000 euro worden direct vastgesteld b. subsidies van €10.000 tot €100.000, sturen een verslag en jaarrekening c. subsidie boven de €100.000 daarnaast een gewaarmerkte accountantsverklaring Deze algemene regels gelden voor alle subsidieaanvragen. Voor enkele groepen stelde de gemeente nadere regels op voor de subsidiëring. De nadere regels zijn niet geactualiseerd met uitzondering van de regels voor peuterarrangementen en voorschoolse educatie. A. Scouting (2018) B. Schoolsporttoernooien (2018) C. Instandhouden gemeentelijke monumenten (2018) D. Exploitatie sportaccommodatie (2018) E. Wijkoverleggen (2018) F. Topsportfonds (2018) G. Verbetering huisvesting arbeidsmigranten (2021) H. Peuterarrangementen en voorschoolse educatie (2024) In de nadere regels voor subsidiëring staat: Onderwerp

Begroting 2024

Nadere regels

Scouting

€4.000

Doel: jeugd lid van scoutinggroepen. Jaarlijks geven de groepen het aantal leden door en het minimum is 25 leden die in Aalsmeer wonen. De gemeente mag steekproefsgewijs controleren.

Schoolsporttoernooien

€12.000

Het begrote bedrag is een subsidieplafond dat wordt verdeeld over de toernooien naar rato van aantal deelnemers. Geen voorschot, alleen betaling na een verantwoording van baten/lasten en aantal deelnemers. Gemeente stelt een sportkalender op. Bij een toernooi subsidieert de gemeente fruit indien daarom wordt gevraagd.

Arbeidsmigranten

€0 (B2022) (B2021)

Doel is een plan te maken voor een nieuwe accommodatie voor de huisvesting voor arbeidsmigranten te maken. Het subsidieplafond is €100.000. Na 1 oktober 2022 worden geen aanvragen meer in behandeling genomen.

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

De verordening is 7 jaar geleden voor het laatst aangepast. In de tussentijd stelt de VNG aanpassingen voor die de gemeente Aalsmeer niet overneemt. De gemeente Amstelveen deed dat wel en zo is het subsidieproces voor de AA-organisatie lastiger uitvoerbaar. Aanpassen van de regels kreeg in de gemeente Aalsmeer geen prioriteit.

4.5 Wat zijn de belangrijkste inzichten van dit hoofdstuk?

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

5 - Hoe ziet de subsidieverlening er bij een ontvangende organisatie uit? De jaarlijkse begroting en verantwoording van de gemeente heeft een verplichte subsidiebijlage met per ontvanger de uitgevoerde activiteiten en het doel daarvan.

In de laatste 7 jaar hebben 120 organisaties subsidie gekregen van de gemeente en daarvan beschrijven we hieronder 4 instellingen die zijn gekozen op omvang, programma, doelstelling en belang.

5.1 Exploitatie sportaccommodaties Aalsmeer (ESA) ESA krijgt met afstand de meeste subsidie in de gemeente Aalsmeer. In de subsidieaanvraag 2024 staat: ‘ESA [is] verantwoordelijk voor het optimaal beheren en exploiteren van sportaccommodaties en maatschappelijk vastgoed en het stimuleren van sport- en beweging in Aalsmeer. ESA exploiteert de sportaccommodaties in de gemeente Aalsmeer.’ ESA is een bedrijf dat subsidie krijgt.

ESA is een besloten vennootschap met de gemeente Aalsmeer als enig aandeelhouder. Meerdere onderzoeken hebben dit onderzocht en plannen om hieraan iets te veranderen zijn er niet. ESA voert de taken voor de gemeente Aalsmeer zelfstandig uit. Het college overlegt bijna elk kwartaal met de directeur van ESA over de uitvoering van het beleid en de financiën. Het college bepaalt mede het beleid bij ESA. Ambtenaren zijn wekelijks enkele dagen met ESA bezig. ESA brengt tarieven in rekening bij gebruikers van de accommodaties. De buitentarieven stelt de gemeente vast en de tarieven voor binnensport 29

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

berekent ESA door de prijs van het afgelopen jaar te verhogen met inflatie. Het college is hierbij betrokken. De gemeentelijke subsidie dekt ongeveer de helft van de kosten. Bij onverwachte tekorten springt de gemeente bij, zoals met de €750.000 versterking van het eigen vermogen in 2023 en 2024. Tussen ESA en de gemeente is dus een nauwe samenwerking. Ook wordt ESA ingezet bij andere partijen die subsidie krijgen van de gemeente Aalsmeer, zoals De Oude Veiling en de bibliotheek. Van De Oude Veiling is ESA de enige huurder en beheerder van het gebouw. De andere gebruikers in De Oude Veiling huren hun ruimtes van ESA. De Oude Veiling verhoogt in overleg met het college de huren om de eigen exploitatie rond te krijgen, maar ook om een reëel beeld te krijgen wat de marktconforme kosten zijn voor de exploitatie. Gebruikers van de Oude Veiling kunnen vanwege de marktconforme huur bij de gemeente extra subsidie vragen. ESA krijgt onder meerdere namen subsidie:

Instelling

Activiteit

Doel

Begrote subsidie 2018 - 2024

Werkelijke subsidie 2018 - 23

ESA

Exploitatie Oude Veiling

Huiskamer Aalsmeer aanbieden

€0

€367.000

ESA

Beheer sportaccommodaties

Efficiënt beheer sportaccommodaties

€9.592.000

€9.137.000

ESA

Projecten uit lokaal sport akkoord

Zoveel mogelijk mensen laten sporten

€0

€143.000

ESA

Vermogen versterken

Continuïteit ESA behouden.

€750.000

ESA

Onderhoud

Streefniveau accommodaties halen

€1.156.000

€1.513.000

ESA

Exploitatie oude veiling

Huiskamer bieden voor cultuur

€0

€27.000

ESA en sportservice

Buurt sportcoach

Ouderen laten sporten

€55.000

€45.000

€10.893.000

€11.892.000

Totaal

Voor de exploitatie van De Oude Veiling krijgt ESA sinds 2018 subsidie zonder dat die ooit in de begroting stond. Waarom 6 jaar lang zonder begroting subsidie is uitgekeerd kon niet worden uitgelegd. Net als voor de projecten uit het lokaal sportakkoord.

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

In 2021 boekte ESA winst maar is de directie somber over de vooruitzichten. Voor 2022 wordt een klein verlies verwacht. Als 2022 achter de rug is blijkt het verlies met 4 ton veel groter. In het verslag hierover ontbreekt een duidelijke verklaring. Nu spelen tijdens de corona-jaren problemen met energieprijzen, tekort aan personeel en lage bezoekersaantallen vanwege verplichte sluiting. In 2023 sluit ESA de boeken met een winst door de flink hogere gemeentelijke subsidie. De jaarrekening van ESA noemt de €750.000 extra subsidie om het eigen vermogen van ESA te versterken, in 2023 €400.000 en €350.000 in 2024. Het Cultuurpunt Aalsmeer ‘verzorgt oriënterend muziek-, dans-, en theateronderwijs voor basisschoolleerlingen in de naschoolse tijd en ondersteunt het culturele leven in Aalsmeer.’ zo staat op hun site. Het Cultuurpunt is op initiatief van de gemeente Aalsmeer halverwege 2013 opgericht. Dit sluit naadloos aan bij de strategie in het sociaal domein en ze worden door de gemeente gesubsidieerd. Cultuurpunt huurt ruimte in De Oude Veiling maar doet dat via ESA. Nu stelt het college de huurprijs in De Oude Veiling vast en besluit de huur met 12% te verhogen. ESA geeft die stijging door aan de onderhuurders. Hierop bericht Cultuurpunt aan het college dat door de gestegen huur een verlies wordt verwacht. Om dit tegen te gaan vraagt Cultuurpunt meer subsidie aan.

Uiteindelijk stijgt de subsidie voor Cultuurpunt maar het geld komt ten goede aan ESA. Via Cultuurpunt krijgt ESA dus extra subsidie vanwege een huurstijging terwijl op papier meer geld voor cultuur uit wordt gegeven, maar dat is slechts schijn. Het college wil dit omdat zichtbaar is hoeveel subsidie per aanvrager wordt gegeven bij marktconforme prijzen. De andere optie is lagere huur te rekenen met als gevolg dat indirect subsidie wordt verstrekt die niet zichtbaar is. Het college kiest voor transparantie. Ook de bibliotheek Amstelland huurt via ESA ruimte in de Oude Veiling. Samen met Amstelveen en Uithoorn geeft de gemeente Aalsmeer subsidie aan de bibliotheek, in 2023 totaal €615.000 waarvan €60.000 eenmalig is. De bibliotheek vraagt voor 2024 €555.000 subsidie voor de locatie in de gemeente Aalsmeer waarvan de gemeente €532.000 begroot doordat de subsidie uit het vorig jaar met 5% inflatie werd verhoogd. Het aantal inwoners in Aalsmeer stijgt en daarvoor is jaarlijks een ‘inwonerscorrectie’ nodig. Dit is nu dus niet volledig begroot. In de begroting werkt de bibliotheek in detail uit hoe ze bijdragen aan de maatschappelijke doelen in de gemeente Aalsmeer. In het jaarverslag verantwoorden ze zich uitgebreid hierover. Naast subsidie verdient de bibliotheek met abonnementen en specifieke diensten.

In juli 2024 heeft de gemeente met de bibliotheek, inwoners, raadsleden en belanghebbenden een ‘bibliotheekvisie’ opgesteld voor de jaren 2025 - 2030. In dit stuk staat het beleid voor de komende 5 jaar. De gemeente vindt dat de bibliotheek een cruciale rol speelt in het bevorderen van lezen, kennisdeling, cultuurparticipatie en digitale inclusie. Verder draagt de bibliotheek bij aan de artistieke, maatschappelijke en economische waarde van de gemeente Aalsmeer. Vanaf 2025 verplicht de wet elke gemeente een bibliotheek te hebben. In de uitkering van het gemeentefonds is dan een extra bedrag voor de bibliotheek opgenomen en het is verplicht dat geld naar de bibliotheek over te maken. Zo voert de bibliotheek een wettelijk verplichte taak uit voor de gemeente en voor het overige krijgt het subsidie. Naast instellingen die meer subsidie bij de gemeente aanvragen om de hogere huur aan ESA te betalen doet ESA in overleg met het college bij sportverenigingen het omgekeerde door hen een huur onder de kostprijs te vragen. De gemeente Aalsmeer legt het verschil in de subsidie er dan bij aan ESA.

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

5.2 Stichting N201, Aalsmeer

N201 krijgt 2 subsidies. Hiervan is 1 te lezen in de bijlage van begroting en jaarrekening, maar de andere, die ook groter is niet. Die maakt deel uit van een verzamelsubsidie. Sinds 1 januari 2013 wordt Club en Muziekcentrum N201 geëxploiteerd door stichting CJA. In 2021 is de naam van de stichting veranderd naar Stichting N201 Aalsmeer, kortweg N201. N201 krijgt subsidie van de gemeente Aalsmeer voor tienerdisco’s en talentontwikkeling. Het gedetailleerde jaarverslag 2023 van N201 rapporteert 3 alcoholvrije ‘15+ danceparty’s’ met gemiddeld meer dan 160 bezoekers. Voor ontwikkeling van muzikaal talent werden 40 bijeenkomsten gehouden waar 2.045 mensen voor langskwamen. Leerlingen van de muziekschool en leden van bandjes gaven daar concerten. De financiële situatie van N201 is zorgelijk. De gemeente wil dat N201 die verbetert door de kosten meer met de baromzet in lijn te brengen. De bijdrage van N201 aan maatschappelijke doelen in Aalsmeer blijkt niet uit de gemeentelijke begroting en opvalt dat in 2012 eenmalig subsidie wordt gegeven met een motie uit de raad om dat met 1 jaar te verlengen in 2013. Dit voornemen belandde ook in de Cultuurnota en daarin staat: ‘samen met N201 bekijken of het bedrijfsplan mogelijkheden biedt voor het verder ontwikkelen van de N201 voor de toekomst en indien nodig een overbruggingssubsidie te overwegen.

Het centrum gaat hierbij uit van een verdienmodel waarin N201 binnen een jaar zonder gemeentelijke subsidie kan bestaan.’ In het onderzoek is niet duidelijk geworden waarom Aalsmeer na 2013 toch elk jaar subsidie is blijven geven. Uit de begroting van de gemeente Aalsmeer is bovendien niet duidelijk wat de omvang van de totale subsidie is. De begroting spreekt nog van de oude naam Stichting Cultureel Jongerencentrum Aalsmeer, die in 2021 is gewijzigd, maar ook staat het totale bedrag niet in het overzicht maar dat is verdeeld over meerdere posten bij diverse aanvragers.

Rapport van rekenkameronderzoek naar subsidies in Aalsmeer - 2024

5.3. De historische tuin

Op 20 januari 1978 werd de Stichting Historische Tuin Aalsmeer opgericht die de museumtuin beheert waar oude gewassen in stand worden gehouden. Hiervoor zijn naast een grote groep vrijwilligers enkele vaste krachten in dienst. Inkomsten krijgt het museum naast de jaarlijkse subsidie uit verkoop van producten, sponsoring en kleine horeca. Voor 2024 vraagt de historische tuin €155.000 aan. De aanvraag bestaat uit het indexeren van het bedrag van het voorgaande jaar en een korte agenda met activiteiten in het begrote jaar. In 1995 sluit de gemeente een ‘convenant’ met de stichting over personeel dat van de gemeente naar de stichting overstapt. Deze 30-jaar oude afspraak ligt aan de basis van de jaarlijkse bijdrage maar de afspraak bevat geen einddatum en onduidelijk is hoe lang dit doorgaat. In 2012 heeft de gemeente Aalsmeer in de Cultuurnota gezet dat het museum minder afhankelijk van de gemeente zou moeten worden: ‘De Historische Tuin ondersteunen in haar ontwikkeling naar een minder van subsidie afhankelijke positie, waarbij de cultuurhistorische waarde in stand blijft.’ 12 jaar na het schrijven van dit plan is de financiële bijdrage van de gemeente Aalsmeer alleen maar gestegen. Het is niet boven tafel te krijgen waarom dit voornemen niet is uitgevoerd.

Wel wordt in 2020 de historische tuin deel van de ‘culturele infrastructuur’ van Aalsmeer en blijft de jaarlijkse subsidie in stand. In 2020 ziet de interne controle dat de verplichte controleverklaring van de accountant al enige jaren ontbreekt. Bij de subsidievaststelling voor het jaar 2022 is geconstateerd dat de door de historische tuin aangeleverde accountantscontrole zich alleen richt op de subsidie van de salarislasten, terwijl de subsidieverordening van de gemeente Aalsmeer een accountantscontrole over de jaarrekening eist. De gemeente Aalsmeer wijkt op grond van de hardheidsclausule af van accountantscontrole over de jaarrekening2. Verder heeft de historische tuin een negatief eigen vermogen en een negatieve reserve.

In het ambtelijk wederhoor licht de gemeente toe dat vanwege het feit dat het overgrote deel van de mensen daar vrijwilligers zijn zonder een vaste taakverdeling maakt dat door gebrek aan functiescheiding accountants geen controleopdracht kunnen uitvoeren bij de Historische Tuin.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=aalsmeer&id=d81d6e97-da63-4f3c-a4ee-31012a2aa741