Opinienota Langetermijn aanpak vluchtelingen

5

voorstel

Opinienota voor de raad Datum

24 mei 2023

Openbaar Onderwerp Versienummer

Portefeuillehouder Informant Afdeling Telefoon Email Bijlagen

Langetermijn aanpak vluchtelingen

Dorrit de Jong Heleen Post Proces-, Programma- en Projectmanagement 06 25778225 h.post@zwolle.nl 1. Scenario’s en impact op (beleids)thema’s 2. Overzicht opvangplekken en prognoses 3. Rapportage uitkomsten enquête 4. Brief ministerie J&V 02 mei 2023 5. Motie (07 november 2022) ‘Zwolle neemt haar verantwoordelijkheid voor het opvangen van nieuwe Zwollenaren’

Het college stelt de raad voor: 1. Een voorkeur uit te spreken voor één van de scenario’s voor ter uitwerking van de langere termijn aanpak voor de opgave vluchtelingen; 2. Eventuele aanvullingen of wensen aan het college mee te geven. Inleiding Sinds het voorjaar van 2022 hebben we grote inspanningen verricht op het huisvesten van Oekraïense vluchtelingen, de inzet van crisisnoodopvang t.b.v. asielzoekers en zijn er voorbereiding getroffen voor een tijdelijke Regionale Opvang Locatie (ROL) aan de Meeuwenlaan. Verder zijn we gestart met een verkenning naar een permanente ROL. Ook is er een grote vraag naar opvangplekken voor AMV-ers (met en zonder status). We verwachten daarnaast dat de hoge taakstelling van huisvesting statushouders (zie bijlage 2 overzicht opvangplekken en prognoses) in relatie tot de beschikbare woningvoorraad een uitdaging blijft. Daarnaast zal de Spreidingswet voor een meer evenredige verdeling van asielzoekers bij gemeenten moeten zorgen wat ook mogelijk kan leiden tot meer structurelere opvangplekken. Tot slot heeft Overijssel heeft de opdracht gekregen een Vreemdelingen Voorziening op te richten. Dit is een opvang bedoeld voor vreemdelingen die geen recht (meer) hebben op verblijf, maar om uiteenlopende redenen niet zijn teruggekeerd naar hun land van herkomst. Zwolle moet hierin haar positie bepalen.

In een brief van de staatsecretaris van Justitie en Veiligheid en de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (bijlage 4) wordt aangegeven dat het beroep op medeoverheden de komende tijd onverminderd groot blijft. De prognoses over de instroom van asielzoekers zijn hoger dan verwacht (zie bijlage 2). Deze vraagstukken leiden tot een flinke opgave voor Zwolle de komende jaren. De inspanningen in de afgelopen periode zijn grotendeels via een crisisaanpak gerealiseerd. Om regie te kunnen voeren op de opgave vluchtelingen en de vraagstukken daarbinnen in samenhang te

5

voorstel

24 mei 2023 Datum kunnen blijven afwegen, is het nodig om vanuit een crisisstand toe te werken naar meer stabiliteit. Een langere termijn aanpak draagt daaraan bij. Naast de huisvestingsvraag wordt de verbinding gezocht met onderwerpen als wonen, werken, onderwijs, inburgering, participatie en zorg. In de aanpak vinden we het belangrijk om mee te wegen wat de draagkracht van onze inwoners en organisaties is wanneer de vluchtelingenstroom (gestaag) blijft toenemen. Dit vraagt om een continu gesprek met de stad. Dit in lijn met de motie welke begin november door de gehele raad werd ondersteund (bijlage 5) om samen met raad en inwoners scenario’s te ontwikkelen voor opvang van vluchtelingen. De langere termijn aanpak kan tot slot ook leiden tot het maken van keuzes, rekening houdend met draagkracht van inwoners en organisaties en de impact op andere beleidsthema’s. Dit moet ook inzicht geven of de opgave vluchtelingen om extra middelen vraagt voor een langere periode. Scenario’s Om toe te werken naar een meer langere termijn aanpak zijn er 3 scenario’s uitgewerkt. Deze scenario’s zijn gebaseerd op de toenemende vraag naar huisvesting en opvang. De scenario's zijn tot stand gekomen naar aanleiding van onder meer gesprekken in de wijken o.l.v.

wijkwethouders en wijkmanagers, gesprekken met maatschappelijke organisaties en aan de hand van de uitkomsten van een enquête die via een aselecte steekproef en onder het burgerpanel is uitgezet. Het college heeft een voorkeur uitgesproken voor scenario 2 en gaat op basis van dit voorkeursscenario in gesprek met inwoners en organisaties in de stadsdialoog waarvoor 2 bijeenkomsten gepland zijn de 1e helft van juni. De verschillende scenario’s worden hieronder toegelicht.

*KR+SH = Kansrijke asielzoekers en statushouders ** Taakstelling statushouders voor 2023 is: 1e helft: 157, 2e helft 202 personen. De opvang in de ROL telt niet mee voor de taakstelling.

2/5

5

voorstel

24 mei 2023 • Scenario 1; We voeren wettelijke taken uit en reeds vastgestelde besluiten, feitelijk doen we in dit scenario wat we nu doen. We geven onderdak aan ruim 750 Oekraïense vluchtelingen, hebben mensen in de crisisnoodopvang, huisvesten statushouders volgens de taakstelling, er komen in juni 300 statushouders en kansrijke asielzoekers naar de tijdelijke regionale opvang en we bereiden ons voor op een locatiekeuze voor de permanente ROL. Er wordt een beroep gedaan op maatschappelijke partners, zij kunnen dit dragen op een aantal uitzonderingen na zoals huisartsenzorg. • Scenario 2 Als scenario 1 en daarnaast anticiperen we op wat we kunnen voorzien op basis van de prognoses en behoefte aan uitbreiding van opvangplekken voor zowel Oekraïense vluchtelingen als AMV-ers en asielzoekers. Er wordt een groter beroep gedaan op de maatschappelijke partners in de stad. De draagkracht komt op een aantal onderdelen onder drukt te staan, waardoor er wachtlijsten staan of wettelijke verplichtingen (denk aan bijvoorbeeld leerplicht) niet nagekomen kunnen worden. • Scenario 3 We komen niet uit de crisisstand en proberen elke vraag op een zo goed mogelijke manier te faciliteren. We tonen ons solidair met mensen die een veilige plek om te verblijven nodig hebben en bieden deze. De wijze van opvangen en ondersteunen verschuift in dit scenario van kwaliteit naar kwantiteit.

Er zijn minder geschikte locaties voorhanden die daarnaast om een grotere investering vragen om bewoonbaar te maken. Het beroep op het sociaal domein en de interne organisatie neemt toe. Dat dit extra middelen kost hoort bij onze verantwoordelijkheid. Datum

Het college spreekt haar voorkeur uit voor scenario 2. In dit scenario voeren we uit wat er reeds besloten is, voldoen we aan onze wettelijke verplichtingen ten aanzien van opvang van vluchtelingen en huisvesting van statushouders en zijn we daarnaast solidair met de opgave. We nemen onze verantwoordelijkheid en doen meer dan van ons gevraagd wordt, maar maken ook keuzes. Het college is zich ervan bewust dat er ook bij een scenariokeuze een mate van flexibiliteit gevraagd wordt. Zo weten we nog niet wat de uitwerking van de Spreidingswet voor Zwolle betekent en hoe de verwachte instroom van vluchtelingen zich ontwikkelt. Onderbouwing voorkeursscenario 2 We nemen onze verantwoordelijkheid voor crisis(nood)opvang, de tijdelijke- en permanente ROL, opvang van mensen uit Oekraïne, het vestigen van statushouders en het opnemen van AMV-ers. We zien deze inwoners als onderdeel van onze samenleving. Nieuwe Zwollenaren, die hier participeren, werken, de taal leren, hun kinderen naar school laten gaan en iets bijdragen aan onze gemeente net zoals andere inwoners. Samen met de stad willen we hen een plek in Zwolle bieden en zorgen dat ze mee kunnen doen. In dit scenario kunnen we dat ook daadwerkelijk doen.

We beseffen ons dat de opvang van vluchtelingen nog langere tijd nodig is en de huisvestingstaakstelling van statushouders gezien de omvang en de zorgen rondom de woningbouwproductie een uitdaging is. Verder wordt het aantal geschikte en beschikbare locaties voor tijdelijke of langdurige opvang beperkter. We verwachten daarnaast dat er op een aantal (met name maatschappelijke) thema’s knelpunten gaan ontstaan. We willen rekening houden met de impact van (langdurige) opvang van vluchtelingen en huisvesting van statushouders. In scenario 2 en 3 zijn sommige thema’s nog te beïnvloeden met middelen en/of capaciteit. Andere thema’s zoals huisartsenzorg, nieuwkomersonderwijs zijn door de gemeente niet (meer) te beïnvloeden i.v.m. bijvoorbeeld een tekort aan gekwalificeerd personeel of wachtlijsten. Op enkele onderdelen is dit ook al aan de orde bij scenario 1. In de uitwerking van de langere termijn aanpak moet in beeld worden gebracht of er interventies als extra inzet en/of middelen mogelijk zijn.

3/5

5

voorstel

24 mei 2023 Datum Regie voeren op de opgave vluchtelingen betekent ook dat we niet iedere vraag die op ons afkomt gaan faciliteren. Een expliciete keuze voor een scenario die leidt tot een langere termijn aanpak die houvast biedt en kaders geeft waaraan we ook toekomstige keuzes kunnen afwegen. Gezien de prognoses m.b.t. de asielinstroom en Oekraïense vluchtelingen bestaat de kans dat er geen keuze is en gemeenten bijvoorbeeld opnieuw gedwongen worden om in te zetten op (langdurige) crisisnoodopvang. Dit draagt niet bij aan het creëren van een stabiel en flexibel opvanglandschap (uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen). De focus houden op een aanpak gericht op door- en uitstroom van kansrijke asielzoekers en statushouders en het maken van keuzes daarbinnen blijft dan ook nodig. Tot slot willen we samen met de raad en inwoners en maatschappelijke organisaties uiteindelijk tot een aanpak voor de langere termijn opgave vluchtelingen komen. Uit de uitkomsten van een enquête onder bijna 500 inwoners blijkt dat een grote meerderheid het een goede zaak vindt dat er vluchtelingen worden opgevangen (zie bijlage 3). Toch zijn er ook signalen van weerstand en tegenstand. De opbrengsten van de enquête en de wijkgesprekken geven dan ook een eerste beeld.

De ervaring, bijvoorbeeld op basis van de besluitvorming Meeuwenlaan, is ook dat hoe concreter voorstellen worden hoe meer weerstand er gaat komen. Daarom is het belangrijk dat we continu in gesprek blijven met inwoners en organisaties over het vluchtelingenvraagstuk en ook diverse sentimenten betrekken bij de nog te maken keuzes. Communicatie In de eerste helft van juni organiseren we gedurende twee avonden stadsdialogen over de opgave vluchtelingen. Het doel van deze dialoog is tweeledig. Enerzijds willen we informatie delen over de opgave vluchtelingen en de diverse vraagstukken daarin. Daarnaast willen we ook ophalen en peilen wat men vindt van de mogelijke richting die het college voor zich ziet voor de langere termijn. Anderzijds zijn we de mogelijkheden aan het verkennen voor een permanente ROL in Zwolle nadat de tijdelijke ROL aan de Meeuwenlaan gesloten wordt (2026/2027). We hebben afgesproken om dit samen met de stad te doen. Gedurende de stadsdialogen willen we informatie delen over dit proces en verkennen of er inwoners willen deelnemen in een klankbordgroep. De opbrengst van deze stadsdialogen geeft het college en raad input voor t.b.v. de aanpak voor de langere termijn (scenariokeuze) en input voor de afweging voor de locaties en inrichting van de ROL.

Vervolg • Eerste helft juni (6 en 15 juni) - stadsdialogen over de langere termijn opgave vluchtelingen en de verkenning naar locaties voor een permanente ROL. • De opbrengsten van de stadsdialoog en het raadsdebat worden door het college meegenomen in het vervolgproces om te komen tot een langere termijn aanpak vluchtelingen. Voorafgaand aan het raadsdebat kan indien gewenst een technische briefing gehouden worden. Er wordt vervolgens een beslisnota opgesteld waarin de opbrengsten van de stadsdialoog en de uitkomsten van het debat worden verwerkt. De formele besluitvorming vindt plaats naar verwachting na de zomer plaats. Openbaarheid Ja Burgemeester en Wethouders van Zwolle,

4/5

5

voorstel

Datum

24 mei 2023

voorzitter, Peter Snijders

secretaris, Dick Emmer

5/5