Zwolle, WG accountantsverslag 2021.pdf
Tekst van het document
Accountantsverslag 2021 Gemeente Zwolle 27 juni 2022
Deloitte Accountants B.V. Meander 551 6825 MD ARNHEM Postbus 30265 6803 AG ARNHEM Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9777 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente Zwolle Postbus 10007 8000 GA ZWOLLE Datum
27 juni 2022 Ons kenmerk 2206689E22/BF Behandeld door
drs. J.J. Zuidema RA jzuidema@deloitte.nl drs. V.V. Jongbloed RA vjongbloed@deloitte.nl
Geachte leden van de raad, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Zwolle. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2021 van de gemeente Zwolle. Tevens spreken wij een woord van dank uit voor alle inspanningen van de ambtelijke organisatie in de aanloop naar en tijdens de uitvoering van onze controle. Dit was voor ons het eerste jaar dat wij de controle van de jaarrekening van de gemeente Zwolle hebben uitgevoerd. Deze controle hebben wij, door de van kracht zijnde coronamaatregelen gedurende het jaar, deels op afstand moeten verrichten. Desondanks hebben wij een constructieve samenwerking ervaren, hebben wij elkaar gedurende het controleproces goed leren kennen en is op effectieve wijze gebruik gemaakt van de digitale middelen. Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Zwolle hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt De jaarrekening 2021 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Zwolle.
Bij deze jaarrekening hebben wij op 27 juni 2022 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid verstrekt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 26 oktober 2021 en met ons auditplan 2021, dat is besproken in uw auditcommissie. Wij bespreken onze bevindingen met de auditcommissie Wij hebben het concept van deze rapportage tijdens de bijeenkomst met de auditcommissie op 21 juni 2022 besproken. Wij hebben de inhoud van dit accountantsverslag tevens afgestemd met de portefeuillehouder financiën, portefeuillehouder vastgoed en een vertegenwoordiging van de ambtelijke organisatie. Mocht u nog vragen hebben dan beantwoorden wij deze graag. Hoogachtend,
Deloitte Accountants B.V. Was getekend: drs. J.J. Zuidema RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NSE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
Inhoudsopgave
Bestuurlijke samenvatting
4
•
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
5
•
Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
9
Bevindingen jaarrekening
11
•
De financiële positie van uw gemeente
12
•
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
18
Interne beheersing
25
•
26
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing
Overige aangelegenheden
28
•
29
Overige aangelegenheden
Bijlagen
32
•
Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
33
•
Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle
34
•
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
35
•
Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2021
36
•
Bijlage B2 - Bevindingen controle SiSa-bijlage Tozo 2021
40
•
Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
41
2206689E22/BF
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 3
Bestuurlijke samenvatting
2206689E22/BF
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Getrouwheid en rechtmatigheid
•
Wij hebben op 27 juni 2022 een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en rechtmatigheid van de jaarstukken. Bij de jaarrekening 2021 hebben wij geen digitale controleverklaring verstrekt. Vanaf het controlejaar 2022 zullen wij het proces voor een digitale controleverklaring inrichten.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 7,67 miljoen respectievelijk € 23,02 miljoen.
Opstel- en controleproces •
De controle over het boekjaar 2021 is de eerste controle die wij als uw nieuwe accountant hebben uitgevoerd en hebben afgerond met het voorliggende accountantsverslag. Wij hebben de gemeente Zwolle leren kennen als een proactieve gemeente met grote uitdagingen waaronder een grote opgave op het terrein van gebiedsontwikkeling. Gedurende de controle van de jaarrekening 2021 hebben wij uitgebreid stil gestaan bij het waarderings- en schattingsproces van de grondexploitatie-projecten. Ten aanzien van de onderbouwingen concluderen wij dat de dossiers heel uitgebreid zijn en veel kennis aanwezig is bij de betrokken medewerkers. Wel zien wij dat de dossiers op het gebied van consistentie en eenduidigheid nog verbeterd kunnen worden. Dit zal bijdragen aan een soepeler controleproces, zowel voor de interne (verbijzonderde) als de externe controle.
•
Wij hebben de samenwerking met de gemeente Zwolle als prettig en constructief ervaren. Gedurende het controleproces hebben wij wekelijks overleg gevoerd met het kernteam voor de jaarrekening, waarbij wij onze ervaringen hebben uitgewisseld. Wij hebben met elkaar afgesproken dat wij voor de start van de controle 2022 een ‘elevation lab’ zullen opzetten waarbij wij de samenwerking verder zullen evalueren en verbeterpunten met elkaar zullen delen teneinde het controleproces 2022 efficiënter en effectiever te kunnen uitvoeren.
•
De financiële positie ultimo 2021 is verbeterd ten opzichte van 2020.
•
De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2021 bedraagt € 58,1 miljoen (2020: € 61,8 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Zwolle onderkende en aanwezige risico’s van € 48,4 miljoen (2020: € 56,3 miljoen). De weerstandsratio bedraagt per ultimo 2021 1,19 (per ultimo 2020 1,1).
•
Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een voordelig rekeningresultaat voor mutaties in de reserves van € 40 miljoen. Tussentijds is door uw raad besloten om (per saldo) € 34,4 miljoen toe te voegen aan de reserves, zodat het positieve financiële resultaat over 2021 uitkomt op € 5,6 miljoen (2020: voordelig € 7,9 miljoen).
•
Uw financiële positie en interne beheersing (zie hierna) zijn – bezien vanuit het perspectief van de jaarrekeningcontrole – op orde. Voor de komende jaren verwachten wij echter een verder toenemende spanning tussen de door de gemeente beoogde groei van de stad en de politieke en bestuurlijke ambities enerzijds en de beschikbare versus benodigde capaciteit van de ambtelijke organisatie en de noodzakelijke investeringen in de bedrijfsvoering inclusief IT-omgeving anderzijds. Wij zien het als een belangrijk thema voor de komende raadsperiode om te onderzoeken of de ambtelijke organisatie voldoende is voorbereid op de groei die de gemeente de komende jaren naar verwachting doormaakt. In essentie is het vraagstuk samen te vatten in de vraag: Hoe wendbaar is de gemeente Zwolle in de nieuwe coalitieperiode? De organisatie onderkent en onderschrijft deze uitdaging, en werkt aan plannen om hieraan opvolging/invulling te geven. Wij onderschrijven nadrukkelijk de noodzaak hiervan en blijven de ontwikkelingen ter zake in de komende periode nauwgezet volgen.
Financiële positie
2206689E22/BF
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 5
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Interne beheersing
Kwaliteit verslaggeving
Grondexploitatie
Single Information Single Audit (SiSa)
•
In het najaar van 2020 hebben wij onze interim-controle uitgevoerd. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u gedeeld in onze boardletter en zijn besproken met de leden van de auditcommissie. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.
•
Wij trekken samen met uw gemeente op in het proces van het digitaliseren van de interim- en jaarrekeningcontrole. Tijdens onze controle zetten wij hiertoe diverse tools in, waaronder een digitale omgeving om documentatie aan te leveren (Deloitte Connect) en tooling om data te analyseren. Wij zullen dit bij de audit 2022 verder intensiveren.
•
Er zijn in 2021 geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels doorgevoerd. De jaarstukken voldoen aan de verslaggevingsvoorschriften zoals deze volgen uit het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV).
•
Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Bij processen waarbij wij dat nodig achtten, hebben wij specialisten betrokken, bijvoorbeeld bij de controle van de parameters grondexploitatie en de waardering van enkele grondexploitatie-complexen.
•
Wij hebben geconstateerd dat het jaarverslag (programmaverantwoording) van de gemeente Zwolle zeer uitgebreid is, en de informatiewaarde kan toenemen door met name de programmaverantwoording beknopter uit te werken. Wij merken tevens op dat doelstellingen in de begroting veelal niet concreet zijn geformuleerd waardoor het niet mogelijk is om de in de jaarrekening toe te lichten in hoeverre beleidsdoelstellingen zijn gerealiseerd. De toelichting in de jaarrekening beperkt zich daardoor veelal tot een uitleg over uitgevoerde werkzaamheden in relatie tot de beschikbare middelen maar het is daardoor niet inzichtelijk hoe de voortgang van beleidsdoelstellingen zich verhoudt tot de uitputting van de beschikbaar gestelde middelen. Wij adviseren uw college om beleidsdoelstellingen in de begroting concreter te formuleren (bijvoorbeeld met behulp van een doelenboom).
•
Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2021 versus de schattingen in de jaarrekening 2020 geanalyseerd (‘backtesting’). Bij deze analyse hebben wij ook gebruikgemaakt van de beoordeling door een ingeschakelde externe deskundige.
•
Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2021 voor € 28 miljoen aan tussentijdse winst genomen (2020: € 11,7 miljoen). Het project Hessenpoort heeft hier het grootste aandeel in, namelijk € 22,8 miljoen.
•
In de jaarrekening wordt verantwoording afgelegd over de ontvangen specifieke uitkeringen door middel van de SiSa bijlage. Als gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen en een door het Rijk toenemend gebruik van specifieke uitkeringen (SPUK) is voor 2021 sprake van een enorme toename van het aantal SiSa regelingen, 41 regelingen in 2021 ten opzichte van 23 in 2020. Het apart verantwoorden van deze (veelal kleine subsidiebedragen) regelingen zorgt bij de ambtelijke medewerkers voor een verzwaring van de administratieve lasten en voor een verhoging van onze controlekosten. Wij verwachten dat het aantal regelingen de komende jaren zal blijven toenemen. Uw gemeente kan de mogelijkheden onderzoeken op landelijk niveau invloed uit te oefenen om het aantal regelingen te beperken.
•
Wij hebben géén controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2021 geconstateerd.
2206689E22/BF
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 6
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Wet Normering Topinkomens
•
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2021 van de gemeente Zwolle voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
IT omgeving
•
Zoals recent in de boardletter aan u gerapporteerd kunnen wij voor de audit 2021 niet steunen op de geautomatiseerde controles. Evenmin kunnen wij uitgaan van de functiescheidingen binnen de geautomatiseerde systemen. Wij hebben daarom extra gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd, waaronder detailcontroles.
Realiteitsgehalte begroting
•
Uit het overzicht van baten en lasten over 2021 blijken afwijkingen c.q. volumeverschillen in zowel de lasten, baten als saldi. Deze afwijkingen worden in het jaarverslag per programma uiteengezet. Over het jaar 2021 is een positief saldo van inkomsten en uitgaven gerealiseerd en bedraagt het voordelig jaarresultaat na reservemutaties € 5,6 miljoen. Wij hebben het college aandacht gevraagd voor het begrotingsproces en geadviseerd maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen.
Sociaal domein | corona
•
De financiële impact van het coronavirus op het sociaal domein is beperkt. Uw gemeente heeft tijdig en voldoende beheersmaatregelen getroffen waarmee het de financiële effecten van corona voor het sociaal domein over 2021 tot een minimum heeft kunnen beperken.
•
Eén van de maatregelen die het kabinet gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de begin 2020 ingevoerde Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Wij hebben de Tozo gecontroleerd als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage en hebben vastgesteld dat de Tozo-uitkeringen juist en rechtmatig zijn verstrekt. Tevens hebben wij vastgesteld dat uw gemeente een M&O-beleid heeft vastgesteld, geïmplementeerd en zichtbaar naleeft, waarmee ook is voldaan aan deze kwalitatieve vereiste.
•
Uw gemeente voert voor het sociaal domein diverse interne controles uit. Aangezien deze interne controles nog niet volledig de rechtmatigheid onderbouwen, wordt voor de verantwoording in de jaarrekening mede nog gesteund op de controleverklaringen bij de productie-verantwoordingen van de zorgaanbieders (Zorg in Natura (Zin) WMO en Jeugd). Vanwege het ontbreken van goedkeurende controleverklaringen van een tweetal zorgaanbieders, is € 3,2 miljoen van de ZiN-bestedingen onzeker. Bij één van deze zorgaanbieders heeft uw gemeente een rapport van bevindingen ontvangen waaruit blijkt dat de accountant van de zorgaanbieder geen uitspraak kan doen over de rechtmatige besteding van de gedeclareerde zorg. Wij hebben het college gevraagd in haar interne processen passende beheersmaatregelen te treffen om dergelijke onzekerheden weg te nemen.
•
Deze onzekerheid valt binnen de goedkeuringstolerantie voor onzekerheden en heeft daarom geen invloed op de strekking van onze controleverklaring bij de jaarrekening 2021.
Naleving van de Europese aanbestedingsregels
•
Wij constateren geen (materiële) rechtmatigheidsfouten als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Wij hebben een uitgebreide spendanalyse en detailcontroles verricht op de naleving van de Europese aanbestedingsregels, en komen tot conclusie dat geen afwijkingen van de Europese aanbestedingsregels zijn geconstateerd. Wij hebben begrepen dat het college de afgelopen jaren sterk heeft ingezet op het juist uitvoeren van de aanbestedingsprocessen wat resulteert in bovenstaande conclusie.
Begrotingsrechtmatigheid
•
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van de overschrijdingen naar de analyse van de begrotingsrechtmatigheid, zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Toelichting met de belangrijkste verschillen’ van de jaarrekening. Hiermee legt het college verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2021. Over 2021 is alleen op het programma Inkomen een lastenoverschrijding gerealiseerd. Deze overschrijding is direct gerelateerd aan hogere baten (rijksbijdrage BUIG-uitkeringen) en telt daardoor niet mee voor ons oordeel over de begrotingsrechtmatigheid. 2206689E22/BF
Sociaal domein | Rechtmatigheid
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 7
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Frauderisicoanalyse
•
Uw gemeente besteedt passende aandacht aan de onderwerpen fraude en integriteit. Wij hebben vastgesteld dat u op een adequate wijze opvolging geeft aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2021 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd.
Rechtmatigheidsverantwoording
•
Naar verwachting zal met ingang van 1 januari 2022 en voor het eerst bij de jaarstukken 2022 zal het college door middel van de rechtmatigheidsverantwoording, die wordt opgenomen in deze jaarstukken, verantwoording afleggen over de rechtmatige besteding van de lasten aan de gemeenteraad. De gemeente Zwolle voert sinds meerdere jaren interne-controlewerkzaamheden, deze zijn een goede basis voor de controle van de rechtmatige bestedingen en de daaruit voortvloeiende rechtmatigheidsverantwoording.
Effecten crisis Oekraïne/ Rusland
•
Begin maart 2022 is de oorlog uitgebroken in Oekraïne en Rusland. De uitbraak van deze oorlog heeft geen impact op de jaarstukken 2021 en de situatie per balansdatum 31-12. De belangrijkste effecten die wij landelijk zien hebben betrekking op de opvang van vluchtelingen, stijgende inflatie, toename van de energieprijzen etc.
•
De oorlog in Oekraïne en Rusland laat ook een toename van cybercriminaliteit zien en maakt duidelijk dat aandacht voor en het versterken van de cybersecurity continue aandacht behoeft.
2206689E22/BF
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 8
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
Het normenkader 2021, dat op 20 december 2021 is vastgesteld door de gemeenteraad.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2021 voldoende voor de doelstelling van onze controle. Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Zwolle hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt
Wij hebben de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Zwolle uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Wij hebben geen niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd, groter dan onze minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen en/of het resultaat van de gemeente.
Wij hebben controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid
Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels
De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2021, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2021.
Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn.
Hierbij hebben wij wel controleverschillen geconstateerd die naar hun aard niet gecorrigeerd kunnen worden, maar gezien de omvang lager is dan onze materialiteitsgrenzen geen invloed hebben op ons oordeel bij de jaarrekening 2021. Deze controleverschillen zijn als volgt: •
Vanwege het ontbreken van goedkeurende controleverklaringen van een tweetal zorgaanbieders, is € 3,2 miljoen van de ZiN-bestedingen onzeker.
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2021 geconstateerd.
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2021, onder ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’. Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevings-vraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt.
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT.
2206689E22/BF
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 9
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Zwolle Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zusteren/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.
De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risico’s, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag.
Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging.
Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar
•
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2021.
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar.
Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. De jaarstukken 2021 van uw gemeente bestaan uit: •
Het jaarverslag 2021 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2021 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).
2206689E22/BF
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 10
Bevindingen jaarrekening
2206689E22/BF
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
De vermogenspositie van uw gemeente is verder verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2021 bedraagt € 40 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 34,4 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2021 € 5,6 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2021 circa 36,8% van het balanstotaal (ultimo 2020: 33,5% van het balanstotaal) en is daarmee met 3,3% gestegen ten opzichte van 2020. In de gemeentebegroting 2021 (na wijziging) was nog rekening gehouden met een solvabiliteit per ultimo 2021 van 29% en wordt verwacht dat deze in de volgende jaren tussen de 25% en 29% zal bewegen.
Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in de reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming. Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.
Zoals te zien in de hiernaast opgenomen tabel is in de jaarrekening 2021 een herrubricering verwerkt. Vanwege de aard van de bestemmingsreserve Begraven, zijnde ontvangen gelden (afkoopsommen) van derden die besteed moeten worden aan een specifiek doel (grafonderhoud) zijn dit gelden die als een voorziening op de balans gereserveerd moeten worden. Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Deze herrubricering is – in lijn met de Bbv-voorschriften – gecorrigeerd op de eindbalans 2020. Hiervoor is een aparte regel toegevoegd in het verloopoverzicht van het eigen vermogen.
Eigen vermogen (x € 1.000)
2021
2020
2019
2018
Eigen vermogen per 31 december
203.745
183.644
174.407
172.070
Herrubricering (zie toelichting in de jaarrekening)
-/- 2.355
-
8
-
Eigen vermogen per 1 januari
201.390
183.644
174.415
172.070
Tussentijdse resultaatbestemming
34.450
12.201
-/- 952
-/- 11.231
Gerealiseerd resultaat
5.586
7.900
10.181
13.568
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
40.036
20.101
9.229
2.337
Eigen vermogen per 31 december
241.426
203.745
183.644
174.407
Exploitatieresultaat (x € 1.000) opbouw volgens staat van baten en lasten Totale baten
632.086
Totale lasten
-/- 592.050
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
40.036
Af: stortingen in reserves
-/- 175.483
Bij: onttrekkingen aan reserves
141.034
Gerealiseerd resultaat
5.586 2206689E22/BF
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 12
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2021 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 40 miljoen zien, ten opzichte van een begroot voordelig saldo van € 126.000 (begroting na wijziging). De afwijking ten opzichte van de begroting bedraagt daarmee € 40 miljoen. De jaarrekening 2021 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 5,6 miljoen. In de programmaverantwoording geeft het college per programma en per doel op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. De gemeente heeft de belangrijkste verschillen toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1.000) 40.000
Mutaties in reserves (x € 1.000) 35.000 25.000
30.000
15.000
20.000
5.000
10.000
(5.000)
(15.000)
2018
2.337
2019
9.229
2020
20.101
2018
2021
37.681
-11.231
-952
2019
2020
12.201
2021
32.094
Gerealiseerd resultaat (x € 1.000) 20.000
10.000
2018
13.568
2019
10.181
2020
7.900
2021
5.586
2206689E22/BF
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 13
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente Zwolle (begroot en werkelijk over de periode 2018-2021) 40%
25%
Solvabiliteit
105%
Grondexploitatiequote
20% 30%
100%
15% 10%
20%
Belastingcapaciteit
95%
5%
10%
90%
0% 2018
2019
2020
2021
85%
0% 2018
2019
2020
2021
2018
Begroot
Begroot
2019
2020
2021
Begroot
Werkelijk
Werkelijk
Werkelijk Signaalwaarde (= richtinggevend)
Signaalwaarde (= minimum)
Signaalwaarde (= minimum)
De belastingcapaciteit van een gemeente geeft inzicht in De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de De grondexploitatiequote geeft weer hoe groot de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen waarde van de gronden (grondpositie van de gemeente) de wendbaarheid van de begroting, oftwel in hoeverre bij een financiële tegenvaller kan worden bijgestuurd te voldoen. In de basis geldt, hoe hoger de solvabiliteit zich verhoudt ten opzichte van de totaal (geraamde) c.q. of ruimte is voor nieuw beleid gerelateerd aan de hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. baten. belastinginkomsten. Structurele exploitatieruimte Netto schuldquote 6%
150% 100%
4%
50%
2%
0% 2018
2019
2020
2021
Begroot
2018
2019
2020
2021
Begroot
Werkelijk
Signaalwaarde (= maximum)
De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Bestuurlijke samenvatting
0%
Bevindingen jaarrekening
Werkelijk Signaalwaarde (= minimum)
De verhouding structurele baten en lasten ten opzichte van de totale baten geeft weer of de structurele baten toereikend zijn ter dekking van de structurele lasten. 2206689E22/BF
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 14
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2021 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 5,6 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren.
De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. Het rekeningresultaat over 2021 wijkt, net als voorgaande boekjaren, in grote mate af van het begrote rekeningresultaat (€ 126.000). Uit de hiernaast opgenomen grafieken is te zien dat dit met name veroorzaakt wordt door afwijkingen aan de lasten-kant: uw gemeente begroot meer lasten dan in werkelijkheid wordt gerealiseerd. Voor 2020 heeft COVID-19 een belangrijke invloed gehad op de werkelijke baten en lasten ten opzichte van de begroting. Ook in 2021 heeft COVID-19 nog invloed gehad of de gerealiseerde baten en lasten. Wij hebben het college aandacht gevraagd voor het begrotingsproces en geadviseerd maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen. Hierbij merken wij op dat vanaf 2021 bijstellingen vanuit vastgoed/grondbeleid tussentijds worden verwerkt via een begrotingswijziging. In voorgaande jaren werden deze bijstellingen niet gedurende het jaar verwerkt in de begroting. Hiermee is een belangrijk element van verschillen tussen begroting en werkelijk reeds door het college opgepakt.
Over 2021 zijn de grootste verschillen veroorzaakt door de lasten-ontwikkeling op de volgende programma’s:
Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1.000) 45.000
Begroting (na wijziging)
Realisatie
•
Opvang en bescherming (€ 13,4 miljoen lagere lasten): met name door de lagere uitgaven voor beschermd wonen.
•
Toekomstgerichte stad (€ 32,3 miljoen lagere (15.000) lasten): door lagere afname van de boekwaarde van terreinen (€ 16,7 miljoen); én (35.000) € 14,7 miljoen lagere lasten is veroorzaakt door 2018 2019 2020 2021 lagere uitgaven in 2021 die in latere jaren worden ‘ingehaald’. Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) Vitale wijken (€ 4,7 miljoen lagere lasten): voornamelijk door € 3 miljoen lagere 700.000 onderhoudslasten dan begroot.
•
25.000
5.000
650.000
Aan de batenkant zijn de grootste verschillen op de volgende programma’s te zien: 600.000 •
•
Toekomstgerichte stad (€ 27,4 miljoen lagere 550.000 baten): de opbrengsten uit de grondexploitatieprojecten zijn € 16,7 miljoen lager dan begroot, 500.000 tevens is de toename van de boekwaarde 2018 2019 2020 2021 terreinen voor € 10,6 miljoen achtergebleven op begroting. Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) Algemene dekkingsmiddelen (€ 5,3 miljoen hogere baten): voornamelijk door de hogere algemene uitkering ad € 5 miljoen.
Bij het doornemen van de programmaverantwoording hebben wij geconstateerd dat deze zeer uitgebreid is, en de informatiewaarde kan toenemen door de toelichting op de verschillende doelen beknopter uit te werken.
700.000 650.000 600.000 550.000 500.000 2018
2019
2020
2021
2206689E22/BF
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 15
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Het weerstandsvermogen is gestegen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2021; de ratio weerstandsvermogen is met 0,09 toegenomen tot 1,19 en kwalificeert daarmee als voldoende rekening houdend met de landelijke ‘signaalwaarde’ van 1,00. Uw gemeente hanteert een lagere interne norm van 0,80 voor de weerstandsratio. Deze interne norm is toegelicht en vastgelegd in de nota risicomanagement en weerstandsvermogen. Uw gemeente neemt de stille reserves niet mee in de berekening van de weerstandscapaciteit waardoor een lagere interne norm is gekozen dan de signaalwaarde van de VNG.
Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 48,4 miljoen (2020: € 56,3 miljoen). Ten opzichte van 2020 is hiermee sprake van een sterke daling van de gekwantificeerde risico’s. De daling van de omvang van de risico-inschatting ziet met name toe op: •
Het niet meer afzonderlijk kwantificeren van de risico’s met betrekking tot corona (2020 € 5 miljoen) aangezien deze in de algemene uitgaafrisico’s zijn meegenomen.
•
De daling van de kans-inschatting van de grondexploitatierisico’s: de kans dat een risico zich voordoet is lager ingeschat dan per ultimo 2020.
60
De weerstandscapaciteit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risico’s’ van het jaarverslag. In deze paragraaf is het college ook ingegaan op de mogelijke gevolgen van de oorlog in Oekraïne op de bedrijfsvoering, de activiteiten en de lastenontwikkeling van de gemeente Zwolle. Gezien de onzekerheid van deze ontwikkelingen zijn deze niet gekwantificeerd in de benodigde weerstandscapaciteit.
20
Bij de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit is geen rekening gehouden met de verwerking van de voorgestelde resultaatbestemmingen 2021.
1,40
Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 58,1 miljoen (2020: € 61,8 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is daarmee ten opzichte van voorgaand jaar met € 3,7 miljoen gedaald. Deze daling wordt in zijn geheel veroorzaakt door de lagere concernreserve per ultimo 2021. Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risico’s’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd.
Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) 80
40
2018
2019
2020
2021
Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit
Ratio weerstandsvermogen
1,20 1,00 0,80 0,60 2018
2019
2020
2021 2206689E22/BF
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 16
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is mede door het saldo per ultimo 2021 ad € 90,1 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2022 e.v. nog te realiseren baten en lasten. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2021 gaat het om 16 individuele projecten. De gemeente Zwolle schat ultimo 2021 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 12,4 miljoen bedraagt (2020: € 5,9 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording.
Ten opzichte van 31 december 2020 is de voorziening met € 6,5 miljoen toegenomen door het openen van de nieuwe grondexploitatie “Voorsterpoort Oost” in 2021. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk
De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot 5 P’s:
•
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.
•
Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?
•
Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?
•
Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?
•
Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’. Ontwikkeling boekwaarde en voorziening bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen) 100,00 80,00 60,00 40,00 20,00 2018
2019
2020
2021
Ontwikkeling boekwaarde Ontwikkeling voorziening
Uit bovenstaande figuur blijkt dat de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie in 2021 verder is toegenomen. De toename van de boekwaarde ziet met name toe op de ontwikkeling van Hessenpoort en Stadshagen De Tippe/Breezicht-Noord.
2206689E22/BF
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 18
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeenten voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen. Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten.
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2021 voor € 28 miljoen aan tussentijdse winst genomen (2020: € 11,7 miljoen). Het project Hessenpoort heeft hier het grootste aandeel in, namelijk € 22,8 miljoen.
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
Uw gemeente voert – voor de vpb-plicht – een onderneming met haar grondbedrijf in fiscale zin. De afgelopen jaren heeft uw gemeente veelvuldig overleg gevoerd met de Belastingdienst over het bepalen van de fiscale positie (openingsbalans. Het college is hierbij ondersteund door een externe specialist. In 2021 is met de Belastingdienst overeenstemming bereikt over de openingsbalans, die aansluit op de door uw gemeente gekozen uitgangspunten. Tijdens de controle van de jaarrekening 2021 hebben wij samen met onze vpbdeskundigen de fiscale positie beoordeeld en hierbij geen bevindingen geconstateerd.
•
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2021 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.
Vennootschapsbelasting
Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij de grondexploitaties Hessenpoort, De Tippe en (een deel van) Stadshagen I en II geselecteerd voor een detailanalyse op een deel van de eerdergenoemde 5P’s.
Voor specifieke onderdelen (de 5P’s voor een deel van Stadshagen I en II) hebben wij onze specialisten ingeschakeld bij het beoordelen van deze specifieke elementen.
2206689E22/BF
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 19
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
Van deze projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd, een en ander in de context van onze verklaring bij de jaarrekening als geheel.
Wij hebben deze parameters samen met onze vastgoedspecialisten getoetst en geen materiële afwijkingen geconstateerd. Daarmee achten wij de parameters voor de actualisatie per 31 december 2021 niet onaannemelijk.
Het controleproces van de grondexploitatie-opzetten heeft veel inzet van uw en onze medewerkers gevraagd. Dit is enerzijds veroorzaakt door de hoeveelheid van documentatie, wat de toegankelijkheid niet bevordert en anderzijds door het verschil van vastleggingen per grondexploitatieproject. Tevens wordt administratief gewerkt met deelcomplexen die in de MPV en jaarrekening samengevoegd worden tot het betreffende hoofdcomplex, maar is dit nog niet gedaan bij het opstellen van de controledocumentatie.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten
•
Hierdoor was extra afstemming gedurende het controleproces noodzakelijk. Door hier rekening mee te houden gedurende het samenstellen van het controledossier kan het controleproces efficiënter lopen.
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties
•
Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de gehanteerde parameters
Parameters
•
Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
Jaarlijks worden de parameters bepaald voor de waardering van de grondexploitatie per ultimo het boekjaar. Het college heeft ook afgelopen jaar de parameters 2022 en verder (basis voor de waardering per 31 december 2021) bepaald en deze zijn vastgelegd in de Nota van Uitgangspunten MPG 2022 (d.d. november 2021). De volgende parameters zijn gehanteerd bij de actualisatie van de grondexploitaties:
Tenslotte merken wij op dat de markt op dit moment sterk in beweging is vanwege (o.a.) de Oekraïne-oorlog, het tekort aan grondstoffen en personeel met als gevolg een stijgende inflatie. Dit kan een impact hebben op bouwprojecten en daarmee ook op het terugverdienpotentieel van de grondexploitaties. Deze ontwikkelingen vragen continue aandacht van het college voor de waardering en keuzes die hieromtrent gemaakt moeten worden.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2021 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.
2206689E22/BF
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 20
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid
Begrotingsoverschrijdingen zijn beperkt maar adequaat toegelicht Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad.
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op deze overschrijdingen naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Toelichting met de belangrijkste verschillen’ in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten over 2021. Wij constateren dat de toelichting in de jaarrekening enerzijds op totaal van de baten en lasten is opgenomen en anderzijds op een zeer hoog niveau. De toelichting in de programmaverantwoording geeft het juiste inzicht in de oorzaken van de gerealiseerde overschrijding. Daarnaast is in de jaarrekening niet het inzicht in de begrotingsrechtmatigheid expliciet opgenomen. Wij hebben het college gevraagd dit vanaf de jaarrekening 2022 toe te voegen. De geconstateerde kostenoverschrijding weegt niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel omdat tegenover de hogere lasten ook hogere baten zijn gerealiseerd (gerelateerd aan de BUIG-uitkeringen). De overschrijding heeft daarom geen gevolgen voor de strekking van het rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring.
Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet. In de jaarrekening is het (verplichte) overzicht met de uitputting van de kredieten opgenomen. In de programmaverantwoording heeft het college per krediet een toelichting opgenomen. Uit het overzicht met restant kredieten blijkt dat op het krediet “Doel 5.1.1 Vestigingsklimaat bedrijven en instellingen (BIE)” een overschrijding is gerealiseerd van ruim € 5,3 miljoen. Deze overschrijding wordt veroorzaakt door de (verplichte) winstname op het grondexploitatieproject Hessenpoort en telt daarmee niet mee in ons oordeel over de rechtmatigheid.
Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV. Voor de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. Over 2021 heeft de gemeente Zwolle alleen een lastenoverschrijding op het programma “Inkomen” gerealiseerd (€ 2,8 miljoen). 2206689E22/BF
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 21
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving
De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van internebeheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten.
Wij hebben de accountantscontrole professioneelkritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen. Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens analyseren en bespreken met de gemeente. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties. Naleving van de Europese aanbestedingsregels Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit, die in samenspraak met ons tot stand komt. Vervolgens voeren wij een uitgebreide dossiercontrole uit. Uit de controle van de naleving van de EU aanbestedingswetgeving blijken geen materiële fouten of onzekerheden. Wij hebben begrepen dat het college de afgelopen jaren sterk heeft ingezet op het juist uitvoeren van de aanbestedingsprocessen wat resulteert in bovenstaande conclusie.
Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. 2206689E22/BF
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
Blz. 22
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Zwolle
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen
COVID-19
Sociaal domein | Zorg in natura en PGB-bestedingen
Kwaliteit en transparantie van de jaarstukken
Wij sommen hier de belangrijkste effecten op die het coronavirus mogelijk heeft op de jaarrekening 2021:
Binnen het sociaal domein worden diverse interne controles uitgevoerd, echter wordt voor de verantwoording in de jaarrekening nog mede gesteund op de controleverklaringen bij de productieverantwoordingen van de zorgaanbieders (Zorg in Natura (Zin) WMO en Jeugd).
Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat uw jaarstukken 2021 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben bij onze werkzaamheden de jaarstukken integraal doorgenomen en hebben daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses.
•
•
•
Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren en andere soorten schuldenaars bestaat er een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s, en daarmee de waardering van de vorderingen, gecontroleerd, en merken op dat er vooralsnog geen sprake is of zou moeten zijn van grote mutaties in de voorziening voor oninbare vorderingen.
Over 2021 heeft uw gemeente van één zorgaanbieder een rapport van bevindingen ontvangen waaruit blijkt dat de accountant van de zorgaanbieder geen uitspraak kan doen over de rechtmatige besteding van de gedeclareerde zorg.
Tozo: één van de maatregelen die het kabinet (heeft) gebruikt om ondernemers te steunen tijdens de coronacrisis is de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage hebben wij deze regeling gecontroleerd. Uw gemeente is, ondanks een snelle invoering en de wijzigingen hierin, gedurende 2021 in staat geweest aantoonbaar te voldoen aan de gestelde rechtmatigheidseisen. Zowel uw interne-controlewerkzaamheden als onze zelfstandig uitgevoerde dossiercontroles bevestigen deze uitkomst.
Vanwege deze bevinding heeft het college de besteding ad € 2,96 miljoen als onzeker aangemerkt. Hierbij sluiten wij ons aan. Wel hebben wij het college gevraagd in haar interne processen passende internebeheersmaatregelen te treffen om dergelijke onzekerheden weg te nemen.