Raadsbrief Tijdelijke opvanglocatie vluchtelingen (april 2026)
Tekst van het document
1/5 voorstel Raadsbrief Datum 21 april 2026 Onderwerp Tijdelijke opvanglocatie vluchtelingen Versienummer 1 Portefeuillehouder Anja Roelfs Samenvatting In de Regionale opvanglocatie (ROL) aan de Meeuwenlaan verblijven ongeveer 300 kansrijke asielzoekers en statushouders die gekoppeld zijn aan Zwolle en regiogemeenten. Deze locatie is tijdelijk en sluit uiterlijk op 1 februari 2027. Momenteel wordt toegewerkt naar een nieuw azc in De Tippe, waar maximaal 400 vluchtelingen zullen worden opgevangen. Deze nieuwe locatie is niet gereed op 1 februari 2027. Daarom zoekt het college naar een tussenoplossing die voor 1 februari 2027 operationeel kan zijn, tot de opening van het azc in De Tippe. Op basis van een préverkenning wijst het college de locaties retailkavel Voorsterpoort en Hessenpoort 3 aan voor formele verkenning voor tijdelijke opvang van 300 vluchtelingen. Bijlagen Bijlage 1 – 7B informatie Retailkavel Voorsterpoort Bijlage 2 – 7B informatie Hessenpoort 3 Openbaarheid Geheim tot 13 mei 2026 12.00 uur Wij stellen u voor kennis te nemen van: 1. Het besluit van het college van burgemeester en wethouders om de locaties retailkavel Voorsterpoort en Hessenpoort 3 formeel te verkennen voor een tijdelijke opvanglocatie met 300 plekken, in afwachting van de opening van het azc in De Tippe. 2.
De communicatie- en participatie over de formele verkenning van de locaties retailkavel Voorsterpoort en Hessenpoort 3 met de omgeving te starten vanaf medio mei. 3. De door het college van burgemeester en wethouders opgelegde geheimhouding ten aanzien van deze raadsbrief en bijbehorende bijlagen en de raadsbrief, op grond van artikel 87 van de Gemeentewet juncto artikel 5.1 lid 2 sub i (het goed functioneren van de gemeente Zwolle) van de Wet open overheid, opgelegde geheimhouding. Deze geheimhouding is opgelegd tot 13 mei 2026 12.00 uur. 2/5 voorstel Datum 21 april 2026 Inleiding In de regionale opvanglocatie (ROL) aan de Meeuwenlaan verblijven momenteel ongeveer 300 bewoners. Een meerderheid van deze bewoners betreft statushouders die gekoppeld zijn aan Zwolle en de overige regiogemeenten. Een deel van hen is al gestart met het inburgeringstraject (o.a. taalonderwijs, oriëntatie op de arbeidsmarkt), werkt of neemt deel aan een vorm van dagbesteding in Zwolle. De bestuursovereenkomst met het COA voor de ROL aan de Meeuwenlaan loopt tot 1 februari 2027. Daarna zal deze locatie sluiten. Momenteel wordt toegewerkt naar een nieuw azc in De Tippe, waar maximaal 400 vluchtelingen zullen worden opgevangen. Deze nieuwe locatie is dan nog niet gereed.
Daarom zoekt het college naar een tussenoplossing die voor 1 februari 2027 operationeel kan zijn, tot de opening van het azc in De Tippe. Kader • Nota lange termijn aanpak opgave vluchtelingen 2023-2027 (Raadsbesluit 27-11-2023); • Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet, van kracht sinds februari 2024); • Capaciteitsraming, provinciale opvangopgave en indicatieve verdeling per gemeente 2026 • Toezichtsbrief Spreidingswet Zwolle Kernboodschap Het college hecht grote waarde aan zowel het tijdig nemen van een besluit om een tussenoplossing te realiseren, als aan een zorgvuldig participatie- en communicatietraject. Het college stelt voor op basis van een préverkenning, waarin mogelijke locaties zijn getoetst op geschiktheid voor tijdelijke opvang van 300 vluchtelingen, om locaties retailkavel Voorsterpoort en Hessenpoort 3 aan te wijzen voor formele verkenning. Op basis van onze eisen (beschikbaarheid, realiseerbaarheid, nutsvoorzieningen, capaciteit en zelfredzaamheid) zijn deze twee locaties overgebleven als mogelijke locaties. Hoewel een eerste onderzoek naar de 7B’s is gestart, zal in de verkenningsfase worden ingezet op een nadere invulling van de 7B’s voor de voorgedragen locaties. Tevens zal er zowel tijdens de formele verkenningsfase als na het besluit over een opvanglocatie een communicatie- en participatietraject worden uitgevoerd.
We volgen hierbij de uitgangspunten van Hanza!. De input die we ophalen uit het nadere onderzoek naar de 7B’s weegt mee in de uiteindelijke besluitvorming over de locaties voor tijdelijke opvanglocatie voor 300 vluchtelingen. Het college zal na de zomer een voorstel voor de tijdelijke opvanglocatie ter besluitvorming aan de raad voorleggen. Toelichting De zoektocht naar een tijdelijke locatie als oplossing tussen het sluiten van de Meeuwenlaan en het openen van het azc in De Tippe is complex. Uit de préverkenning is gebleken dat het aantal geschikte locaties zeer beperkt is en elke locatie heeft voor- en nadelen. Op basis van een aantal harde eisen (beschikbaarheid, realiseerbaarheid, nutsvoorzieningen, capaciteit en zelfredzaamheid) zijn in préverkenning bovendien meerdere locaties afgevallen. Hierbij moet worden gedacht aan kantoorpanden en lege kavels. Het college acht de locaties retailkavel Voorsterpoort en Hessenpoort 3 mogelijke opties voor tijdelijke opvang van vluchtelingen. Deze locaties worden daarom verder verkend. Er is voor de overgang van préverkenning naar formele verkenning een eerste onderzoek gedaan naar deze locaties. Tijdens de formele verkenning zal een meer volledig beeld ontstaan.
De tussenlocatie wordt gerealiseerd om (deels) invulling te blijven geven aan onze wettelijke verplichting voor opvang, continuïteit te bieden aan de bewoners van de regionale opvanglocatie (ROL) aan de Meeuwenlaan en om de opvang in Zwolle op een zorgvuldige manier voort te zetten. De 3/5 voorstel Datum 21 april 2026 bewoners hebben in de afgelopen jaren een sociaal netwerk opgebouwd, met toegang tot begeleiding, onderwijs en voorzieningen. Voor een groot deel van hen geldt bovendien dat zij al een verblijfsstatus hebben en aan Zwolle of andere gemeenten uit de regio zijn gekoppeld. Door hen in de stad te houden, blijft deze vertrouwde omgeving behouden en wordt de doorgaande lijn van voorinburgering naar inburgering voortgezet. Daarmee behouden we ook de resultaten van de investering die de afgelopen jaren zorgvuldig is gedaan, zowel voor de bewoners zelf als voor de stad. Tegelijkertijd zorgt een tussenlocatie ervoor dat het netwerk van samenwerkingspartners in stand blijft en dat Zwolle de regie houdt op het organiseren van voldoende en passende opvangplekken. Alternatieve mogelijkheden We hebben als college geoordeeld dat het wenselijk is om nu een besluit te nemen om twee locaties voor een tussenoplossing te verkennen, zodat we na de zomer een locatiebesluit kunnen nemen.
Besluit tot het niet realiseren van een tijdelijke locatie Wanneer er geen besluit wordt genomen, of het besluit wordt genomen om geen tussenoplossing te realiseren, betekent dit dat we per 1 februari 2027 in het geheel niet aan onze taakstelling volgens de spreidingswet (650 plekken) voldoen. De minister van Asiel en Migratie zou dan kunnen overgaan tot het aanwijzen van een locatie, waarmee we regie en draagvlak verliezen en participatie niet mogelijk zal zijn. Op 9 april jl. hebben we een brief ontvangen van de minister met het verzoek om te verantwoorden waarom wij niet voldoen aan onze taakstelling. Als uit die aangeleverde informatie onvoldoende voortgang blijkt, zullen we als gemeente onder actief toezicht worden gezet. Zonder tijdige tussenoplossing kunnen we in Zwolle niet meer spreken van voortgang, maar van terugval, hetgeen van invloed zal zijn op de beoordeling van Zwolle. Besluit om één locatie in formele verkenning te nemen Het college had ook kunnen besluiten tot het starten van een formele verkenning voor één locatie (in plaats van twee), zijnde óf de retailkavel Voorsterpoort óf Hessenpoort 3. Deze keuze kan het participatieproces versnellen, doordat slechts één verkennings- en participatietraject hoeft te worden voorbereid.
Het risico is dat de gekozen locatie niet mogelijk blijkt, waardoor alsnog een nieuw verkennings- en participatieproces voor de andere locatie moet worden opgestart, wat van invloed zal zijn op de openingsdatum van de tijdelijke locatie. Maatschappelijk draagvlak & participatie In de formele verkenning wordt ingezet op transparante communicatie, waarbij omwonenden gezien de maatschappelijke gevoeligheid en de korte realisatietermijn tijdig, zorgvuldig en binnen de gestelde kaders worden geïnformeerd en betrokken. Participatie gebeurt op basis van vooraf gestelde kaders volgens de uitgangspunten van Hanza! en wordt per locatie afgestemd op relevante doelgroepen, zoals omwonenden, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Hiermee wordt ruimte geboden voor het stellen van vragen en het uiten van zorgen, en worden signalen en aandachtspunten uit de omgeving van beide locaties opgehaald. Deze worden meegenomen in het participatiejournaal en waar mogelijk in de inpassing. De opbrengst van de participatie wordt mede gebruikt om de 7B's verder aan te vullen, met name op de onderdelen bespreekbaarheid, beheersbaarheid, buurt en bruikbaarheid. Het college en de Raad gaan over de locatiekeuze en duur van het gebruik, en betrekken de 7B’s in het besluit.
Na een positief raadsbesluit over de tijdelijke opvanglocatie wordt samen met het COA en partners de verdere uitwerking opgepakt, waarbij inwoners kunnen meedenken over locatiespecifieke onderwerpen. 4/5 voorstel Datum 21 april 2026 Communicatie Na het collegebesluit om tot formele verkenning over te gaan, werken we de communicatie- en participatieaanpak verder uit. Vanaf 13 mei 12.00 uur worden omwonenden en andere belanghebbenden geïnformeerd en betrokken bij het participatieproces over de locaties die worden verkend. Duurzaamheid De opvanglocaties die het college nu formeel heeft aangewezen voor verkenning voor opvang van vluchtelingen, betreft/betreffen tijdelijke locaties. Gelet op de tijdelijkheid van deze locaties kan slechts beperkt worden ingezet op duurzaamheid. Waar mogelijk zullen we inzetten op circulair bouwen. Financiën Het besluit om de locaties op de retailkavel Voorsterpoort en Hessenpoort 3 formeel te verkennen heeft geen gevolgen voor de al vastgestelde begroting. Het COA draagt de kosten voor het realiseren en exploiteren van opvanglocaties. Hiervoor dient het COA een sluitende businesscase op te stellen, zo ook voor deze tijdelijke opvanglocatie. Hier is een zekere omvang van de locatie voor nodig. Tijdens de formele verkenning wordt verder onderzoek gedaan naar de kosten voor beide tijdelijke locaties.
De verwachting is dat het COA geen sluitende businesscase kan maken voor een tijdelijke locatie met minder dan 300 bewoners. Daarvoor zal het COA mogelijk een beroep op de gemeente doen om financieel bij te dragen, of er zullen minder voorzieningen en begeleiding op de locaties aanwezig zijn. Risico’s Vertraging In de huidige planning gaan we uit van een locatiebesluit door college en raad net na het zomerreces (aug/sep) van 2026. Het COA stelt dat de doorlooptijd van een opvanglocatie op een leeg kavel zo’n 5 tot 6 maanden in beslag neemt. De opening van de tijdelijke locatie zal dan rond februari 2027 plaatsvinden, mits er geen vertraging (in verkenning- of realisatiefase) wordt opgelopen. Landelijke urgentie zo hoog dat we verplicht worden door minister Eind maart jl. heeft de minister van Asiel en Migratie een oproep gedaan aan gemeenten om hun verantwoordelijkheid te nemen en te voldoen aan de Spreidingswet. Ook hebben we op 9 april jl. een brief ontvangen van de minister met het verzoek om te verantwoorden waarom wij niet voldoen aan onze taakstelling. Als uit die aangeleverde informatie onvoldoende voortgang blijkt, zullen we als gemeente onder actief toezicht worden gezet. In het uiterste geval kan de urgentie zo hoog oplopen dat de minister gebruik maakt van zijn bevoegdheid om een locatie aan te wijzen in Zwolle.
Op dat moment verliezen we alle regie en is participatie met omwonenden nagenoeg onmogelijk. Locaties vallen af in formele verkenning De kavels op de retailkavel Voorsterpoort en Hessenpoort 3 komen als mogelijke opties uit de préverkenning. Nog niet alles is uitgezocht. In de formele verkenning zullen aspecten als vergunningsvereisten en natuur- en milieueisen nader worden onderzocht. Daaruit kan onverhoopt blijken dat een locatie toch afvalt. Het risico bestaat dat er één of uiteindelijk geen locatie-optie overblijft. Dit kan tot gevolg hebben dat we een nieuwe zoektocht moeten starten of dat er geen tijdelijke locatie ter overbrugging geopend kan worden. 5/5 voorstel Datum 21 april 2026 Er kan weerstand ontstaan vanuit de Zwolse samenleving over de tijdelijke opvang Bij elke locatie die wordt voorgedragen voor verkenning voor tijdelijke opvang van vluchtelingen kan weerstand worden verwacht van omwonenden en overige belanghebbenden. Een zorgvuldig participatietraject is dan ook essentieel. Wel moet transparant zijn welke ruimte in dit traject wordt geboden. Participatie zal gaan over het ‘hoe’: de inpassing en andere praktische zaken. Inwoners worden geïnformeerd dat we aan het verkennen zijn en kunnen meedenken over hoe we een locatie succesvol kunnen realiseren. Daarnaast is er ruimte om input te geven op de nog te onderzoeken 7B’s.
Het college en de gemeenteraad gaan over de locatiekeuze en de duur van het gebruik. Vervolg Na afronding van de verkenningsfase, inclusief het participatietraject, zal het college bij een positief resultaat een voorstel voor de tijdelijke opvanglocatie(s) ter besluitvorming (aug/sep) aan de raad voorleggen. Openbaarheid Deze raadsbrief en alle bijlagen zijn geheim tot 13 mei 2026 12.00 uur. De reden(en) hiervoor is/zijn: om een zorgvuldig communicatie- en participatieproces in te richten en voor te bereiden is een aantal weken nodig. De voorliggende raadsbrief en bijbehorende bijlagen zijn geheim omdat het communicatie- en participatietraject zorgvuldig voorbereid dient te worden. Na het besluit tot formele verkenning zal de communicatie- en participatieaanpak verder ingevuld worden. Er zal tijd nodig zijn om communicatiemiddelen te ontwikkelen en een start te maken met de organisatie van informatiebijeenkomsten. Burgemeester en wethouders van Zwolle, burgemeester, Peter Snijders secretaris, Dick Emmer