Raadsbrief gebiedsvisie ZSDZ

voorstel

Raadsbrief Datum

11 februari 2025

Onderwerp Versienummer

Gebiedsvisie ZSDZ

Portefeuillehouder

Gerdien Rots

Samenvatting In het (grens)gebied1 Zwolle, Staphorst, Dalfsen en Zwartewaterland (ZSDZ) komen veel (ruimtelijke) ontwikkelingen samen. Voor het gebied is daarom, op verzoek van zes bewoners- en belangenorganisaties, een integrale gebiedsvisie opgesteld. Deze visie is het resultaat van de samenwerking tussen bewoners, belangenorganisaties en de gemeenten Zwolle, Staphorst, Dalfsen en Zwartewaterland, de provincie Overijssel en het waterschap Drents Overijsselse Delta. Het participatieve proces stond centraal, waarbij tijdens bijeenkomsten belangrijke thema’s en principes zijn besproken. De visie vormt een bouwsteen voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen en (gemeentelijk) beleid voor dit unieke gebied. De belangrijkste vier kernpunten uit de visie zijn: • Maak keuzes, niet alles kan samengaan; • Een landschappelijk casco is de basis voor (ruimtelijke) ontwikkelingen; • Behoud van het agrarisch gebied met toekomstperspectief; • Ordenen door middel van clusteren. Naast het benoemen van de vier kernpunten beschrijft de gebiedsvisie tevens de verdere samenwerking tussen betrokken partijen. De gebiedsvisie heeft geen wettelijke juridische status. Het vormt een bouwsteen voor de betrokken overheden en belangenverenigingen, waarin het aan de betreffende besturen is om af te wegen in welke mate adviezen worden overgenomen en toegepast.

Het vigerende beleid van de betrokken overheden was uitgangspunt bij de totstandkoming van de visie. Bijlagen 1. Gebiedsvisie ZSDZ 2. Persbericht 3. Bewonersbrief

Openbaarheid Openbaar Geheim Wij stellen u voor kennis te nemen van: de ‘gebiedsvisie ZSDZ’ als uitkomst van het gelopen gebiedsproces tussen bewoners en overheden In het (grens)gebied Zwolle, Staphorst, Dalfsen en Zwartewaterland

1 Op pagina 9 van de gebiedsvisie staat het plangebied afgebeeld.

1/6

voorstel

Datum

11 februari 2025

Inleiding In het (grens)gebied Zwolle, Staphorst, Dalfsen en Zwartewaterland (ZSDZ) komen veel (ruimtelijke) ontwikkelingen samen. Bewoners, belangenorganisaties en overheden hebben ieder hun eigen rol en kijk op de huidige situatie en de toekomst. Bewoners hebben uw college verzocht om een overkoepelende ruimtelijke visie op te stellen waarin op een grens-ontkennende wijze naar het gebied wordt gekeken en waarover zij aan de voorkant kunnen meedenken. Vanuit dit vertrekpunt hebben bewoners-/belangenorganisaties en overheden eind 2022 gezamenlijk besloten om een integrale gebiedsvisie op te stellen. Een co-creatie van bewoners-/belangenorganisaties en overheden. De visie is gereed (zie bijlage) en op 17 december jl. gepresenteerd tijdens een inloopbijeenkomst voor bewoners. De gebiedsvisie heeft geen wettelijke juridische status. Het vormt een bouwsteen voor de betrokken overheden en belangenverenigingen, waarin het aan de betreffende besturen is om af te wegen in welke mate adviezen worden overgenomen en toegepast. Het vigerende beleid van de betrokken overheden was uitgangspunt bij de totstandkoming van de visie. Kader De Zwolse Omgevingsvisie ‘Ons Zwolle van Morgen’ was kader voor het opstellen van de ‘Gebiedsvisie ZSDZ’. In de Omgevingsvisie komt het gebied ‘Ten noorden van de Vecht’ specifiek aan bod.

Het is een gebeid waar ruimte is voor de landbouw, zandwinning (Bomhofsplas), de ontwikkeling van Hessenpoort, duurzame opwek van energie en op termijn is een railterminal denkbaar. Ook staat in de Omgevingsvisie de actie benoemd dat we samen met omliggende gemeenten en (buurt)belangenorganisaties gaan werken aan een gebiedsvisie. Die gebiedsvisie is nodig om ruimte te kunnen bieden aan ontwikkelingen en perspectief te kunnen bieden aan agrariërs. Het behouden en versterken van landschappelijke en ecologische kwaliteiten in het gebied is een opgave. Kernboodschap - Het bieden van een (ruimtelijke) perspectief voor de ontwikkeling van het gebied ‘ZSDZ’. Dit op het gebied van economie, landbouw, duurzame opwek van energie, energie-infrastructuur landschap, leefbaarheid en biodiversiteit; - Stimuleren van integrale beleidsvorming over (gemeente)grenzen heen en het verbeteren van de samenwerking en communicatie tussen overheden, belangengroeperingen en bewoners. Toelichting 1. De vele ontwikkelingen in het gebied vragen om een integrale (grens-ontkennende) koers In het (grens)gebied Zwolle, Staphorst, Dalfsen en Zwartewaterland (ZSDZ) komen veel (ruimtelijke) ontwikkelen samen.

Het gaat onder andere om de uitbreiding van bedrijventerrein Hessenpoort, de plaatsing van windmolens, de netversterking van de energie-infrastructuur, de mogelijke plannen voor een railterminal en de ontwikkelingen in de landbouw. Bewoners, belangenorganisaties en overheden hebben ieder hun eigen rol en kijk op de huidige situatie en de toekomst. De bewoners- en belangengroepen uit het gebied waren bezorgd over het gebrek aan regie, samenwerking en coördinatie door de betrokken overheden. Het gevoel was dat afwegingen binnen eigen (gemeente)grenzen werden gemaakt en dat ontwikkelingen aan de grenzen of achterkanten van gemeentegrenzen belandden. Bewoners hebben daarom gepleit voor het opstellen van een overkoepelende ruimtelijke visie waarover zij aan de voorkant zouden kunnen meedenken. Met het

2/6

voorstel

Datum

11 februari 2025

opstellen van de ‘Gebiedsvisie ZSDZ’ is hier invulling aan gegeven door het benoemen van vier inhoudelijke kernpunten en afspraken over verdere samenwerking. 2. Vier inhoudelijke kernpunten bieden perspectief voor een toekomstbestendige ontwikkeling van het gebied ‘ZSDZ’ Er zijn te veel claims op het gebied, die niet in samenhang met elkaar worden afgewogen. Daarnaast zijn er door de veelheid aan ontwikkelingen en onsamenhangende keuzes kwaliteiten van het gebied verloren gegaan. De overgebleven kwaliteiten komen steeds verder onder druk te staan. Om deze problemen aan te pakken, zetten we in op vier kernpunten: 1. Maak keuzes - niet alles kan samengaan; om verdere afbreuk van de kwaliteit van het gebied te voorkomen is het belangrijk om heldere keuzes te maken. Belangrijk uitgangspunt daarbij is dat ontwikkelingen een bijdrage leveren aan het gebied en dat lasten en lusten evenredig en rechtvaardig worden verdeeld: 2. Een landschappelijk casco als basis:; Tot op heden is het landschap vaak ondergeschikt geweest aan ontwikkelingen. Daardoor zijn in de afgelopen jaren veel kwaliteiten verloren gegaan. In de gebiedsvisie draaien we dit om door het landschappelijk casco de basis te laten zijn bij de keuzes voor ruimtelijke ontwikkelingen. Een belangrijke actie uit deze gebiedsvisie is het opstellen van een gemeentegrens ontkennend landschapsplan.

Bij het maken van dit plan zijn water en bodem een belangrijke basis: 3. Behoud van het agrarisch gebied met toekomstperspectief: De visie zet in op het behoud van het agrarische karakter en gebruik van dit gebied. Dat betekent dat er fundamentele keuzes nodig zijn voor de ruimteclaims van andere functies in het gebied; 4. Ordenen door middel van clusteren: We ordenen de andere toekomstige functies in het gebied door te clusteren. Dit houdt in dat binnen bepaalde grenzen er ruimte is voor ontwikkelingen als bedrijventerreinen, wonen, duurzame opwek van energie en het versterken van de energieinfrastructuur. Door deze functies te clusteren behouden we zoveel mogelijk de huidige waarden van het landschap en het open agrarisch gebied. Dit doen we door nieuwe ontwikkelingen aan te laten sluiten bij bestaande vergelijkbare functies. Nieuwe functies moeten aansluiten bij de schaal en karakter van de omgeving en bijdragen aan het vergroten van de leefbaarheid. Vertegenwoordigers van inwoners geven aan dat een railterminal niet past bij de maat en schaal van het gebied. Mocht de railterminal er toch komen, waarvoor de planvorming op dit moment loopt, dan vragen zij om hierbij rekening te houden met verkeersen geluidsoverlast. 3. De gebiedsvisie is het resultaat van een uitgebreid participatieproces.

De gebiedsvisie is tot stand gekomen door intensieve samenwerking tussen overheden, bewoners en belangenorganisaties. Dit met begrip voor ieders rol en verantwoordelijkheid ten aanzien van de ruimtelijke ontwikkelingen en opgaven die in het gebied spelen. Het participatieve proces stond centraal, waarbij tijdens verschillende bijeenkomsten (werkplaatsen, gebiedstafels, inloopbijeenkomsten en bestuurlijke overleggen) belangrijke thema’s en principes zijn besproken. Op 17 december jl. is de gebiedsvisie in aanwezigheid van bestuurders gepresenteerd tijdens een inloopbijeenkomst voor bewoners, die door alle betrokkenen wordt erkend als een mooie stap in de ontwikkeling van het gebied. Wel werd duidelijkheid over het daadwerkelijk doorgaan van een aantal ruimtelijke ontwikkelingen gemist. Bijvoorbeeld de railterminal of de uiteindelijke omvang en locatie van Hessenpoort. De planvorming voor die ontwikkelingen zetten we door en doorlopen een zorgvuldig proces. Zowel op inhoud als afstemming met de omgeving. 3/6

voorstel

Datum

11 februari 2025

De gebiedsvisie is een belangrijke stap in de samenwerking tussen bewoners en overheden, maar het is hiermee niet klaar. Er blijven ontwikkelingen op het gebied afkomen. Dat is ook al duidelijk geworden in de periode na de laatste inhoudelijke werkplaats. Sinds die tijd zijn er veel ontwikkelingen zoals het zoeken naar nieuwe locaties voor militaire oefenterreinen. Ook gaat bij de overheden vanzelfsprekend de beleidsontwikkeling door. 4. De gebiedsvisie krijgt een passend vervolg De colleges van Zwolle en Dalfsen hebben afspraken gemaakt over de toekomstige (gemeenteoverstijgende) samenwerking in het ZSDZ-gebied. Mede vanuit hun verantwoordelijkheid en regierol in de ruimte en het gegeven dat het zwaartepunt van de ontwikkelingen en opgaven met name in hun gemeenten ligt. Concreet is afgesproken dat elke gemeente een coördinerend portefeuillehouder krijgt en een gezamenlijk ambtelijk gebiedsteam. Het doel is daarbij keuzes te maken in samenhang, het opstellen van een landschappelijk casco, kennisdeling en het organiseren van halfjaarlijkse afstemming met de bewoners (de zogenaamde gebiedstafel). De provincie blijft betrokken bij het gebied vanuit de reguliere provinciale rol op het gebied van ruimtelijke ordening. Zwartewaterland en Staphorst hebben beiden aangegeven agendalid te willen zijn.

Belangrijk aandachtspunt is de afstemming met de al langer functionerende ambtelijke en bestaande bestuurlijke ZSDZ samenwerking die rondom het thema energie is ingericht. In ZSDZ verband werken vier gemeenten samen met de provincie met als doel gezamenlijk en meer uniform energiebeleid te ontwikkelen. 5. De gebiedsvisie vormt een bouwsteen voor ruimtelijke plannen en programmering De gebiedsvisie beschrijft belangrijke waarden en een viertal kernpunten. De visie laat zien waarover we het eens zijn en waar verschillende beelden bestaan. Daarbij heeft het gesprek zich vooral gericht op die ontwikkelingen waarbij nog beleidsruimte is. Het ‘agree to disagree’ gaat bijvoorbeeld over energie. Daarbij hebben bewoners gevraagd om ook naar landschappelijke varianten te kijken terwijl overheden aangeven gemaakte keuzes voor zoekgebieden en beoogde locaties niet meer ter discussie te willen stellen. Ook binnen het gebied kunnen de meningen uiteenlopen: iedereen wil het karakteristieke open landschap behouden, met toekomstperspectief voor landbouw en weidevogels. De agrariërs ervaren bij de uitwerking spanning met het verdienmodel en hebben zorgen over de externe effecten van landschapselementen. De gebiedsvisie krijgt betekenis doordat partijen ernaar gaan handelen. Bestuurders hebben aangegeven dat zij de waarden en vier kernpunten betrekken bij verdere beleidsontwikkeling.

Een Zwols voorbeeld van zo’n beleidsontwikkeling is het traject van de ‘aanvulling Omgevingsvisie Zwolle’. Maatschappelijk draagvlak & participatie Zie onder ‘Toelichting’, punt 3 Communicatie Zie bijgevoegde persbericht en bewonersbrief. Met de bewonersbrief informeren we inwoners over: - het genomen besluit ten aanzien van de gebiedsvisie. En; - de stand van zaken van een aantal onderzoeken in relatie tot de uitbreiding van bedrijventerrein Hessenpoort met maximaal 50 hectare.

4/6

voorstel

Datum

11 februari 2025

Financiën Het maken van de gebiedsvisie is gefinancierd vanuit bestaande financiële middelen. Voor het vervolgproces stellen we een projectplan op en bestaat o.a. uit de benodigde ambtelijke capaciteit, het maken van een landschapsplan, communicatie(middelen) en facilitaire zaken (huur ruimtes). Wanneer extra financiële middelen nodig zijn betrekken we dit bij de jaarlijkse begrotingscyclus.

Risico’s De ‘gebiedsvisie ZSDZ’ benoemt vier kernpunten voor de verdere ontwikkeling van het gebied. Enerzijds is dat het behouden van het agrarisch gebied, anderzijds het ruimte bieden aan nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Dat kan op gespannen voet met elkaar komen te staan. De visie benoemd niet exact waar ruimtelijk de grenzen liggen tussen deze kernwaarden. Op dit moment doen we een onderzoek naar drie uitbreidingsrichtingen van Hessenpoort met maximaal 50 hectare netto. Ook doen we een check op een (regionaal) locatieonderzoek uit 2016 voor een railterminal, waar Tolhuislanden als beste locatie in naar voren kwam. De uitkomsten van die onderzoeken zijn belangrijk voor de verdere planvorming. Het is niet ondenkbaar dat bovenop de beoogde uitbreiding Hessenpoort met 50 hectare (netto) extra ruimte nodig is voor bedrijvigheid. Het gaat dan om 80 tot 100 hectare. Dit om ruimte te bieden aan vormen van grootschalige en circulaire bedrijvigheid. In de ‘Ruimtelijke Economische Bouwsteen 2040’ is een gebied tussen Zwolle en Staphorst benoemd als indicatief zoekgebied voor grootschalige bedrijvigheid. Hoewel we inzetten op het clusteren van functies, aansluitend bij bedrijventerrein Hessenpoort, gaat de (extra) uitbreiding ervan ten koste agrarisch gebied. Het risico bestaat dat dit niet (goed) past binnen de kaders van de nieuwe provinciale Omgevingsvisie in wording.

De nadruk ligt hier op het behouden en beschermen van agrarisch gebied. Het doorlopen van een zogenaamde ‘redeneerlijn’ (als onderdeel van de nieuwe provinciale Omgevingsvisie) is nodig om af te wegen in hoeverre nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen een plek kunnen krijgen. We zullen hierover goed in gesprek moeten blijven met de provincie. Als gemeente, maar ook als Regio Zwolle. Tot slot: de gebiedsvisie is geen blauwdruk hoe het gebied er in de toekomst uit moet komen te zien. Het is niet uitgesloten dat ruimtelijke ontwikkelingen zich voordoen, die nu niet in de visie staan. Het risico bestaat dat inwoners de visie wel als blauwdruk zien. We zullen de status van de gebiedsvisie helder moeten blijven communiceren met inwoners en maatschappelijke organisaties. Vervolg Zie onder ‘Toelichting’, punten 4 en 5 Openbaarheid Deze beslisnota en bijbehorende documenten zijn openbaar

Burgemeester en wethouders van Zwolle,

5/6

voorstel

Datum

11 februari 2025

burgemeester, Peter Snijders

secretaris, Dick Emmer

6/6