Programmaplan Slimme Samenleving 2022

Programmaplan Slimme Samenleving 2022

Opgave gericht Betrokkenheid

Digitale basisvoorziening

Opdrachtgever: Heika van Es Afdelingshoofd Informatievoorziening Datum: 01-2-2022

Data innovatie

Waarde creatie

Auteur: Willem de Kock Projectleider Smart Programma Slimme Samenleving Programmaplan Slimme Samenleving 2022

Informatiesamenleving gemeente Zwolle

Programmaplan 2022

Digitalisering en slimme technologieën veranderen onze maatschappij: transitie naar een informatiesamenleving. Deze transitie brengt nieuwe maatschappelijke uitdagingen en ook kansen met zich mee, zo ook in de gemeente Zwolle. Bij de afdeling Informatievoorziening kunnen niet alle nieuwe ontwikkeling tegelijk worden aangepakt. Naast thema’s als Samen Organiseren, Digitale Veiligheid en Digitale Bedrijfsvoering wordt er prioriteit gegeven aan Informatiesamenleving. Centraal staat de impact van digitalisering op de samenleving vanuit het perspectief van de inwoner en van de gemeentelijke organisatie die op deze veranderende samenleving inspeelt. Waarde gedreven digitalisering, smart city toepassingen, data gedreven werken en digitale inclusiviteit zijn bepalende aspecten van de Informatiesamenleving.

De Smart Zwolle visie 2016 leverde twee bouwstenen op: de Smart Zwolle Hub en de Alliantie Smart Zwolle. Een waardevol en stevig fundament waarop het programma slimme samenleving op doorbouwt. Voor komend jaar 2022 is een programmaplan opgesteld om op bestuurlijk, programma en projectniveau te prioriteren en te selecteren.

De gemeente Zwolle als groeiregio heeft uitdagende maatschappelijke opgaven en ambities rondom mobiliteit, energietransitie, verstedelijking, klimaatadaptatie en een vitale leefomgeving. Deze maatschappelijke opgaven vragen van de gemeente, haar inwoners en partners om samenwerking en een integrale aanpak, betrokkenheid en transparantie en innovatie en digitalisering.

Het programmaplan sluit aan bij het uitgangspunt van de Digitale Strategie om gezamenlijk analyse en keuzes te maken hoe digitalisering en technologisering kan bijdragen aan de inhoudelijke opgaven van de stad. Waarbij o.a. data toegankelijkheid en het delen van data in samenwerkingen belangrijke pijlers zijn. Concreet draagt het programmaplan bij aan Speerpunt II de Digitale Tweelingstad (zie ook DTZ). Tegelijkertijd fungeert de Digitale Strategie als vehicle om projecten en initiatieven van ons programma beter te positioneren. Daarnaast wordt er in het voorjaar de Smart Zwolle Visie opgesteld, met een afwegingskader om smart city initiatieven in de context te plaatsen van de beoogde doelstellingen en ambities

Het programma Slimme Samenleving maakt de verbinding tussen de aspecten van de Informatiesamenleving en de maatschappelijke opgaven van de gemeente Zwolle.

Datum: 01-2-2022

Dit programmaplan Slimme Samenleving 2022 geeft inzicht in het volgende:

- Inhoud en uitgangspunten Programma Slimme Samenleving - De doelstellingen en resultaten i.r.t. opgaven - Rol en samenwerking programma team en afdelingen Positie

Programmaplan Slimme Samenleving 2022

Programma Slimme Samenleving De stad is een complex systeem met vele verbindingen. Er is continu beweging en veranderingen volgen elkaar in rap tempo op. Aan de nieuwe en complexe uitdagingen geven we als gemeente via het programma Slimme Samenleving invulling via opgavegericht en datagedreven te werken. De integraliteit van de vraagstukken (bv. de locatie van een mobiliteitshub waarbij energie, verkeer, voorzieningen elkaar raken) uit zich in betrokkenheid van de inwoner, ondernemer en bezoeker van de stad en waarnemingen in de stad. Waarnemingen in verschillende verschijningsvormen, zoals sensoren die luchtkwaliteit of drukte en fietsbewegingen meten, verkeerslussen die voertuigen tellen of inwoners die op de nattevoetenkaart aan geven dat ze wateroverlast ervaren. Het leidt tot de volgende doelsteling van het programma: “We versterken de vitale leefomgeving van inwoners door de maatschappelijke opgaven centraal te stellen en samen te werken met onze partners en inwoners, en door optimaal en inclusief gebruik te maken van slimme technologie en data voor het creëren van oplossingen die bijdragen aan deze opgaven”. Het programma Slimme Samenleving uit zich in 2022 nadrukkelijker op de volgende 3 niveau’s: Bestuurlijk De maatschappelijke opgaven in onze stad zijn ons vertrekpunt. Zwolle richt zich komende jaren op transities als de verstedelijking, Datum: 01-2-2022

duurzame mobiliteit, klimaat neutrale stad etc. En zoekt daar waar het meerwaarde heeft samenwerking met het netwerk van de G40 Stedennetwerk Smart City voor beweging op maatschappelijk digitale en slimme technologische ontwikkelingen, zoals SensRnet, G5 Smart Sustainable & Resilience Cities. Tactisch Op regionaal- en domeinniveau vindt verbinding plaats met het programma Slimme Samenleving, zoals de ontwikkelingen bij de Allilantie Smart Zwolle, de Mobiliteitsvisie, 100 climate neutral and smart cities. Het programma vervult een integrale rol. En verbinding met parallel lopende programma zoals Datagedreven Werken, dat ondersteunend is in het databewustzijn en- gebruik in de gemeentelijke organisatie. De verbinding met dit programma wordt verstevigd, o.a. via het algoritme- en sensorenregister (SensRnet). Uitvoerend Initiatieven worden via bovengenoemde programma’s gekoppeld aan de maatschappelijke opgaven en benoemd op welke manier deze hieraan bijdragen. Denk bijvoorbeeld aan het initiatief om meer mensen op de fiets te krijgen, zicht te krijgen op drukte in de binnenstad of om hittestress aan te pakken. Bij deze initiatieven wordt er een projectorganisatie (incl. probleemeigenaar), plan van aanpak (incl. datagebruik, DPIA, etc) en projectresultaat opgesteld, zodat de rol en verantwoordelijkheid van betrokkenen duidelijk is. Programmaplan Slimme Samenleving 2022

Uitgangspunten

Opgaven en domeinen

Het programma Slimme Samenleving gaat uit van de volgende geactualiseerde uitgangspunten, waardoor het voor samenwerkingspartners duidelijk is waar wij als programmateam aan bijdragen en afwegen waar wel of niet bij aan te sluiten:

Voor het programma Slimme Samenleving zijn een aantal opgaven geselecteerd waaraan wordt bijgedragen:

▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Slimme samenleving is niet iets van enkel de gemeente maar van het eco systeem: integraal en opgave gericht Door samen digitaal te innoveren en onze kennis, onze data en onze lessen te delen: innovatief datagebruik Middels een technische platform blijven we doorontwikkelen en veerkrachtig: digitale basisvoorziening Met en voor iedere gebruiker van de stad: betrokkenheid En geven we samen invulling aan handelingsperspectief: impact en waarde creatie

Klimaat & energie en duurzaamheid & circulariteit Bij vraagstukken en ambities op landelijk en lokaal niveau zoals klimaatadaptatie en circulariteit is een belangrijke vraag hoe inwoners zelf met concrete acties en gedragsverandering kunnen bijdragen aan een duurzame leefomgeving. Het juiste gebruik van digitale en technologische middelen zoals gamification en eigen gemaakte sensoren helpen bij het bevorderen van het bewustzijn en het zetten van de eerste stappen. Het digitaal monitoren van de effecten van maatregelen is input de evaluatie van de gekozen aanpak of strategie van de gemeente. HUB. Verstedelijking en mobiliteit

Rollen Vanuit het projectteam dragen we op 3 verschillende manieren bij aan projecten en initiatieven: Verbinden – koppelen en faciliteren Innoveren – opstarten en sturen Consolideren – verankeren en overdragen Per initiatief vindt afstemming plaats over de samenwerking, rol, inzet en eventueel budget (voor technische functionaliteiten, expertise of ondersteuning). Datum: 01-2-2022

Bij Zwolle als groeiregio eisen vraagstukken als verstedelijking en mobiliteit om op een slimme manier met de ruimte en hun gebruikers om te gaan. Dit is een integrale opgave, waarbij slimme digitale en technologische middelen zoals data analyses, intelligente sensoren en digitale modellen ondersteuning bieden in het simuleren van scenario’s, preventief acteren op actuele data (vervoersstromen) zodat een veilig, leefbaar en vitale leefomgeving wordt gecreëerd. Gebieds- en opgave gericht werken zoals de potentiële locaties voor mobiliteits hub, waaronder de Spoorzone verstevigd integraliteit tussen afdelingen als IV en mobiliteit. Programmaplan Slimme Samenleving 2022

Focus in 2022

Digitale Tweelingstad Zwolle (DTZ)

Komend jaar krijgt de basisvoorziening meer een centrale plek in hoe het programma Slimme Samenleving kan bijdragen aan de opgaven van de stad. Inwoner, netwerk en platform zijn bouwstenen van de basisvoorziening.

De Digitale Tweelingstad (in 3D) vergroot onze mogelijkheden om integraal te werken, het maken van keuzes en plannen en draagt bij aan een betere onderbouwing voor en uitlegbaarheid van beleid en besluitvorming via het simuleren van scenario’s, integreren van data vanuit verschillende beleidsterreinen en visualiseren van de impact van keuzes.

Basisvoorziening Slimme Samenleving De basisvoorziening bestaat uit de Smart Zwolle Hub en de Digitale Tweelingstad. Deze basisvoorziening krijgt inhoud door de koppeling te maken met de behoefte uit het netwerk en inwoners van de regio en stad Zwolle. Het platform de Smart Zwolle Hub biedt het platform als technologie om die verbinding te maken, waardevolle inzichten te bewerkstelligen en te delen en om als gemeentelijke organisatie datagedreven te werken. De Digitale Tweelingstad (DTZ) fungeert als schil eromheen om daar waar het meerwaarde is de analyses, scenario’s en voorspellingen virtueel (in 3D) inzichtelijk te maken.

Smart Zwolle Hub Via de partners van de Alliantie Smart Zwolle wordt aan de hand van opgaven inhoudelijke invulling gegeven aan veschillende “hubs”. De Smart Zwolle Hub vormt het basis platform waarop data wordt gevisualiseerd middels kaarten en initiatieven.

In 2022 wordt vanuit de opgaven en beleidsthema’s klimaat, energie, duurzaamheid, mobiliteit en verstedelijking data intensiever gecombineerd en voor verschillende datagebruikers op een aantrekkelijke manier toegankelijk gemaakt. Vanuit opgave gericht werken wordt samen met probleemeigenaren, intern in de organisatie en extern met partners gekeken op welke manier de DTZ (in 3D) aanvullende informatiewaarde en nieuwe inzichten kan bieden en op basis van de behoefte toegankelijk wordt voor de gebruiker. Het programmateam Slimme Samenleving heeft in samenwerking met collega’s van IV een faciliterende en ontwikkelende rol. Met huidige initiatieven als de Groene Baten Planner en Twomes wordt al de link met DTZ gelegd.

De mobiliteishub vormt de voorloper voor andere thema’s en opgaven hoe op het platform data uit lopende initiatieven een plek te geven voor collega’s, partners als uiteindelijk inwoners.

Datum: 01-2-2022

Programmaplan Slimme Samenleving 2022

Samenhang initiatieven, opgaven en ontwikkelingen

Datum: 01-2-2022

Programmaplan Slimme Samenleving 2022

Doelen projecten 2022 Digitale Tweelingstad

Smart Zwolle Hub

Voor het DTZ is een Plan van Aanpak opgesteld dat zich o.a. richt op het beheer en onderhoud en technische functionaliteiten. Naast het Plan van Aanpak wordt ook een ontwikkelstrategie opgesteld, met:

De Smart Zwolle Hub vormt de kern van de basisvoorziening met data en inzichten voor collega’s, partners en inwoners.

- een aangescherpte definitie van het gewenste resultaat en de voorwaarden waar dit aan moet voldoen;

- een koppeling met opgaven en gewenste initiatieven in de stad en regio van de gemeente Zwolle;

- een stappenplan voor de toepassing van de DTZ om op gebieds- of opgaveniveau van meerwaarde te zijn;

- gebruikersscenario’s voor het gewenste gebruik van de digitale tweelingstad; In het Plan van Aanpak wordt nog verder uitgewerkt:

- beeld van de aansluiting tussen de informatiebehoefte van de gebruikersdoelgroepen en het beschikbare aanbod van te ontsluiten data en informatie;

- formalisering van afspraken met aanbieders en gebruikers; - principes en uitgangspunten die toezien op privacy en ethische overwegingen bij de inzet van de digitale tweelingstad (in samenwerking met Ethische Commissie en Programma Data gedreven Werken)

- Met de Alliantie Smart Zwolle partner wordt gericht invulling gegeven aan de Smart Zwolle Hub. Het gaat om ontwikkelingen waar de partners in samenwerking met de gemeente mee bezig zijn. Het 100 bomen project van Armand Sol Delta Wonen wordt als voorbeeld genomen.

- De mobiliteitshub is het voorbeeld voor een grote opgave waarbij de “hub”wordt gekoppeld en ingericht met data intern en extern. Leerervaringen vanuit dit thema worden gebruikt voor ook andere grote opgaven.

Groene Baten Planner

Het project de Groene Baten Planner gaat in op het inzichtelijk krijgen van de waarde van groen in de stad. Het project loopt formeel 1 april af. Beoogd wordt dit initiatief verder te consolideren naar de DTZ en als hulpmiddel voor projecten van collega’s:.

- Inventarisatie met samenwerkingspartner ESRI hoe dit project onder te brengen in de DTZ.

- Afstemming met de Ethische Commissie (op dit moment met de Ethische Officer) hoe bij dit project op de juiste manier inwoners te betrekken.

Datum: 01-2-2022

Programmaplan Slimme Samenleving 2022

Senshagen uitbreiding

Sensorics

In het project Senshagen doen we al ervaring en kennis op met het (data)samenwerkingsplatform (HUB) hoe we data via sensoren kunnen ontsluiten en het belangrijkste hoe inwoners te betrekken bij de opgaven van de stad. Senhagen verdient vernieuwde aandacht door:

Laatste pilot met de scholen Supernova en Krullevaar (gezamenlijk) ism 2 docenten hogeschool Windesheim. Beoogd resultaat:

- Beantwoording Motie uitrol Senshagen - Beheer en onderhoudsplan Senhagen

- Koppeling maken met Climate Campus (doelstelling is hergebruik van sensoren en meten van temperatuur en zon intensiteit). Koppeling maken met Smart Zwolle Hub (zoals met Senshagen) en resultaten te koppelen aan DTZ Slimme Binnenstad

Daarnaast coördinatie op de uitrol: - PvA uitrol Senshagen (resultaten, planning en organisatie) - Pilot toepassen NatteVoetenKaart sensoren - Start uitrol Senshagen in het najaar - Gebruik data van sensoren om effecten van maatregelen te toetsen

Programma Slimme Samenleving verkent met Binnenstadmanagement welke opgaven er zijn om bewegingen in de stad te monitoren (en te analyseren) en te sturen (en te informeren) zodoende inzicht te krijgen in de binnenstad en de impact van maatregelen: - Voorjaar: scope, doelstellingen en randvoorwaarden scherp - Najaar: invulling samenwerking (BITS??)

Eyebike

Verhalen vertellen met Data

Proof of Concept fase is afgerond en resultaten gepresenteerd aan afdeling Beheer (afval) en Mobiliteit (Parkeren). Vervolg:

Het project met hogeschool Saxion beoogt een toolbox die in samenwerking tussen gemeenten en hun inwoners ontwikkeld wordt. In de toolbox zijn enthousiasmerende en eenvoudig te begrijpen datavisualisaties die ingezet worden om inwonersparticipatie teweeg te brengen bij klimaatadaptatie:

- Verkenning opzet pilot fase ism afdeling beheer en verkeer - Koppeling Eye bike aan Dataplatform van het Datalab van het programma Data Gedreven Werken

- Ethische Begeleiding sessies met hogeschool Saxion - Casestudie bij City Deal Slimme Stad, Zo doe je dat: werkgroep lokaal Meten: Hoe betrek je inwoners Datum: 01-2-2022

- Gebruiksvriendelijke datavisualisatie; - Inzicht omzetten naar actieve inwoners Programmaplan Slimme Samenleving 2022

Doelstellingen initiatieven en samenwerkingen:

Alliantie Smart Zwolle

Naast eerder genoemde projecten zijn er ook initiatieven en samenwerkingen in de gemeentelijke organisatie en daarbuiten waarbij Programma Slimme Samenleving een rol heeft en horizontaal bijdraagt aan alle opgaven van de stad en regio Zwolle.

De Alliantie partners is onze belangrijkste community om mee samen te werken aan opgaven uit de vitale leefomgeving vanuit de informatiesamenleving, zie ook Digitale Strategie, Triple Helix bij uitstek. Samen digitale innoveren vitale leefomgeving, en producten delen en inwonnerbetrokkenheid.

Algoritmeregister

In samenwerking met het programma Data Gedreven Werken wordt een algoritmeregister opgesteld. Eerst volgende stap:

- Aanvullen van betaversie register door mensen vanuit de organisatie hieraan te verbinden

- Beheer en onderhoud plan en communicatiestrategie

- Verbinding tussen de gemeente, de partners en de opgaven -

wordt verstevigd, bv. op mobiliteitsopgaven en ook energie en beheer openbare ruimte De DTZ en Smart Zwolle Hub wordt gebruikt als digitale basisvoorziening Twomes, gemodelleerd aan woningtypen, metingen sensoren: motivatie inwoners naar duurzaamheid.

SensRnet

Smart Sustainable & Resilience Cities

Op landelijk niveau is de gemeente Zwolle aangehaakt bij SensRnet dat met als eindresultaat een (landelijk uniform) sensorregister.

Met de G5 steden vindt er samenwerking plaats op thema’s duurzaamheid en klimaat. Afdeling klimaat is aangehaakt.

- Programma Slimme Samenleving haakt aan en komt indien daar een project voor klaar is met een casestudie SMARkT

SMARkT is de verbinding om inzichten te delen met collega’s, partners en inwoners over aspecten van de informatiesamenleving. In mei 2022 vindt de live bijeenkomst SMARkT plaats en voorafgaand nog 1 online bijeenkomst in April.

- Programma Slimme Samenleving en de Alliantie Smart Zwolle dragen inhoudelijk bij aan de live bijeenkomst. Datum: 01-2-2022

- Opgave en gebiedsgericht werken middels de Digital Twin -

voor thema’s als Klimaat en Duurzaamheid vorm geven in samenwerkingsprojecten tussen de G5 Nieuw persoon van IV aanhaken bij werkgroep Digital Twin

Future City Foundation: City Deal Slimme Stad, Zo doe je dat

Premium lidmaatschap FCF loopt door tot voorjaar 2023 en de City Deal tot eind 2022. Zwolle draagt de trekkersrol bij de werkgroep Betrekken van Bewoners bij sensorprojecten over aan BMC (Marcel Broekhaar). Programmaplan Slimme Samenleving 2022

Overzicht doelen en budget projecten en initiatieven

Doelen

Budget

De Programma begroting Slimme Samenleving 2022 van €155.000 euro wordt ingezet: - DTZ €65.000 en Smart Zwolle Hub €15.000: voor de versteviging van de basisvoorziening voor de opgaven van de stad - Senshagen €45.000: zal als pilotproject voor vele andere sensor projecten gelden - Eye bike €15.000: met leerervaringen op inwonersbetrokkenheid, algoritmen en ethiek - Future City Foundation €12.000: bijdrage 2e jaar premium partnership en deelname City Deals Slimme Stad en Slim Maatwerk - Groene Baten Planner €5.000 en NatteVoetenSensor €9.500 worden afgerond met budget uit 2021 en krijgen vervolg middels DTZ en HUB budget Nog te wijzigen: toegevoegd is programma ondersteuning en met programmabudget uit 2021 van circa €26.000 en €15.000 voor Alliantie Smart Zwolle

Datum: 01-2-2022

Programmaplan Slimme Samenleving 2022