Document · PDF

Bijlage 1. Jaarstukken Vervoerregio 2023 Concept

2a.Commissie Maatschappij en Bestuur Beeldvormend 6 juni 2024, gemeente aalsmeerBij agendapunt: Voorlopige jaarstukken 2023 en de kadernota 2025 van de Vervoerregio Amsterdam (VRA).31.150 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

JAARSTUKKEN 2023 Status: Staven 15 en 16 april 2024 Geel : Tekst/cijfers moet nog worden geactualiseerd

Pagina 1 van 83

INHOUD 1 ALGEMEEN

1.1 Inleiding: ontwikkelingen

1.2 2023 in mijlpalen

1.3 Financieel beeld en resultaat 2023

2 Jaarverslag 2023

2.1 Programma Verkeer & Vervoer

2.1.1 Investeringsagenda Mobiliteit

2.1.2 Amsteltram

2.1.3 Grote projecten schaalsprong OV

2.1.4 Concessies

2.1.5 Assetmanagement Railinfrastructuur (AMRI)

2.1.6 Activa GVB

2.1.7 Onderzoek, Studie en Samenwerking (OSS)

2.1.8 Apparaatskosten

2.2 Overhead

2.3 Algemene dekkingsmiddelen

2.4 Paragrafen

2.4.1 Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing nog niet ontvangen

2.4.2 Paragraaf Financiering

2.4.3 Paragraaf Bedrijfsvoering

2.4.4 Paragraaf Verbonden partijen

2.4.5 Paragraaf Wet open overheid

3 JAARREKENING 2023

3.1 Rechtmatigheidsverklaring

pagina 2 van 83

3.1 Overzicht van baten en lasten

3.2 Grondslagen voor waarderingen resultaatbepaling

3.3 Balans

3.4 Toelichting op de balans

3.5 verrekening Vooruitontvangen BDU

3.6 Wet normering topinkomens (WNT)

3.7 Structurele en incidentele baten en lasten

3.8 Niet uit de balans blijkende verplichtingen

3.9 Gebeurtenissen na Balansdatum

3.10 Sisa verantwoording

3.11 Baten en lasten per taakveld

3.12 Overige gegevens: Accountantsverklaring 2023

Bijlage: Afkortingenlijst

pagina 3 van 83

1 ALGEMEEN De Vervoerregio Amsterdam heeft als ambitie een bereikbare regio te zijn voor de mensen die hier wonen, werken, leren en recreëren. Nu en in de toekomst. Dat vraagt om verantwoorde keuzes die voor de mens, onze omgeving en de planeet het beste zijn. Meer dan ooit moeten we in deze drukste regio van het land zorgen voor schone en gezonde vervoersopties die passen bij de verschillende gebieden. Dat is nodig om ervoor te zorgen dat al onze inwoners en bezoekers hun bestemming kunnen bereiken. Daarom werken we samen met onze partners aan een duurzaam bereikbare regio waarin onze reizigers veilig, betaalbaar, soepel en prettig kunnen reizen van deur tot deur. De visie van de Vervoerregio Amsterdam is om het complexe regionale verkeer- en vervoersysteem te verbeteren en versterken. Dat moet goed aansluiten op nieuwe ontwikkelingen zoals groei van inwoners, arbeidsplaatsen en bezoekers, slimmere en schonere auto's, meer gebruik van openbaar vervoer en fietsen en nieuwe technologische oplossingen. Hierbij richt de Vervoerregio zich op uitbreiding van mogelijkheden voor fiets- en ov-gebruik, het verbeteren van het vervoer over de weg, Smart Mobility en het stimuleren van emissievrij vervoer. Hiervoor ontwikkelt de Vervoerregio beleid op het gebied van mobiliteit. Ook voert zij verschillende projecten uit. Zo treedt de Vervoerregio onder meer op als opdrachtgever voor het ov.

Ze verleent ovconcessies in Amsterdam, Amstelland-Meerlanden en Zaanstreek-Waterland . De Vervoerregio richt zich ook op de ontwikkeling van hoogwaardige, snelle fietsroutes om zo het fietsgebruik te stimuleren. Daarnaast bereidt ze zich voor op toekomstige ontwikkelingen zoals Mobility as a Service (MaaS), Smart Mobility en het ov in 2050. Al deze inspanningen hebben tot doel om de mobiliteit in de Amsterdamse regio te verbeteren en de bereikbaarheid te waarborgen. Zowel op korte als op lange termijn. De Vervoerregio Amsterdam blijft streven naar innovatieve oplossingen voor mobiliteitsuitdagingen en het verduurzamen van het verkeer- en vervoersysteem. Daarbij is de samenwerking met gemeenten, medeoverheden, onderwijsen kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven van groot belang.

1.1 INLEIDING: ONTWIKKELINGEN 2023 stond in het teken van verder herstel en verandering. Langzaamaan keren reizigers terug naar het openbaar vervoer, na een periode van groot verval tijdens de coronajaren. Hoewel de reizigersaantallen nog altijd niet terug op het niveau van voor 2019 zijn, hebben we in 2023 stappen kunnen zetten om het ov terug op sterkte te brengen én om de veranderende reisbehoeften van mensen in de regio verder te faciliteren. In 2023 is het nieuwe beleidskader Mobiliteit, ‘Verbinden in Verscheidenheid’, vastgesteld. In dit beleidskader staat brede welvaart centraal: vanaf de start kijken we naar aspecten op gebied van duurzaamheid, inclusiviteit, gezondheid en verkeersveiligheid. Hoewel de investeringen van de Vervoerregio en de resultaten die zij hiermee bereikt langs deze brede welvaartsinsteek pas vanaf 2024 zichtbaar zullen worden, is in 2023 het grondwerk gelegd waarop kan worden verder gebouwd. Het beleidskader sluit daarmee aan op het Bestuursakkoord 2022-2026 ‘Stap Vooruit’. Het financieel perspectief van de Vervoerregio heeft in 2023 enkele noemenswaardige veranderingen ondergaan. Zo is door het Rijk een Transitievergoeding regionale ov-concessies van € 32,6 miljoen toegezegd. Verder is ook de Vervoerregio geconfronteerd met forse prijsstijgingen in materialen en personeel.

In projecten hebben we gezien dat stijgende prijzen en personeelskrapte zich vertalen in vertraging in voorbereiding en uitvoering. Pagina 4 van 83

Hier staat tegenover dat de Brede Doel Uitkering (BDU) in 2023 met 6,047% is geïndexeerd door de Rijksoverheid. In het najaar is daarnaast de zogenaamde motie Bikker in de Tweede Kamer aangenomen. Deze motie voorziet in structurele middelen om de prijsstijgingen in 2024 van de reizigerstarieven in het ov te compenseren voor de reizigers en tevens geld om verdere verschraling van het openbaar vervoer te voorkomen. Voor de Vervoerregio komen deze middelen neer op een structurele jaarlijkse bijdrage van 85 miljoen, waarvan 53 miljoen benodigd is voor het voorkomen van de prijsstijgingen. In 2024 zal worden uitgewerkt waaraan de overige 32 miljoen besteed zal worden om verschraling van het ov te voorkomen. Wat hebben we bereikt? Hoewel het nieuwe beleidskader mobiliteit en de vijf leidende doelen hierbinnen pas in 2024 alle werkzaamheden en investeringen van de Vervoerregio zullen structureren, is hieronder langs deze thema’s vast weergegeven welke mijlpalen en highlights in 2023 zijn bereikt. Bereikbaarheid Het bestuursakkoord ‘Stap Vooruit’ zet in op veilig, prettig, duurzaam en soepel vervoer van deur tot deur. Het ov neemt hierbinnen een belangrijke rol in.

In 2023 is door de indexatie in de BDU meer geld geïnvesteerd in onderhoud van het ov via de Asset Management Railinfra Overeenkomst (AMRI) waarin tussen de Vervoerregio Amsterdam en GVB samenwerkingsafspraken zijn vastgelegd. In 2023 is verder ingezet op een overgang van openbaar vervoer naar publieke mobiliteit. Flexibel ov, diverse vormen van deelvervoer en het reguliere ov liggen steeds meer in elkaars verlengde. Publieke mobiliteit is een manier van werken waarbij verschillende modaliteiten samen worden gevoegd tot een collectief vervoerssysteem, waarmee we reizigers op een kosteneffectieve manier meer keuzevrijheid bieden en een betere toegang geven tot mobiliteit van deur tot deur. In 2023 is gestart met het uitwerken van beleid hiervoor en is een grootschalig onderzoek naar de rol die de Vervoerregio kan spelen in het vormgeven van regionale deelmobiliteit van start gegaan. Ook zijn via het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit de eerste buurthubs waar deelmobiliteit te vinden zijn binnen Vervoerregio-gemeenten ingericht. Zowel het nieuwe beleidskader Mobiliteit als de bestuurlijke speerpunten die hieruit voortvloeien zijn opgenomen in het bestuursakkoord 2022-2026. Zij zetten in op actieve manieren van vervoer en dan met name de fiets als uitgangspunt aan de hand van de zogenaamde ‘STOMP-ladder’ uit het nieuwe beleidskader.

Hierbij wordt volgordelijk ingezet op Stappen, Trappen, Ov, Mobiliteitsdiensten en de Privéauto. Hieraan is in 2023 invulling gegeven door onder meer het door de Vervoerregio verstrekte subsidiepercentage aan doorfietsroutes binnen de Metropoolregio Amsterdam (MRA) per project op te schroeven van 70% naar 80% van de daarvoor in aanmerking komende kosten. Dit is in de praktijk toegepast in projecten als omgeving Spaklerweg in Amsterdam en Doorfietsroute De Hoek in de Haarlemmermeer.

pagina 5 van 83

Duurzaamheid In 2023 is het nieuwe programmaplan Schoon & Duurzaam door de Regioraad vastgesteld. Hiermee breidt de duurzaamheidsscope van de Vervoerregio zich uit van het verminderen van uitstoot van broeikasgassen, naar onder meer de energietransitie, circulaire economie-principes en klimaatadaptatie. Het afgelopen jaar zijn hierin al verschillende investeringen gedaan. Zo zijn er batterijpakketten op busstallingen in de nieuwe concessie Zaanstreek-Waterland geplaatst om de elektriciteitsvraag op piekmomenten te drukken, is er geïnvesteerd in systemen om remenergie in de Amsterdamse metro opnieuw te kunnen gebruiken en is onder meer in de uitwerking van Knoop Lelylaan gewerkt met de toepassing van waterberging via wadi’s om zwaardere regenval door klimaatverandering te ondervangen. Tegenvallers waren er helaas ook; het is niet gelukt de busvloot van de nieuwe concessie Zaanstreek-Waterland vanaf de start van de concessie 100% uitstootvrij te laten rijden. Er wordt hard gewerkt aan het oplossen hiervan. Inclusiviteit Een belangrijk aspect van het bestuursakkoord is het toegankelijk houden van mobiliteit voor iedereen. In 2023 is hier flink op ingezet. Zo is via de zogenaamde Tariefactie geld geïnvesteerd in het gratis verstrekken van ov-kaartjes aan mensen met een laag inkomen.

Daarnaast heeft het Dagelijks Bestuur besloten de bekostiging voor het project ov-coach, waarbij mensen die moeite hebben met reizen met het ov worden ondersteund, structureel te maken. Ook is er in samenwerking met de vervoerders een onderzoek gestart naar mogelijke aanpassingen van het tariefsysteem in het ov, waarbij het voor mensen die structureel met het ov reizen wellicht goedkoper kan worden gemaakt naarmate zij vaker reizen. Verder zijn er verschillende pilots gestart. Er is een tijdelijke subsidieregeling voor gemeenten ingericht om vrijwilligersvervoer binnen een gemeente op te kunnen starten. Een pilot gericht op het digitaal koppelen van reizigers met een beperking aan reizigers die hen bij hun reis willen assisteren heeft een vervolg gekregen via een onderzoek naar het structureel optuigen van een digitaal platform voor reisassistentie, al dan niet door de Vervoerregio zelf beheerd. Verkeersveiligheid Eind 2019 sloten bestuurders van het rijk, de provincies, vervoerregio’s en gemeenten een akkoord waarmee er een aanpak is ontstaan die erop gericht is om gevaarlijke wegen, fietspaden, kruispunten en rotondes versneld aan te pakken.

De eigen Regionale Aanpak Verkeersveiligheid 2030 is herijkt en in 2023 is gestart met een meer risicogestuurde manier van werken Hiertoe is onder meer geïnvesteerd in een programma dat fietspaden in de regio op orde moet krijgen – stoepen worden hierbij vervangen voor exemplaren met schuine randen, obstakels zoals paaltjes worden zoveel mogelijk verwijderd en de breedte van paden wordt op orde gebracht. Ook in onze kennis is geïnvesteerd. Sinds 2023 hebben we toegang tot data van de Spoedeisende Hulp (SEH). Deze data geeft een veel concreter beeld van de zwaarte van de letsels die worden opgelopen in het verkeer en de locaties waar dit gebeurt. Daarmee zijn gerichtere aanpassingen aan gevaarlijke situaties mogelijk.

pagina 6 van 83

1.2 2023 IN MIJLPALEN JANUARI Samenwerking voor EU-subsidie spooronderdoorgangen Zaancorridor In het kader van de Europese subsidie om gelijkvloerse kruisingen uit het spoor te halen, hebben de gemeenten Dijk en Waard, Alkmaar, Zaanstad en de Vervoerregio Amsterdam een samenwerkingsovereenkomst getekend. De samenwerking is een start om verschillende spoorprojecten tussen Heerhugowaard en Amsterdam voor elkaar te krijgen. De Europese Unie wil in het kader van de Green Deal meer treinen laten rijden voor de reizigers en het terugbrengen van de CO2-uitstoot. Flinke verbetering N247 tussen Monnickendam en Volendam In het kader van het programma Bereikbaar Waterland, wordt de bereikbaarheid en verkeersveiligheid tussen Monnickendam en Volendam verbeterd. Op dat deel van de N247 wordt een kruispunt aangepast zodat bus en autoverkeer beter doorstromen. Er wordt een nieuw fietspad aangelegd en andere fietspaden worden verbreed. Ook komt er een vrij liggende busbaan en worden P&R-voorzieningen uitgebreid. Dit allemaal in combinatie met groot onderhoud. Door werk slim te combineren worden bovendien hinder en verspilling beperkt. Alles nieuw rond Amsterdam CS met 2 giga fietsenstallingen onder water Het vroeg nogal wat geduld van de reizigers, maar na 4 jaar werk voor en achter het station, zijn het Stationsplein en de IJboulevard klaar.

De 2 nieuwe fietsenstallingen die onder water zijn gebouwd, bieden plek aan zo’n 11.000 fietsen en zijn bij de opening op 28 januari al wereldberoemd. Ondergronds is de stalling verbonden met de metrohal en Amsterdam Centraal. Reizigers lopen droog en zonder omwegen van en naar het openbaar vervoer FEBRUARI Feest in Uithoorn: Nieuwe rotonde in het centrum Uithoorn vierde dat het centrum is opgeknapt. De nieuwe rotonde met kunstwerk dat het 200-jarige bestaan van Uithoorn symboliseert, is daar onderdeel van. Deze zorgt ervoor dat het Dorpshart van Uithoorn een stuk veiliger is geworden voor voetgangers en fietsers. MAART Werkzaamheden project Bereikbaarheid Royal FloraHolland in Aalsmeer (N231) In maart startten de werkzaamheden voor betere bereikbaarheid van de regio Aalsmeer met het project Bereikbaarheid Royal FloraHolland. Er komt een snellere verbinding voor het vrachtverkeer vanaf Schiphol via de N201 en N231 naar de ingang van het terrein van de bloemenveiling Royal FloraHolland. Ook komt er een voetgangersbrug over de N231 ter hoogte van het terrein van Royal FloraHolland om veilig de weg over te kunnen steken. Deze brug heeft de langste toegepaste houten balkligger in Nederland.

pagina 7 van 83

Openbaar vervoer in vervoerregio Amsterdam scoort bovengemiddeld In de OV-Klantenbarometer van 2022 scoorde de Vervoerregio bovengemiddeld hoog. De waardering voor het OV daalde ten opzichte van 2021 maar bleef toch boven het landelijk gemiddelde. De scores voor het busvervoer in Amstelland-Meerlanden en Waterland lagen hoger dan het landelijk gemiddelde voor de streekbus. In de andere vervoerconcessies van de Vervoerregio lag de score precies op het landelijk gemiddelde. Akkoord voor ontwerp ondertunneling project Guisweg in Zaandijk Het definitief voorkeursalternatief van het project Guisweg is door het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Zaanstad vastgesteld. De binnengekomen reacties uit omgeving en gemeenteraad zijn gebruikt om het ontwerp aan te passen. Het project Guisweg omvat onder andere het opheffen van de spoorwegovergang en de aanleg van twee tunnels: één voor fietsers en voetgangers en één voor autoverkeer. De bereikbaarheid, leefbaarheid én veiligheid van Zaanstad met de regio wordt hiermee verbeterd. 18,5 miljoen euro voor terugwinnen remenergie en andere duurzame oplossingen Vervoerregio Amsterdam steekt 18,5 miljoen euro in duurzame en verkeersveilige oplossingen en in actieve mobiliteit in de regio.

Zo gaat er geld naar een project om remenergie van metro’s in Amsterdam terug te winnen en naar doorfietsroutes, onder meer over de Markermeerdijk tussen Amsterdam en Hoorn. In totaal gaat er geld naar vijfentwintig projecten van het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit. APRIL Het fietspad rondom Brug Ouderkerk krijgt verder vorm Bij het vervangen van de Brug Ouderkerk tussen Amstelveen en Ouderkerk aan de Amstel hoort ook het aanpassen van het fietspad en de fietsonderdoorgangen. Om fietsers veilig de drukke provinciale weg (N522) te laten oversteken, is gewerkt aan een fietsonderdoorgang. Eind april 2023 gingen beide onderdoorgangen open voor fietsers en voetgangers. Fietsers kunnen nu gebruik maken van de nieuwe fietsroute over èn onder de Brug Ouderkerk.. MEI Gratis ov-kaartjes voor minima OV-tarieven werden dit jaar met 7 procent verhoogd. Dit treft huishoudens met een kleine beurs het hardst. Vervoerregio Amsterdam trekt 5 miljoen euro uit om gezinnen die het financieel moeilijk hebben tegemoet te komen. Ongeveer 95.000 gezinnen en inwoner van de vervoerregio komen in aanmerking voor maximaal acht kaarten per huishouden over de periode van een jaar. De kaartjes zijn per stuk anderhalf uur geldig in elke bus, tram of metro. Dat is voldoende om het hele gebied van de vervoerregio te doorkruisen.

Vervoerregio en gemeente Amsterdam steken samen 27,5 miljoen euro in ov OV-tarieven werden dit jaar met 7 procent verhoogd. Dit treft huishoudens met een kleine beurs het hardst. Vervoerregio Amsterdam trekt 5 miljoen euro uit om gezinnen die het financieel moeilijk hebben tegemoet te komen. Ongeveer 95.000 gezinnen en inwoner van de vervoerregio komen in aanmerking voor maximaal acht kaarten per huishouden over de periode van een jaar. De kaartjes zijn per stuk anderhalf uur geldig in elke bus, tram of metro. Dat is voldoende om het hele gebied van de vervoerregio te doorkruisen.

pagina 8 van 83

JUNI Vervoerregio Amsterdam roept op tot sociaal verkeersgedrag Voor het tweede jaar op een rij werd de campagne ‘Met elkaar overweg’ gelanceerd. Die roept inwoners op om extra rekening met elkaar te houden op de weg. Door toenemende drukte en diversiteit van vervoermiddelen die met verschillende snelheden langs elkaar bewegen is de aandacht voor elkaar op de weg hard nodig. Stop verdere verschraling van het openbaar vervoer De Tweede Kamer steunde unaniem een motie van PvdA en CDA om verder afschalen van het ov te voorkomen. Dagelijks brengt het ov miljoenen mensen naar hun werk, onderwijs, zorg en recreatie. Die hoge kosten en de nasleep van corona, hebben geleid tot een afname van ov-voorzieningen. Hierdoor rijdt er minder ov met als gevolg een slechtere bereikbaarheid en maatschappelijke onvrede. Deze motie is erkenning dat een groot deel van de Nederlandse bevolking afhankelijk is van het openbaar vervoer. JULI De nieuwe Brug Ouderkerk officieel geopend Op 15 juli 2023 is de nieuwe Brug Ouderkerk tussen de gemeenten Amstelveen en Ouder-Amstel officieel geopend. Met de opening is de voormalige Brug Ouderkerk over de Amstel vervangen door in totaal twee nieuwe bruggen. Door diverse verbeteringen aan de aansluitende kruisingen is de verkeersituatie verbeterd. Ook is de brug verhoogd, zodat meer schepen onder de brug door kunnen varen en de brug minder vaak open hoeft.

Progress vlag op voertuigen van GVB, Connexxion en EBS Alle vervoerders in de vervoerregio Amsterdam bestickerden ter gelegenheid van Queer & Pride Amsterdam een voertuig met de progress vlag. Deze vlag legt de nadruk op inclusie en progressie binnen de LHBTIQ+ gemeenschap. De vervoerders willen met de progress vlag en stickers met de tekst EVERYONE IS WELCOME HERE op de voertuigen en ponten een sterk visueel statement maken. Vervoerregio Amsterdam financierde de bestickering. We willen en hopen dat iedereen zich veilig en welkom voelt in het openbaar vervoer AUGUSTUS Frisse start schooljaar met pilot Mads en de Loopbus Naast de blauwe spandoeken met de welbekende leus ‘Onze scholen zijn weer begonnen’, startte een pilot in de vervoerregio Amsterdam met ‘Mads en de Loopbus’. Een oproep aan ouders om hun kinderen op een veilige manier naar school te brengen en van school te halen. De Loopbushalte ligt op een centrale parkeerplaats iets verder weg van de school, waar ouders met hun auto’s naartoe worden geleid. Op een vaste vertrektijd lopen de kinderen vanaf de halte, onder begeleiding van verkeersouders of vrijwilligers, naar school. Zo is er minder autoverkeer bij de school, wat het voor iedereen veiliger maakt.

SEPTEMBER Ongekende prijsstijging van 12% in stad- en streekvervoer is politieke keuze Bij ongewijzigd Rijksbeleid gaan de prijzen in het stads- en streekvervoer in 2024 met 12% omhoog. Eerder in 2023 stegen de prijzen al met een al ongekende 7%. De provincies en vervoerregio’s, die samen de regionale concessies verlenen, riepen de Tweede Kamer op om in te grijpen op Prinsjesdag. De decentrale overheden riepen de Kamer met klem op om de prijsstijging te dempen en alsnog de portemonnee te trekken voor de eerder gemaakte set afspraken met vervoerders en decentrale overheden.

pagina 9 van 83

OKTOBER Vervoerregio Amsterdam bereidt regio voor op zero-emissie stadslogistiek In het Klimaatakkoord is afgesproken dat in 2050 al het logistiek vervoer – zoals bouwlogistiek, pakketbezorgers en horecaleveranciers – uitstootvrij moet zijn. Een zero-emissie zone is een van de maatregelen om dit doel te behalen. Vrachtauto’s en bestelbusjes die op diesel of benzine rijden mogen deze gebieden niet meer binnenkomen. Een zero-emissie zone is niet in elke gemeente mogelijk of nodig. Er zijn ook andere manieren om de overgang naar duurzame stadslogistiek te realiseren. Vervoerregio Amsterdam heeft samen met de provincies Noord-Holland en Flevoland een regionale uitvoeringsagenda stadslogistiek opgesteld om gemeenten hierbij te helpen. Na lange strijd: Tariefstijging openbaar vervoer van de baan Het kabinet stelt extra geld beschikbaar om te voorkomen dat de tarieven voor het openbaar vervoer in 2024 gaan stijgen. Zonder deze financiële steun vanuit het Rijk zou een tariefsverhoging van 11,72 procent noodzakelijk zijn. Vervoerregio Amsterdam is bij met dit besluit. Het was geen vanzelfsprekendheid, er is onwaarschijnlijk lang gestreden voor dit resultaat. Beleidskader Mobiliteit ‘Verbinden in Verscheidenheid’ vastgesteld De Vervoerregio Amsterdam verbindt veertien gemeenten en samen werken we aan een regio waarin alle mensen prettig en soepel hun bestemming kunnen bereiken.

Ons Beleidskader Mobiliteit is het centrale, strategische beleidsdocument. Het geeft onze doelen weer en geeft richting aan al onze activiteiten, uitgaven en de keuzes die we daarbij (moeten) maken. Op 31 oktober 2023 heeft de regioraad het nieuwe beleidskader ‘Verbinden in Verscheidenheid’ vastgesteld. Fiscale regels voor openbaar vervoer abonnementen gewijzigd De Vervoerregio heeft zich hard gemaakt om het voor werkgevers eenvoudiger te maken ov abonnementen aan werknemers te verstrekken. Dit pleidooi heeft in oktober 2022 tot een unaniem aangenomen motie in de Tweede Kamer geleid. De motie is uitgevoerd en de regels zijn per 1-1-2024 vereenvoudigd en versoepeld. Werkgevers kunnen nu belastingvrij ov abonnementen verstrekken, ook als de werknemer slechts één of twee keer per week naar kantoor gaan. Dit past veel beter bij het reisgedrag na Corona. En privé reizen vallen nu eveneens onder de vrijstelling. Als bijkomend voordeel vermindert hiermee de administratieve lastendruk voor werknemers en werkgevers. NOVEMBER Regionale aanpak Verkeersveiligheid: werken met ambulance data voor analyse De voortgangsrapportage Regionale Aanpak Verkeersveiligheid is vastgesteld. Daarin staat dat het samenwerken met externe partijen zoals de Regionale ambulancevoorzieningen (RAV’s), handhaving en de spoedeisende hulp beter moet en kan.

De Vervoerregio ziet zichzelf daarin als regisseur en brengt de verschillende partijen bij elkaar. Er wordt oproep gedaan aan onze gemeenten om zich te registeren. Met analyse van ambulance data kunnen we dan achterhalen waar er mogelijkheden zijn om de verkeersveiligheid en de infrastructuur te verbeteren. Investeren in mobiliteit: de mens op één, dan het systeem Vervoerregio Amsterdam investeert in 31 projecten in de regio die bijdragen aan een toegankelijker openbaar vervoer, verbetert fietsverbindingen en verkeersveiligheid. Uitgangspunt is het STOMP-principe in de keuze voor investeringen: stappen, trappen, openbaar vervoer, mobility as a service en de personenwagen. In die

pagina 10 van 83

volgorde wordt ook gekeken in de verbeteringen voor voetgangers en fietsers en als laatste de personenauto. De Vervoerregio focust zich daarbij op plekken waar de kans op ongevallen groot is. Door die plekken zo snel mogelijk aan te pakken, wil de Vervoerregio op korte termijn de stijging van het aantal verkeersdoden omzetten in een daling. OV-investeringen voor groeiend IJburg Er komen twee HOV-lijn op IJburg bij en aanvullende maatregelen voor tram 26. De HOV-busverbindingen zijn nodig, omdat het aantal bewoners op IJburg de komende jaren flink toeneemt. Een hoogfrequente, snelle en betrouwbare verbinding tussen IJburg en Weesp biedt via treinstation Weesp snelle verbindingen naar onder andere Almere, Hilversum en Amersfoort. De busverbinding naar NS station Amsterdam Bijlmer Arena via metrostation Gaasperplas is belangrijk voor de nieuwe gebiedsontwikkeling. Daarnaast ontlasten de bussen, tram 26 (IJtram). De bus naar Amsterdam Bijlmer Arena zorgt bovendien voor een kortere reistijd naar Amsterdam Zuidoost, Amstelveen, Utrecht, Schiphol en Den Haag. DECEMBER Aantrekkelijk, duurzaam en inclusief openbaar vervoer in Amsterdam vanaf 2025 De Vervoerregio Amsterdam streeft naar aantrekkelijk, duurzaam en inclusief openbaar vervoer dat meegroeit met de reizigersaantallen en de stad Amsterdam.

Dat betekent dat de nieuwe concessie Amsterdam vanaf 2025 naast een goede bereikbaarheid óók oog heeft voor de sociale en maatschappelijke functie van het ov en bijdraagt aan het welzijn van de inwoners. Dat is de gedachte bij de ontwerpversie van het Programma van Eisen (PvE) voor de concessie Amsterdam. Het programma van eisen bevat alle minimumeisen waaraan de vervoerder moet voldoen om te rijden in het concessiegebied Amsterdam. Samenwerkingsovereenkomst MIRT-verkenning ov-verbinding Amsterdam – Haarlemmermeer ondertekend. In 2022 is in het Bestuurlijk Overleg MIRT Noordwest-Nederland besloten tot de start van een MIRT-Verkenning naar de ov-verbinding Amsterdam – Haarlemmermeer. Het doel is om te komen tot één voorkeursalternatief voor het ov-systeem aan de zuidwestkant van Amsterdam. Voor het Rijk en onze regio is dit een belangrijke mijlpaal voor een betere bereikbaarheid van de regio Amsterdam. Duurzaamheid staat hoog in het vaandel bij alle opdrachtgevers en is gedurende het hele project een randvoorwaarde.

pagina 11 van 83

1.3 FINANCIEEL BEELD EN RESULTAAT 202 3 De Vervoerregio ontvangt jaarlijks een vast bedrag aan Brede Doeluitkering Verkeer en Vervoer (BDU) van het ministerie van IenW. Dat bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd. In 2023 bedroeg de BDU € 471 miljoen. Dit bedrag werd aangevuld met bijdragen van het Rijk (Specifieke Uitkeringen (Spuk)) en derden voor specifieke projecten. Deze middelen zet de Vervoerregio in om de doelstellingen op het gebied van mobiliteit te bereiken. Deze doelstellingen zijn ingedeeld in de verschillende (sub-) programma’s die in deze jaarstukken zijn opgenomen. Daarnaast ontving de Vervoerregio een compensatie van € 32,6 miljoen voor de lagere reizigersopbrengsten van het Rijk, de zogenaamde Transitievergoeding OV (TVOV). Deze subsidie is een-op-een doorbetaald aan de vervoerders. Als de BDU van enig jaar niet volledig wordt uitgegeven kan het niet bestede deel in latere jaren als dekking worden ingezet. In de balans worden deze bedragen verantwoord onder de post Vooruit ontvangen bijdragen van het Rijk. Tabel 1.1 laat het overzicht van begrote en gerealiseerde baten en lasten over 2023 zien. Volgens de regelgeving van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) is het resultaat per definitie nihil zolang de uitgaven minus inkomsten van de Vervoerregio volledig worden gedekt door de inzet van de BDU.

Voor de resultaatbepaling wordt namelijk niet alleen het deel BDU uit het lopende jaar als baten gezien. Ook het deel dat uit het BDU-saldo van de voorgaande jaren wordt benut, telt mee. In 2023 werden er € 89,0 miljoen minder lasten en € 34,3 miljoen minder baten gerealiseerd bij het Programma Verkeer en Vervoer dan begroot. Bij de Algemene Dekkingsmiddelen zijn er € 1,0 miljoen hogere rentebaten. Dit resulteert in een totale onderbesteding van € 56,6 miljoen. Een deel van deze onderbesteding is beklemd. Dat wil zeggen: bestemd voor bijdragen aan projecten die al eerder in contracten, overeenkomsten of beschikkingen zijn vastgelegd. (zie tabel 1.3) In de begroting van 2023 werd rekening gehouden met een onttrekking van € 64,2 miljoen uit het beschikbare saldo BDU. (Zie de regel Mutatie saldo BDU bij de Algemene dekkingsmiddelen in tabel 1.1). Door de onderbesteding wordt er in 2023 slechts € 7,5 miljoen onttrokken aan de balanspost BDU. Begin 2023 was het beschikbare BDU-saldo € 250,9 miljoen. Dit daalt met de bovengenoemde onttrekking naar € 243,4 miljoen. Toelichting op de grootste begrotingsafwijkingen In dit jaarverslag vergelijken we de gerealiseerde uitkomsten met de laatst vastgestelde begroting 2023. Dat is de begroting die in de 2e Bestuursrapportage 2023 is opgenomen.

Lasten Programma Verkeer en Vervoer (- = lagere lasten, + is hogere lasten) Investeringsagenda Mobiliteit • als gevolg van onzekerheden in de markt en tekorten aan materialen en personeel zijn in 2023 verschillende projecten in de aanbesteding of de uitvoering vertraagd. Het ging met name om de projecten “Hoogwaardig OV Westtangent Oude Haagsebrug over de Ringvaart”, “Aanpak Verkeersdruk Ambacht N516…”en het project “Fietsenstalling NS Station Sloterdijk”. Concessies • Beschikbaarheidsvergoeding (BVOV) 2022: De verantwoording voor de BVOV regeling 2022 is eind 2023 ontvangen. Hieruit bleek dat er minder geld nodig was vanuit het rijk om de dienstregeling 2022 in stand te houden dan eerder gedacht. (zie ook de afwijking bij de baten). Dit komt omdat

pagina 12 van 83

In miljoen € -11,1

€ -39,9

enerzijds de kosten van de vervoerders lager uitvielen door onder andere productie uitval (€ 27,4 miljoen) en anderzijds de reizigersopbrengsten (€ 12,5 miljoen) hoger uitvielen dan door de vervoerders is ingeschat. Concessies • Binnen alle concessies is vanwege de rituitval sprake van minderwerk voornamelijk veroorzaakt door tekort aan personeel. Dit minderwerk leidt tot lagere kosten voor de Vervoerregio en dat zal worden verrekend in de vaststelling van de subsidie met de concessiehouders. Vooruitlopend op deze definitieve vaststelling in 2024 is hier al gedeeltelijk rekening mee gehouden. Concessies • Binnen de concessie Amsterdam is € 3,6 miljoen reservering voor ondersteuning van de concessie niet ingezet. Dit geld was bedoeld om de dienstregeling op peil te houden. Vanwege het personeelstekort kon dit niet geheel waargemaakt worden.. Amsteltram • De kosten van de aannemer zijn lager uitgevallen. Enerzijds doordat niet alle aanvullende werkzaamheden uitgevoerd zijn in 2023 en anderzijds doordat de indexatie lager uitviel. De uitvoering van de werkzaamheden zullen nu in 2024 worden uitgevoerd en afgerekend. Tevens is de risicoreservering naar beneden bijgesteld als gevolg van de vervroegde ingebruikname van de infrastructuur.

€ -5,8

Binnen S&C duurt het afsluiten van het SCMA project langer dan verwacht. De laatste mijlpaal van het contract wordt pas in 2024 betaald en de werkzaamheden voor het opruimen van het oude beveiligingssysteem zijn vertraagd. De kosten van € 3,7 miljoen schuiven daardoor van 2023 naar 2024.

• Activa GVB • •

€ -3,6

€ -3,7

AMRI •

€ -13,7

€ -3,7

Lagere rentelasten voor GVB van € 0,3 miljoen vanwege minder leningen Lagere afschrijvingskosten vanwege projecten die later starten of later worden afgerond voor € 3,4 miljoen

OSS

€ -2,1

•

Uitstel of vertraging diverse projecten door beperkingen in de interne capaciteit en bij inhuur van adviesdiensten. Overige afwijkingen Totaal lasten realisatie versus begroting 2023 Programma Verkeer en Vervoer

Baten Programma Verkeer en Vervoer Concessies • Beschikbaarheidsvergoeding (BVOV) 2022 : De verantwoording voor de BVOV regeling 2022 is eind 2023 ontvangen. Hieruit bleek dat er minder geld nodig was vanuit het rijk om de dienstregeling in stand te houden dan eerder gedacht. Investeringsagenda Mobiliteit • Er zijn voor meer projecten bijdragen van derden ontvangen, dan in de begroting was voorzien. Ook zijn bijdragen eerder ontvangen dan begroot, doordat projecten versneld zijn gestart. Overige afwijkingen Totaal Programma Verkeer en Vervoer

€ -5,4 € -89,0

In miljoen

€ -39,9

€ 5,3 € 0,2 € -34,4

Baten Algemene Dekkingsmiddelen •

Er zijn hogere Rentebaten. Door de lagere lasten ten opzichte van de begroting heeft de Vervoerregio meer rente ontvangen over het saldo bij het schatkistbankieren

Overige afwijkingen Totaal baten realisatie versus begroting 2023 (exclusief mutatie BDU)

pagina 13 van 83

€ 1,0 € 0,2 € -33,2

In de afzonderlijke paragrafen in het jaarverslag wordt nader ingegaan op alle afwijkingen per (sub)programma. Effect op het saldo vooruit ontvangen BDU (tabel 1.2) De grootste inkomstenbron van de Vervoerregio is de Brede Doeluitkering Verkeer & Vervoer (BDU). Het verschil tussen de jaarlijks ontvangen BDU en de werkelijke uitgaven wordt verrekend met de BDU die in voorgaande jaren is ontvangen en nog niet uitgegeven. Zoals hierboven genoemd blijft een saldo van € 243,4 miljoen BDU beschikbaar voor de meerjarenbegroting. Van het saldo is een deel beklemd. Dit wil zeggen dat het bestemd is voor uitgaven die naar begroting 2024 en verder worden doorgeschoven. Het betreft de volgende bedragen uit de 2e bestuursrapportage € 56,5 miljoen en de Jaarrekening 2023 € 45,4 miljoen, samen € 101,9. Het niet beklemde deel einde 2023 wordt gezien als de beschikbare weerstandscapaciteit. Berekening Weerstandsvermogen

Bedragen in miljoenen

BDU saldo balans (A)

243,4

Beklemd volgende jaren(B) Beschikbaar Weerstandsvermogen (A-B)

101,9 141,5

pagina 14 van 83

Baten & Lasten (x € 1.000) Sub)Programma

Jaarrekening

Primitieve begroting

Gewijzigde begroting (na 1e en 2e Bestuursrapportage)

Jaarrekening

Verschil (Jaarrekening versus 2e Bestuursrapportage)

2022

2023

Investeringsagenda Mobiliteit

132.680

105.648

139.940

128.872

11.068

Amsteltram

45.060

35.717

48.748

42.633

6.115

1.000

500

Grote projecten schaalsprong OV Concessies

218.111

94.063

163.559

103.903

59.656

AMRI

88.817

116.699

149.484

144.421

5.063

Activa GVB

17.705

26.897

57.852

54.145

3.707

Onderzoek, Studie en Samenwerking (OSS)

7.895

9.110

8.363

6.270

2.093

Lasten Verkeer & Vervoer

8975 519.244

10.373 399.506

11.222 579.668

10431 490.674

791 88.994

Lasten Overhead

11.475

11.132

13.551

12.843

708

522

309

162

147

530.719

411.160

593.528

503.679

89.849

Apparaatskosten Verkeer & Vervoer

Lasten Algemene dekkingsmiddelen TOTAAL LASTEN

Investeringsagenda Mobiliteit

2.081

5.609

10.958

5.349

Amsteltram

28.660

1.615

1.692

464

-1.228

Grote projecten schaalsprong OV Concessies AMRI Activa GVB Onderzoek, Studie en Samenwerking (OSS) Apparaatskosten Verkeer & Vervoer Baten Verkeer & Vervoer

115.334

6.318

39.336

699

-38.637

1.723

2.323

600

31 1.634

200 2.110

0 1.363

0 763

-600

129

147.899

10.243

49.723

15.336

-34.387

Baten Overhead

314

140

202

388

186

Jaarbijdrage BDU

443.265

435.714

470.401

Mutatie saldo BDU (dekking uit BDU voorgaande jaren)

-63.952

-36.929

64.160

7.503

-56.657

2.971

1.992

9.042

10.051

1.009

Baten Algemene dekkingsmiddelen

382.284

400.777

543.603

487.955

-55.648

TOTAAL BATEN

530.497

411.160

593.528

503.679

-89.849

-222

Toevoeging aan reserves

Onttrekking van reserves

222

Saldo mutaties reserves

222

Overige algemene inkomsten

SALDO VOOR MUTATIE RESERVES

Saldo resultaat

pagina 15 van 83

Tabel 1.1 Ontwikkeling saldo vooruitontvangen BDU (x € 1.000)

Ontwikkeling saldo nog te besteden BDU

Jaarreke ning 2022

Primitieve begroting 2023

Gewijzigde begroting 2023

Jaarrekening 2023

Verschil

Beginstand 1-1-2023

187.143

107.834

250.892

Beschikte jaarbijdrage BDU

443.265

435.714

470.401

Totaal Beschikbare BDU

630.408

543.547

721.293

-202

Inzet BDU 2023 (niet projectgerelateerd deel)

379.314

-411.161

-534.561

-477.904

-56.657

Eindstand saldo 'Vooruitontvangen BDU' 31-12-'23

250.892

132.386

186.732

243.389

-56.657

Inzet BDU saldo oude jaren voor projecten Investeringsagenda Mobiliteit

*) (niet projectgerelateerd deel) Tabel 1.2 Geoormerkte bedragen 2023 (x € 1.000) (Sub-)Programma

Verschil lasten jaarrek. vs 2e Bestuursrapportage

Verschil baten jaarrek. vs 2e Bestuursrapportage

Saldo verschil lasten en baten jaarrek. vs 2e Bestuursrapportage

Beklemd deel van de begroting 2023 over te hevelen naar 2024

2023

Investeringsagenda Mobiliteit

11.068

5.349

16.417

11.068

Amsteltram

6.115

-1.228

4.887

500

Concessies

59.656

-38.637

21.019

19.600

Asset Management Railinfra (AMRI)

5.063

600

5.663

5.063

Investeringen Activa

3.707

Onderzoek, Studie en Samenwerking

2.093

-600

1.493

600

Apparaatskosten verkeer & vervoer

791

129

920

88.994

-34.387

54.606

45.425

Overhead

708

186

894

Algemene dekkingsmiddelen

147

-55.648

-55.501

89.849

-89.849

45.425

Doortrekken NZL en sluiten metroring

Verkeer en Vervoer

TOTAAL

Van het verschil tussen begrote en gerealiseerde kosten ad € 89,9 miljoen is € 45,4 miljoen beklemd. Dat wil zeggen dat dat bedrag niet vrij inzetbaar is, omdat het ingezet wordt voor lopende projecten (zie tabel 1.3). Dat betekent dat van het saldo BDU eind 2023 ad € 243 miljoen een deel van € 45,4 miljoen geoormerkt is om in te zetten in de begroting 2024 of de daarop volgende begrotingen. Aan de regioraad wordt bij de eerste Bestuursrapportage 2024 en de Ontwerpbegroting 2025 voorgesteld om deze ‘beklemde’ bedragen naar de begroting 2024 of overige begrotingsjaren over te hevelen.

pagina 16 van 83

Figuur 4. Overzichtskaart: Selectie van de in 2023 gerealiseerde projecten uit de Investeringsagenda Mobiliteit Kaart volgt.

Gerealiseerde projecten In 2023 zijn binnen de Vervoerregio ongeveer 60 projecten opgeleverd vanuit het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit. Bijgevoegd kaartje geeft hier een indicatief beeld van. Veel opgeleverde projecten betroffen fietsvoorzieningen en verbeteringen van de verkeersveiligheid. Daarnaast waren er diverse grootschalige herinrichtingen van wegen en straten waarbij de kans werd aangrepen om verbeteringen voor fiets en ov mee te nemen. Herinrichtingen waren er voor de Kinkerstraat, Spaklerweg, Koninginneweg, Nieuwezijds Voorburgwal en de Van Woustraat en onderdelen van de binnenring (Weteringcircuit – Leidseplein). Andere grote projecten waren in 2023 de langzaamverkeersbrug over het Noord-Hollands kanaal, Spooronderdoorgang Diemen, De Entree Stationsplein CS, Fietsenstalling IJboulevard, de vervanging van de brug over de Amstel bij Ouderkerk, transformatie dorpshart Uithoorn en het Fietspad Inverdan Eilanden in Zaandam. Naast locatie gebonden projecten heeft de Vervoerregio ook een aantal activiteiten mogelijk gemaakt dat zich meer richt op gedrag. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om campagnes op het gebied van verkeersveiligheid of de Ov Coach.

Pagina 17 van 83

2 JAARVERSLAG 2023 De begroting 2023 van de Vervoerregio Amsterdam is opgedeeld in drie onderdelen. Het programma Verkeer & Vervoer bevat de uitvoeringstaken van de Vervoerregio. In de Overhead worden de ondersteunende werkzaamheden van de Vervoerregio verantwoord. De Algemene dekkingsmiddelen geven de middelen weer waarmee de taken en werkzaamheden van de Vervoerregio worden bekostigd. De verantwoording over het jaar 2023 volgt de structuur van de begroting 2023.

2.1 PROGRAMMA VERKEER & VERVOER 2.1.1 INVESTERINGSAGENDA MOBILITEIT Het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit van de Vervoerregio Amsterdam is het programma, waarin al onze voorgenomen mobiliteitsmaatregelen in samenhang staan beschreven. Het is de nadere uitwerking van het Beleidskader Mobiliteit. We laten zien waarin de Vervoerregio investeert, wanneer dat gebeurt en wat dat oplevert. Dit programma geeft daarmee de totale ambitie weer, waarbij het begrotingsprogramma ‘Investeringsagenda Mobiliteit’ de beschikbare budgetten presenteert. De projecten die het afgelopen jaar in uitvoering zijn gegaan, zijn mobiliteitsprojecten die zowel de bereikbaarheid verbeteren als verkeersveiligheidsmaatregelen bevatten en het vervoerssysteem voor meer mensen toegankelijk maken. Met het investeren in duurzaam vervoer en doorstromingsmaatregelen hebben we een aantal problemen aangepakt. Met hulp van de rijksbijdrage uit het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV) versnellen we intussen de investeringen in fiets en verkeersveiligheid. Zo zorgen we voor een duurzame bereikbaarheid. De bereikbaarheidsmaatregelen zijn in samenhang afgewogen om niet de modaliteit, maar de mobiliteit (de reis van deur tot deur) centraal te stellen.

Bij het beoordelen van de juiste oplossingen kijken we nadrukkelijk naar de CO2-balans, de aangename beleving van de reis en hoe een vervoerwijze passend is bij de omgeving. Binnen het Uitvoeringsprogramma verzorgt de Vervoerregio het programmamanagement en start samen met de partners nieuwe projecten. Daarnaast voert de Vervoerregio ook zelf projecten uit. Wat hebben we bereikt? Al deze elementen komen bijvoorbeeld terug bij projecten als Guisweg. In 2023 is het definitieve voorkeursalternatief vastgesteld. Hiermee is de planstudiefase afgerond en het project gepromoveerd naar de planuitwerkingsfase. Het verwijderen van de onveilige spoorwegovergang op de Guisweg in Zaandijk, het verbeteren van de bereikbaarheid voor het fiets- en autoverkeer in de directe omgeving en het mogelijk maken van het Project Hoogfrequent Spoor Amsterdam – Alkmaar, komt hiermee een stap dichterbij. In januari 2023 is de spoorpassage Diemen in gebruik genomen, waarmee een (verkeers)veilige verbinding gerealiseerd tussen Diemen Centrum en Diemen Noord beschikbaar is gekomen. Op knooppunt Amsterdam Centraal zijn twee grote fietsparkeervoorzieningen geopend (onder het Stationsplein als onderdeel van het project De Entree en de IJboulevard) met in totaal 11.000 stallingsplekken.

De (tijdelijke) Veerverbinding Sluisbuurt tussen Sporenburg en Zeeburgereiland in Amsterdam is gaan varen en de heringerichte Koninginneweg en Nieuwezijds Voorburgwal Noord in Amsterdam in gebruik genomen, met bredere fietsstroken en verbeterde doorstroming van de tram in een veilig 30 km/u regime. Het vergroten van de verkeersveiligheid hebben we gedaan onder meer door educatie, campagnes en het programma ‘Doortrappen’. Denk aan de jaarlijkse Week van het Verkeer. En we verbeteren de infrastructuur door het bekostigen van projecten in de regio, zoals schoolzones, drempels en verkeerslichten, 30km zones en veilige oversteekplekken. Hiervoor is een extra verkregen rijksimpuls Verkeersveiligheid (Specifieke Uitkering SPUK E20 en E84) uit het SPV beschikbaar. De Vervoerregio werkt aan het verduurzamen van alle onderdelen

pagina 18 van 83

van ons mobiliteitssysteem, onder meer met de inzet op schonere energie, schonere voertuigen, infrastructuur & productie en door duurzame inkoop en opdrachtgeverschap. Met ons inclusiebeleid wil de Vervoerregio ervoor zorgen dat zoveel mogelijk mensen zelfstandig kunnen reizen en daarmee meer vrijheid hebben in hun mobiliteit. Voorbeelden van acties die hieruit voorkomen en in het Uitvoeringsprogramma hun plek krijgen, zijn het realiseren van toegankelijke haltes, het aanbrengen van liften op knooppunten, duidelijke reisinformatie en de inzet van de OV-coach, die mensen helpt bij het zelfstandig reizen met het OV. In het kader van de Versnellingsopgave Haltetoegankelijkheid zijn in 2023 tramhaltes toegankelijk gemaakt. In 2023 is verder een groot aantal grote en kleine infrastructuurprojecten opgeleverd en betaald, zoals de Fietsbrug over het Noord-Hollands kanaal in Amsterdam, de IJboulevard, fietsinfrastructuur Baanstee Noord in Purmerend, Dorpshart Uithoorn en de brug van de N522 over de Amstel in Ouderkerk. Het uitvoeringscontract voor het project Aanpak Verkeersdruk Ambacht N516 Thorbeckeweg (AVANT) is getekend en daarmee is de realisatiefase gestart. Onder andere de verlenging van de IJtram, verschillende onderdelen van de OV-terminal Zuidas, maar ook de Machineweg in Aalsmeer zijn volop in uitvoering.

Tot slot zijn enkele noemenswaardige studies afgerond, zoals de planstudiefase van een aantal grote projecten op Zeeburgereiland in Amsterdam (Cruciale Mijl, Verbinding Zeeburgereiland en Tramstalling) en fase 3 van de verkenning HOV Haarlem-Amsterdam naar oplossingsrichtingen in 2040, waaronder een relatief nieuw concept Bus Rapid Transit (BRT): MRA MetroBus. Wat heeft het gekost? Tabel 2.1 Investeringsagenda Mobiliteit (bedragen in € 1000,-)

Investeringsagenda Mobiliteit

Jaarrekening 2022

Primitieve begroting 2023

Gewijzigde Begroting 2023

Jaarrekening 2023

Verschil Jaarrekening Gewijz. begroting 2023

Investeringsagenda Mobiliteit Uitvoeringsbudgetten en studies

132.680

105.648

139.940

128.872

11.068

Totaal lasten

132.680

105.648

139.940

128.872

11.068

1.755

5.609

9.530

3.921

BDU Absoluut

326

1.427

Totaal baten

2.081

5.609

10.957

5.348

-130.599

-105.648

-134.331

-117.915

16.416

Bijdragen derden

Saldo Investeringsagenda Mobiliteit

Toelichting op de tabel Het budget voor de Investeringsagenda Mobiliteit 2023 bedroeg in de Begroting 2023-2026 € 105,6 miljoen. Bij de eerste bestuursrapportage is het geoormerkte budget uit de jaarrekening 2022 toegevoegd. Bij de tweede bestuursrapportage hebben we een inschatting gemaakt dat we maximaal € 139,9 miljoen zouden uitgeven met een voorspelde bandbreedte van € 110-140 miljoen. Uiteindelijk hebben we € 128,9 miljoen (92%) gerealiseerd. . De Vervoerregio is bij het realiseren van haar doelstellingen afhankelijk van wegbeheerders, opdrachtnemers en externe factoren. Onder andere als gevolg van onzekerheden in de markt en tekorten aan materialen en personeel zijn in 2023 verschillende projecten in de aanbesteding of de uitvoering vertraagd. In de loop van 2023 is er al zo veel mogelijk rekening mee gehouden en dat heeft geleid tot de hierna benoemde grootste wijzigingen in de programmering. De grootste representatieve wijzigingen in de voorspelde uitgaven waren: pagina 19 van 83

• • • • •

HOV Westtangent Oude Haagsebrug over de Ringvaart Aanpak Verkeersdruk Ambacht N516 Thorbeckeweg (AVANT) Fietsenstalling NS Station Sloterdijk Fietsbrug Zijkanaal H Geluidschermen Weesp

- € 3,6 miljoen - € 3,4 miljoen - € 1,7 miljoen - € 1,6 miljoen - € 1,4 miljoen

Deze projecten komen later tot uitgaven, omdat er verplichtingen zijn aangegaan met uitzondering van de Geluidschermen Weesp, waar sprake was van een financiële meevaller. Hier staat tegenover dat ook projecten versneld tot uitgaven zijn gekomen, nieuwe projecten in uitvoering gingen en (aanvullende) verplichtingen zijn aangegaan. De grootste wijzigingen waren: • • • • •

Fietsenstalling IJboulevard Amsterdam CS Zuid-AsDok- OV terminal HOV Aalsmeer/Schiphol-Zuid (HOVASZ) HOV Legmeerdijk Multimodale Knoop Schiphol

+ € 4,7 miljoen + € 4,0 miljoen + € 3,7 miljoen + € 2,8 miljoen + € 2,1 miljoen

Van de stelpost van € 5 miljoen voor projectstudies binnen het begrotingsprogramma Investeringsagenda Mobiliteit is in totaal een bedrag van € 2,6 miljoen uitgegeven. De grootste uitgaven waren voor de planstudie Guisweg (€ 0,5 miljoen) en de Inbesteding concessie Amsterdam (€ 0,4 miljoen). Er zijn voor verschillende projecten verplichtingen aangegaan, die pas in 2024 worden uitgevoerd, zoals de planstudie HOV ZaanIJ, Fietsenstalling Amstel Westzijde en Extra instaphalte keerlus lijn 26. Belangrijkste oorzaken van de onderbesteding is vertraging in de voorbereiding en onderbezetting bij adviesbureaus. De grootste wijzigingen (de twee tabellen), onbenutte gedeelte stelpost projectstudies en gesaldeerde budgetten van kleinere projecten resulteert in een bedrag van 11,1 miljoen dat niet gerealiseerd is vanwege de eerder genoemde marktontwikkelingen. Alleen de geoormerkte bijdragen voor specifieke projecten zijn bij de baten opgenomen. In 2023 waren dit via de absolute BDU de rijksbijdragen werkgeversaanpak in het programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB) en Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV). De uitgaven zijn onderdeel van de lasten binnen de Investeringsagenda Mobiliteit. Voor SPV is sprake van projecten die niet tijdig volgens de SPUK-regeling (E20) zijn uitgevoerd.

Dit leidt mogelijk tot een terugbetaling van een deel van de rijksbijdrage van ongeveer € 3,4 miljoen totaal De ‘bijdragen derden’ bestaan uit bijdragen aan enkele grote projecten, die in opdracht van de Vervoerregio worden uitgevoerd. Daaronder vallen onder andere Gebruiksmelding Oostlijn, Verbeteren IJtram, Guisweg, en AVANT. Deze bijdragen waren in de gewijzigde begroting 2023 op € 5,6 miljoen begroot. De realisatie is € 9,5 miljoen. Projecten zijn versneld gestart, daardoor zijn enkele bijdragen eerder binnengekomen. Is er sprake van een geoormerkt resultaat? Over 2023 is een bedrag van € 11,1 miljoen van het beschikbaar budget niet besteed. Dit budget valt niet vrij: er rust een verplichting op dat bedrag. Dit vanwege het feit dat de bijdragen voor de projecten al in contracten, overeenkomsten of beschikkingen zijn vastgelegd. Dit budget wordt toegekend aan deze projecten samen met de eerdere bijstelling van € 15,4 miljoen die bij de 2e Bestuursrapportage is doorgevoerd. Het wordt als geoormerkt bedrag toegevoegd aan het (project)budget 2024. Daarmee heeft het resultaat 2023 geen effect op het meerjarig budget.

pagina 20 van 83

2.1.2 AMSTELTRAM De Vervoerregio is bestuurlijk en ambtelijk opdrachtgever voor (de realisatiefasen van) de Amsteltram: de ombouw Amstelveenlijn, de verlenging naar Uithoorn (Uithoornlijn) en de realisatie van de Tijdelijke Eindhalte Amsteltram aan de Parnassusweg (heavy variant). De Amsteltram zorgt voor kortere reistijden van deur tot deur en een verbetering van de kwaliteit en veiligheid van het OV. Het versterken van het OV-netwerk levert een bijdrage aan het reduceren van de CO2-uitstoot. Aandacht is er voor beleving en inpassing in de omgeving. De Amsteltram vergroot de nabijheid van het zuiden van de regio en zorgt voor een kosten efficiënter mobiliteitssysteem. Wat hebben we bereikt? Tijdelijke Eindhalte Amsteltram Parnassusweg: Movares is gestart met het definitieve ontwerp van de tijdelijke eindhalte aan de Parnassusweg (heavy variant). De Projectorganisatie werkte daarnaast aan het inkoopplan, de planning en de afstemming met raakvlakprojecten en stakeholders in het gebied. De tijdelijke eindhalte moet in het eerste kwartaal van 2026 gerealiseerd zijn als binnen het Zuidasdok project de Brittenpassage wordt geopend en de Minervapassage wordt afgesloten. Uithoornlijn: De Uithoornlijn loopt op schema om zomer 2024 in exploitatie te gaan. De realisatie en het testprogramma zijn succesvol gereedgekomen.

De nadruk ligt momenteel op de opnames met stakeholders en het herstellen van restpunten die zijn geconstateerd tijdens deze opnames. Het GVB heeft alle voorbereidingen getroffen voor de Opleiden, Trainen en Oefenen fasen die in het 1e kwartaal van 2024 gaan starten. Wat heeft het gekost? Tabel 2.2 Amsteltram (bedragen in € 1.000)

Amsteltram

Jaarrekening

Primitieve

Gewijzigde

Jaarrekening

Verschil

2022

begroting

Begroting

2023

Jaarrekening

2023

Gewijz. begroting 2023

Amstelveenlijn

1.359

1.053

763

290

Uithoornlijn

43.701

35.717

47.695

41.870

5.825

Totaal lasten

45.060

35.717

48.748

42.633

6.115

Bijdragen derden

28.660

1.615

1.692

464

-1.228

BDU Absoluut

Totaal baten

28.660

1.615

1.692

464

-1.228

Saldo Amsteltram

-16.400

-34.102

-47.056

-42.169

4.887

Toelichting op de tabel Lasten Amstelveenlijn: Dit betreft het positieve financiële resultaat op de tijdelijke eindhalte Strawinskylaan en vrijval van te verwachten kosten.

pagina 21 van 83

Uithoornlijn: De indexatie van de kosten van de aannemer is lager uitgevallen, nog niet alle aanvullende werkzaamheden zijn uitgevoerd/afgerekend en de risicoreservering is naar beneden bijgesteld als gevolg van de vervroegde ingebruikname van de infrastructuur. Vergoeding van de boekwaarde van de grond van de gemeente Uithoorn is verrekend met haar bijdrage. Baten De bijdrage van de gemeente Amstelveen wordt in 2024 voldaan. De bijdrage van de gemeente Uithoorn is gesaldeerd met de gedeeltelijke vergoeding van de boekwaarde van de grondexploitatie Busbaanlocatie wat als woningbouw locatie was aangemerkt. Is er sprake van een geoormerkt resultaat? Het positief gesaldeerde resultaat blijft geoormerkt binnen het subprogramma en heeft geen effect op het meerjarig programmabudget van de Amsteltram. 2.1.3 GROTE PROJECTEN SCHAALSPRONG OV In het Bestuurlijk Overleg MIRT van 11 november 2022 hebben de bestuurders van Rijk en regio besloten tot het uitvoeren van twee MIRT-verkenningen naar de OV-verbindingen Amsterdam-Haarlemmermeer (OVAH) en Sloterdijk-Amsterdam Centrum (OVSA).

Dit besluit moet in het licht gezien worden van de vele onderzoeken die in het verleden zijn gedaan naar de belasting van het zware railnetwerk, in het bijzonder de Schipholtunnel, de gebiedsontwikkelingen in de regio en de impact van de ontbrekende schakels in het hoogwaardige OVnetwerk tussen Amsterdam en Hoofddorp en tussen Sloterdijk en het centrum van Amsterdam. Wat hebben we bereikt? De Vervoerregio Amsterdam heeft als trekker en penvoerder van de Voorbereidingsfase de Startdocumenten opgesteld, in nauwe samenwerking met het ministerie van IenW (mede opdrachtgever) en de overige samenwerkende partijen en de adviseurs. Het Startdocument voor de MIRT-verkenning OVAH is in het BO MIRT van 11 november 2022 vastgesteld en in het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving van 15 juni 2023 het Startdocument voor de MIRT-verkenning OVSA. Daarmee zijn conform de intenties van Rijk en regio de formele Startbeslissingen genomen. De directie Bijzonder Projecten van de gemeente Amsterdam is gevraagd om een zelfstandige onafhankelijke projectorganisatie in te richten en een integraal projectplan op te stellen voor de uitvoering van de Verkenningen. Voor OVAH is de Verkenning gestart, voor OVSA is dit gaande.

Tegelijkertijd zijn bestuurlijke samenwerkingsovereenkomsten (SOK) opgesteld met afspraken tussen de opdrachtgevende partijen over zaken zoals de scope en planning, de verantwoordelijkheden en het beschikbare budget voor de uitvoering van de Verkenning. De SOK voor OVAH is op 20 december ondertekend, voor OVSA is dit gepland begin 2024. Figuur 2.1 Governancemodel

pagina 22 van 83

In een governancemodel hebben partijen hun posities en rollen in de onderlinge samenwerking en met hun omgeving vastgelegd; dit model wordt gevisualiseerd door een zandloper afgebeeld in figuur 2.1 In de bovenste driehoek vindt de besturing van het project plaats door de bestuurlijke opdrachtgevers. In de onderste driehoek wordt het maakproces per projectfase middels integraal projectmanagent resultaatgericht aangestuurd binnen de kaders van de opdracht. In het midden van de zandloper is sprake van een ‘single point of contact’ tussen de ambtelijk opdrachtgevers en de projectorganisatie. Zij voeren samen regie op het maakproces en besluitvorming daarover; informatiestromen zijn hierin eenduidig gekanaliseerd (zowel binnen project als naar de omgeving) en overleg en besluitvorming wordt transparant vastgelegd. De opdrachtgevers hebben binnen de kaders van de SOK een mandaatregeling opgesteld waarin is vastgelegd welke bevoegdheden de rolhouders in het project hebben om beslissingen te nemen. Dit betreft het aangaan van verplichtingen, het beslissen over wijzigingen van de projectkaders en het vaststellen van resultaten uit de Verkenning. Het betreft een projectmandaat dat geldig is voor de duur van de Verkenning en borgt een efficiënte, slagvaardige en transparante sturing. Afronding van de verkenning OVAH is voorzien eind 2025 en OVSA eind 2026.

Wat heeft het gekost? De geraamde kosten voor de MIRT-verkenning OVAH worden gedekt door het ministerie van IenW. De Vervoerregio heeft de in 2023 gemaakte kosten van € 0,5 miljoen voorgefinancierd. De tot op heden gemaakte kosten voor de MIRT-verkenning OVSA zijn nihil. Tabel 2.3 Grote projecten Schaalsprong OV (bedragen in € 1.000) Grote projecten schaalsprong OV

Jaarrekening

Primitieve

Gewijzigde

Jaarrekening

Verschil

2022

begroting

Begroting

2023

Jaarrekening

2023

Gewijz. begroting 2023

Bijdrage aanleg

1.000

500

Exploitatiekosten

Totaal lasten

1.000

Bijdragen derden

BDU Absoluut

Totaal baten

Saldo Grote proj.schaalsprong OV

pagina 23 van 83

-1.000

500

-500

500

Toelichting op de tabel In de 2e Bestuursrapportage zijn de verwachte uitgaven bijgesteld naar € 0,5 miljoen. In de SOK is vastgelegd dat de kosten voor de MIRT-verkenning Amsterdam-Haarlemmermeer worden gedekt door het ministerie van IenW. De voorfinanciering van de Vervoerregio is als vordering op de balans gezet. Omdat er voor de MIRTverkenning Sloterdijk-Amsterdam Centrum nog nauwelijks kosten zijn gemaakt is het financieel resultaat nihil. Is er sprake van een geoormerkt resultaat? Het niet bestede deel van het budget in 2023 van € 0,5 miljoen blijft onderdeel van de afgesproken totale bijdrage aan de OV-schaalsprong projecten en zal in later jaren worden besteed. 2.1.4 CONCESSIES Het openbaar vervoer moet zijn belangrijke rol in het mobiliteitssysteem behouden. Het openbaar vervoer is onmisbaar om de toekomstige mobiliteitsgroei op te vangen. Daarom willen we het OV-netwerk sterk houden en groei faciliteren. We weten niet hoe snel het OV-gebruik en daarmee de opbrengsten zich gaan herstellen. Investeren in het behoud van de hoogwaardigheid van het netwerk is van belang. Het HOV is het fundament van het openbaar vervoersysteem. Door hoge frequenties te behouden zorgen we dat het ov aantrekkelijk blijft, faciliteren we de groei en dit leidt tot eerder herstel van opbrengsten.

Naast het hoogwaardige netwerk is het logisch goed te kijken naar de aansluitingen van het onderliggende openbaar vervoer netwerk. Als er keuzes gemaakt moeten worden om verder af te schalen, is het belangrijk die aansluitingen in stand te houden. We zien alleen dat net als in andere sectoren het personeelstekort en het hoge ziekteverzuim ook van toepassing op de OV-sector. De Vervoerregio is opdrachtgever van de vervoerders in het stad- en streekvervoer binnen de 14 vervoerregiogemeenten. Hiervoor verlenen we concessies aan vervoerbedrijven. Ook verstrekken we subsidie voor de exploitatie van het openbaar vervoer. We werken als opdrachtgever van het OV dagelijks aan het werkend vervoersysteem. We hadden in 2023 nog vier concessiegebieden, te weten Amsterdam, AmstellandMeerlanden, Waterland en Zaanstreek. De laatste twee zijn eind 2023 samengevoegd tot één concessie. In onze concessies reist 32,6% van de reizigers met bus, tram en metro in heel Nederland. De concessies worden op basis van de Wet personenvervoer aanbesteed. Alleen in het concessiegebied Amsterdam wordt de concessie onderhands gegund. Het openbaar vervoer moet voldoen aan bepaalde kwaliteitseisen. Die worden per concessie vastgelegd in programma’s van eisen. Wat hebben we bereikt? Sinds de Covid-19 pandemie zien we een ander reisgedrag. Meer mensen werken thuis of hebben een andere vervoerwijze gekozen.

Het ov-gebruik lag in 2023 nog onder het niveau van voor de pandemie. Over heel 2023 lag het reizigersherstel op 87% over alle concessies samen, waar dat in 2022 nog op 75% lag. Opvallend is echter wel dat het herstel in het tweede kwartaal het hoogst was met 90%, met juni met 92% als uitschieter naar boven. In het tweede halfjaar zakte het herstel terug naar iets meer dan 86%, waarbij het steeds nijpender wordende probleem van rituitval door personeelstekort wellicht een grote rol is gaan spelen.

pagina 24 van 83

Over heel 2023 waren er 285 miljoen instappers verspreid over de concessies: Aantallen x 1 mln.

2023

2022

Groei

Concessie Amsterdam

238,7

204

34,7

Concessie Amstelland-Meerlanden

31,5

6,5

Concessie Zaanstreek

Concessie Waterland

9,1

4.1

285,3

242

43,3

Totaal aantal instappers concessies Transitievergoeding openbaar vervoer

Voor 2023 heeft het Rijk als laatste jaar een vergoeding geleverd voor het in stand houden van het openbaar vervoer als gevolg van minder reizigers. Hiervoor heeft zij een transitievergoeding ov beschikbaar gesteld. De concessies Amsterdam en Amstelland-Meerlanden kwamen hiervoor in aanmerking. Het rijk vergoedde tot 2/3 van het kostenniveau van 95% t.o.v. 2019. Daarnaast heeft de Vervoerregio 1/3 bijgedragen om de vervoerders te ondersteunen. Dit sluit aan bij de afspraken gemaakt met het rijk. Personeelstekorten OV sector In 2023 werden de personeelstekorten goed zichtbaar. Door een hoger ziekteverzuim en minder instroom kampten alle vervoerders met minder chauffeurs. Dit heeft in 2023 zijn weerslag gehad op de rituitval. Connexxion, EBS en GVB hebben alle drie hun dienstregeling moeten aanpassen om de reiziger een betrouwbare dienstregeling te bieden. De Vervoerregio wilde dit liever niet, maar ziet wel de noodzaak hiervan in. Wel is hiervoor minderwerk in rekening gebracht, zodat het geld terugvloeit naar de middelen om te investeren in zaken waar de personeelstekorten minder op van invloed zijn. Vervoerders spannen zich volledig in om de tekorten weg te werken. Zo zijn in landelijk verband afspraken gemaakt over het toestaan van Engelstalige chauffeurs en zijn de contacten met het CBR aangehaald om de wachtlijsten voor examens te verkorten.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=aalsmeer&id=dfc76e76-b2d6-4ce3-b13e-b5475f66b942