Raadsbrief Aanpak Schone Lucht Akkoord

voorstel

Raadsbrief Datum

24 november 2025

Onderwerp Versienummer

Aanpak Schone Lucht Akkoord 4

Portefeuillehouder

Arjan Spaans

Samenvatting Zwolle is in april 2025 toegetreden tot het nationale Schone Lucht Akkoord (SLA). Samen met een adviesbureau is geïnventariseerd wat we als gemeente Zwolle al doen en wat er nog aan aanvullende actie en inzet nodig is om uitvoering te geven aan het SLA. De belangrijkste uitkomsten zijn: • Aan meerdere SLA-verplichtingen wordt in Zwolle al voldaan. Op het vlak van communicatie en monitoring is naar verwachting beperkte extra inspanning nodig om op SLA-niveau te komen. • Voor de vanuit het SLA gevraagde verdere verbetering van de luchtkwaliteit en bescherming van gevoelige groepen is nader onderzoek nodig. Op basis van dat onderzoek zijn keuzes te maken over ambitieniveau en haalbaarheid, omdat verbetering van de luchtkwaliteit en bescherming van kwetsbare groepen kan conflicteren met andere opgaven; bijvoorbeeld de woningbouwopgave. • Op het vlak van vergunningen, toezicht, handhaving en advies (VTHA) vraagt het SLA om inzet die verder gaat dan de huidige wettelijk verplichte taken en aanvullende taken zoals die door ons zijn belegd bij Omgevingsdienst IJsselland (ODIJs). In deze raadsbrief wordt u geïnformeerd over de vervolgstappen richting uitvoering van het SLA.

Bijlagen Geen biljagen Openbaarheid Openbaar Geheim Wij stellen u voor kennis te nemen van: De uitkomsten van een inventarisatie naar de verplichtingen die volgen uit het Schone Lucht Akkoord en de daaruit volgende aanpak en planning richting decentraal uitvoeringsplan.

1/5

voorstel

Datum

24 november 2025

Inleiding Zwolle is in april 2025 toegetreden tot het nationale Schone Lucht Akkoord (SLA). Dat brengt verplichtingen met zich mee voor een deelnemende gemeente. Uw raad heeft voor de komende drie jaar financiële middelen beschikbaar gesteld voor het uitvoeren van onderzoek, opstellen van het decentraal uitvoeringsplan en om te starten met de uitvoering van wat noodzakelijk en/of passend is binnen de Zwolse context. Samen met een adviesbureau is geïnventariseerd wat we als gemeente Zwolle al doen en wat er nog aan aanvullende actie en inzet nodig is om uitvoering te geven aan het SLA. Deze raadsbrief bevat de belangrijkste uitkomsten van deze inventarisatie en schetst de vervolgstappen richting uitvoering van het SLA. Kader • Schone Lucht Akkoord en de bijbehorende landelijke uitvoeringsagenda. • Collegebesluit Ondertekening Schone Lucht Akkoord van 22 april 2025. Zie Raadsbrief Ondertekening Schone Lucht Akkoord, zoals behandeld in uw raad op 6 oktober 2025. Kernboodschap De raad wordt geïnformeerd over de mate waarin de gemeente voldoet aan de verplichtingen die voortkomen uit het SLA, wat er nodig is om volledig te voldoen aan die verplichtingen en hoe het vervolgproces eruit ziet richting opstellen en indienen van het decentraal uitvoeringsplan.

Toelichting Het Schone Lucht Akkoord (SLA) • Het doel van het SLA is het realiseren van gezondheidswinst door permanent de luchtkwaliteit te verbeteren. Deelnemende partijen werken vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid aan dat doel. • Binnen het SLA wordt gewerkt vanuit de thema’s gevoelige groepen en hoogblootgestelden, mobiliteit, mobiele werktuigen, industrie, houtstook en particuliere huishoudens, binnenvaart en havens, landbouw, participatie en citizen science (inwonerbetrokkenheid). • Het SLA kent een uitvoeringsagenda met verplichtingen voor deelnemende partijen, variërend van verplichtingen van meer administratieve aard (periodiek aanleveren gegevens voor monitoring SLA) tot concrete maatregelen voor luchtkwaliteitsverbetering en bescherming van gevoelige groepen. • Gemeenten stellen elk een eigen decentraal uitvoeringsplan op, met daarin de maatregelen die de betreffende gemeente neemt. Dit uitvoeringsplan wordt na indiending periodiek gemonitord. Zwolle moet uiterlijk maart 2027 een definitief uitvoeringsplan ingediend hebben.

Opbrengst inventarisatie Zwolle De uitgevoerde interne inventarisatie levert het volgende actuele beeld op van de Zwolse situatie in relatie tot de verplichtingen uit het SLA: • Aan meerdere SLA-verplichtingen wordt in Zwolle al voldaan, bijvoorbeeld het instellen van een zero-emissiezone en levering van gegevens aan het Rijk voor het monitoren van de luchtkwaliteit. • Voor enkele verplichtingen is een stap extra nodig. Dat gaat om veelal eenmalige acties van beperkte omvang, zoals bijvoorbeeld aanscherping van inkoopeisen (MVOI). Ook voor periodieke monitoring van het SLA is naar verwachting extra capaciteit nodig.1 Dat gaat bijvoorbeeld om het periodiek aanleveren van gegevens aan het Rijk over voortgang van uitvoering van SLAmaatregelen. 1

2/5

voorstel

24 november 2025 Aanpak verbetering luchtkwaliteit vergt nader onderzoek: Het SLA zet aan tot het komen tot een aanpak van verbetering van de luchtkwaliteit en bescherming van gevoelige groepen, vooral gericht op plekken met veel inwoners en voor luchtkwaliteit gevoelige groepen. Nader onderzoek moet uitwijzen hoe daar in Zwolle vorm aan gegeven kan worden. Uiteindelijk vergt dat keuzes, waarbij verbetering van luchtkwaliteit en bescherming van gevoelige groepen kan conflicteren met bijvoorbeeld de woningbouwopgave. Zie de nadere toelichting op dit onderdeel verderop in deze raadsbrief. Verbetering/aanscherping VTH vraagt om afwijken van regionaal VTHA2-beleid en aanvullende capaciteit ODIJs: Het SLA zet aan tot verbetering/aanscherping in het VTH-spoor (scherper vergunnen, verbeteren toezicht), gericht op bedrijven (industrieel, agrarisch) met relevante uitstoot.3 Bij uitvoering VTHtaken werkt de omgevingsdienst (OD) op basis van regionaal uniform VTHA-beleid. Bij ODIJs speelt een al lopende inhaalslag in relatie tot het herijken van vergunningen onder de Omgevingswet en het meer robuust maken van de Omgevingsdienst. Vanuit het SLA afwijken van het regionaal uniform VTHA-beleid, zou voor Zwolle specifieke aanvullende capaciteit vragen. Aanvullende niet-wettelijk verplichte taken zijn in deze fase niet prioritair voor ODIJs.

Op het vlak van communicatie is beperkte aanvullende inzet nodig: Het SLA zet aan tot communicatie over de luchtkwaliteit (bijvoorbeeld met betrekking tot houtstook). Daar hebben we de afgelopen jaren in Zwolle al wat mee gedaan, maar vergt (beperkte) aanvullende inzet. Hierbij gaat het onder andere om het verbeteren van de communicatie via onze website en mogelijke aanvullende communicatie via onze socialmediakanalen.

Datum

•

•

•

Nadere toelichting aanpak verbetering luchtkwaliteit en bescherming gevoelige groepen Om goed zicht te krijgen op welke stappen Zwolle nog zou kunnen zetten om de luchtkwaliteit verder te verbeteren is nader onderzoek nodig. Hierbij gaat het bijvoorbeeld over welke bronnen verantwoordelijk zijn voor hogere concentraties vervuilende stoffen in de buitenlucht en welke maatregelen mogelijk zijn om die hogere concentraties te verminderen of de inzet van bouwmaterieel bij grote bouwprojecten. Vanuit het SLA zijn er richtlijnen/stappenplannen die deels al beschikbaar zijn, en deels nog beschikbaar moeten komen. Het SLA richt zich hierbij vooral op plekken waar veel mensen wonen en bevolkingsgroepen die extra gevoelig zijn voor luchtvervuiling. De zero-emissiezone voor bestel- en vrachtauto’s in het stadscentrum is een voorbeeld van een maatregel die Zwolle al uitvoert en leidt tot verbetering van de luchtkwaliteit. Het nader onderzoek gaat dan om de vraag of je als Zwolle meer maatregelen kunt en wilt nemen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Wat dan veelal om het versnellen/naar voren halen van zeroemissiebeleid zal gaan, bijvoorbeeld met betrekking tot wegverkeer, bouwmaterieel, scheepvaart en havens. Ook zet het SLA aan tot het in acht nemen van afstanden tussen drukke wegen en woningen, scholen en verzorgingshuizen. Dit is in Zwolle geen staand beleid.

Nader onderzoek moet uitwijzen wat een dergelijk beleid met een afstandscriterium voor de Zwolse praktijk betekent en hoe daar invulling aan

2 Vergunningen, toezicht, handhaving en advies

Bijvoorbeeld nieuwe aanvragen scherper/strenger vergunnen, actualiseren van het bestaande vergunningenbestand en daarin verbeteringen aanbrengen en het verbeteren van het toezicht op bedrijfsmaatregelen die moeten leiden tot minder uitstoot van luchtvervuilende stoffen. 3

3/5

voorstel

24 november 2025 Datum gegeven kan worden. Op voorhand is duidelijk dat een afstandscriterium kan conflicteren met bestaande en nieuwe ontwikkelopgaven. Maatschappelijk draagvlak & participatie De GGD benadrukt dat luchtverontreiniging een belangrijke oorzaak is van ziekte en sterfte in Nederland. Zij pleiten voor extra inzet op gezonde lucht en roepen alle gemeenten op zich aan te sluiten bij het SLA. Volgens de GGD veroorzaakt luchtverontreiniging ernstige gezondheidseffecten, zelfs onder de wettelijke normen, en treft het vooral kwetsbare groepen zoals kinderen, ouderen en mensen met luchtweg- of hart- en vaatziekten. Het RIVM ondersteunt dit standpunt en wijst op de aanzienlijke ziektelast door luchtverontreiniging. Fijnstof, ozon en stikstofdioxide spelen hierbij een grote rol. Het RIVM stelt dat luchtverontreiniging vergelijkbare gezondheidsrisico's met zich meebrengt als overgewicht en roken. Gemeenten hebben de zorgplicht om de gezondheid van hun inwoners te beschermen en moeten daarom actief bijdragen aan het verbeteren van de luchtkwaliteit. Tegelijkertijd zijn er zorgen in de samenleving over mogelijke overregulering, bijvoorbeeld ten aanzien van houtstook. Veel Nederlanders genieten van hun houtkachels, maar de rook veroorzaakt gezondheidsklachten bij omwonenden.

Er is een spanningsveld tussen het beperken van houtstook om gezondheidsredenen en het behouden van individuele vrijheden. Als gemeente moeten we bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma een balans vinden en lokale oplossingen bieden die zowel de gezondheid beschermen als rekening houden met de zorgen van onze inwoners over het behoud van individuele vrijheden. In het uitvoeringsplan beschrijven wij hoe we onze inwoners betrekken. Hanza is hierbij het uitgangspunt. Hierbij kijken we ook naar de ervaringen van diverse grote steden binnen het SLA die al enkele stappen hebben gezet. Communicatie De wijze van communicatie richting inwoners over de stappen die we als gemeente zetten en wat we daarbij van inwoners verwachten, is onderdeel van het uitvoeringsprogramma dat komend jaar wordt opgesteld. Duurzaamheid Uitvoering geven aan het Schone Lucht Akkoord draagt bij aan de duurzaamheidsambities van Zwolle; niet alleen door het verbeteren van de luchtkwaliteit, maar ook door het daarmee samenhangende terugdringen van emissies van CO2 en stikstof. Financiën Uw raad heeft voor de periode 2026-2028 budget beschikbaar gesteld (€ 100.000 in 2026, 2027 en 2028) voor het uitvoeren van onderzoek, opstellen van het decentraal uitvoeringsplan en om te starten met de uitvoering van wat noodzakelijk en/of passend is binnen de Zwolse context.

In 2028 wordt deze inzet geëvalueerd en wordt zo nodig een begrotingsvoorstel voorbereid om doorgaand uitvoering te geven aan het decentraal uitvoeringsplan. Risico’s Risico: verschil in verwachtingen bij inwoners en belangenorganisaties over maatregelen die wij als gemeente kunnen nemen om de luchtkwaliteit te verbeteren en het daadwerkelijke handelingsperspectief in de zin van bevoegdheid, belangenafweging, middelen en passend binnen de Zwolse context.

4/5

voorstel

24 november 2025 Datum Beheersmaatregel: heldere communicatie naar inwoners over wat we als gemeenten wel en niet kunnen bewerkstelligen en wat daarbij van inwoners en bedrijven verwacht wordt of kan worden. Vervolg Wij voorzien de volgende stappen en mijlpalen: 2025/2026 Voortzetting houtstookcampagne; Q1/Q2 2026 Aanstellen adviseur en start onderzoek naar mogelijkheden voor verdere verbetering luchtkwaliteit; Q3/4 2026 Analyse onderzoek en opstellen decentraal uitvoeringsplan; Q4 2026 Overdracht decentraal uitvoeringsplan aan gemeenteraad; Q1 2027 Besluitvorming over decentraal uitvoeringsplan (januari 2027); Q1 2027 Indienen decentraal uitvoeringsplan bij de Stuurgroep Schone Lucht Akkoord (uiterlijk maart 2027). Openbaarheid Deze raadsbrief is openbaar.

Burgemeester en wethouders van Zwolle,

burgemeester, Peter Snijders

secretaris, Dick Emmer

5/5