Raadsbrief Terugblik herziening begroting sociaal domein
Tekst van het document
1/5 voorstel Raadsbrief Datum 7 mei 2026 Onderwerp Terugblik herziening begroting sociaal domein Versienummer Portefeuillehouder Paul Guldemond Samenvatting Het college informeert de raad zoals toegezegd over de effecten van de sinds 2024 toegepaste indeling van de begrotingsprogramma’s van het sociaal domein (programma’s 1 en 2). Met deze nieuwe indeling lijkt de beweging die het college wil maken met de Koers Sociaal Domein te worden ondersteund: een verschuiving van financiële middelen van zwaardere zorg naar lichtere ondersteuning, preventie en de sociale basis. De vraag of de raad haar kaderstellende en controlerende rol bij deze nieuwe indeling voldoende heeft kunnen vervullen, kan uw raad alleen zelf beantwoorden. Er zijn in de praktijk geen verschuivingen van budgetten gedaan zonder dat de raad daarover heeft kunnen besluiten of over is geïnformeerd. Bijlagen Koers Sociaal Domein 2024-2030 Beslisnota voor de raad ‘Herziening programmabegroting sociaal domein’ Openbaarheid Openbaar Geheim Wij stellen u voor kennis te nemen van: 1. de terugblik door het college op de herziening van de programmabegroting sociaal domein (2023/2024). 2.
de wijze van afdoening van: - Toezegging 824 (2023): Het college rapporteert over verschuivingen van budgetten via de P&C-cyclus (Berap) - Toezegging 825 (2023): Het college informeert de raad met een informatienota over eventuele verschuivingen boven de 500.000 Euro. 2/5 voorstel Datum 9 maart 2026 Inleiding Met ingang van begrotingsjaar 2024 is de begroting voor het Sociaal Domein aangepast van 4 naar 2 begrotingsprogramma’s: 1. Samen sterk in Zwolle 2. Werken aan bestaanszekerheid Het doel van de aanpassing was om te komen tot een programma-indeling die de opgaven en hervormingen van het sociaal domein beter faciliteert en daarmee zorgt voor een betere samenhang tussen de doelen die we nastreven en de middelen die we daarvoor beschikbaar stellen, zodanig dat: • De inhoudelijke bewegingen beter gefaciliteerd worden • De vraag van de inwoner meer centraal komt te staan • Meer zicht op nieuw én bestaand beleid • De integrale samenhang versterkt wordt • De middelen effectiever en efficiënter ingezet kunnen worden • De inhoudelijke bewegingen beter zichtbaar en geborgd worden In de beslisnota bij de herziening werd aangegeven: “In 2024 en 2025 monitoren we of deze wijziging van de begroting daadwerkelijk de beoogde effecten heeft. Mocht naar aanleiding van die monitoring nog een aanpassing van de begroting nodig zijn, dan zullen we die voorstellen“.
Bij de besluitvorming over de nieuwe begrotingsindeling (juni 2023) is in een tweeminutendebat gesproken over de vraag of de raad met deze wijziging nog voldoende haar kaderstellende en controlerende rol zou kunnen vervullen. De wijziging had namelijk ook tot gevolg dat de omvang van met name programma 1 relatief groot zou worden en het college zou dan zonder tussenkomst van de raad kunnen verschuiven tussen budgetten om de meest passende ondersteuning voor onze inwoners te bieden. In het raadsdebat over de nieuwe begrotingsindeling (22 juni 2023) is afgesproken dat dit proces gemonitord zou worden en zijn door de portefeuillehouder ook twee aanvullende toezeggingen gedaan: - Toezegging 824 (2023): Het college rapporteert over verschuivingen van budgetten via de P&C-cyclus (Berap) - Toezegging 825 (2023): Het college informeert de raad met een informatienota over eventuele verschuivingen boven de 500.000 Euro. In deze raadsbrief informeren we uw raad over de ervaringen met en de effecten van de nieuwe begrotingsindeling en over de afdoening van bovengenoemde toezeggingen. Kader Koers Sociaal Domein 2024-2030 Beslisnota voor de raad ‘Herziening programmabegroting sociaal domein’ Kernboodschap Het college informeert de raad over de ervaringen met en de effecten van de aangepaste indeling van de programmabegroting sociaal domein (programma 1 en programma 2).
3/5 voorstel Datum 9 maart 2026 Toelichting De startfase 2024-2025 De nieuwe begrotingsindeling is gehanteerd met ingang van de begroting 2024. In datzelfde jaar is de Koers Sociaal Domein vastgesteld in lijn met de doelen van de begrotingsaanpassing. Wij hebben inmiddels ruim twee jaar ervaring opgedaan met de nieuwe begrotingsindeling. Aanvankelijk kostte de overgang tijd: het doen van technische aanpassingen in de administratieve systemen, nieuwe taakverdelingen voor medewerkers en aandacht voor sturing door management en instructies voor betrokkenen medewerkers en partners. De twee programma’s zijn uitgewerkt in doelen. Bij de bespreking in de raad was aandacht gevraagd voor monitoring. De doelen zijn daarom uitgewerkt in subdoelen en bijbehorende maatschappelijke effecten. In 2024 en 2025 zijn vervolgens ook indicatoren toegevoegd om te kunnen volgen of de maatschappelijke effecten ook daadwerkelijk dichterbij komen. Ervaringen 2024-2025 Kort samengevat beoogden we met de nieuwe begrotingsindeling meer integrale afwegingen en een beweging naar de voorkant: een verschuiving van inzet op specialistische hulp naar preventie, sociale basis, collectieve vormen van ondersteuning en lichte hulp. Is dat ook gebeurd? En wat zijn onze ervaringen daarmee? Er is op verschillende manieren gestuurd op de beweging naar de voorkant.
Daarbij ging het bijvoorbeeld om andere keuzes in de uitvoering: de werkwijze Samenspel in de Wijk door het Sociaal Wijkteam. Ook zijn er kleinere verschuivingen in inzet van budgetten gedaan, zoals het opzetten van een programma Fit Ouder worden (voorkomen/verminderen beroep op huishoudelijke hulp), allerlei interventies voor jeugdigen op school en in de wijk, bijvoorbeeld gericht op weerbaarheid en sociale vaardigheden. Daarnaast zijn er nieuwe interventies ontwikkeld zoals Wachtkracht of het Verkennend Gesprek: initiatieven die het Beschermd Thuis Wonen ondersteunen (ter vervanging van Beschermd Wonen). Ten slotte geven medewerkers aan dat de ruimte om budgetten te verschuiven in individuele gevallen tot echte doorbraken heeft geleid. Verder hebben we het volgende ervaren: • Er zijn geen grote verschuivingen binnen begrotingsprogramma’s gedaan zonder dat de raad hierin is meegenomen of hierover een besluit heeft genomen. Om die reden heeft het college de raad niet apart hoeven informeren (toezegging 825) en kleinere verschuivingen zijn via begroting of Berap aan de raad voorgelegd (toezegging 824). • Het meest actuele voorbeeld en veruit de grootste interventie– de investering sociale basis van 4 mln bij de begroting 2026 – is formeel aan de raad voorgelegd. Deze investering is o.a.
bekostigd uit extra middelen voor de compensatie van het Ravijnjaar en de Van Ark-middelen voor jeugdhulp. • De omvang van Programma 1 is relatief groot, maar meerdere portefeuillehouders zijn verantwoordelijk voor (onderdelen van) de verschillende begrotingsdoelen, waardoor steeds afstemming heeft plaatsgevonden. Bovendien wordt over doelen binnen het programma afzonderlijk gerapporteerd aan de raad. 4/5 voorstel Datum 9 maart 2026 • Het woord ‘verschuiven’ blijkt in de praktijk niet van toepassing: in alle gevallen hebben we gezien dat er eerst een investering aan de voorkant nodig was, voordat een effect aan de achterkant gerealiseerd kon worden. Het is niet mogelijk om een hulpvorm te beëindigen zonder een geschikt (lichter) alternatief. Goede voorbeelden hiervan zijn de investering in Samenspel in de Wijk, de investering in het Relatie- en scheidingsteam en de investering in de aanpassing van dagbesteding naar Goede Dagen & Perspectief. • Het financiële effect aan de achterkant blijkt heel moeilijk te identificeren, met name vanwege de invloed van andere effecten (zoals bv prijsstijgingen). Het is dus niet mogelijk om te zien of de nieuwe begrotingsindeling heeft geleid tot minder inzet op zware zorg.
Conclusies: • De doelen die met de aanpassing van de begroting werden beoogd zijn deels behaald: meer integraliteit, en het versterken van de inhoudelijke beweging naar de voorkant. De nieuwe begrotingsindeling is daarin een van de helpende factoren. • De vraag of de doelen ook behaald hadden kunnen worden zonder nieuwe indeling is moeilijk te beantwoorden. Technisch gezien lijkt dit wel het geval. Wel lijkt de begrotingsindeling bij te dragen aan de mentale ruimte voor medewerkers om tot creatieve oplossingen te komen, over de schotten heen. • De vraag of de raad haar kaderstellende en controlerende rol voldoende heeft kunnen vervullen, kan uw raad alleen zelf beantwoorden. Er zijn in de praktijk geen verschuivingen van budgetten gedaan zonder dat de raad daarover heeft kunnen besluiten of over is geïnformeerd. • Het omzetten naar een nieuwe indeling heeft tijd gekost en het blijkt ook extra sturing, inzet en creativiteit te vergen om alle mogelijkheden ten volle te benutten. Tijd is ook nodig om de beweging tot volle wasdom te laten komen. Het college ziet daarom geen noodzaak om de begrotingsindeling sociaal domein op dit moment weer aan te passen. Maatschappelijk draagvlak & participatie De nieuwe begrotingsindeling betreft een bestuurlijke keuze die in 2023 is besproken in een raadsdebat.
Deze keuze was een van de uitkomsten van het de Zwolse Hervormingsagenda Sociaal Domein. Een proces waarin zowel inwoners, partners als de Adviesraad Sociaal Domein betrokken zijn geweest. Communicatie Bij dit onderwerp is vooral interne communicatie relevant: alle medewerkers moeten in hun werk vormgeven aan de beweging naar de voorkant. Dit vergt overleg, afstemming en creativiteit op alle niveaus en krijgt daarom op verschillende manieren aandacht in allerlei gremia: management- overleggen, accountgesprekken met partners, sturingsgesprekken, teamoverleggen. Ook leren we in de praktijk wat het effect is van innovaties. Duurzaamheid Duurzaamheid betekent bij dit onderwerp vooral sociale duurzaamheid: bijdragen aan een weerbare, en vitale samenleving waarin inwoners bestaanszekerheid ervaren en gezond zijn. Daarvoor is nodig dat we de sociale basis versterken en voorkomen dat maatschappelijke problemen ontstaan of te hoog oplopen. 5/5 voorstel Datum 9 maart 2026 Financiën Dit onderwerp gaat over de wijze waarop de begroting is ingedeeld, niet over de omvang ervan. Het voorstel heeft in die zin geen financiële consequenties. Risico’s Er is een risico dat te veel verantwoordelijkheid en budget ondergebracht is in één begrotingsprogramma.
Dat is ondervangen door het programma onder te verdelen in verschillende doelen en over doelen ook afzonderlijk te rapporteren via de P&C-cyclus. Ook zijn verschillende portefeuillehouders verantwoordelijk voor de afzonderlijke doelen binnen de programma’s, waardoor er ruim voldoende checks & balances zijn gerealiseerd. Het risico dat het college zonder tussenkomst van de raad zou kunnen verschuiven tussen budgetten is ondervangen door afspraken over tussentijds rapporteren bij grotere verschuivingen. Alternatieven Het is mogelijk om de begrotingsindeling opnieuw aan te passen, bijvoorbeeld door de doelen 1.1 tot en met 1.3 (doelen gerelateerd aan het versterken van de sociale basis) op te nemen in een afzonderlijk begrotingsprogramma. Een voordeel daarvan is de versterking van de kaderstellende en controlerende rol van de raad. Een nadeel is het opnieuw creëren van schotten die mogelijk innovatie in de weg staan. Een nieuwe aanpassing van de begrotingsindeling kost tijd en capaciteit en kan niet eerder dan bij de begroting 2028 worden gerealiseerd. Vervolg Wij blijven sturen op de beweging die is ingezet met de Koers Sociaal Domein en blijven zoeken naar de mogelijkheden die de financiële middelen daarin kunnen bieden: lichte hulp waar het kan, zwaardere hulp waar het moet. Openbaarheid Deze beslisnota en alle bijlagen zijn openbaar.
Burgemeester en wethouders van Zwolle, burgemeester, Peter Snijders secretaris, Dick Emmer