Raadsbrief Beantwoording artikel 45 vragen van Volt over leegstand in de binnenstad

voorstel

Raadsbrief over artikel 45 vragen Datum

19 mei 2026

Onderwerp Versienummer

Beantwoording artikel 45 vragen van Volt over leegstand in de binnenstad

Portefeuillehouder

Paul Guldemond

Bijlagen Bijlage 1 – Leegstandscijfers winkels in Zwolle

Openbaarheid Openbaar Geheim Wij stellen u voor kennis te nemen van: De beantwoording van de artikel 45 vragen over Leegstand in de binnenstad.

1/5

voorstel

19 mei 2026 Datum Inleiding De fractie van Volt heeft op 19 april 2026 schriftelijke vragen gesteld over de leegstand in de binnenstad. Dit naar aanleiding van een bericht in De Stentor hierover. Kernboodschap Vraag 1 Hoe beoordeelt het college de stijging van de winkelleegstand in de Zwolse binnenstad van 7 Procent naar 9 procent, zoals gerapporteerd door Locatus in vergelijking met vergelijkbare steden in Nederland? Fysieke winkels staan al geruime tijd onder druk. Een belangrijke oorzaak hiervan is de aanhoudende groei van de online consumentenbestedingen. Deze ontwikkeling doet zich niet alleen in Zwolle voor, maar in heel Nederland. Uit cijfers van Locatus (2026) over de winkelleegstand (bijlage 1) blijkt dat Zwolle, in vergelijking met een aantal andere 100.000 plus steden wat betreft aantal leegstaande winkels een middenpositie inneemt en wat betreft leegstaande winkelvloeroppervlakte een hoge positie inneemt (= positief). De cijfers hebben wel betrekking op de leegstand in de gehele gemeente. Aangezien winkelleegstand zich in Nederland met name concentreert in binnensteden, geven deze cijfers desondanks een representatief beeld van de situatie. Dit neemt niet weg dat de winkelleegstand in de binnenstad aandacht en zorg blijft vragen. Belangrijk hierbij is dat het niet alleen het winkelaanbod is dat er voor zorgt dat we een aantrekkelijke binnenstad hebben.

Ook horeca, cultuur, evenementen zijn belangrijk hierbij. Vraag 2 Het college geeft in een reactie aan geen dwingende instrumenten in te willen zetten. Welke nietdwingende instrumenten zet het college op dit moment concreet in om leegstand te voorkomen of te beperken, en wat is het bewijs dat deze instrumenten effect hebben? Onze rol bij het terugdringen van winkelleegstand is voornamelijk randvoorwaardelijk. Wij zetten ons in voor een aantrekkelijke en levendige binnenstad door te investeren in de openbare ruimte, bereikbaarheid, parkeermogelijkheden etc. Een prettige omgeving kan bijdragen aan een nieuwe invulling van leegstaande winkelpanden. De gemeente is echter, met uitzondering van onder andere het voormalige Hudson Bay-pand en enkele panden in de directe omgeving, geen eigenaar van winkelvastgoed. Het vinden van nieuwe huurders is daarom in principe de verantwoordelijkheid van de pandeigenaar. Vaak schakelt deze hiervoor een gespecialiseerde makelaar in met kennis van de retailmarkt. Deze makelaarsrol ligt niet bij de gemeente. Waar mogelijk leveren wij wel een ondersteunende bijdrage aan het invullen van leegstand. Zo delen wij signalen en ontwikkelingen die wij in de markt opvangen. Daarnaast speelt de gemeente een rol wanneer de geldende planologisch-juridische bestemming een nieuwe invulling belemmert.

In dat geval is altijd een bredere gemeentelijke afweging nodig, waarbij ook andere beleidsvelden worden betrokken. Vraag 3 Voor de genoemde gebieden (Weeshuispassage, Maagjesbolwerk, Oude Vismarkt en Gasthuisplein) geldt elk een andere situatie. Heeft het college voor elk van deze gebieden een specifiek plan van aanpak, inclusief tijdlijn en betrokken partijen? Zo ja, kan het college dit per gebied toelichten? Zo nee, waarom niet? Nee dat hebben we niet. Onderstaand wel nadere toelichting.

2/5

voorstel

19 mei 2026 Datum De oplopende leegstand rondom Oude Vismarkt en Gasthuisplein is van relatief recente datum. Wat betreft Maagjesbolwerk: een deel van dit pand staat al enige tijd leeg. Binnen de grenzen van de mogelijkheden die we als gemeente hebben proberen we een eventuele invulling te ondersteunen. Wat betreft de Weeshuispassage: de panden in de Weeshuispassage zijn allen in particulier eigendom. De leegstand in dit gebied kent meerdere oorzaken. De eerste oorzaak ligt in de noodzakelijke hersteloperatie van de gevels met het oog op veiligheid voor het publiek. In april is de eigenaar van de appartementen in de Weeshuispassage gestart met het herstel van de gevels. De steenstrips (waarvan er een aantal is losgekomen) worden vervangen door traditioneel metselwerk. Hiervoor verdwijnen deze gebouwen grotendeels weer achter steigers. Deze werkzaamheden duren tot eind van 2026. Deze hersteloperatie hangt al een aantal jaar in de lucht. Lange tijd is het niet duidelijk geweest wanneer deze werkzaamheden zouden plaatsvinden. Deze onzekerheid bemoeilijkt de verhuur van de winkelruimten op de begane grond in dit gebied. De gemeente heeft met de initiatiefnemer scherpe afspraken vastgelegd over de uitvoering van de werkzaamheden en de planning daarvan. De verwachting is dat deze ruimten verhuurd zullen worden na afronding van de werkzaamheden.

Ook heeft de leegstand in NEXT (voormalige Hudson’s Bay pand) een negatief effect op leegstand in de omgeving van het pand, waaronder de Weeshuispassage. De gemeente is als eigenaar van dit pand bezig om in NEXT tijdelijke functies onder te brengen. Hiermee draagt de gemeente actief bij aan het terugdringen van de leegstand en het vergroten van de leefbaarheid in dit gebied.

Vraag 4 De gemeente plaatst fietsenstallingen in leegstaande winkelpanden, onder andere aan de Oude Vismarkt. Dit kost de gemeente jaarlijks tienduizenden euro's. Hoeveel betaalt de gemeente exact per jaar voor deze fietsenstallingen in voormalige winkelpanden? Kan de gemeente inzicht geven in het aantal fietsstallingen wat gerealiseerd is/ wordt in leegstaande panden (inclusief locaties)? Heeft het college een strategie voor deze panden, gericht op permanente commerciële invulling? De vraag bestaat uit een aantal deelvragen - Hoeveel betaalt de gemeente exact per jaar voor deze fietsenstallingen in voormalige winkelpanden? Voor de stalling aan het Gasthuisplein 18 + 24.1 betalen we € 113.862,64 op jaarbasis excl. BTW. - Kan de gemeente inzicht geven in het aantal fietsstallingen wat gerealiseerd is/ wordt in leegstaande panden (inclusief locaties)? De uitbreiding van de openbare fietsenstalling aan het Gasthuisplein tot een grotere openbare stalling en buurtstalling is op dit moment de enige locatie waar een leegstaand winkelpand wordt ingezet voor fietsparkeren. Vanuit de Nota Fietsparkeren die momenteel in ontwikkeling is (uitwerking Parkeerstrategie 2040) onderzoeken we op welke locaties in de (binnen)stad we fietsparkeervoorzieningen willen realiseren, zowel inpandig als op maaiveld.

Er is nog geen besluit genomen over definitieve locaties (los van de reeds geopende tijdelijke stalling in NEXT) en of hier leegstaand vastgoed voor wordt ingezet. - Heeft het college een strategie voor deze panden, gericht op permanente commerciële invulling? Voor de fietsenstalling Gasthuisplein is dit niet aan de orde.

3/5

voorstel

19 mei 2026 Datum Vraag 5 Heeft het college zicht op hoeveel van de leegstaande panden in handen zijn van pandeigenaren die actief bereid zijn mee te werken aan een nieuwe invulling, en hoeveel pandeigenaren op dit moment niet of nauwelijks meewerken? Zo ja, wat doet het college met dat onderscheid? Nee, dat hebben we niet. We weten ook niet per pand hoe lang een pand exact leegstaat. Dit is van belang om een onderscheid te kunnen maken tussen frictieleegstand en structurele leegstand. Frictieleegstand betreft de tijdelijke leegstand die ontstaat wanneer een huurder vertrekt, waarna het pand binnen afzienbare tijd opnieuw wordt ingevuld. Bij structurele leegstand staat een winkelpand daarentegen langdurig leeg. Voorbeelden hiervan in de Zwolse binnenstad zijn het voormalige Hudson’s Bay-pand, het leegstaande gedeelte van het Maagjesbolwerk en winkelpanden in de Weeshuispassage Pandeigenaren zijn ook niet verplicht om bij de gemeente te melden dat een pand leegstaat. Pandeigenaren vinden het over het algemeen vervelend wanneer hun pand leegstaat en zullen zich inspannen om dit zo snel mogelijk te verhuren. Leegstand betekent immers minder inkomsten. Voor zover bekend laten vastgoedeigenaren in Zwolle hun winkelpanden dan ook niet bewust leegstaan. Vraag 6 Zwolle kent een groeiend aantal startende en diverse ondernemers die op zoek zijn naar betaalbare bedrijfsruimte.

Is het college bereid te onderzoeken of leegstaande panden in de binnenstad tijdelijk of structureel beschikbaar kunnen worden gesteld voor deze groep ondernemers, bijvoorbeeld via popupconstructies of huurkortingen in samenwerking met pandeigenaren? Voor onze eigen panden, zoals Hudson Bay en de directe omgeving, nemen wij al zelf het initiatief. Voor winkelpanden die niet in ons bezit zijn, ligt dit anders. Wij hebben geen invloed op de huurprijs of eventuele huurkortingen die de eigenaar bereid is te geven. Bovendien is het voor de gemeente niet toegestaan om individuele bedrijven te subsidiëren via huurkortingen. Het tijdelijk invullen van onze eigen leegstaande panden met andere functies vraagt al een aanzienlijke inzet. Om dit als gemeente ook proactief te doen voor commerciële leegstand in panden die niet ons eigendom zijn, zou een extra investering in tijd en capaciteit betekenen. Wij zijn daarom niet voornemens om dit proactief te gaan doen. Vraag 7 Het aantal bezoeken aan de Zwolse binnenstad is gestegen van 30 miljoen naar 34,5 miljoen. Hoe rijmt het college deze positieve bezoekersgroei met de gelijktijdige stijging van de leegstand? Welk effect verwacht het college dat aanhoudende leegstand op langere termijn heeft op de aantrekkelijkheid van de binnenstad? Bezoekers van de binnenstad komen niet alleen voor het winkelaanbod.

Ook de andere onderdelen die zorgen voor een aangenaam verblijf in de binnenstad zoals cultuur, evenementen en horeca spelen hierbij een rol. Het is nog niet zeker dat er in Zwolle sprake zal zijn van aanhoudende leegstand. De ontwikkelingen in de fysieke winkelsector spelen in heel Nederland. Op dit moment doet Zwolle het hierin relatief goed. In het algemeen wordt de uitgangspositie van grotere steden met een brede regio en een gevarieerd stedelijk aanbod positief beoordeeld. Zeker steden waar naast winkelen ook op andere terreinen – zoals horeca, cultuur en evenementen – veel te beleven is, hebben een sterke positie. Dit neemt niet weg dat de ontwikkelingen in de fysieke winkelsector en breder, alle onderdelen die zorgen voor een aantrekkelijke binnenstad, ook voor Zwolle aandacht blijven vragen. 4/5

voorstel

Datum

19 mei 2026

Openbaarheid Deze raadsbrief en alle bijlagen zijn openbaar.

Burgemeester en wethouders van Zwolle,

burgemeester, Peter Snijders secretaris, Dick Emmer

5/5