Samen tegen mensenhandel, aanpak mensenhandel IJsselland 2022- 2026

SAMEN TEGEN MENSENHANDEL Aanpak mensenhandel IJsselland 2022-2026

Inhoud Voorwoord .............................................................................................................................................. 2 Inleiding .................................................................................................................................................. 3 1.

Bewustwording en duiding .................................................................................................. 6

1.1 Dashboard mensenhandel regio Oost .............................................................................. 6 1.2 Registratie slachtoffers mensenhandel IJsselland ....................................................... 6 1.3 Onderzoek mensenhandel onder gemeenten................................................................ 7 Signalen mensenhandel ............................................................................................................ 7 Hoe te handelen bij vermoedens? ......................................................................................... 8 Behoefte medewerkers .............................................................................................................. 8 1.4 Vervolg: Inzet op preventie, vroegsignalering deskundigheidsbevordering ..... 8 2

Casuïstiek: Van signaal naar aanpak ................................................................................. 10 2.1

Stroomschema aanpak mensenhandel .................................................................... 10

2.2

Randvoorwaarden ............................................................................................................. 11

3.Instrumentarium Zorg en Veiligheid ....................................................................................... 12 3.1 Verbetervoorstellen beleid en regelgeving .................................................................... 12 3.2 Versterking van de dader- en slachtofferaanpak ....................................................... 12 Daderaanpak ................................................................................................................................ 12 Slachtofferaanpak ....................................................................................................................... 13 3.3 Handhaving ............................................................................................................................... 13 4.

Randvoorwaarden .....................................................................................................................14 4.1 Monitoring en evaluatie ........................................................................................................14 4.2 Governance ...............................................................................................................................14 4.3 Planning ......................................................................................................................................14 4.4 Financiën .................................................................................................................................... 15 2022 ................................................................................................................................................. 15 2023-2026 ..................................................................................................................................... 15 BIJLAGE 1 Dashboard mensenhandel politie/justitie regio Oost ..................................... 16 BIJLAGE 2 scholingsaanbod december 2021 .......................................................................... 18

PAGINA 1

Voorwoord Mensenhandel is een groot en een schrijnend probleem in onze samenleving. Dat geldt helaas ook voor de regio IJsselland. We kunnen ons maar moeilijk voorstellen dat - soms onder onze ogen - mensen in 2021 worden gedwongen tot arbeid, seks, bedelarij of zelfs orgaanverwijdering. Vaak jonge, kwetsbare mensen. Steeds vaker online. Het schrijnende is dat het onder onze ogen gebeurt. Vaak zien we het niet, herkennen we de signalen niet. In Zwolle, Deventer of één van de andere gemeenten in IJsselland. En zolang niemand ingrijpt, zijn en blijven er slachtoffers. Steeds vaker lopen dader- en slachtofferschap door elkaar heen. Signalen van politie, buurtwerk en wijkteams tonen aan dat niets is wat het lijkt, hun niet pluis gevoel blijkt na navraag vaak te kloppen. In IJsselland worden al snel honderden mensen uitgebuit. Dit plan van aanpak wil daarin een kentering brengen. Door in alle stadia alert te zijn en te weten hoe te handelen, van signalering, tot adequate zorg voor slachtoffers en aanpak van daders. Daarbij volgt voortaan elke casus een vastgestelde route door de zorg- en veiligheidsketen, zodat we in onze aanpak steeds minder missen. Onze ambitie om deze vormen van afschuwelijk onrecht te stoppen is groot. Door een systematische aanpak, die samen met alle betrokken professionals wordt ingezet, werken we toe naar een sluitend netwerk.

Zodat iedereen in onze samenleving de volledige zeggenschap terugkrijgt over zijn eigen leven en werken. 15 december, 2021

Michiel van Willigen

Ron König

Wethouder Zwolle

Burgemeester Deventer

PAGINA 2

Inleiding Mensenhandel is het werven, vervoeren of opnemen en huisvesten van mensen met gebruik van dwang en met als doel om iemand uit te buiten. Er zijn verschillende vormen van mensenhandel. De belangrijkste vormen zijn: •

• •

•

Arbeidsuitbuiting: als iemand werkt en de inkomsten (gedeeltelijk) moet afdragen en/of in mensonterende omstandigheden moet werken. Arbeidsuitbuiting is meer dan alleen slecht werkgeverschap. Het is het bewust werven, vervoeren, overbrengen of huisvesten van een persoon met gebruik van dwang met als doel deze persoon uit te buiten. Seksuele uitbuiting: als iemand gedwongen wordt om seks te hebben tegen betaling van geld, kleding of eten en dat moet afdragen aan de uitbuiter. Criminele uitbuiting: als iemand gedwongen wordt om te bedelen, stelen of andere criminele activiteiten uit te voeren en de buit moet afdragen aan de uitbuiter. Gedwongen orgaanverwijdering: hierbij wordt iemand gedwongen om zijn of haar organen af te staan.

Op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning en Jeugdwet zijn gemeenten verantwoordelijk voor het opvang- en zorgaanbod in de gemeente en verantwoordelijk voor slachtoffers mensenhandel (die) in de gemeente (worden aangetroffen). In november 2018 hebben de Ministeries van Justitie en Veiligheid, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Buitenlandse Zaken het landelijk programma “Samen tegen mensenhandel” gepresenteerd met als doelstelling: Het voorkomen dan wel vroegtijdig signaleren van mensenhandel, het ontwikkelen van een passend zorgaanbod voor slachtoffers en een actief optreden tegen daders. In het kader van het landelijk Interbestuurlijk Programma hebben Rijk, provincie en gemeenten zich aan de afspraak gecommitteerd dat gemeenten uiterlijk in 2022 een duidelijk en geborgde aanpak mensenhandel moeten hebben gerealiseerd (IBP, punt 5.11)1. Actueel zijn de recente aanbevelingen van de Nationaal rapporteur mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen die in het voorjaar van 2021 zijn gedaan naar aanleiding van de Slachtoffermonitor mensenhandel 2015- 2019 en Dadermonitor mensenhandel 2015-2019. Door de Nationaal rapporteur worden als zorgwekkende ontwikkelingen genoemd: • •

De leeftijd van daders en slachtoffers is en blijft laag Uitbuiting vindt steeds meer online plaats

1

In vervolg op dit voornemen heeft de VNG heeft in het voorjaar van 2021 een Kader aanpak mensenhandel vastgesteld met bouwstenen voor gemeenten waarbij een regionale aanpak wordt gestimuleerd. In de IJssellandse aanpak zijn deze bouwstenen meegenomen. Voor meer informatie over het landelijke programma “Samen tegen mensenhandel” zie www.wegwijzermensenhandel.nl/samen-tegen-mensenhandel.nl

PAGINA 3

• •

Dader- en slachtofferschap lopen steeds meer door elkaar heen Er is een groeiende zorg over arbeidsuitbuiting

De Nationaal rapporteur adviseert om aard en omvang van de problematiek zowel regionaal als lokaal inzichtelijk te maken en een integrale aanpak hierop in te richten. Daarnaast beveelt de Nationaal rapporteur aan om gericht in te zetten op het (herhaald) voorkomen van daderschap, specifiek onder jongeren. Het aanjaagteam bescherming arbeidsmigranten heeft aanbevelingen gedaan aan de minister van SZW voor het tegengaan van malafide praktijken bij uitzendbureau’s/werkgevers. Het aanjaagteam beveelt intensivering van de handhaving aan evenals structurele samenwerking tussen ketenpartners op het gebied van handhaving. Door middel van een landelijk samenwerkingsplatform voor toezichthouders wordt hieraan inmiddels een eerste invulling gegeven. Aan gemeenten wordt (regionaal) beleid aanbevolen voor het huisvesten en faciliteren van arbeidsmigranten en aanbevolen om tenminste het verblijfadres en contactgegevens van arbeidsmigranten te registreren. Gelijktijdig met de landelijke ontwikkelingen wordt in IJsselland het belang van het tegengaan van mensenhandel gevoeld en de landelijke doelstelling onderschreven. De aanpak van mensenhandel is daarom benoemd als een van de ontwikkelsporen in het IJssellandse actieprogramma ‘samen tegen huiselijk geweld IJsselland’.

2 Begin 2021 is in de 11 gemeenten van de regio IJsselland een pilot van een half jaar gestart met als doelstellingen: 1) meer duiding te geven aan het fenomeen mensenhandel in IJsselland, 2) te werken aan bewustwording én 3) een aanpak te ontwikkelen die past binnen de huidige zorg- en veiligheidsstructuur. In het bestuurlijk overleg huiselijk geweld waarin de gemeentelijk portefeuillehouders huiselijk geweld zijn vertegenwoordigd is opdracht gegeven voor een pilot om op basis daarna een voorstel te doen voor de aanpak van mensenhandel in IJsselland vanaf 2022. Dit Plan van Aanpak wordt in deze notitie verder uiteengezet. Met het Plan van Aanpak zetten we in op het verbeteren van zicht op de problematiek en versterken van de integrale aanpak op beleidsmatig en operationeel niveau (casusaanpak) langs drie sporen: 1. Preventie, actief signaleren door gemeenten, inwoners en bedrijven en deskundigheidsbevordering bij professionals; 2. Proces: van signaal naar casusaanpak met inzet van de zorgcoördinator mensenhandel en waar nodig regionale triage en doorgeleiding binnen het Zorg- en Veiligheidshuis IJsselland e/o informatieplein RIEC Oost; 3. Actualiseren van het instrumentarium van gemeenten en andere interventies voor het versterken van de dader- en slachtofferaanpak.

Leeswijzer In hoofdstuk 1 worden de onderzoeken die in het kader van de piot zijn uitgevoerd, samengevat en wordt ingegaan op de mogelijkheden voor gemeenten

2

Vastgesteld door regionaal bestuurlijk overleg Huiselijk Geweld d.d 9 september 2021

PAGINA 4

om de signalering en daarmee zicht op aard en omvang van de problematiek te vergroten (spoor 1). In hoofdstuk 2 wordt aandacht besteed aan de versterking van de casusaanpak (spoor 2) en in hoofdstuk 3 komen activiteiten in het kader van beleidsontwikkeling en interventies om de dader- en slachtofferaanpak te versterken aan bod (spoor 3). In hoofdstuk 4 zijn de randvoorwaarden geformuleerd.

PAGINA 5

1.

Bewustwording en duiding

In het kader van de pilot zijn enkele onderzoeken uitgevoerd met als doel het fenomeen mensenhandel in IJsselland beter te duiden en daarnaast bewustwording creëren bij zowel medewerkers van gemeenten als betrokken ketenpartners. Zo heeft het Openbaar Ministerie (OM) in samenwerking met politie op het niveau van de regio Oost een dashboard mensenhandel ontwikkeld. Op het niveau van de regio IJsselland heeft de zorgcoördinator een registratie en duiding van casuïstiek uitgevoerd en is een onderzoek gedaan naar bekendheid met en kennis over het fenomeen mensenhandel onder medewerkers van de 11 IJssellandse gemeenten. Navolgend wordt verslag gedaan van opbrengst van deze drie onderzoeken en de betekenis hiervan voor het Plan van Aanpak.

1.1 Dashboard mensenhandel regio Oost Het OM en politie hebben een dashboard mensenhandel ontwikkeld met als doel aard en omvang van casuïstiek mensenhandel in de regio Oost beter te kunnen duiden. In dit dashboard zijn met name gegevens over aard en omvang van seksuele en criminele uitbuiting in 2019 in beeld gebracht. Het dashboard over 2019 is begin 2021 opgeleverd en als bijlage 1 bijgevoegd. Belangrijkste conclusie is dat het zicht op casuïstiek, waarbij sprake is van mensenhandel, op dit moment nog zeer beperkt is. Het dashboard wordt momenteel verder doorontwikkeld in opdracht van het Veiligheidsnetwerk Oost-Nederland. De uitkomsten van het dashboard zullen in de komende jaren met enige regelmaat worden gepresenteerd en toegelicht aan bestuurders, ambtenaren en ketenpartners Zorg en Veiligheid met als doel een scherper en meer eenduidig beeld te krijgen over aard en omvang en verschijningsvormen en ontwikkelingen daarin.

1.2 Registratie slachtoffers mensenhandel IJsselland Voor de periode 1 september 2020 - 1 januari 2022 is een zorgcoördinator mensenhandel aangesteld door de gemeente Zwolle. De zorgcoördinator draagt zorg voor de zorg en begeleiding van slachtoffers in de regio IJsselland en is werkzaam vanuit Veilig Thuis IJsselland. Vanuit die positie acteert de coördinator op signalen mensenhandel die via meldingen 3 binnenkomen, legt verbinding tussen politie en het lokale zorgveld en pleegt in samenspraak met het lokale zorg- en veiligheidsveld, snelle interventies bij opvang en ondersteuning van slachtoffers mensenhandel. De zorgcoördinator heeft de bevindingen over de periode 1 september 2020 – 1 juli 2021 gemonitord4. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen adviesvragen, meldingen van signalen en casuïstiek met onderscheid naar gemeenten. De belangrijkste bevindingen over de afgelopen periode zijn: •

3 4

Casuïstiek is vaak niet te herleiden tot één gemeente: Er is sprake van gemeentegrensoverschrijdende problematiek (slachtoffer X woont in gemeente X en wordt te werk gesteld in gemeente Y; bij seksadvertenties

Meldingen mensenhandel vallen onder de meldcode Huiselijk Geweld De volledige rapportage is bijgevoegd als separate bijlage

PAGINA 6

•

•

•

vaak geadverteerd vanuit Deventer en Zwolle waarbij klanten ook worden ontvangen in particuliere woningen in omliggende gemeenten); Lang niet alle signalen mensenhandel leiden tot opsporing (de verklaringen van slachtoffers kunnen onduidelijk zijn; bij signalen arbeidsuitbuiting kan de uitbuiting niet worden aangetoond maar is wel sprake van slecht werkgeverschap); Er is sprake van handelingsverlegenheid, onvoldoende bekend is bijvoorbeeld dat mensenhandel valt onder de meldcode huiselijk geweld en dat op basis van de meldcode signalen kunnen worden gemeld bij Veilig Thuis IJsselland; de Coronapandemie heeft het zicht op de illegale prostitutie verslechterd.

1.3 Onderzoek mensenhandel onder gemeenten De afdeling Kennis en Verkenning van de gemeente Deventer heeft in het kader van de pilot een onderzoek uitgevoerd onder de gemeenten in IJsselland om vanuit gemeenteperspectief meer duiding te krijgen over de signalering van de problematiek en bewustwording op het thema te vergroten. In het onderzoek is nagegaan: • • •

in hoeverre collega’s kennis en vermoedens hebben van mensenhandel; in welke hoedanigheid het zich naar hun idee voordoet en in welke omvang; in hoeverre signalen worden toe geleid naar zorg- of veiligheidspartners.

Het onderzoek is uitgezet onder gemeentemedewerkers van alle 11 IJssellandse gemeenten met direct klantcontact. De enquête had een doorlooptijd van drie weken en stond open van 11 tot en met 31 maart 2021. In totaal hebben 235 medewerkers een uitnodiging gekregen om deel te nemen aan het onderzoek. Uiteindelijk hebben 112 respondenten de vragenlijst ingevuld, waarmee een totale respons van 48% is bereikt. Onderstaand een samenvatting van de resultaten 5:

Signalen mensenhandel Tussen een derde en helft van de respondenten heeft afgelopen jaar vorm van uitbuiting vermoed. In totaal heeft 46% van de respondenten aangegeven het afgelopen jaar wel eens een vermoeden te hebben gehad van seksuele uitbuiting. 55% had een vermoeden van criminele uitbuiting en arbeidsuitbuiting werd door 36% van de respondenten vermoed. Vermoedens van uitbuiting blijken vooral te komen uit de sociale wijk of gebiedsteams. Dit geldt voor alle drie de onderzochte vormen van uitbuiting. Dit beeld is niet verwonderlijk en is in overeenstemming met de samenstelling van de respons. De sociale wijk of gebiedsteams maken immers 43% van de totale respons uit. Als het gaat om seksuele uitbuiting lijken er daarnaast nog relatief veel vermoedens te komen uit de vakgebieden Leerplicht/ RMC bij inwonerszaken/ burgerzaken, Veiligheid en Werk en inkomen. Vermoedens van criminele uitbuiting komen verder relatief vaak uit het vakgebied Veiligheid en vermoedens van arbeidsuitbuiting komen wat vaker uit de vakgebieden Inwonerszaken/ burgerzaken en Handhaving. Als op basis van deze steekproef vermoedens als 5

De rapportage is bijgevoegd als separate bijlage

PAGINA 7

graadmeter genomen worden voor daadwerkelijke uitbuiting, dan zou het sociaal wijk of gebiedsteam dus de meest voor de hand liggende keuze zijn om op te focussen. Daar ligt de beste kans om uitbuiting te signaleren. Dit geldt voor alle drie de onderzochte vormen van uitbuiting.

Hoe te handelen bij vermoedens? Veruit de meeste respondenten geven aan melding te maken van vermoedens van mensenhandel. 9 op de 10 respondenten zeggen dat als zij nu een signaal van mogelijke mensenhandel zien, zij dit zullen melden. 8% zou dit ‘misschien’ doen. De helft van de respondenten geeft echter aan niet te weten of er binnen de eigen gemeente afspraken zijn gemaakt over hoe met geconstateerde vermoedens van mensenhandel om te gaan. Een derde zegt dat er afspraken bestaan die specifiek gaan over vermoedens van mensenhandel. Bijna een vijfde van de respondenten zegt dat zulke afspraken niet zijn gemaakt. Daarbij is opvallend dat vooral medewerkers van sociale wijk en gebiedsteams niet weten wat de meldroute is.

Behoefte medewerkers Tot slot is de vraag gesteld wat zou helpen bij het signaleren van mensenhandel. Er blijkt relatief veel animo te zijn voor deskundigheidsbevordering op het thema. Men zegt het meest te hebben aan voorlichting (58%), gevolgd door informatie over de meldroute (56%) en meer bewustwording (50%). 38% denkt dat het volgen van een training hen zou kunnen helpen bij het signaleren. Met het bewustwordingsprogramma zoals beschreven in paragraaf 4, wordt tegemoet gekomen aan deze behoefte. Tot slot geeft een aanzienlijk deel van de respondenten aan dat zij open staan voor contact om verder te praten over dit onderzoek. In de vergadering van het bestuurlijk overleg huiselijk geweld in juni 2021 is de regionale uitkomst van het onderzoek gepresenteerd met het aanbod aan de deelnemende gemeenten om over de uitkomst van het onderzoek in gesprek te gaan.

1.4 Vervolg: Inzet op preventie, vroegsignalering deskundigheidsbevordering Uit alle drie de onderzoeken komt naar voren dat er in de volle breedte (zowel bij gemeenten, ketenpartners als burgers) behoefte is aan meer kennis over het fenomeen mensenhandel en meer behoefte aan handelingsperspectief bij vermoedens van mensenhandel. Voorstel is daarom om een regionaal aanbod voor preventie en bewustwording mensenhandel voor te bereiden in samenwerking met de gemeenten in IJsselland en landelijke en regionale partners zoals Comensha, GGD IJsselland, Veilig Thuis IJsselland, regionale onderwijspartners en betrokken sectoren in de regio. Streven is uiterlijk 1 april 2022 een activiteitenoverzicht te realiseren waarbij gemeenten en partners zelf bepalen aan welke initiatieven zij al dan niet willen

PAGINA 8

deelnemen6. Uiteraard kunnen bepaalde activiteiten ook op regioniveau worden georganiseerd (bijvoorbeeld bewustwordingsbijeenkomsten). Bij het opstellen van het aanbod zal afstemming worden gezocht met zowel scholingsprogramma’s in het kader van de aanpak ondermijning als hetgeen al wordt georganiseerd in het kader van het programma “Geweld hoort nergens thuis”.

6

In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van het aanbod zoals dat op dit moment al bekend is. Dit overzicht zal in de periode tot aan 1 april 2022 worden aangevuld en verfijnd.

PAGINA 9

2

Casuïstiek: Van signaal naar aanpak

De aanpak van mensenhandel op casusniveau kent verschillende aspecten. Er moet worden tegemoet gekomen aan de zorgbehoefte voor slachtoffers, tegen daders moet strafrechtelijk en/of bestuursrechtelijk worden opgetreden, waarbij in geval van georganiseerde criminaliteit, een aanpak in het kader van ondermijning in beeld moet komen. De regio IJsselland kent voor al deze deelaspecten bestaande, afzonderlijke processen. Voorstel is vanaf 1 januari 2022 een werkwijze te realiseren waarbij afzonderlijke processen in de aanpak van casuïstiek mensenhandel volgens onderstaande schema, met elkaar worden verbonden 7:

2.1

Stroomschema aanpak mensenhandel

Toelichting Vermoedens van mensenhandel kunnen uit allerlei hoeken van de samenleving komen: Vanuit de eigen gemeentelijke organisatie, ketenpartners, scholen, vrijwilligersorganisaties etc.

7

Dit processchema is tot stand gekomen in samenwerking met de volgende kernpartners: Zorg- en Veiligheidshuis (regiehouder casustafel) , RIEC (regiehouder informatieplein, Veilig Thuis (regiehouder zorgcoördinatie)

PAGINA 10

Gewenst is dat elke gemeente een aandachtsfuntionaris mensenhandel aanwijst bij wie signalen kunnen worden gemeld8. De aandachtsfunctionaris verzameld aanvullende informatie over de betreffende casus, schakelt voor acute zorg het lokale zorgdomein in danwel de zorg coördinator mensenhandel. Wanneer na verrijking van de casus de vermoedens van mensenhandel zijn versterkt, leidt de aandachtsfunctionaris de casus door naar de regionale weeg- en monitortafel. Deze tafel wordt vanaf 2022 georganiseerd binnen het Zorg- en Veiligheidshuis. Aan deze tafel nemen de kernpartners mensenhandel deel en de betreffende gemeente sluit aan voor de bespreking van de desbetreffende casus. De deelnemers van de casustafel besluiten in gezamenlijkheid of: • •

•

alleen een zorgtraject noodzakelijk is (toeleiding naar zorgcoördinator, zij stemt zorgbehoefte af met het lokale veld) een zorg én strafrechtelijk traject noodzakelijk is (de zorgcoördinator neemt de zorg voor haar rekening, algehele procesregie op de casus ligt bij het ZVHH) Er sprake is van ondermijnende criminaliteit (in dat geval wordt de casus doorgeleid naar het informatie plein)

Het ligt voor de hand dat op casusniveau meerdere sporen tegelijkertijd moeten worden bewandeld (bijvoorbeeld bij mensenhandel in georganiseerd verband waarbij er ook een zorgbehoefte is bij slachtoffers). In dat geval ligt de regie bij de desbetreffende tafels. De weeg- en monitortafel bewaakt de voortgang en stroomlijnt de afzonderlijke sporen.

2.2

Randvoorwaarden

Snel acteren wanneer noodzakelijk In gevallen wanneer acuut ingrijpen noodzakelijk is (hetzij vanuit strafrecht, bestuursrecht of zorg) zullen interventies zo snel mogelijk monodisciplinair worden ingezet onder de bevoegdheid van respectievelijk politie/OM, burgemeester of zorg coördinator). De gemeente waarin de casus speelt en de deelnemers weeg/monitortafel zullen daarna zo snel mogelijk in kennis worden gesteld van de interventies9. Indien advies vanuit deze gremia noodzakelijk is, zal een digitaal spoed MDO, dan wel een consultatie per mail worden gedaan. Gegevensdeling Voor gegevensdeling is een wettelijke grondslag nodig. Dit vraagt van de deelnemers aan de weeg- en monitortafel om, in het kader van de gegevensdeling, deze grondslag voor de “eigen” organisatie te bepalen. Uit consultatie van een Functionaris Gegevensbescherming komt naar voren dat het proces zoals nu ingericht, niet indruist tegen geldende wet- en regelgeving met betrekking tot gegevensdeling.

Eenzelfde werkwijze is in de regio al gerealiseerd voor de aanpak radicalisering; ook hier zijn lokale aandachtsfunctionarissen aangewezen die een signaal verrijken en wanneer nodig toeleiden naar een regionale tafel onder regie van het Zorg- en Veiligheidshuis. 9 Waar het een strafrechtelijke interventie betreft, ligt de afweging om te delen bij het Openbaar Ministerie. Verzoek is om wanneer het mogelijk is, informatie te delen op basis van “need to know” zodat ook 8

PAGINA 11

3.Instrumentarium Zorg en Veiligheid In de afgelopen jaren is het instrumentarium dat binnen het zorg- als het veiligheidsdomein wordt gehanteerd, verder ontwikkeld en op elkaar afgestemd10. In de aanpak Mensenhandel maken we gebruik van dit instrumentarium, waarbij wordt onderzocht of op specifieke onderdelen maatwerk voor de aanpak van mensenhandel kan worden gerealiseerd. Op beleidsmatig niveau kan de aanpak worden versterkt door het actualiseren van beleid en regelgeving en in te zetten interventies om de dader- en slachtofferaanpak te versterken. Concreet zetten we in op de volgende ontwikkelingen:

3.1 Verbetervoorstellen beleid en regelgeving Voorwaarde voor een effectieve aanpak mensenhandel, is dat de gemeenten voldoende zijn toegerust. Dit betekent in elk geval dat beleid en regelgeving op orde zijn. Denk hierbij aan de toepassing van de wet BIBOB waarvoor regionaal modelbeleid is vastgesteld, mogelijkheden vanuit Wmo, bestemmingsplannen, bouwbesluit, de Wet regulering sekswerk en het hierop te baseren lokale prostitutiebeleid met vergunningverlening en toezicht en handhaving dat verankering vindt in de lokale APV. Vooruitlopend op de eventuele inwerkingtreding van de Wet regulering sekswerk (deze wet is controversieel verklaard), hebben enkele gemeenten in onze regio al het voornemen om bepalingen in de APV te actualiseren. Verbetervoorstellen zullen regionaal worden gedeeld met het verzoek aan de individuele gemeente om eigen beleid tegen het licht te houden en waar mogelijk aan te passen. We maken hierbij gebruik van concrete verbetervoorstellen vanuit het Kompas Mensenhandel van de VNG 11. Gemeenten kunnen daarnaast beleid om uitbuiting tegen te gaan verankeren op lokaal niveau, bijvoorbeeld prostitutiebeleid en jeugdbeleid om de (digitale) weerbaarheid van minderjarigen te vergroten en om dader- en slachtofferschap onder minderjarigen tegen te gaan (seksuele en criminele uitbuiting).

Op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning kunnen gemeenten beleid en kwaliteitseisen formuleren voor opvang en hulpverlening aan slachtoffers en daarnaast kan huisvestingsbeleid worden geformuleerd met het oog op het voorkomen van (arbeids)uitbuiting. Ook in dit kader zullen we best practices bij de individuele gemeenten verzamelen en delen met het verzoek aan gemeenten om beleid waar mogelijk aan te scherpen.

3.2 Versterking van de dader- en slachtofferaanpak Daderaanpak Op beleidsmatig niveau kan de daderaanpak worden versterkt door het opwerpen van barrières tegen daders en faciliteerders en het versterken van pro-actief

10

Denk hierbij aan de doorontwikkeling van interventies vanuit Veilig Thuis, Zorg- en Veiligheidshuis, aanpak ondermijning lokaal/regionaal mmv RIEC, lokale toegangen etc. 11 https://kompasaanpakmensenhandel.vng.nl/

PAGINA 12

toezicht12. Daarnaast kan met het hanteren van een uniform regionaal handhavingskader een waterbedeffect binnen de regio worden voorkomen. In het kader van de aanpak ondermijning worden hiermee al ervaringen opgedaan. Vanuit de aanpak mensenhandel zullen we hierbij aansluiten waarbij, wanneer wenselijk, maatwerk zal worden ontwikkeld. Concrete verbetervoorstellen zullen zowel binnen het zorg- als het veiligheidsdomein op regionaal niveau delen.

Slachtofferaanpak De slachtofferaanpak kan worden versterkt door een regionale inzet van de zorgcoördinator mensenhandel. De zorgcoördinator draagt zorg voor het hulp- en ondersteuningsaanbod voor (vermoedelijke) slachtoffers van mensenhandel en vervult een belangrijke rol in de casusaanpak. Hij/zij werkt daarin nauw samen met de gemeentelijk aandachtsfunctionaris, het lokale zorgdomein en politie. Daarnaast draagt de zorgcoördinator zorg voor de regionale registratie en monitoring van slachtoffers mensenhandel. In de pilotfase is ervaring opgedaan met de inzet van de zorgcoördinator op regioniveau, bekostigd vanuit de gemeente Zwolle. Gelet op de meerwaarde van deze functionaris op regioniveau (zie ook resultaten monitor in hoofdstuk 1.2) is het voorstel deze inzet te continueren waarbij de functionaris zal worden bekostigd door de regiogemeenten gezamenlijk (zie paragraaf 4.4 financiën). Het voorkomen van herhaald dader- en slachtofferschap vraagt om aandacht voor resocialisatie. Om dit te bevorderen kan onder bepaalde condities bij verdenking van mensenhandel (of vermoedens van mensenhandel) zowel aan de voorkant (tijdens de behandeling van de strafzaak bij het OM) als aan de achterkant (in het kader van vervroegde invrijheidsstelling of bij gedragsbeperkende maatregel) reclasseringsadvies wordt ingewonnen.

Daarnaast kan het opleggen van een locatieverbod en/of contactverbod worden overwogen.

3.3 Handhaving Handhaving is een belangrijk spoor in de aanpak van Mensenhandel. Proactief toezicht houden bij risicobranches en risicogroepen en strafrechtelijk en bestuurlijke opvolging bij misstanden zijn hier voorbeelden van. Bestuursrecht en strafrecht zijn aanvullend aan elkaar en de samenwerking is onmisbaar in een effectieve aanpak. De politie heeft een toezichthoudende taak op grond van de vreemdelingenwetgeving en een opsporingstaak ter handhaving van de rechtsorde in de bestrijding van uitbuiting en mensenhandel. Daarnaast zijn zij ook aangewezen als toezichthouder op basis van de APV, hoofdstuk 3. Vanuit de politie bestaat al langer de wens om te verkennen welke rollen en bevoegdheden er zijn en op welke manier er kan worden samengewerkt tussen gemeenten en politie. We verkennen daarom op welke manier we integrale controles kunnen uit voeren. Daarnaast verkennen we de bevoegdheden en de taken binnen de aanpak van mensenhandel en willen we komen tot een (regionaal) handhavingskader. Hiermee vergroten we de lokale aanpak van mensenhandel en de informatiepositie wordt versterkt.

12

In het kader van de aanpak ondermijning zijn met deze interventies al ervaringen opgedaan.

PAGINA 13

4. Randvoorwaarden Voor dit Plan van Aanpak gelden de volgende randvoorwaarden:

4.1 Monitoring en evaluatie De werkwijze zoals in pilot is gehanteerd, d.w.z. werken met een kernteam met vertegenwoordigers vanuit OM, politie, Arbeidsinspectie, RIEC Oost, Zorg- en Veiligheidshuis IJsselland, Veilig Thuis IJsselland en vertegenwoordigers van de gemeenten Deventer, Hardenberg en Zwolle, wordt gecontinueerd. Het kernteam zal de voorstellen zoals in dit Plan van Aanpak opgenomen, verder brengen en is verantwoordelijk voor de voortgang. In het eerste kwartaal wordt een tussenevaluatie voorbereid met een voorstel voor de aanpak in de jaren 20232026.

4.2 Governance Voor wat betreft de governance is het voorstel de opzet zoals gehanteerd in de pilotfase, te continueren: Gelet op het feit dat de aanpak Mensenhandel voortvloeit uit het actieprogramma ‘Geweld hoort nergens thuis’, wordt voorgesteld het bestuurlijk overleg Huiselijk geweld, bestuurlijk opdrachtgever te laten zijn van het Plan van Aanpak. Aan dit overleg nemen alle gemeenten deel. Voordat definitief op het plan wordt beslist, zal het Districtelijk Veiligheidsoverleg worden gevraagd over zowel het Plan van Aanpak als over het voorstel voor de aanpak vanaf 2023 te adviseren. Zowel dit Plan van Aanpak als het voorstel voor de aanpak vanaf 2023 zullen ambtelijk worden besproken in zowel het regionaal ambtelijk overleg Huiselijk Geweld als het Regionaal Coördinerend Integraal Veiligheidsoverleg (overleg ambtenaren OOV IJsselland).

4.3 Planning Q4 2021: afronding en besluitvorming Plan van Aanpak. Voorbereiding van voorstellen zoals opgenomen in dit Plan van Aanpak. Begin Q1 2022: start intensivering regionale casusaanpak conform processchema met inzet van zorgcoördinator mensenhandel en vertegenwoordigers namens gemeenten c.q. aanspreekpunten binnen gemeenten voor mensenhandelcasuïstiek. Eind Q1 2022 tussenevaluatie en voorstel voor vervolg aanpak 2023-2026, inclusief regionaal kader voor bewustwording en preventie.

PAGINA 14

4.4 Financiën 2022 Voor 2022 wordt inzet van incidentele middelen gevraagd van de regiogemeenten voor de bekostiging van de Zorgcoördinator. Bekostiging zorgcoördinator vanuit regiogemeenten met inwonersaantal als verdeelsleutel:

Gemeente Dalfsen Deventer Hardenberg Kampen Olst-Wijhe Ommen Raalte Staphorst Steenwijkerland Zwartewaterland Zwolle Totaal

Aantal inwoners per 1-12021 28.901 101.236 61.357 54.474 18.361 18.295 37.911 17.261 44.341 22.823 129.840 534.800

Percentage aandeel 5,40% 18,93% 11,47% 10,19% 3,43% 3,42% 7,09% 3,23% 8,29% 4,27% 24,28% 100%

Middelen 2022 € 4.385,30 € 15.361,07 € 9.310,02 € 8.265,62 € 2.786,01 € 2.776,00 € 5.752,43 € 2.619,10 € 6.728,09 € 3.463,05 € 19.701,30 € 81.148,00

Voor de opzet en regie van de casustafel mensenhandel is inzet benodigd vanuit het Zorg- en Veiligheidshuis. Deze inzet is extra ten opzichte van de bestaande inzet van het Zorg- en Veiligheidshuis maar hiervoor zullen voor 2022 geen extra middelen van gemeenten worden gevraagd. In 2022 kunnen de extra kosten namelijk gefinancierd worden vanuit de reserve van het Zorg- en Veiligheidshuis. In de begroting van het Zorg- en Veiligheidshuis 2022 zal dit verder worden uitgewerkt. Voor de jaren na 2022 zullen de extra kosten worden meegenomen in het financieringsvoorstel voor 2023 ev (zie hieronder). Deelname aan scholings- en bewustwordingsbijeenkomsten zijn in beginsel facultatief en voor rekening van de individuele gemeente of ketenpartner die wenst deel te nemen. Een concreet activiteiten overzicht scholing en deskundigheidsbevordering volgt uiterlijk 1 april 2022. Eventuele overige kosten komen voor rekening van de eigen organisaties (politie, OM, reclassering en gemeenten).

2023-2026 Voor de aanpak voor de jaren 2023-2026 wordt een financieel voorstel voorbereid in het eerste kwartaal van 2022. Daarbij worden de ervaringen die worden opgedaan in het komende half jaar, betrokken.

PAGINA 15

BIJLAGE 1 Dashboard mensenhandel politie/justitie regio Oost

PAGINA 16

PAGINA 17

BIJLAGE 2 scholingsaanbod december 2021 Interventie

Doelgroep

schaal

Uitvoering door

Leerlingen VO Leerlingen, docenten, professionals en ouders Voorlichting docenten VO aan leerlingen Basisscholen en VO

Lokaal Regionaal

THINK GGD i.s.m. andere partners

Landelijk

Rode Kruis

Landelijk

Rode Kruis

Seksueel en crimineel Algemeen

VO docenten

Landelijk

Rode Kruis

Jeugdhulpverleners en sociale wijkteams

Regionaal

VTIJ

Seksueel

Legale en illegale sekswerkers

Regionaal

LIV In Connection en lokale teams

Leerlingalert (www.leerlingalert.nl/achtergr ond-organisatie/)

Crimineel

Jeugd

Regionaal

E-learning Mensenhandel (11VB) my.allyoucanlearn.eu / www.11vb.nl Mensenhandel Academy www.comensha.nl CCV www.hetccv.nl Signalenkaarten mensenhandel, specifiek voor IJsselland

Seksueel

Professionals in met name jeugdhulp en onderwijs

Landelijk

Netwerk div organisaties en vrijwilligers. Gefinancierd door het Ministerie JV en provincie Gelderland. Koraal

Alle vormen

diverse doelgroepen

Landelijk

Comensha

Alle vormen

Landelijk

CCV

IJsselland

Bewustwording en deskundigheidsbevordering zorgpartners meldcode huiselijk geweld

Algemeen

Gemeenteambtenare n Alle toegangsmedewerker s Jeugdhulpverleners Sociale Wijkteams

ZoCo in samenwerking met Tilburg VTIJ

Gerelateerd aan bovenstaand Workshop mensenhandel

Mensenhandel

Medewerkers SWT, gemeente, zorg professionals

Regionaal

THINK Keuzekaart loverboys 2.0 Nieuwsbegrip gericht op criminele uitbuiting Future NL: lessen begrijpend lezen met aandacht voor digitale vaardigheden om dader- en slachtofferschap te voorkomen Mensenhandel (niet) op school Bewustwording en deskundigheidsbevordering zorgpartners meldcode huiselijk geweld Interventies i.h.k.v. prostitutieuitstapprogramma

Focus op uitbuiting Algemeen Seksueel en crimineel Crimineel Seksueel en crimineel

Alle vormen

Regionaal

VTIJ (zorgcoördinator)

PAGINA 18

PAGINA 19