Raadsbrief Fenomeenanalyse extremisme regio IJsselland

voorstel

Raadsbrief Datum

23 januari 2025

Onderwerp Versienummer

Fenomeenanalyse extremisme regio IJsselland 1

Portefeuillehouder

Peter Snijders

Samenvatting De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) heeft in 2024 een fenomeenanalyse extremisme uitgevoerd in de regio IJsselland. De fenomeenanalyse geeft inzicht in de belangrijkste verschijningsvormen, actoren en ontwikkelingen van de afgelopen jaren op het gebied van extremisme in de regio IJsselland. In de analyse gaan de onderzoekers ook in op relevante bredere trends en omstandigheden, zoals maatschappelijke ongenoegens en onrust. Uit het onderzoek blijkt dat extremisme in IJsselland beperkt voorkomt. Tegelijkertijd is het een dynamisch, veelzijdig en onvoorspelbaar fenomeen, in het rapport wordt dit nader toegelicht. Daarnaast is geanalyseerd in hoeverre de regionale aanpak aansluit bij de bevindingen over de verschillende verschijningsvormen. Tot slot worden een aantal handreikingen en aanbevelingen voor versterking van het beleid en de aanpak voorgesteld. Bijlagen Rapport Fenomeenanalyse extremisme, radicalisering en maatschappelijke onrust in IJsselland, Rijksuniversiteit Groningen

Openbaarheid Openbaar Geheim

Wij stellen u voor kennis te nemen van: De raadsbrief en het rapport Fenomeenanalyse extremisme, radicalisering en maatschappelijke onrust in IJsselland van de Rijksuniversiteit Groningen

1/4

voorstel

23 januari 2025 Datum Inleiding De burgemeesters van de elf gemeenten in de regio IJsselland (het Districtelijk Veiligheidsoverleg IJsselland) hebben de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) opdracht gegeven om een fenomeenanalyse naar de verschijningsvormen van extremisme, radicalisering en maatschappelijke onrust in IJsselland uit te voeren. Deze fenomeenanalyse is gepubliceerd en wij informeren u middels deze raadsbrief over de analyse en het vervolg op deze analyse. Gemeenten zijn primair verantwoordelijk voor de veiligheid en het welzijn van hun inwoners. Radicaliserende personen kunnen een gevaar vormen voor zichzelf, de mensen om hen heen en de samenleving. Daarom is het belangrijk dat wij samen met onze partners passend reageren op signalen van polarisatie, extremisme en radicalisering. Gemeenten zijn regievoerder van de lokale (preventie)aanpak van deze thema’s. Een passende aanpak begint bij het hebben van een beeld van de huidige situatie. De uitkomsten van de fenomeenanalyse versterken onze informatiepositie en biedt handvatten om de lokale én regionale aanpak op deze thema’s te verstevigen. Kader Strategische Veiligheidsagenda 2023-2026, thema Polarisatie en extremisme. Kernboodschap De fenomeenanalyse geeft inzicht in de belangrijkste verschijningsvormen, actoren en ontwikkelingen van de afgelopen jaren op het gebied van extremisme in de regio IJsselland.

In de analyse gaan de onderzoekers ook in op relevante bredere trends en omstandigheden, zoals maatschappelijke ongenoegens en onrust. Uit het onderzoek blijkt dat extremisme in IJsselland beperkt voorkomt. Tegelijkertijd is het een dynamisch, veelzijdig en onvoorspelbaar fenomeen, in het rapport wordt dit nader toegelicht. Daarnaast is geanalyseerd in hoeverre de regionale aanpak aansluit bij de bevindingen over de verschillende fenomenen. Tot slot worden een aantal handreikingen en aanbevelingen voor versterking van het beleid en de aanpak voorgesteld. Wij omarmen deze aanbevelingen en maken dit voorjaar op basis van de analyse, samen met de andere tien gemeenten, afspraken voor het vervolg. Toelichting De fenomeenanalyse beschrijft twee zaken die zich de afgelopen periode in Nederland hebben voorgedaan. Ten eerste het veranderende extremistische landschap. In de afgelopen decennia lag in publieke debatten, beleid en onderzoek veel nadruk op het jihadisme. Tegelijk is er de afgelopen jaren toenemende aandacht voor andere vormen van extremisme, waaronder antioverheidsextremisme. Ten tweede wordt opgemerkt dat extremisme sterk verweven is met bredere ontwikkelingen op wereldwijde schaal. Zo is in Nederland sinds de coronapandemie een groeiende polarisatie en verharding van maatschappelijke debatten waarneembaar, ook in Zwolle.

Als gevolg hiervan zien we een toenemend aantal demonstraties, bijvoorbeeld rondom de coronamaatregelen, de stikstofproblematiek en klimaatkwesties. Deze maatschappelijke ongenoegens en antioverheidssentimenten hebben niet alleen tot legale vormen van protest en burgerlijke ongehoorzaamheid geleid, maar ook tot extremistische gedragingen en vormen van maatschappelijke onrust die verder gaan dan vreedzaam protest. De analyse Het onderzoek uitgevoerd door de RUG brengt het fenomeen extremisme in IJsselland in kaart en gaat na in hoeverre de regionale extremisme-aanpak hierbij aansluit. Hierbij fungeert de eerder uitgevoerde 2/4

voorstel

23 januari 2025 Datum ‘Fenomeenanalyse Extremisme Noord-Nederland’ als model en volgt het huidige onderzoek in grote lijnen dezelfde methodologie en opzet. In het eerste deel van de analyse worden de onderzoeksfocus en -vragen, definities en methoden toegelicht. Het tweede deel bespreekt en duidt het fenomeen extremisme en de verschijningsvormen in IJsselland, het derde deel relateert de bevindingen aan de aanpak van het fenomeen in de regio en doet vervolgens aanbevelingen voor de doorontwikkeling hiervan. Definities In de analyse worden verschillende definities toegelicht. Uit deze definities blijkt dat extremisme een relationeel begrip is. Het wordt vooral gedefinieerd als afwijkend van wat op dat moment en op die plaats als ‘mainstream’, ‘de norm’ of ‘acceptabel’ wordt gezien. Deze opvattingen zijn sterk afhankelijk van de context en kunnen in de loop van de tijd veranderen. Daarnaast is geconstateerd dat de term extremisme bij uitstek normatief is. Het label wordt in de praktijk doorgaans gebruikt om anderen neer te zetten als afwijkend van de mainstream en daarmee als ongewenst. Hierdoor is de term sterk afhankelijk van machtsrelaties, want actoren in machtsposities hebben meer invloed om te bepalen wie als mainstream en wie als extremistisch worden bestempeld dan actoren in de marge.

Deze observaties zijn belangrijk omdat ze laten zien dat labelling van bepaalde actoren als ‘extremistisch’ niet onomstreden is, terwijl het wel vergaande gevolgen kan hebben voor de beeldvorming over en omgang met deze actoren. Districtelijk Veiligheidsoverleg (DVO) IJsselland De 11 burgemeester, verenigd in het DVO IJsselland herkennen hetgeen beschreven staat in de analyse en omarmen de aanbevelingen. Het rapport laat zien dat extremisme in onze regio relatief beperkt voorkomt. Tegelijkertijd constateren we een toename van maatschappelijke onrust en polarisatie. We zien in de regio dat gebeurtenissen in de wereld impact hebben in de samenleving. Met name de conflicten in het Midden-Oosten laten zien dat spanningen en polarisatie voelbaar zijn. We voelen ons daarom verantwoordelijk om zoveel mogelijk in gesprek te gaan met inwoners van onze gemeente, juist om de verbinding te behouden. Het is belangrijk om het gesprek met elkaar te blijven voeren, oog te houden voor elkaars mening en deze te respecteren. Een kritisch geluid hoort bij een gezonde samenleving, maar het wordt een probleem wanneer dit leidt tot gedrag waarbij de wet wordt overtreden. Vervolg analyse Deze analyse geeft een beeld van de huidige situatie in de regio, maar geeft ook een analyse van de aanpak en eventuele verbeterpunten hierin.

Over het algemeen bezien is de omvang van extremisme in de regio IJsselland beperkt. Echter, het is gewenst hier blijvend aandacht voor te houden. Met de resultaten van dit onderzoek wordt op regionaal niveau een vervolg gegeven aan de aanpak van extremisme. Voor de komende periode wordt, op basis van de versterkingsgelden vanuit de NCTV, met name ingezet op extra bewustwording in organisaties, de verbreding van kennis bij direct betrokken professionals en het organiseren van aanvullende expertise voor goede behandeling van casuïstiek. Dankzij deze gerichte aanpak hopen we verdere stappen te zetten in het voorkomen van extremisme en het verminderen van spanningen. Maatschappelijk draagvlak & participatie Niet van toepassing.

3/4

voorstel

23 januari 2025 Datum Communicatie Communicatie over het rapport verloopt via de onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen. Er is een communicatielijn afgesproken in de regio, de voorzitter van het Districtelijk Veiligheidsoverleg (DVO), burgemeester Snijders, voert het woord en beantwoord eventuele vragen van de pers. Financiën De Fenomeenanalyse is gefinancierd door onder andere versterkingsgelden van de NCTV en een bijdrage van het Regionaal Coördinatiepunt Integrale Veiligheid (RCIV). Het RCIV is het samenwerkingsverband van de 11 gemeenten in de regio IJsselland op het gebied van integrale veiligheid. Risico’s Niet van toepassing Vervolg De raad wordt geïnformeerd over het vervolg van de Fenomeenanalyse, onder andere via de verantwoording in de programmabegroting, doel 721 en de Strategische Veiligheidsagenda 2023-2026. Openbaarheid

Burgemeester en wethouders van Zwolle,

burgemeester, Peter Snijders

waarnemend secretaris, Frank Wijnandts

4/4