Toekomstbestendig dierenwelzijnsbeleid Gemeente Zwolle

welbevinden

Toekomstbestendig dierenwelzijnsbeleid Gemeente Zwolle Blik op de toekomst

hwelbevinden

Inhoud 1 Inleiding 2 Samenvatting 3 Dierenwelzijn in Zwolle 4 Stakeholders en taken 5 Wettelijke kaders 6 Maatregelen 7 Communicatie en participatie 8 Financiën 9 Vervolgproces

2

Toekomstbestendig dierenwelzijnsbeleid Gemeente Zwolle

3 4 5 8 10 12 14 15 16

hwelbevinden

1 Inleiding Dieren zijn alom aanwezig in Zwolle. Soms heel zichtbaar, soms wat minder. Binnen huishoudens zijn o.a. honden, katten, knaagdieren, reptielen, vissen en vogels aanwezig. In de gemeente zien we ook de aanwezigheid van hulphonden en andere assistentiedieren. Daarnaast zijn dieren aanwezig op de stadsboerderijen, bij onderwijsinstellingen en zetten we schapen in voor begrazingsprogramma’s. Ook hebben we in het wild levende dieren binnen onze gemeentegrenzen, waarvoor ook een zorgplicht geldt. Vaak is de aanwezigheid van dieren gewenst. Ze zorgen voor gezelligheid en plezier. Soms levert het hebben en houden van dieren conflictsituaties op. Bijvoorbeeld wanneer overlast wordt ervaren door dieren of gevaarlijke situaties zich voordoen. Het welzijn van dieren krijgt terecht steeds meer aandacht. Steeds vaker maken we ons zorgen hierover. Of we hebben angst voor het risico van ziekte-overdracht van dieren naar mensen (zoönosen). Onze omgang met dieren is daarom een belangrijk punt om bij stil te staan én om beleid op te bepalen.

regelgeving. Dieren worden bij wet erkend als levende wezens met gevoel en met een intrinsieke waarde. Deze waarde staat los van de gebruikswaarde die de mens aan dieren toekent. De Raad voor Dierenaangelegenheden, het adviesorgaan voor de minister, heeft onderzocht dat ruim 79% van de bevolking aangeeft dat dieren een moreel recht op leven hebben. Ook vindt ruim 72% van de ondervraagden dat de mens een morele plicht heeft om goed voor alle dieren te zorgen. Ruim zeven op de tien Nederlanders vinden dat een respectvolle omgang met dieren een positieve invloed heeft op de manier waarop mensen met elkaar omgaan . Door oog te hebben voor dierenwelzijn dragen we ook bij aan mensenwelzijn. Zwolle is in 2021 uitgeroepen tot de meest diervriendelijke gemeente van Nederland. Dit is het resultaat van de stappen die we de jaren ervoor in nauwe samenwerking met de dierenorganisaties in de stad hebben gezet om het welzijn van dieren te verbeteren. De gemeente heeft hierin vooral als aanjager geacteerd. Ook in de komende periode blijft er onverminderd aandacht voor dierenwelzijn, zoals ook vastgelegd in het Coalitieakkoord 2022-2026. Dit binnen het bestaande budget, waardoor we heldere keuzes moeten maken. Met deze actualisatie kaderen we onze rol duidelijk af en zijn we realistisch over wat binnen de planperiode en het beschikbare budget haalbaar is.

Zo zal de inzet van de gemeentelijke organisatie zich de komende periode richten op het professionaliseren van de samenwerking met de Zwolse dierpartners, om zo dierenwelzijn verder toekomstbestendig te maken.

De wijze waarop de samenleving met dieren omgaat is de laatste jaren sterk veranderd, evenals de wet- en

3

Toekomstbestendig dierenwelzijnsbeleid Gemeente Zwolle

hwelbevinden

2 Samenvatting Dierenwelzijn ligt veel mensen na aan het hart, ook binnen de gemeente Zwolle. Het Dierenwelzijnsbeleid stamt uit 2008, met een actualisatie in 2013 . In 2019 is begonnen met vernieuwing van het beleid, samen met de dierenorganisaties verenigd in het Dieren Team Zwolle. Dit heeft geleid tot het beleidskader Dierenwelzijn Zwolle 2020. Dit beleidsplan voor de periode 2025-2030 is een actualisatie van en aanvulling op het beleidskader van 2020. De kaders uit 2020 blijven onverminderd van toepassing en zijn aangevuld met meer inzet op wilde- en hobbydieren en voorstellen om meer en beter te gaan samenwerken aan dierenwelzijn. Hierdoor kunnen we beter invulling geven aan de toenemende complexiteit op dit beleidsterrein. De stad groeit, de eisen aan dierenwelzijn nemen toe. Werken met dieren betekent de inzet van professionals/ expertise. Dit komt ook voort uit de toenemende eisen. Zo kan je niet zomaar werken met dieren door de strengere eisen vanuit de Wet Dieren en toenemende eisen vanuit de dier-keurmerken. Ook de risico’s rondom het houden van dieren nemen toe. Corona en BSE/Creutzfeldt-Jakob zijn voorbeelden van ziekten waarbij de overdracht van dier naar mensen al plaatsgevonden heeft. De verwachting is dat met de groei van de stad ook de complexiteit van de dier(mens)vraagstukken toeneemt.

Wat mensen vinden van de dieren zorgt voor levendige vraagstukken zoals ’mag een pauw ‘s nachts lawaai maken?’.

4

Dierenwelzijn gaat echter verder. Dierenwelzijn gaat om de kwaliteit van leven.

Dierenwelzijn

“Dierenwelzijn is de kwaliteit van leven zoals deze door het dier zelf wordt ervaren” (Bracke et al. 1999). Een dier ervaart een positieve staat van welzijn indien het de vrijheid heeft om normale, soorteigen gedragspatronen uit te voeren en het in staat is om adequaat te reageren op de uitdagingen die de heersende omstandigheden bieden”. Bron: Denkkader Dierenwelzijn (Raad voor Dierenaangelegenheden)

Het dierenwelzijn binnen de gemeente Zwolle beperkt zich tot gezelschapsdieren en (wilde) dieren binnen de gemeentegrens. Zwolle streeft hierbij naast zoveel mogelijk mensenwelzijn ook naar zoveel mogelijk dierenwelzijn. De gemeente voert hiervoor diverse wettelijke noodopvang-taken uit en neemt dierenwelzijn ook mee in haar beleid op natuur- en duurzaamheidseducatie, bij de afwegingen op de stadsboerderijen en dierweides en adviseren in- en externe partners over dierenwelzijn bijvoorbeeld bij dierevenementen of bij crisisopvang van dieren. Dit beleidsplan voegt twee belangrijke zaken toe aan de beleidskaders van 2020, zijnde de opvang van wildeen hobbydieren in nood door Stichting Flappus en het optimaliseren en professionaliseren van bestaande samenwerkingen. Dit is nodig om samen beter invulling te kunnen geven aan de complexe vraagstukken van de toekomst.

Toekomstbestendig dierenwelzijnsbeleid Gemeente Zwolle

hwelbevinden

3 Dierenwelzijn in Zwolle 3.1 Basis gemeentelijk dierenwelzijn Het dierenwelzijnsbeleid van de gemeente Zwolle beperkt zich tot het welzijn van gezelschapsdieren en wilde dieren binnen de gemeentegrens. Apart van, maar wel in afstemming met het dierenwelzijnsbeleid, werken we gemeentelijk ook aan natuur- en duurzaamheidseducatie, het hondenbeleid met hondenlosloopterreinen en beleid gericht op de bestrijding van plaagdieren (vallend onder ecologie). Productiedieren blijven buiten de scope van het gemeentelijk dierenwelzijnsbeleid. Bedrijfsmatig gehouden dieren vallen buiten de verantwoordelijkheid van de gemeente. Het dierenwelzijnsbeleid van de gemeente Zwolle beperkt zich tot het welzijn van gezelschapsdieren en wilde dieren binnen de gemeentegrens. Apart van, maar wel in afstemming met het dierenwelzijnsbeleid, werken we gemeentelijk ook aan natuur- en duurzaamheidseducatie, het hondenbeleid met hondenlosloopterreinen en beleid gericht op de bestrijding van plaagdieren (vallend onder ecologie). Productiedieren blijven buiten de scope van het gemeentelijk dierenwelzijnsbeleid. Bedrijfsmatig gehouden dieren vallen buiten de verantwoordelijkheid van de gemeente.

Toevoeging opvang wilde- en hobbydieren

Dit beleid bouwt voort op de stabiele basis van de geformuleerde beleidskaders uit 2020. Daaraan is in de afgelopen jaren de inzet op wilde- en hobby-dieren in nood toegevoegd. Dit betekent dat er binnen Zwolle nu ook een noodopvanglocatie gerealiseerd is voor wilde dieren en hobbydieren in nood. Dit door de toevoeging van Stichting Flappus als gesubsidieerde opvanglocatie. Het professionaliseren van de inzet op hobbydieren is ook wenselijk omdat de gemeente terrein beschikbaar stelt voor stadsboerderijen en dierenweides, waar ook hobbydieren gehouden worden. De wijze waarop 5

dieren gehouden worden, vraagt ook iets van onze toezichthoudende rol ons als gemeente. De gemeente hanteert hierbij als uitgangspunt dat ook op deze locaties voldaan wordt aan de gestelde wet- en regelgeving en de keurmerk-voorwaarden.

Veranderde huis- en hobbydieren-lijst

De landelijke huis- en hobbydierenlijst voor zoogdieren geeft aan welke zoogdieren zijn toegestaan als huisdier. Per 1 juli 2024 mogen alleen zoogdieren op die lijst worden gekocht, gehouden of verkocht. Particulieren met dieren die niet op de lijst staan, mogen dit dier houden tot het overlijdt. Weggeven of (door)verkopen is ook toegestaan. Fokken is echter per 1 juli 2024 verboden door particulieren. Dieren die niet op deze lijst staan mogen feitelijk niet gehouden worden. Hiervoor moet een ontheffing aangevraagd worden. Hierdoor zien we dat deze dieren sneller gedumpt worden bij onze dierpartners. Ook de CITES overeenkomst is van toepassing op sommige dieren, denk bijvoorbeeld aan een grijze roodstaart-pagegaai. CITES is een internationale overeenkomst die (uitstervende) planten en dieren beschermt. Als een dier op de CITES-lijst staat, mag deze niet zomaar meer gekocht en/of doorverkocht worden. Dit betekent voor de dierpartners dat bij opvang van een dergelijk dier, dit dier tot overlijden opgevangen moet worden. Het omgaan met CITES-vraagstukken werken wij de komende jaren verder uit in het uitvoeringsplan.

3.2 Ambitie en kaders Gemeentelijke ambitie

Als diervriendelijke gemeente zorgen we niet alleen goed voor onze inwoners, maar ook voor de vele dieren die er verblijven. Dit is en blijft de basis in dit plan. Concreet houdt dit in dat de ambitie voor de komende jaren is: Zwolle is een diervriendelijke gemeente en streeft naast mensenwelzijn ook naar dierenwelzijn voor gezelschapsdieren en wilde dieren binnen de gemeentegrenzen. Dit doet zij door de uitvoering van wettelijke (noodopvang)taken op het gebied van dierenwelzijn en door dierenwelzijn actief mee te nemen in ter zake doende besluitvorming. Denk hierbij aan advisering over het welzijn van vleermuizen bij de bouw en/of isolatie van woningen.

Toekomstbestendig dierenwelzijnsbeleid Gemeente Zwolle

hwelbevinden We geven hier de komende jaren verdere invulling aan door ons te richten op verdere professionalisering van onze taken, zodat we kunnen blijven voldoen aan het uitvoeren van de wettelijke taken. Dit omdat we zien dat de complexiteit toeneemt. Enerzijds omdat er steeds meer mensen en dieren binnen Zwolle komen en daardoor de diervraagstukken toenemen. Denk hierbij aan overlast van dieren en/of aan bijtincidenten. Anderzijds verandert ook onze kijk op dieren en nemen de eisen aan welke dieren je wel of niet mag houden als inwoner ook toe. De toenemende complexiteit maakt dat we ons moeten bezinnen op wat we wel en niet kunnen doen in de komende jaren. Wij richten ons hierbij op onze eigen rol als gemeente, op de rol van onze subsidiepartners , op de rol van de overige dierorganisaties en op de rol van onder andere het sociaal domein en natuur- en duurzaamheidseducatie. Door de basis-op-orde te hebben en goede afspraken te maken over de diverse rollen, verwachten wij de toenemende complexiteit op dierwelzijnsgebied sámen aan te kunnen.

Kaders

Onze inzet is de afgelopen jaren steeds gericht geweest op het voldoen aan de wettelijke vereisten voor dierenwelzijn, zoals vastgesteld in (inter)nationale en provinciale wet- en regelgeving (zie hoofdstuk 5). Daarnaast zijn ook gemeentelijk een aantal kaders meegegeven, zijnde: 1. We voeren de wettelijke taken uit op het gebied van dierenwelzijn. 2. We continueren onze activiteiten binnen het bestaande budget. 3. We ontwikkelen naar een gezamenlijke uitvoeringsorganisatie op het gebied van Dierenwelzijn. 4. We verstevigen onze advieskracht.

3.3 De vijf vrijheden

Bij de uitvoering van ons beleid hanteren we ook de internationaal gedragen vijf vrijheden voor het dierenwelzijnsbeleid. Dieren zijn: 1. gevrijwaard van honger, dorst of onjuiste voeding 2. gevrijwaard van pijn, verwonding of ziekten 3. gevrijwaard van angst en chronische stress 4. gevrijwaard van thermaal en fysiek ongerief 5. vrij om een natuurlijk (soorteigen) gedragspatroon te kunnen hebben.

3.4 Hondenbeleid

De komende periode werken we het hondenbeleid verder uit. De thema’s die in het hondenbeleid aan bod 6

moeten komen zijn: het aanbod aan hondenfaciliteiten (losloopterreinen en hondenspeelweides) in de gemeente, het terugdringen van het aantal bijtincidenten, het terugdringen van het aantal meldingen van hondenpoepoverlast en overige hinder door honden, de aanlijnplicht, verbodsgebieden, de omgang met assistentiehonden, en de omgang met hondenuitlaatservices. Specifieke aandacht vraagt het uitwerken van de veiligheid en volksgezondheid in bredere zin. Denk hierbij aan de toestroom van adoptiehonden uit het buitenland (veelal hoogrisico-honden) en de toename van het aantal hoog-risico-honden die niet of slecht herplaatsbaar zijn. Uitgangspunten voor het hondenbeleid zijn: • Herijking van de aanlijnplicht binnen de bebouwde kom, met uitzondering van de hondenlosloopterreinen en -speelweides. • Herijking van de opruimplicht binnen de bebouwde kom voor het opruimen van hondenpoep. • Aanvullende (beleids)regels opstellen voor de omgang met assistentiedieren en hondenuitlaatservices. • Aanvullende (beleids)regels opstellen omtrent de toename van hoog-risico-honden. Het onderwerp ‘hondenbeleid’ verdient de komende periode focus en aandacht en is daarom in dit beleidsplan als separaat punt opgenomen.

3.5 Diervriendelijke gemeentelijke locaties Naast de hierboven genoemde kaders is het ook goed om vast te leggen hoe de gemeente zélf als indirecte houder van dieren omgaat met dierenwelzijn. Het gaat hierbij om het houden van dieren op de stadsboerderijen en de dierweides. De stadsboerderijen worden door veelal semi-professionals gerund, de dierweides werken met louter vrijwilligers. In dit beleidsplan geven we de basisdierwelzijnsuitgangspunten weer voor het houden van dieren op stadsboerderijen en dierweides.

Gemeentelijk gehanteerde keurmerken

Het voldoen aan de wettelijke eisen is een vaststaand kader van het dierwelzijnsbeleid. Dit betekent dat het houden van dieren op de stadsboerderijen en dierweides aan deze eisen moet voldoen. Deze eisen leggen wij door aan de gebruikers van onze terreinen, zijnde de stadsboerderijen en dierweides. Voor het werken met dieren op gemeentelijke locaties wordt nu gewerkt met het DierOK-check. Om aan alle (veranderende) eisen aan het houden van dieren te voldoen is de afgelopen jaren ingezet op het behalen van

Toekomstbestendig dierenwelzijnsbeleid Gemeente Zwolle

hwelbevinden het vSKBN-keurmerk op de Zwolse stadsboerderijen. Het algemeen erkende kwaliteitsbewijs van koepelorganisatie vSKBN geldt daarbij als belangrijke indicator van dierenwelzijn. Met ingang van 2026 dienen de stadsboerderijen over het vSKBN-kwaliteitsbewijs te beschikken. Hiermee voldoen deze locaties aan de nu geldende wet- en regelgeving. Het besluit Diervriendelijke Kinderboerderijen gaat nog verder in het stellen van eisen aan dierlocaties. Hierbij geldt bijvoorbeeld ook een fokverbod op dieren. Dit heeft ook effect op de groepssamenstelling van dieren bij de stadsboerderijen. Binnen dit beleidsplan zien wij, gezien de eisen die dit keurmerk stelt aan onze dierpartners, geen mogelijkheid om dit besluit te kunnen invoeren.

Toekomstbestendigheid gemeentelijke dierweides

Naast stadsboerderijen heeft de gemeente Zwolle ook dierweides. Dierweides zijn locaties waar in het kader van ‘voor-en-door-de-buurt’ dieren gehouden worden. Deze weides worden onderhouden door mensen (vrijwilligers) uit de buurt en ontvangen via het wijkcentrum een kleine subsidie.

7

De dierenweides in Zwolle kunnen niet of heel moeilijk aan de eisen van het kwaliteitsbewijs van de vSKBN kunnen voldoen. Zo hebben zij bijvoorbeeld niet altijd gekwalificeerd personeel om te werken met de dieren. Op deze locaties wordt immers louter met vrijwilligers gewerkt. Ook zijn deze weides niet altijd een entiteit (bijvoorbeeld een stichting). Voor deze locaties wordt gezocht naar een werkbare oplossing waarmee de wettelijke basis op dierenwelzijn en mensenwelzijn (zoönose) wordt geborgd. De huidige, gemeentelijke, DierOK-check wordt op deze locaties voortgezet en waar nodig uitgebreid. Of de gemeentelijke dierenweides daarmee toekomstbestendig zijn, is gezien de huidige uitdagingen (vrijwilligerstekorten, expertise-lacunes, ontbreken van een rechtsvorm/beheer/financiën) én de ontwikkelingen op het gebied van wet- en regelgeving, de vraag. Toch gaan we deze uitdaging gezamenlijk aan. Onze ambitie, om op alle gemeentelijke dierlocaties het dierenwelzijn te waarborgen, werken we samen met de dierweides verder uit in uitbreiding van de Dier-OK-check.

Toekomstbestendig dierenwelzijnsbeleid Gemeente Zwolle

hwelbevinden

4 Stakeholders en taken 4.1 Stakeholders dierenwelzijn Het dier zelf

Binnen het door de gemeente -en ook door de wetgever- erkende gedachtegoed, is een dier van belangrijke waarde en daarmee de belangrijkste stakeholder binnen het dierenwelzijnsbeleid. Doel is om het dierenwelzijn van gezelschapsdieren en wilde dieren centraal te stellen.

De gemeente

Dierenwelzijn is als afzonderlijke portefeuille binnen de gemeente Zwolle belegd. Het thema kent verbindingen met vele andere taakgebieden en domeinen, zoals ecologie, groen, spelen & recreatie, veiligheid, handhaving, volksgezondheid, armoedebestrijding, natuur- en duurzaamheidseducatie en maatschappelijke ontwikkeling. Als gemeente streven wij naar een integrale afweging van ons beleid, dit is inclusief de afweging op dierenwelzijn. Daarnaast zijn wij verantwoordelijk voor de uitvoering van de wettelijke taken en het verstrekken van kaders bij de uitvoering van deze taken. Deze taken zijn veelal belegd bij externe (subsidie)partners.

waar nodig voor het transport van hulpbehoevende dieren naar dierenarts en opvanglocatie. Zij verzorgen de volgende activiteiten: • Opvang, verzorging en herplaatsing van (zwerf)dieren. • Vervoeren van zieke en gewonde dieren. • Medische hulp voor zieke en zwakke dieren. • Aandacht voor dieren bij rampen. • Ruimen van kadavers in de openbare ruimte en/of de coördinatie daarvan. Het dierenwelzijnsdomein strekt zich breder uit dan het onderwerp ‘dierennoodhulp’ en is ook niet alleen beperkt tot de wettelijke gemeentelijke taken. Diverse andere dierpartners voeren ook zeer wenselijke taken uit die het gemeentelijk beleid versterken. Reden te meer om goed in contact te blijven met deze organisaties. Deze organisaties verrichten geen ‘opgedragen’ noodopvangtaken voor de gemeente en ontvangen ook geen financiële bijdrage.

Subsidiepartners en overige dierorganisaties Al het werk op het gebied van dierenwelzijn kunnen we niet alleen. Sinds 2018 werken de in Zwolle actieve dierenorganisaties samen in het Dierenteam Zwolle. Deze partners zijn: • Dierenasiel Zwolle • Stichting Flappus • Dierenambulance Zwolle • Kynologenclub Zwolle • Dierenvoedselbank Zwolle • Park de Stadshoeve • Stichting Mendoo • Stichting Kinderboerderijen Zwolle • Stichting de Knuffelkonijntjes • Wijkboerderijen Travers Welzijn • Zone College • Dierenweides binnen Zwolle

Voor de uitvoering van de wettelijke noodopvang-taken maken we gebruik van drie gesubsidieerde uitvoeringspartners die in de keten van dierennoodhulp samenwerken, zijnde: Dierenambulance Zwolle, Dierenasiel Zwolle en Stichting Flappus. Het Dierenasiel Zwolle voert al jarenlang de (nood)opvang voor honden en katten uit. Sinds 2020 krijgt de Stichting Flappus ondersteuning voor het opvangen van gezelschapsdieren die geen hond of kat zijn, we noemen dit in dit plan de hobbydieren, en voor wilde dieren in nood. De Dierenambulance Zwolle zorgt 8

De subsidiepartners treffen elkaar in periodieke overleggen tezamen met de gemeente. Uiteraard treffen de subsidiepartners elkaar ook in de dagelijkse praktijk. Met de overige dierenorganisaties onderhouden we contact middels het Dierenteam Zwolle-overleg. Deze overlegstructuur wordt verstevigd. We denken hierbij aan het versterken van de overleggen met de subsidiepartners (te noemen Diercentrum Zwolle) en het faciliteren van het overleg met de overige dierpartners (te noemen de Dierenkring Zwolle).

Zwolse inwoners

Een belangrijke stakeholder is uiteraard ook de inwoner van Zwolle. Dierenliefhebber of niet, de discussie over dierenwelzijn is er één die zowel vanuit de ratio als vanuit

Toekomstbestendig dierenwelzijnsbeleid Gemeente Zwolle

hwelbevinden de emotie gevoerd wordt en die tot spanningen kan leiden. Goed om hieraan, bijvoorbeeld bij casuïstiek rondom adoptiehonden, voldoende aandacht te schenken. Voorlichting over wat wenselijk is in de omgang met dieren is hierin heel belangrijk.

4.2 Toekomstperspectief op de samenwerking De afgelopen jaren heeft de gemeente een aanjaagfunctie gehad in het netwerk van dierpartners. Dit heeft erin geresulteerd dat er goede banden zijn met de diverse dierenorganisaties. De focus is daarbij gericht geweest op dit externe netwerk. De komende planperiode verschuift de focus naar het professionaliseren van processen en procedures. Hoe kunnen wij ervoor zorgen dat we inspelen op alle vragen die er zijn op het gebied van dierenwelzijn en hoe komen we daarin, samen met onze partners, tot de juiste inzet? We gaan hierbij van aanjagen, naar de basis-op-orde brengen van onze processen en procedures en het regisseren van de uitvoering. Het netwerk van dierpartners is aanwezig binnen de gemeente Zwolle, dit hoeft niet verder aangejaagd te worden. De volgende fase betekent dat we met elkaar scherp krijgen wie welke rol in het netwerk vervult en welke afspraken we daar met elkaar over maken. In de laatste fase kan de gemeente meer de regierol invullen en de dierpartners faciliteren in hun werk, zonder dat we hierin taken overnemen. Deze transitie willen we realiseren door te streven naar een vaste (semi-professionele) kern met een schil van vrijwilligers daaromheen. Deze vaste semi-professionele kern wordt gevormd door onze gesubsidieerde dierpartners.

Hierdoor wordt het fundament onder de uitvoering van het dierenwelzijnsbeleid steviger en meer toekomstbestendig.

9

Voor wat betreft de inzet van vrijwilligers sluiten we aan bij het Zwolse Vrijwilligersbeleid (Vrijwilligers en Mantelzorgbeleid november 2024). We leggen hiermee actief de koppeling met ZwolleDoet! (SamenDieren)

4.3 Taken gesubsidieerde dierpartners De huidige wettelijke taken zijn van de gesubsidieerde dierpartners zijn veelal gericht op het verrichten voor noodopvang-taken. Toch worden er ook andere, nietwettelijke taken uitgevoerd zijnde: • Het verrichten van extra opvangdagen bovenop wettelijke opvangtermijn van veertien dagen. • Ook de Dierenambulance heeft een eigen opvanglocatie, terwijl Flappus en het Dierenasiel deze ook hebben. • Het begeleiden van stagiaires en cliënten. • Het op verzoek van de gemeente aanbieden van reïntegratietrajecten op maat. • Het geven van voorlichting aan groepen en adoptanten. De dierenorganisaties voeren binnen hun bedrijfsvoering daarmee ook activiteiten uit die niet vallen onder de exploitatiesubsidie vanuit dierenwelzijn. Deze overige taken zijn vooral annex met het sociale domein, ecologie of de natuur- en duurzaamheidseducatie (NDE). Ook deze stakeholders kunnen een bijdrage leveren aan een sterk netwerk op het gebied van dierenwelzijn.

Toekomstbestendig dierenwelzijnsbeleid Gemeente Zwolle

hwelbevinden

5 Wettelijke kaders Het gemeentelijk dierenwelzijnsbeleid staat niet op zichzelf. In verschillende wetten wordt het welzijn van dieren geborgd. Niet alle werkzaamheden die tot de gemeentelijke taken worden gerekend vallen onder het dierenwelzijnsbeleid. Waar geen directe taak voor dierenwelzijn ligt, is wel vaak afstemming met het betreffende taakveld, zoals over educatie (Natuur- en Duurzaamheidseducatie - NDE) of aanpak van plaagdieren en zoönosen (ecologie).

5.1 Wetgeving

De leidende wet over dieren(welzijn) is de Wet Dieren wetten.nl - Regeling - Wet dieren - BWBR0030250. Deze kaderwet kijkt naar dieren als wezens met gevoel en een eigen waarde. In de wet staan regels die het welzijn en de gezondheid van dieren beschermen. De Wet Dieren bestaat uit zes besluiten zijnde: 1. Besluit en Regeling diergeneesmiddelen 2. Besluit en Regeling diervoerders 3. Besluit en Regeling dierlijke producten 4. Besluit en Regeling handhaving en overige zaken Wet dieren 5. Besluit en Regeling houders van dieren 6. Besluit en Regeling diergeneeskundigen en regelingen Het ‘Besluit en Regeling houders van dieren’ de meest relevante is voor het gemeentelijk dierwelzijnsbeleid. In dit besluit staan algemene regels over het houden en verzorgen van dieren. Deze regels gelden voor alle dieren. Voor productiedieren gelden specifieke regels. Daarnaast bevat het besluit regels voor de bedrijfsmatige opvang, verkoop en fokken van huisdieren en regels voor het scheiden van dieren.

10

De Wet natuurbescherming is per 1 januari 2024 opgenomen in de Omgevingswet. Daarnaast bestaat wet- en regelgeving die ingaat op specifieke onderdelen of diersoorten . Ook bepaalt per 1 juli 2024 de huis- en hobbydierenlijst welke zoogdieren als huis- en hobbydier mogen worden gehouden. De handhaving van de Wet Dieren ligt in handen van drie partijen: de Dierenpolitie, de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en de Landelijke Inspectiedienst Dierenwelzijn (LID). De gemeente heeft een aantal wettelijke taken: • Bewaarplicht van gevonden dieren (Burgerlijk Wetboek) Gemeenten hebben de wettelijke taak om zwervend aangetroffen (huis)dieren met een vermoedelijke eigenaar te verzorgen en tijdelijk op te vangen. • Hulp aan dieren in nood (Omgevingswet en Wet Dieren) Iedereen heeft een zorgplicht voor de natuur, waaronder ook (expliciet genoemd) de in het wild levende dieren. • Openbare orde en veiligheid (Gemeentewet/APV) Alhoewel een gemeente op grond van dierenwelzijn niet rechtstreeks regels kan stellen, kan zij op grond van de Gemeentewet (zie artikelen 172 en 174) in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) wel regels stellen op het gebied van openbare orde en veiligheid. • Volksgezondheid (Wet publieke gezondheid) Verwijderen van dode dieren uit de buitenruimte is van belang voor de volksgezondheid en is een gemeentelijke taak.

• Dierenwelzijn bij calamiteiten (Wet veiligheidsrisico’s) Het college van burgemeester en wethouders is belast met het organiseren van brandweerzorg, rampenbestrijding, crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening. Dit doet zij door maatregelen voor de veiligheid van dieren bij rampen op te nemen in haar rampenbestrijdingsplannen. Bovenstaande wettelijke taken worden uitgevoerd in de gemeente Zwolle.

Toekomstbestendig dierenwelzijnsbeleid Gemeente Zwolle

hwelbevinden

5.2 APV

Gemeenten zijn bevoegd om aanvullende regelgeving vast te stellen om hinder en overlast te voorkomen en te bestrijden, de volksgezondheid te bewaken en de openbare orde te handhaven. Gemeenten zijn niet bevoegd om aanvullende regels op het gebied van dierenwelzijn op te stellen. Daarin volgt de gemeente Zwolle de bestaande nationale regelgeving. Aanvullende regelgeving van gemeente Zwolle staat omschreven in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) . De volgende artikelen hebben betrekking op dieren: 2:57 Loslopende honden 2:58 Verontreiniging door honden 2:59 Gevaarlijke honden 2:60 Houden dieren op schadelijke of hinderlijke wijze 2:62 Loslopend vee 2:79 Woonoverlast 4:6a Geluid(hinder) door dieren In afdeling 10 (destructie gezelschapsdieren) van hoofdstuk 5 APV staat omschreven hoe om te gaan met dode gezelschapsdieren.

11

In de APV van Zwolle worden gezelschapsdieren gedefinieerd als: “Alle dieren die de mens in of rond het huis houdt en verzorgt, met als doel het gezelschap houden van de mens. Onder de categorie gezelschapsdier vallen geen landbouwdieren (hobbydieren) zoals runderen, paarden, schapen, (dwerg-) geiten, varkens, hangbuikzwijnen en herten.” Hobbydieren zijn landbouwdieren die in kleine aantallen en zonder commercieel doel worden gehouden. Bijvoorbeeld schapen, geiten, runderen, varkens en kippen. Voor deze dieren gelden soms andere regels dan voor huisdieren, zie hetgeen vermeld bij de Wet Dieren.

Toekomstbestendig dierenwelzijnsbeleid Gemeente Zwolle

hwelbevinden

6 Maatregelen Om binnen de gestelde kaders maximaal dierenwelzijn te realiseren zijn maatregelen nodig. In dit hoofdstuk wordt per kader aangegeven welke maatregelen nodig zijn. De maatregelen worden, na vaststelling van dit beleid, in 2025 uitgewerkt in een uitvoeringsplan.

Vangnet huisdier-eigenaren voor voeding en medische zorg

6.1 Uitvoeren wettelijke taken

Uitgangspunt is dat de wettelijke taken op het gebied van dierenwelzijn worden uitgevoerd. De huidige uitvoering van de wettelijke taken kan op onderdelen verder worden geoptimaliseerd. Dit leidt tot de volgende maatregelen: • Nadere afspraken maken over uit te voeren werkzaamheden door de subsidiepartners, bijvoorbeeld door het opstellen van prestatie- en monitoringsafspraken. • Onderzoek uitvoeren naar toekomstbestendige dierweides. • Rampenbestrijdingsplannen toetsen op maatregelen voor de veiligheid van dieren bij rampen en waar nodig actualiseren

6.2 Overige dierenwelzijnsactiviteiten continueren De gemeente Zwolle toont van oudsher een hogere ambitie op het gebied van dierenwelzijn dan de wettelijke gemeentelijke taken voorschrijven. Voorbeelden zijn de extra welzijnsdagen bovenop de wettelijke opvangdagen en de inzet op het gebied van hondenlosloopterreinen. Deze taken zijn verbonden met dierenwelzijn maar zijn niet altijd gebudgetteerd bij dierenwelzijn. De hondenlosloopterreinen zijn ondergebracht bij openbaar groen en de stadsboerderijen en dierweides bij beheer van de recreatieve voorzieningen. Net als bij de wettelijke taken is het noodzakelijk om de inzet op dit vlak te optimaliseren. Dit leidt tot de volgende maatregelen: • Herijken uit te voeren (extra) taken door dierpartners. • Actualiseren hondenbeleid. • Herijken procedure neutralisatie zwerfkatten.

12

• Actualiseren gemeentelijke dierenwelzijnspagina (dieren-in-zwolle). • Implementatie van het vSKBN-kwaliteitsbewijs voor de stadsboerderijen (uiterlijk per 2026) en het herijken/aanvullen van het Dier-OK keurmerk voor de dierweides. Ook werken wij binnen onze gemeente met een vangnet voor mensen die niet meer in staat zijn om de dierkosten voor hun huisdieren te betalen.

Huisdiereigenaren die de noodzakelijke medische zorg voor hun huisdier niet (meer) kunnen betalen, staan voor het dilemma het dier te laten lijden óf er afstand van te doen. Verschillende dierenklinieken bieden regelingen of beschikken over (beperkte) mogelijkheden voor schrijnende gevallen om diereigenaren tegemoet te komen. Ook landelijke fondsen (bijvoorbeeld Dierenbescherming, Stichting Bevordering Huisdierenwelzijn) bieden onder voorwaarden hulp aan. In uiterste gevallen fungeert de gemeente als vangnet, vaak op aanvraag van of in samenspraak met een sociaal wijkteam. Huisdiereigenaren die niet (meer) in de voeding van hun dier kunnen voorzien, kunnen in Zwolle terecht bij de Dierenvoedselbank. Voorheen was de ‘Straatdierenarts’ actief in Zwolle bij het Leger des Heils. Deze samenwerking is ten einde gekomen, wegens gebrek aan financiering. Er zijn gesprekken om deze dienst weer in te zetten, maar ook nu zal (gebrek aan) financiering een rol spelen. Uiteindelijk leveren al deze acties niet alleen een positieve bijdrage aan het dierenwelzijn, maar wordt ook voorkomen dat de dieren-noodhulp-keten wordt aangesproken. Het niet kunnen zorgen voor een dier leidt veelal tot dump of afstand doen van dieren die vervolgens in de noodopvang belanden.

De mogelijkheden die er nu zijn voor huisdiereigenaren die niet in het levensonderhoud van hun dier kunnen voorzien, communiceren wij actief via de gemeentelijke communicatiekanalen en via betrokken organisaties. Omdat het verzorgen van deze vangnet-functie geen wettelijke taak is, zijn hiervoor geen (extra) middelen beschikbaar. Toch worden hiervoor wel kosten gemaakt (veelal via het netwerk en binnen bestaande middelen), omdat deze dieren anders in de noodopvang terecht komen en dat kost ook geld.

Toekomstbestendig dierenwelzijnsbeleid Gemeente Zwolle

hwelbevinden

6.3 Ontwikkelen centrale uitvoeringsorganisatie

6.4 Verstevigen interne advieskracht

De vraag naar opvang van dieren in nood stijgt. Dit wordt mede veroorzaakt door strengere regels omtrent het houden van dieren. Het is belangrijk om hieraan samen met de subsidiepartners invulling te geven. Een gezamenlijke uitvoeringsorganisatie leidt tot efficiëntievoordelen. Zo blijft het hopelijk mogelijk om binnen het huidige budget de extra taken en stijgende kosten op te vangen. Dit leidt tot de volgende maatregel: • Haalbaarheidsonderzoek uitvoeren naar een vergaande samenwerking tussen de gesubsidieerde dierpartners.

De afgelopen periode is sterk extern gerichte inzet gepleegd (aanjagen) om in nauw contact met de dierenorganisaties zicht te krijgen op de werkprocessen, de organisatievoering, de ketens en de heersende en te verwachten problematieken op de verschillende aandachtsgebieden. Waar mogelijk of noodzakelijk zijn directe acties ingezet ter verbetering of optimalisatie, in afstemming met de gemeentelijke organisatie.

De raad heeft bij de begroting van 2025 incidenteel budget beschikbaar gesteld voor dit onderzoek aan de Dierenambulance en Stichting Flappus. We gaan met hen en het Dierenasiel in overleg hoe we dit onderzoek kunnen vormgeven.

13

We willen de focus in de komende periode verschuiven naar het professionaliseren van processen en procedures. Hierdoor zorgen we ook voor meer advieskracht op dierenwelzijnsgebied. Dit doen we door: • Een actieve afstemming en afbakening op te zoeken met onze stadsecologen. • Een monitoringsproces te ontwikkelen op geleverde prestaties. • De samenwerking met het sociaal domein versterken zodat afspraken gemaakt kunnen worden over bijvoorbeeld de inzet van stages, opleidingstrajecten, reïntegratie trajecten et cetera.

Toekomstbestendig dierenwelzijnsbeleid Gemeente Zwolle

hwelbevinden

7 Communicatie en participatie 7.1 Communicatie

De overleggen met de diverse dierpartners zetten we voort. We nemen hen mee in de accentverschuivingen van het nieuwe beleidsplan. Ook blijven we met de dierpartners in gesprek over de uitvoering van het plan. Om de betrokkenheid van de dierpartners te stimuleren, stellen we een communicatiekalender op wanneer, welk overleg gedurende het jaar plaatsvindt. De communicatie is hierbij vooral gericht op de interne organisatie en de dierpartners. De koers wijzigt niet zodanig dat hier een uitgebreid extern communicatietraject voor nodig is. Bij beleidsuitvoering wordt samen met de dierpartners bepaald hoe, welke betrokkene hierover wordt geïnformeerd. Communicatie en voorlichting over dierenwelzijn richting inwoners wordt uitgevoerd door de dierenorganisaties zelf en vanuit natuur- en duurzaamheidseducatie van de gemeente. Hiervoor actualiseren wij ook onze website in 2025.

7.2 Participatie

Na vaststelling van dit beleidsplan, wordt een uitvoeringsprogramma opgesteld. De betrokken dierpartners en andere dierenorganisaties in de gemeente Zwolle worden actief benaderd om hierover mee te denken.

14

Toekomstbestendig dierenwelzijnsbeleid Gemeente Zwolle

hwelbevinden

8 Financiën Beschikbare middelen

De afgelopen jaren is het budget voor de gesubsidieerde dierpartners Stichting Flappus en de Dierenambulance structureel verhoogd. Hiermee is een belangrijk aspect om een diervriendelijke gemeente te blijven, gewaarborgd.

De formatie die beschikbaar is op dit dossier bestaat uit: • Beheeradviseur 20 uur/week • Ondersteuning 8 uur/week Binnen de planperiode betekent dit dat we de maatregelen uit dit plan in tijd uitzetten om deze binnen de planperiode 2025-2030 te kunnen realiseren.

De financiële onderbouwing van de verstrekte subsidie aan de dierpartners ziet er als volgt uit per 2025 (bedragen in euro’s): Subsidiepartners Beschikbare financiën Dierenasiel € 400.000,Stichting Flappus € 81.000,Dierenambulance € 70.00,-

In de praktijk merken we dat dierenwelzijn een dossier is met veel ad hoc situaties die direct om aandacht vragen. Het gaat immers om dieren in nood. Dit legt een groot beslag op de beschikbare capaciteit. Het is niet altijd mogelijk deze ad hoc situaties op korte termijn elders te beleggen. Hierover gaan we in gesprek met de (gesubsidieerde) dierpartners.

In de begroting 2025 is (extra) structureel budget toegekend aan Stichting Flappus en Dierenambulance Zwolle het gaat dan om: • € 81.103,- structureel voor Stichting Flappus en € 69.616,- structureel voor de Dierenambulance. • € 30.000,- incidenteel (2025) om gezamenlijk in te zetten op het intensiveren van de samenwerking.

Onze taken in de noodopvang is een open einde regeling. Mocht de noodopvang meer inzet nodig hebben dan financieel beschikbaar is, dan wordt dit verantwoord via de bestuursrapportage.

Naast de kosten voor de subsidiepartners worden op dit dossier dierenartskosten gemaakt en kosten voor ambtelijke capaciteit. De dierenartskosten zijn vanaf 2024 financieel ondergebracht bij het dierenasiel. Zij kunnen de inzet van de dierenarts beter beoordelen en daarmee zorgen voor een adequate toetsing van deze kosten.

15

Toekomstbestendig dierenwelzijnsbeleid Gemeente Zwolle

hwelbevinden

9 Vervolgproces Opstellen uitvoeringsprogramma

De genoemde maatregelen uit dit plan worden uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma. Dit programma stellen we op samen met de gesubsidieerde dierpartners. We starten met een uitvoeringsprogramma tot en met 2027, waarna deze geëvalueerd wordt en bezien wordt wat verder nodig is richting 2030.

Maatregelen tot 2028 (Planning)

• Opstellen uitvoeringsprogramma 2026-2028 2025 • Actualiseren gemeentelijke dierenwelzijnspagina (dieren-in-zwolle) 2025 • Toetsen rampenbestrijdingsplannen 2025 • Actualiseren hondenbeleid 2025/2026 • Haalbaarheidsonderzoek samenwerking dierenwelzijns-organisaties 2025/2026 • Herijken procedure neutralisatie zwerfkatten 2026 • Omgang met CITES dieren uitwerken 2027 • Doorontwikkelen Dier-OK en vSKBN 2026/2027 • Actieve afstemming en afbakening opzoeken met onze stadsecologen en het sociaal domein 2026/2027 • Tussentijdse evaluatie en bijsturing op beleid 2027/2028 • Beproeven nieuwe samenwerkingsvorm dierenorganisaties 2027-2030 • Monitor dierenwelzijn ontwikkelen 2027-2030

16

Toekomstbestendig dierenwelzijnsbeleid Gemeente Zwolle

Colofon Uitgave gemeente Zwolle februari 2025 gemeente Zwolle Postbus 10007 8000 GA Zwolle postbus@zwolle.nl www.zwolle.nl