Document · PDF

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

Raad Besluitvormingsronde 10 november 2023, gemeente ZwolleBij agendapunt: Onderhoud Kapitaalgoederen (P&C)13.437 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

aperspectief

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026 Fundament voor #buitengeluk

Zwolle

tperspectief

Inhoud

5 Conclusies

Voorwoord

Bijlage 1 Beheerplan per kapitaalgoed

Samenvatting

Bijlage 2 Buurt voor Buurt

Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Doel van de nota Kapitaalgoederen 1.3 Uitgangspunten 1.4 Leeswijzer

10 10 10 10 10

Bijlage 3 Beschikbare middelen

Bijlage 4 Afschrijftermijnen

Bijlage 5 Vervangingsinvesteringen

Beheer en de opgaven 2.1 Beheer versus onderhoud 2.2 De kapitaalgoederen en de Omgevingsvisie 2.3 Buitengeluk 2.4 Nota kapitaalgoederen nu en in de toekomst

12 12 12 12 14

Bijlage 6 BBV

3 De kapitaalgoederen in de buitenruimte 3.1 Hoeveel buitenruimte hebben we? 3.2 Wat is de leeftijd van de buitenruimte? 3.3 Welke kwaliteit streven we na in de buitenruimte? 3.4 Hoe liggen de kapitaalgoederen er bij? 3.5 Hoe tevredenheid zijn inwoners over de buitenruimte?

18 18 20 24 27 28

4 De onderhouds- en vervangingsbehoefte 4.1 Hoeveel geld is er beschikbaar? 4.2 Hoeveel geld is er nodig? 4.3 Wat is de invloed van de transities en opgaven? 4.4 Conclusies

32 33 34 35 45

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

Voorwoord

Vol trots presenteer ik u de Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 – 2026. Het is voor Zwolle de eerste nota over het ‘onderhoud van de kapitaalgoederen in de buitenruimte’. Onze buitenruimte is van groot belang voor de hoge kwaliteit van leven in ons mooie Zwolle. We kunnen stellen dat de kapitaalgoederen in de buitenruimte het fysieke fundament zijn voor een goede, veilige en prettige leefomgeving. Vanuit het beheer ervan leveren we een belangrijke bijdrage aan het realiseren van een levensloopbestendige inrichting van de stad die aansluit bij het langer zelfstandig thuis wonen. Een plek die geschikt is voor inwoners van alle leeftijden ongeacht hun fysieke condities. Ons uitgangspunt is dat iedereen zich veilig en comfortabel moet kunnen verplaatsen, bewegen en verblijven, zodat alle inwoners van de leefomgeving kunnen genieten. Daarmee leveren we een bijdrage aan het buitengeluk van alle Zwollenaren en bezoekers aan de stad.

Deze nota kapitaalgoederen geeft een goed overzicht van onze bezittingen en de staat ervan op dit moment. In de nota is ook te lezen wat we nodig hebben om onze kapitaalgoederen te onderhouden. Dit zal de komende jaren leiden tot toenemende investeringen.

Belangrijk dus om deze kapitaalgoederen de aandacht te blijven geven die ze verdienen. De ‘Omgevingsvisie, ons Zwolle van morgen, 2030’ geeft richting en sturing aan hoe we dit in de toekomst kunnen blijven doen. Het beschrijft welke ambities we nastreven. In onze plannen voor de toekomst houden we rekening met en anticiperen wij zoveel als mogelijk op de ontwikkelingen waarmee we te maken krijgen. Met onze ambities, de groei van de stad, maar ook met het ouder worden van Zwolle. Daarnaast houden we rekening met de impact die veranderingen op het gebied van energie, klimaat, woningbouw en mobiliteit hebben op onze buitenruimte. Deze ontwikkelingen zetten druk op ons bezit.

omgevingskwaliteit is geen toevalligheid

Bron © Collectie Overijssel

De nota is een essentieel instrument om het beheer van deze kapitaalgoederen op middellange- en lange termijn te plannen en te sturen. Tot slot: we mogen best concluderen dat onze buitenruimte er op dit moment behoorlijk goed bij ligt. We zijn goed ‘in control’. Met deze nota willen we dat blijven:

Met hartelijke groet, Arjan Spaans Wethouder Duurzame Stadsontwikkeling

Om het fysieke fundament gezond te hebben en te houden, is het nodig om achterstanden weg te werken en de beheermiddelen én de benodigde capaciteit op orde te krijgen. Want immers: zonder een gezond fysiek fundament geen bijdrage aan de andere opgaven.

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

Samenvatting

Kapitaalgoederen vormen het fysieke fundament van de buitenruimte. Dit zijn onder meer groen, vijvers, wegen, riolering, bruggen, kades, bomen en verkeerslichten. Goed beheer en onderhoud is essentieel voor het functioneren van de buitenruimte. Het draagt bij aan een veilige, gezonde, comfortabele en prettige leefomgeving. We willen dat onze stad niet alleen vandaag maar ook in de toekomst goed functioneert. Om te anticiperen op die toekomst moeten we weten hoe de toekomst van Zwolle eruitziet. Wat zijn precies de plannen en de verwachte ontwikkelingen? De Omgevingsvisie ‘Ons Zwolle van morgen 2030’ geeft dat toekomstbeeld voor de fysieke leefomgeving. Ze geeft richting, sturing en duidelijkheid hoe we Zwolle willen ontwikkelen. Richting voor nu én straks in de nieuwe verstedelijkte omgeving. De verstedelijking heeft een sterke relatie met de kapitaalgoederen en daarmee de leefbaarheid van de stad. De kapitaalgoederen zijn het fundament voor de leefbaarheid. Daarvoor deze nota. De nota kapitaalgoederen 2023-2026 gaat over ons bezit in de buitenruimte. De nota beschrijft hoe het er bij ligt en hoeveel geld we hebben om ze te onderhouden. En uiteraard wat we nodig hebben. De kapitaalgoederen zijn in lijn met de paragraaf ‘Onderhoud kapitaalgoederen’ van de begroting 2022. Ze vertegenwoordigen een geïnvesteerd vermogen van €1,6 miljard.

Belangrijk om te zorgen dat deze waarde behouden blijft door het goed en tijdig uitvoeren van onderhoud. Op dit moment (peiljaar 2022) liggen de meeste kapitaalgoederen er goed bij. Maar ze beginnen wel af te brokkelen. Bij wegen is achterstand ontstaan en bij straatmeubilair zien we ook tekorten. De beschikbare middelen (begroting 2022) voor onderhoud zijn iets lager dan de benodigde middelen. Ze zijn nog niet in lijn met de ambitie van de Omgevingsvisie. In de extra middelen voor onderhoud zitten alleen wegen en straatmeubilair. Voor groen en speelvoorzieningen is nieuw beleid in de maak. Eventuele middelen vragen we bij die besluitvorming aan.

Voor het onderhoud is jaarlijks ongeveer €2,3 miljoen extra nodig; €1,6 miljoen extra voor onderhoud aan verhardingen en straatmeubilair en €700.000 extra om het onderhoud in lijn te brengen met de Omgevingsvisie. Ook is eenmalig €1,4 miljoen nodig om achterstanden bij wegen weg te werken. Er is incidenteel in 2023 extra onderhoud aan de kunstwerken nodig om te voldoen aan de Machinerichtlijn. Voor de vervangingen stijgt de kapitaallast vanaf 2024 met €255.000. Dit komt door investeringen die in 2023 (€4,9 miljoen extra) nodig zijn. Deze zijn nodig voor wegen en beweegbare kunstwerken om de veiligheid te borgen.

In 2026 bieden we een nieuwe nota aan. Dan hebben we een nieuw meetmoment. We kunnen dan op basis van actuele feiten betrouwbaar de volgende periode van 4 jaar schetsen. Voor een aantal kapitaalgoederen is nieuw beleid in de maak. Besluitvorming hierover vindt via een apart traject plaats. Bij de vervangingen zien we de investeringen toenemen. Dit komt mede door de ouder wordende stad. Het benodigde budget stijgt de komende decennia. Deze middelen vragen we jaarlijks aan via het reguliere begrotingsproces. Alle transities, opgaven en ambities zetten de leefbaarheid van de stad en daarmee ons fysiek fundament onder druk. Deze dynamiek vraagt een

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

scherp oog en doortastend handelen om ons fundament bestendig te laten functioneren. De opgaven leiden soms ook tot extra inzet en middelen. Dit vraagt van ons een zuivere en transparante aanpak en zodanig dat die ook uitvoerbaar is. De transities, opgaven en ambities vragen dat we oog houden op de kwaliteiten die Zwolle al eeuwenlang heeft. De kwaliteiten staan in de Omgevingsvisie. Dit zijn de kaders voor alle fysieke ingrepen die we in de stad doen. Dit is nodig om de leefbaarheid te borgen. Het betekent het nader uitwerken van de kwaliteiten tot concrete prestaties. Zo zijn ze de basis voor monitoring en concreet voor de projecten.

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

Bron © Collectie Overijssel

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

1 Inleiding

1.1 Aanleiding

Kapitaalgoederen gaat over ons bezit. We willen weten wat ons bezit in de buitenruimte de komende jaren gaan kosten. Daarom hebben we deze nota opgesteld. Deze is in lijn de BBV (Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten). En afgestemd op de paragraaf ‘Onderhoud kapitaalgoederen’ van de begroting 2022. Hiermee geven we mede invulling aan de informatieplicht rondom de BBV. Deze nota borduurt voort op de rapportage ‘Grip op kapitaalgoederen’ uit 2018/2019 en de interne nota kapitaalgoederen in 2020 en begin 2021.

1.2 Doel van de nota Kapitaalgoederen

Doel van de nota is inzicht te geven in hoe de kapitaalgoederen erbij liggen. En hoeveel geld we nodig hebben om ze in stand houden. De onderhouds- en vervangingsbudgetten zijn afgestemd op ambities van de omgevingsvisie ‘Ons Zwolle van morgen, 2030’. Daarnaast beschrijven we de invloed van de opgaven op de kapitaalgoederen.

1.3 Uitgangspunten

De inhoud van deze nota komt uit de beheerplannen 2022. Externe bureaus als Sweco, Cyber Adviseurs, Antea en Royal HaskoningDHV hebben de kosten getoetst.

Deze nemen we mee in de nota 2027-2030. Ook gebouwen zijn niet meegenomen in deze nota. Daarover is er een aparte nota: de ‘Kadernota vastgoedmanagement, april 2022’.

1.4 Leeswijzer

Deze nota beschrijft in hoofdstuk 2 het beheer in relatie tot alle opgaven van Zwolle. Schematisch is de plek van de nota weergegeven in de hoofdprocessen van de gemeente. Hoofdstuk 3 geeft inzicht in de omvang van de kapitaalgoederen en in de kwaliteit. Hoofdstuk 4 maakt inzichtelijk welk bedrag we nodig hebben voor het onderhoud. En wat er op basis van de begroting 2022 (referentiejaar) beschikbaar is. We beschrijven ook de invloed van de ontwikkelingen en opgaven op de kapitaalgoederen. Hoofdstuk 5 sluit af met conclusies. Tot slot hebben we in de nota foto’s opgenomen van Zwolle vroeger en Zwolle nu. Hiermee laten we zien dat beheer meebeweegt met de veranderende stad.

De nota is in lijn met de paragraaf ‘Onderhoud kapitaalgoederen’ van de begroting 2023. De paragraaf beschrijft niet alle kapitaalgoederen in de buitenruimte. Niet meegenomen zijn: • Sportvelden • Begraafplaatsen • Parkeren en afsluitsystemen (pollers) • Geluidsschermen • Camera’s, haven- en marktkasten • Recreatieplassen • Afvalinzameling en ondergrondse containers.

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

2 Beheer en de opgaven

Zwolle staat voor een aantal grote opgaven. De verstedelijking en de energietransitie hebben waarschijnlijk de meeste invloed. De opgaven beïnvloeden ook de kapitaalgoederen in de buitenruimte. De toevoeging van 10.000 extra woningen tot 2030 vindt plaats voor een groot deel door verdichting. Dit leidt tot intensiever en ander gebruik van de buitenruimte. Maar mogelijk ook tot verkleining van het leefgebied voor mens, plant en dier. We willen ‘van het fossiele gas af’. Dat vraagt aanpassing, versterking of vernieuwing van de ondergrondse netwerken en bovengrondse voorzieningen. Ook de klimaatopgaven, biodiversiteit, de veranderende mobiliteit en circulariteit hebben effect op het gebruik van de buitenruimte. En daarmee op het beheer en onderhoud van onze kapitaalgoederen.

2.1 Beheer versus onderhoud

We worden steeds meer een beheer- en onderhoudsorganisatie. Vaak spreken we ‘beheren en onderhouden’ in een adem uit. Maar het zijn twee verschillende activiteiten. Onderhouden betekent het uitvoeren van werkzaamheden aan de kapitaalgoederen zelf, zoals schilderwerk, reparaties en vervangingen. Beheer kijkt naar de toekomst. Wat zijn de toekomstige functies van stad en buitenruimte? Wat betekent dat voor de huidige kapitaalgoederen? Wanneer komen de vervangingspieken, omdat de infrastructuur is verouderd? De levensduur van onze kapitaalgoederen is vaak erg lang. Voor beheer en onderhoud ervan kijken we minimaal 10 jaar vooruit. In de meerjaren opgave programmering (MJOP) staat dan ook wat we de komende 10 jaar verwachten. Zo kunnen we slimme combinaties maken en gebiedsgericht aan de slag. Daarbij sluiten we uiteraard aan bij grote opgaven zoals de woningbouw, klimaatadaptatie, energietransitie en mobiliteitsverandering. Dat doen we zo flexibel, innovatief, aanpasbaar en multifunctioneel mogelijk.

2.2 De kapitaalgoederen en de Omgevingsvisie De Omgevingsvisie1 schetst de opgaven als woningbouw, energietransitie en veranderende mobiliteit. Deze rusten op een robuust fundament, namelijk het fysieke kapitaal van Zwolle. De kapitaalgoederen in de buitenruimte zijn onderdeel van dat fysieke kapitaal. Ze zorgen voor een goede en gezonde leefomgeving. Ze dragen bij aan gezondheid en welzijn van mens, plant en dier. Een leefomgeving die uitnodigt om te gebruiken, bewegen, spelen en een praatje te maken. En dat in een gezonde omgeving zonder te veel lucht-, licht- en geluidsverontreiniging. Het goed beheren en onderhouden boven én onder de grond is voorwaardelijk voor een gezonde leefomgeving. De omgevingsvisie beschrijft dat de verstedelijking druk zet op de leefbaarheid, toegankelijkheid, veiligheid en bereikbaarheid van de buitenruimte. En dat dit een scherp oog en doortastend handelen vraagt op de kwaliteiten die Zwolle al eeuwenlang heeft.

Vermaken en vermarkten lopen een beetje in elkaar over. Vermaken gaat om kleine evenementen en terrassen. Vermarkten gaat om de bereikbaarheid van horeca, winkels en voorzieningen. Het hebben en ervaren van buitengeluk willen we vandaag, morgen en overmorgen. Onze omgeving

Klimaatadaptatie ondergrond

Verblijven betekent dat er ruimte is om er te zijn, sporten, bewegen. En om elkaar te ontmoeten, op een bankje te zitten in een park of op een plein. Verplaatsen wil zeggen van a naar b gaan, met alles dat daarbij hoort. Het gaat dan om bereikbaarheid, mobihubs, looproutes, fietsruimte, sporten, ov-haltes, stations en parkeren.

fysiek kapitaal

van buitenruimte naar #buitengeluk voor mens, plant en dier in een meer verstedelijkte omgeving

gezondheid

2.3 Buitengeluk

De omgevingsvisie spreekt over buitengeluk. Buitengeluk gaat veelal over het verblijven in de buitenruimte. Naast verblijven zijn verplaatsen, vermaken en vermarkten ook belangrijk.

verandert de komende jaren sterk. Dat komt door klimaatverandering en verstedelijking. Die veranderingen zijn bovengronds én ondergronds. Daar houden we rekening mee bij het beheer van onze kapitaalgoederen. Want we willen de buitenruimte nu, morgen en straks in de toekomst op verschillende manieren blijven gebruiken.

mobiliteit

energietransitie

circulariteit

Figuur 2.1 V an buitenruimte naar buitengeluk in een verstedelijkte omgeving.

1 De Omgevingsvisie, ‘Ons Zwolle van morgen 2030’, is op 13 september 2021 door de raad vastgesteld. De financiële consequenties voor beheer en onderhoud zijn echter nog niet vertaald en toegekend.

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

Fysiek kapitaal

Klimaat-

Gezondheid

Mobiliteit

Circulariteit

adaptatie • Landschap • Cultuur behouden cultuurhistorische gebouwen • Natuur biodiversiteit,

• Trillingen

• Bereikbaarheid

• Voorkomen • Externe veiligheid • Gastvrij waterover- • Luchtkwaliteit

• Fietsen

last

• Veilig

• Geur

• Tegengaan • Bodemverontreiverdroging

Energie-

Ondergrond

Buitenruimte

• Voldoende

• Veilig, comfortabel

ruimte

• Beleving voor mens,

Dat de nota een dynamisch document is, bewijzen de ontwikkelingen wel. Nog te weinig zijn we ons bewust dat natuurinclusief ontwerpen en daarmee de biodiversiteit borgen één van de natuurlijke fundamenten is voor de leefbaarheid van de mens. Het is schrikbarend dat de biodiversiteit zó hard achteruit is gegaan (85% verlies in Nederland). Het is niet voor niets dat Men in het geschetste plaatje de vloedgolf om de biodiversiteit te herstellen als allergrootsteuitdaging ziet.

transitie

• Tegengaan • Geluid hittestres

tperspectief

niging

(0 slachtoffers)

• < 2050 geen afval • Circulaire gebiedsontwikkeling • Zwolse standaard (ook

• < 2040 neutraal

voor de netwerklaag • Biodiversiteit

plant en dier • Voldoende buitenruimte: %groen, bewegen • Afvalinzameling geborgd

natuurinclusief

• Ondergrond

voor beheer

• Voldoet aan kwaliteit

bouwen

• % Beweegruimte

buitenruimte)

gebiedsprofielen

Biodiversiteit

Figuur 2.2 De 8 kwaliteiten (bron Omgevingsvisie)

Mean Species Abundance (% van referentie) 100

Bron: www.bergensia.com. By Mackaycartoons.net

In de omgevingsvisie staan de kwaliteiten genoemd die onze stad al eeuwenlang heeft. Deze 8 kwaliteiten zijn bepalend voor de buitenruimte en voor de leefbaarheid van de stad. Die kwaliteiten zijn belangrijk bij het doorvoeren van veranderingen in de buitenruimte. Het zijn harde voorwaarden die we meenemen in alle ontwerpen. Want zo krijgen we grip op veranderingen. En door die 8 kwaliteiten te borgen, neemt de kans op een leefbare stad aanzienlijk toe. Dat is waar de omgevingsvisie voor staat: leefbaarheid nu, straks en in de toekomst!

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

2.4 Nota kapitaalgoederen nu en in de toekomst

De ontwikkeling naar ‘ons Zwolle van morgen’ volgt geen gelijk ritme met de technische levensduur van de kapitaalgoederen. We moeten accepteren dat we kapitaalgoederen eerder afschrijven of dat we ze langer in stand houden. Dit vraagt afstemming en flexibiliteit. Deze nota beschrijft de waarde van ons bezit. En het beschrijft wat nodig is om de waarde van ‘ons Zwolle van morgen’ te borgen.

De huidige stand van zaken is niet statisch. Door de ontwikkelingen is het nodig jaarlijks de balans op te maken via de beheerplannen. Zo kunnen we leren van de ervaringen en veranderingen doorvoeren. De nota actualiseren we daarom elke 4 jaar. Voorbeeld hiervan is de nog onderbelichte opgave van biodiversiteit. Wat dit betekent werken we uit en komt in de volgende nota nadrukkelijker in beeld. Daar dient de nota voor. Inzicht geven in de actuele ontwikkelingen, die van invloed zijn op beheer en onderhoud. Uiteraard in relatie met de ontwikkelingen van de stad. De ontwikkeling en bloei van de stad eindigt niet bij het opleveren van een project. Dat begint bij beheer en onderhoud!

Wereld (exclusief Antarctica)

Europa (OESO)

Nederland

20 0 1700 1750 1800 1850 1900 1950 2000 2050

Bron: Compendium voor de Leefomgeving

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

De nota kapitaalgoederen staat niet op zich. Het is wezenlijk onderdeel van een samenhangend geheel, opgesteld vanuit assetmanagement. De basisgedachte is dat alles wat we doen, voortkomt uit Beleid en Strategie van de gemeente. Voor ons nu vastgelegd in de Omgevingsvisie, ‘Ons Zwolle van morgen, 2030’. Alle opgaven ontstaan vanuit dit beleid en strategie, niet alleen onderhoud en vervanging, maar ook de klimaat- , energie, mobiliteits- en woningbouwopgave. Sommige opgaven zijn rand voorwaardelijk, zoals circulariteit en het borgen van

tperspectief

een gezonde leefomgeving. Het goed in beeld hebben van de prioriteiten voor onderhoud en instandhouding is cruciaal voor de integrale afstemming met andere opgaven. Dit leidt tot transparant inzicht in de onderhouds- en vervangingsbehoefte. Het samenhangend geheel, in lijn met elkaar, levert transparant inzicht in de financiële onderbouwing om het functioneren van de buitenruimte voor ‘Ons Zwolle van morgen 2030’ te borgen. Dat is het Zwolse assetmanagement.

Bestuurlijke besluitvorming

Collegeprogramma Ruimte voor leefbare stad de 8 Kwaliteiten (8K): • Fysiek kapitaal • Klimaatadaptatie • Gezondheid

Omgevingsvisie: Ons Zwolle van morgen 2030

Begroting

• Mobiliteit

Par. kapitaalgoederen BBV

• Circulariteit • Engergietransitie • Ondergrond

Kaders voor de fysieke leefomgeving

• Buitenruimte Programmeren en prioriteren

Beleid en strategie

Opgaven • Klimaat

alu

b ij

er s tu en e n re n

Data en informatie

en er m m er en ra o g ior it r P pr en

• Energie • Mobiliteit • Instandhouding

• Circulair

n re i to e r e n n M o a ly s an en

Bouwen en onderhouden

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

Meer Jaren Opgave Programmering (MJOP)

Voorbereiding uitvoering: Onderhoud en vervanging Projecten intern en extern

Voorwaardelijk: Mens en organisatie op orde

• Gezonde leefomgeving

Pl an or nen be r e en ide n

Data en informatie: • op orde • ontsloten

• Woningbouw

Kaders:

Mens en organisatie

Nota kapitaalgoederen

Uitvoeren en overdracht naar beheer: Onderhoud en vervanging Project intern en extern

Wij zorgen ervoor dat de buitenruimte blijft funtioneren: nu, in transitie en straks

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

3 De kapitaalgoederen in de buitenruimte De Zwolse buitenruimte telt vele kapitaalgoederen boven en onder de grond. Het varieert van wegen tot speeltoestellen, van bomen tot gemalen, van verlichting tot riolering. We beheren en onderhouden de kapitaalgoederen om de leefbaarheid in de stad voor mens, plant en dier te borgen.

Ter illustratie staan in tabel 3.2 de kapitaalgoederen weergegeven.

Kapitaalgoed

Om de structurele financiële onderhouds- en vervangingsbehoefte te bepalen moeten we veel weten. We moeten weten wat we beheren en aan welke wet- en regelgeving we moeten voldoen. Hoe oud de kapitaalgoederen zijn en wanneer we ze moeten onderhouden en vervangen. Welke kwaliteit we wensen en welke kwaliteit ze nu hebben. En wat de behoeften zijn van inwoners.

Wegen

Riolering

3.1 Hoeveel buitenruimte hebben we?

Kapitaalgoed

Vervangingswaarde

Aandeel

wegen

€ 385.000.000

23,9%

riolering

€ 500.000.000

31,3%

water

€ 175.000.000

10,9%

civiele kunstwerken

€ 400.000.000

24,9%

speelvoorziening

€ 7.500.000

0,5%

groen

€ 85.000.000

5,3%

straatmeubilair

€ 56.500.000

3,5%

Totaal

€ 1.609.000.000

100%

Tabel 3.1 Totale vervangingswaarde

Water

2.841.000

Elementenverharding

4.132.000

Betonverharding

305.000

Half- en onverhard

465.000

Vrijverval riool

795

Persleidingen

148

Gemalen

st.

582

st.

Huisaansluitingen

64.471

st.

Kolken en inspectieputten

78.044

st.

Beschoeiing

Kades, keerwanden en damwanden

Fonteinen

st.

5.450

Aanlegplaatsen

2 – 3% van het geïnvesteerd vermogen is nodig voor het in stand houden van kapitaalgoederen bij gelijkblijvende functionaliteit Onderhoud + 1 op 1 vervangen. Bron: Onderhoudskompas 2017/2018, Nederlandse Vereniging van Doelmatig Onderhoud

Eenheid

Asfaltverharding

Drukrioolunits

Hoeveel objecten hebben we eigenlijk in beheer? Die vraag is belangrijk om te kunnen bepalen hoeveel geld er nodig is voor onderhoud en vervanging. We hebben in totaal veertien verschillende typen kapitaalgoederen in de buitenruimte. We hebben ze in vijf clusters (blauw, grijs, groen, paars en parkeren2) onderverdeeld. De totale vervangingswaarde bedraagt ongeveer €1,6 miljard (zie tabel 3.1).

Areaal

Civiele

Vaste kunstwerken

491

st.

kunstwerken

Beweegbare kunstwerken

st.

Tunnels en viaducten

st.

Speeltoestellen

1.856

st.

Valondergronden

51.309

Perk en plantsoen

654.000

Bosplantsoen

638.000

Spelen Groen

Gras en grasvelden

7.058.000

Bomen

74.165

st.

Straat-

Verlichting (OVL)

28.000

st.

meubilair

Verkeersregelinstallaties (VRI)

st.

23.000

st.

Verkeers- en straatnaamborden Tabel 3.2: Overzicht kapitaalgoederen

2 Niet alle onderdelen van paars en parkeren zitten hierin. Zie hoofdstuk 1.3

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

3.2 Wat is de leeftijd van de buitenruimte?

Onze kapitaalgoederen gaan niet oneindig lang mee. Het regelmatig onderhouden borgt de levensduur. Bij einde levensduur vernieuwen we het. De ouder wordende

tperspectief

kapitaalgoederen leiden tot intensief onderhoud en toenemende vervangingen. In figuur 3.1 is te zien in welke periode de wijken zijn aangelegd. Het geeft een indicatie van het ouder worden van de stad.

Legenda Buurt op leeftijd jva

De buitenruimte kan oud of versleten zijn. Maar ook andere wensen, wet- en regelgeving en onze veranderende smaak leiden tot ingrepen. De inrichting van 40-50 jaar geleden is vaak gedateerd en herinrichting is gewenst. Dit betekent nog niet dat de buitenruimte al aan vervanging toe is en volledig afgeschreven is. De aanlegjaren geven inzicht in de te verwachten vervangingsgolf. Zo zien we die ver van tevoren aankomen. De leeftijd levert een theoretische voorspelling voor het vervangen van de kapitaalgoederen. Het uitvoeren van beheer en onderhoud is erop gericht de levensduur te halen. Deze is sterk afhankelijk van de kwaliteit van aanleg en de gebruikte materialen. Intensiever gebruik leidt tot snellere slijtage. Daarom voeren we toestandsafhankelijk onderhoud uit. De toestand bepalen we door te inspecteren. De inspectiegegevens bepalen wanneer welk onderhoud nodig is.

<1950 1960 t/m 1969 1970 t/m 1979 1980 t/m 1989 1990 t/m 1999 2000 t/m 2009 2010 t/m 2019 >2020

Veel inspecties voeren we uit volgens landelijk vastgestelde systematiek, bijvoorbeeld door CROW. Voor de weginspecties bijvoorbeeld heeft CROW schadecatalogi opgesteld. Bij de inspectie rijden de inspecteurs het gehele wegennet af en beoordelen de toestand van de weg op bv oneffenheden (gaten en kuilen), scheuren en spoorvorming. Vanuit de auto en door te meten. Zo beoordelen we objectief de kwaliteit van de weg. En kunnen we bepalen wanneer welke maatregel nodig is. Meerdere kapitaalgoederen hebben dergelijke landelijke standaard. Ze staan vermeld in de beheerplannen. Bron: CROW Ede (www.crow.nl)

Figuur 3.1 leeftijd buurten

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

2017

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

2022 Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

3.3 Welke kwaliteit streven we na in de buitenruimte?

Onze ambitie staat in de Omgevingsvisie, dat we het Zwolse centrumgebied en alle winkelcentra op hoog niveau onderhouden. De rest van de stad onderhouden we op basisniveau. Ons Zwolle van morgen 2030 Omgevingsvisie De visies ‘Buitenruimte 2015’ en ‘Zwolle, toegankelijke stad voor iedereen, 2015’ zijn vervallen met het in werking treden van de Omgevingsvisie (2021). In ‘Ons Zwolle van morgen 2030’ zijn tien verschillende gebiedsprofielen beschreven. Een gebiedsprofiel geeft onder andere aan welke ruimtelijke kwaliteit we nastreven. Deze beleving ervan toetsen we, onder andere door schouwen en tweejaarlijks door de ‘Buurt voor buurt’ onderzoeken. Beheer en onderhoud is erop gericht om invulling te geven aan de kwaliteitsambities. Van de tien gebiedsprofielengeldt dat we een hoge kwaliteit nastreven voor ‘Het Zwolse centrumgebied’ (het historisch centrum inclusief schil) en de winkelcentra van de ‘levendige gebieden’ (winkelcentra, ontmoetingsplekken en evenementenlocaties). Dit beslaat een groter gebied (15%) op een hoger niveau dan het vorige beleid (5%). Beheer en onderhoud sluit hier op aan. Daarbij sturen wij op technische kwaliteit en beeldkwaliteit.

Technische kwaliteit De technische kwaliteit komt voort uit wettelijke kaders en landelijke richtlijnen en normen. Voldoen aan deze kaders en normen borgt de technische veiligheid en voorkomt dat we kapitaal vernietigen. De periodes tussen de onderhoudsmomenten zijn meestal groot, bijvoorbeeld 1 keer per 10 à 15 jaar. Voldoen aan de technische kwaliteit hoort bij onderhoud op basisniveau.

tperspectief

Beeldkwaliteit De beeldkwaliteit gaat over het straatbeeld. Is het besmeurd met graffiti? Groeit er onkruid tussen de nieuwe heesterbeplanting? Moet het gras gemaaid worden? Ligt er zwerfvuil op straat? Onderhoud beïnvloedt de beeldkwaliteit. Het onderhoud vindt meerdere keren per jaar plaats. Het effect is direct zichtbaar. Hoe vaker we de straat vegen, hoe schoner deze is. De beeldkwaliteit is eenduidig beschreven in de landelijk gebruikte kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2018 van CROW. Hierin staan 5 kwaliteitsniveaus (tabel 3.3). We streven een hoog niveau na voor het Zwolse centrumgebied en de winkelcentra en het basisniveau voor de rest van de stad. Dat betekent: • Technisch: Technische kwaliteit B voor de hele stad. • Beeld: Beeldkwaliteit A voor het Zwolse centrumgebied en alle Winkelcentra; Beeldkwaliteit B voor de rest van de stad. Niveau

Bekend en herkenbaar voorbeeld; als we onze kozijnen niet iedere 5 jaar schilderen gaat het rotten en zijn de herstelmaatregelen veel duurder. Dit mechanisme werkt ook zo bij veel kapitaalgoederen, het uitvoeren van periodiek onderhoud voorkomt duurdere herstelmaatregelen, dat we de beoogde levensduur halen en dat we geen kapitaal vernietigen.

Het is belangrijk om zwerfvuil snel te verwijderen. Het is een bekend mechanisme dat vuil vuil aantrekt. Met andere woorden, als er toch al rommel op straat ligt is de drempel voor veel mensen een stuk lager om zelf ook rommel te laten slingeren. Maar ook trekt het ongedierte (zoals ratten) aan.

Technische kwaliteit

Beeldkwaliteit

A+

Zeer hoog

(Zo goed als) nieuw; perfect onderhouden

Prachtig; nagenoeg ongeschonden; zeer schoon

Hoog

Technisch goed in orde; goed onderhouden

Mooi en comfortabel; erg schoon

Basis

Heel en veilig; functioneel; regelmatig onderhouden; voldoen aan

Sober; functioneel; schoon

normen en richtlijnen C

Laag

Discomfort; enige hinder; veiligheid kan in het geding komen;

Schraal; onrustig beeld; vies

matig onderhoud; normen en richtlijnen zijn overschreden. Achterstallig onderhoud. D

Zeer laag

Kapitaalvernietiging; functieverlies; aansprakelijkheidsstelling;

Verloedering; uitlokking van vernieling; sociale

slecht onderhoud, normen en richtlijnen zijn ver overschreden.

onveiligheid; erg vies

Achterstallig onderhoud. Tabel 3.3: Kwaliteitsniveaus

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

3.4 Hoe liggen de kapitaalgoederen er bij?

De inspecties en schouwen leveren inzicht in de kwaliteit van de kapitaalgoederen. Zo kunnen we meten of we voldoen aan onze ambitie. In de beheerplannen (bijlage 1) staan de resultaten per kapitaalgoed weergegeven. De hoofdlijnen staan in tabel 3.4. De technische kwaliteit van de meeste kapitaalgoederen is voldoende. Maar er zijn ook achterstanden. Achterstand betekent dat we niet voldoen aan de ambitie en/of wet- en regelgeving. Door kleine reparatiemaatregelen uit te voeren borgen we de veiligheid. We proberen kapitaalvernietiging te voorkomen. Een achterstand leidt wel tot teruglopende beeldkwaliteit, toenemende klachten en kans op letsel. Bijvoorbeeld door scheefliggende stoeptegels. ROVA toetst maandelijks de beeldkwaliteit. Die voldoet nog niet geheel aan een hoog (A) niveau voor het Zwolse Centrumgebied en basis (B) voor de rest van de stad.

Kapitaalgoed Wegen

Kwaliteit

Asfaltverharding Elementenverharding Betonverharding Half- en onverhard

Riolering

Voldoet aan minimaal B Voldoet niet Voldoet aan minimaal B Voldoet niet

Achterstanden Geen Ja Geen Ja

Vrijverval riool Persleidingen Gemalen

Voldoen alle

Drukrioolunits

aan minimaal B

Geen

Huisaansluitingen Kolken en inspectieputten Water

Beschoeiing Kades, keerwanden en damwanden Fonteinen Aanlegplaatsen

Voldoen alle aan minimaal B (technisch

Geen

voldoende)

Civiele

Vaste kunstwerken

Voldoen aan niveau B

kunst-

Beweegbare kunstwerken

(technisch voldoende)

Geen

werken

Tunnels en viaducten

Spelen

Speeltoestellen

Voldoende en voldoet

Geen

Valondergronden

wettelijk

Groen

Perk en plantsoen Bosplantsoen

Voldoende

Geen

Voldoende

Geen

Gras en grasvelden Bomen Straat-

Verlichting (OVL)

Voldoet

Geen

meubilair

Verkeersregelinstallaties (VRI)

Voldoet

Geen

Verkeers- en straatnaamborden

Voldoet

Geen

Tabel 3.4 Huidige kwaliteit van de kapitaalgoederen

Figuur 3.2 In oranje de gebieden met een hoge kwaliteit aangegeven [bron: Omgevingsvisie; Ons Zwolle van morgen 2030]

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

3.5 Hoe tevredenheid zijn inwoners over de buitenruimte? We kijken ook naar de behoeften van inwoners. Daarvoor kijken we naar de resultaten van het ‘Buurt voor buurt onderzoek 2020’. Die geven een beeld in hoeverre inwoners tevreden zijn over de leefbaarheid en hun woonomgeving.

tperspectief

De resultaten uit het ‘Buurt-voor-buurt onderzoek 2020’ staan hieronder. Het volledige onderzoek is te vinden op Buurt-voor-Buurt Onderzoek 2020 | Gemeente Zwolle. Zwollenaren beoordelen de leefbaarheid en hun woonomgeving met een 7,6. Dit rapportcijfer is afgelopen jaren redelijk constant gebleven.

Beoordeling leefbaarheid 10

rapportcijfer

9 8

7.1

7.2

7.3

7.4 7.4

7.5

7.6

1997

1998

2001

2003

2005

2007

2009

2011 2012

2014

2016

2018

2020

7.6

6 5

Beide rapportcijfers geven een goede indicatie voor de beleving van de buitenruimte. Dit zijn resultaten voor heel Zwolle. Op wijkniveau zijn er wel degelijk verschillen. Er zijn wijken waar de tevredenheid terugloopt en er klachten zijn over het onderhoud van de stoepen en groen. Ook vindt men dat er te weinig ruimte is voor recreatie, bewegen en ontmoeting en voelt men zich soms onveilig. In samenspraak met de wijkteams proberen we dit ter verbeteren. Zie hiervoor bijlage 2. In het ‘Buurt-voor-buurt-onderzoek’ beoordelen inwoners ook de fysieke voorzieningen. Dit zijn onder andere de kapitaalgoederen. Ook hiervoor geldt dat de beoordeling ten opzichte van 4 jaar geleden gelijk is gebleven (zie figuur 3.5). Ook hier zijn op wijkniveau verschillen. Kamperpoort, Buitengebied Noord en de Indische buurt scoren het laagst.

10 0-10 negatief-positief

tperspectief

8 6

6,2

6,3

2012

2014

2016

2018

2020

4 2 0

Figuur 3.5 beoordeling fysieke voorzieningen

3.6 Kortom

De meeste kapitaalgoederen liggen er goed bij. Onze inwoners zijn redelijk tevreden over het onderhoud van de buitenruimte. De kwaliteiten zijn goed in beeld. We voldoen aan basisniveau, zowel technisch als qua beeldkwaliteit. Er zijn wel achterstanden bij de wegen. De beeldkwaliteit voldoet nog niet aan de Omgevingsvisie.

Figuur 3.3 Rapportcijfer leefbaarheid buurt

Beoordeling woonomgeving 10

rapportcijfer

9 8 7

7.2

7.3

7.4 7.4

7.5

7.6

1997

1998

2001

2003

2005

2007

2009

2011 2012

2014

2016

2018

2020

6 5

Figuur 3.4 Rapportcijfer woonomgeving

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

4 De onderhouds- en vervangingsbehoefte 4.1 Hoeveel geld is er beschikbaar?

Er is in 2022 ongeveer € 30 miljoen beschikbaar voor onderhoud en € 4 miljoen voor vervangingen. Dit staat in tabel 4.1 en grafiek 4.1 weergegeven. De details staan in bijlage 3.

Begroting 2022 (beschikbare middelen) onderhoud

vervanging

wegen

€ 7.955.660

€ 1.300.000

riolering

€ 7.478.372

€ 800.000

water

€ 539.319

€ 80.000

civiele kunstwerken

€ 2.027.695

€ 578.480

speelvoorzieningen

€ 679.129

€ 545.000

straatmeubilair

€ 2.878.858

€ 450.000

groen

€ 8.839.164

€ 490.000

totaal

€ 30.398.197

€ 4.243.480

Tabel 4.1 beschikbare middelen begroting 2022 (zie bijlage 3 voor verdere uitsplitsing) 3

Onderhoud Onderhoud

Vervanging Vervanging 12%

29%

De beschikbare onderhoudsbudgetten staan in de begroting 2022. Jaarlijks investeren we ongeveer 32

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

€4,2 miljoen voor het vervangen van kapitaalgoederen. Dit komt neer op een kapitaallast van €243.028. De benodigde budgetten hebben we berekend op basis van onze eigen inzichten en die van externe adviesbureaus. De opgaven van de komende jaren betekenen dat we slim moeten programmeren. Hiervoor gebruiken we het meerjaren opgave programma (MJOP).

31%

11%

13%

We onderhouden onze kapitaalgoederen om ze zo lang mogelijk mee te laten gaan. Het kan gaan om klein-, dagelijks of groot onderhoud. Als we het einde van de levensduur bereiken, is het kapitaalgoed meestal ook afgeschreven. Dan zorgen we voor vervanging. Dit voeren we op als vervangingsinvestering (in lijn met de BBV). We onderhouden onze kapitaalgoederen om ze zo lang mogelijk mee te laten gaan. Het kan gaan om klein-, dagelijks of groot onderhoud. Als we het einde van de levensduur bereiken, is het kapitaalgoed meestal ook afgeschreven. Dan zorgen we voor vervanging. Dit voeren we op als vervangingsinvestering (in lijn met de BBV).

26%

9% 2%

wegen riolering water

25% 7%

19% 14%

civiele kunstwerken speelvoorzieningen

straatmeubilair groen

wegen riolering begroting 2022 procentuele verdeling onderhoud Figuur 4.1 uitsplitsing resp. vervangingen water civiele kunstwerken

wegen wegen riolering water water

civiele kunstwerken riolering straatmeubilair speelvoorzieningen groen civiele kunstwerken

speelvoorzieningen groen

straatmeubilair

3 De bedragen zijn excl. de vervanging van de openbare verlichting aangezien dat nu via een separate aanvraag in uitvoering is. Dit is in de raad besloten in 2019 om versneld de conventionele verlichting te vervangen door LED. Conform die raadbeslissing maken we in 2023 maken we de balans op en brengen we in beeld wat we de volgende komende periode moeten vervangen en vragen daar budgetten voor aan.

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

4.2 Hoeveel geld is er nodig?

Het benodigde budget is gebaseerd op het huidig aantal kapitaalgoederen en het beleid uit 2015. In paragraaf 4.3.2 hebben we berekend hoeveel we extra nodig hebben om aan de Omgevingsvisie te voldoen. De berekende budgetten zijn langjarige gemiddelden. Onderhoudscycli gaan ervan uit dat er geen achterstand is. De achterstand is daarom apart inzichtelijk gemaakt. Naast inzicht in hoeveel geld we nodig hebben, dwingen we onszelf om steeds verder vooruit te kijken. De ouder wordende stad leidt tot toenemende kosten. We moeten dit zien aankomen om erop te kunnen anticiperen. Maar ook vanuit de zorg om de leefbaarheid van de stad te borgen voor ons Zwolle van morgen. Door iedere 4 jaar deze nota te actualiseren, houden we hier beeld op en actualiseren we de budgetten.

tperspectief

Er is structureel jaarlijks ongeveer €32,8 miljoen nodig voor het uitvoeren van klein, groot en dagelijks onderhoud. En langjaarlijks gemiddeld ongeveer €6,6 miljoen voor vervangingen. Per jaar verschillen de bedragen voor vervangingen. In 2023 is bijvoorbeeld voor wegen €2,6 miljoen extra nodig en voor de kunstwerken €2,3 miljoen (€4,9 miljoen extra). Doordat we het projectmatig aanvragen, ondervangen we deze verschillen. Er is eenmalig ongeveer €1,4 miljoen nodig om achterstand in te halen. (Zie tabel 4.2 en figuur 4.2).

onderhoud/jaar

7% 9%

29%

28%

10%

22% 2%

wegen wegen riolering civiele kunstwerken water

23% 4%

riolering civiele kunstwerken speelvoorzieningen

speelvoorzieningen

water straatmeubilair groen

straatmeubilair

groen vervanging/jaar

Achterstand (1-malig)

37%

De benodigde bedragen zijn nog niet onderbouwd in de beheerplannen (bijlage 1) en prijspeil 2022 en in lijn met de ambitie van de Omgevingsvisie (zie paragraaf 4.3.2.)

Benodigde budgetten

Vervanging Vervanging

Onderhoud Onderhoud

wegen

riolering

13%

wegen civiele kunstwerken riolering civiele kunstwerken speelvoorzieningen speelvoorzieningen water

water

straatmeubilair

groen straatmeubilair

groen

Figuur 4.2 uitsplitsing benodigde budgetten procentuele verdeling onderhoud resp. vervangingen

(langjaarlijks gemiddelde) wegen

€ 9.236.329

€ 2.410.400

riolering

€ 7.475.184

€ 838.400

water

€ 542.284

€ 272.480

civiele kunstwerken

€ 2.108.732

€ 1.467.200

speelvoorzieningen

€ 743.883

€ 489.416

straatmeubilair

€ 3.165.733

€ 586.880

groen

€ 9.483.225

€ 490.000

totaal

€ 32.755.370

€ 6.554.776

€ 1.414.800

4.3 Wat is de invloed van de transities en opgaven?

€ 1.414.800

De budgetten gaan uit van het in standhouden van de huidige situatie. Echter, de omgeving waarin we werken is bijzonder dynamisch. De opgaven en transities hebben invloed op de budgetten. We hebben de invloed ervan op de kosten berekend. Dit hoofdstuk werkt dat nader uit en de onderbouwing staat in bijlage 4.

De jaarlijkse beheerplannen en deze 4 jaarlijkse nota leveren grip op de actuele ontwikkelingen. We geven op dát moment inzicht in de consequenties en leggen bestuurlijke keuzes voor. Inzicht over de invloed van de opgave op het beheer en onderhoud. Dit kan leiden tot een nieuwe opgave. De Omgevingsvisie helpt ons om integraal afwegingen te maken. Zo borgen we na alle transities de leefbaarheid voor mens, plant en dier.

Tabel 4.2 Benodigde budgetten4

4 De bedragen zijn excl. de vervanging van de openbare verlichting aangezien dat nu via een separate aanvraag in uitvoering is. Dit is in de raad besloten in 2019 om versneld de conventionele verlichting te vervangen door LED. Conform die raadbeslissing maken we in 2023 de balans op en brengen we in beeld wat we de volgende komende periode moeten vervangen en vragen daar budgetten voor aan.

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

4.3.1

De transitieopgaven

We hebben te maken met meerdere opgaven, zoals de woningbouw-, energietransitie, mobiliteits- en klimaatopgave. We stemmen dit zo goed mogelijk af via de meerjaren opgave programmering (MJOP). De afzonderlijke opgaven leveren een kwaliteitsverbetering op, maar kunnen ook achteruitgang betekenen. Het is belangrijk de concrete planningen van deze opgaven in beeld te hebben, zodat we erop kunnen anticiperen. Hieronder schetsen we de opgaven, inclusief de financiële consequenties. Deze kosten zijn niet meegenomen in de berekening van de benodigde budgetten in hoofdstuk 4.2. Hoe we hier mee omgaan, beschrijven we in hoofdstuk 5.

Energietransitie Het klimaatakkoord betekent dat we in 2050 geen fossiele brandstoffen meer gebruiken. We gaan elektrisch verwarmen of via een warmtenet. Onderzoek wijst uit dat delen van de stad geschikt zijn voor de aanleg van een warmtenet. Ook is verzwaring van het elektriciteitsnet nodig. Door het versterken van bestaande ondergrondse netwerken en het aanleggen van nieuwe, komen wegen, voetpaden, fietspaden en pleinen open te liggen. De energietransitie heeft ook effect op de bovengrondse infrastructuur. Zo zal bijvoorbeeld het aantal elektriciteitshuisjes en transformatoren fors toenemen.

Verstedelijking Zwolle staat voor een verdere verstedelijking met 10.000 extra woningen in 2030. Een groot deel van deze groei vindt plaats door verdichting. Niet alleen het te verdichten gebied staat daarmee onder druk, maar ook het omliggende gebied. Verdichting leidt tot aanpassingen aan de groene, infra- en watersystemen. Het kan betekenen dat we bijvoorbeeld een rioolsysteem moeten verzwaren. De groei leidt tot intensiever gebruik van de buitenruimte. Dit kan hogere onderhoudsbudgetten betekenen.

tperspectief

Deze voorzieningen inpassen in de buitenruimte is een hele uitdaging. Ondergronds stemmen we de planning via het MJOP-proces af met de andere opgaven. Bovengronds stellen we eisen op om ze goed mogelijk in te passen in de buitenruimte.

Zo leidt vervanging van asfalt in woonstraten tot een klimaat adaptieve woonstraat. Met minder verharding, meer groen en waterbuffering. Dat doen we met inbreng van de inwoners van de straat.

De onderhoudslasten bij de verhardingen kunnen tijdelijk afnemen als we het slim doen. Stel dat 50% van de stad een warmtenet krijgt. En dat deze in 50% van de gevallen onder de elementenverharding komt te liggen én uiteraard alles weer netjes herstraat wordt, dan zou je bijvoorbeeld voor een periode van 10 jaar 25% minder budget nodig kunnen hebben; dat is ongeveer €600.000 per jaar. Nota bene; momenteel is er géén budget voor groot onderhoud elementen beschikbaar.

De ervaring tot heden is dat klimaatadaptatie bij asfalt-vervanging leidt tot meerkosten van ongeveer 35% ten opzichte van de 1 op 1 vervanging. Op de berekende vervangingskosten van €2,3 miljoen betekent dit meerkosten van ruim €800.000.

Klimaatadaptatie Zwolle ligt in een rivierdelta en is daarmee kwetsbaar voor wateroverlast. Daarnaast hebben we te maken met hittestress en perioden van droogte. We willen onze stad klimaatbestendig maken. Dat betekent dat dat we onze kapitaalgoederen moeten aanpassen. En dat we inzetten op gedragsverandering, om de stad veilig en leefbaar te houden bij extreme neerslag, droogte én hitte.

De onderhoudslasten nemen naar verwachting toe als gevolg van de verstedelijking. Intensiever gebruik van de buitenruimte leidt tot intensiever onderhoud. Stel dat dit 10% van de stad betreft en 25% intensiever onderhoud nodig is, dan betekent dat €798.227 extra.

Voorbeeld Warmtenet. Backbone en distributie in de wijk

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

Het uitgangspunt is dat bij groot onderhoud aan tegels en klinkers (elementen verharding) we minimaal 20% verminderen en daar groen voor terugbrengen. Dit is nog niet in de praktijk beproefd, omdat er tot nu toe geen geld is voor groot onderhoud aan de elementen verharding. Het rekenvoorbeeld hieronder geeft richting van de gevolgen. Stel; een woonstraat van 250 m lengte met 1.500 m2 klinker rijbaan, 500 m2 klinker parkeervakken en 1.000 m2 tegel voetpaden. 20% is 600 m2 verharding. Volledig herstraten (3.000 m2) kost ongeveer € 55.000. Het herstraten van 2.400 m2 en het opleveren van 600 m2 ingeplante groenvakken kost ongeveer €75.000. Kortom, het meenemen van de 20% van grijs-naar-groen-transformatie kost 40% extra, zonder maatregelen voor waterbuffers.

Voorbeeld Bernisse asfaltwoonstraat met intensieve participatie omgebouwd tot klimaatbestendige woonstraat

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

Biodiversiteit Wij kijken vooral naar ons als mens, bovenaan de piramide staand. Maar leefbaarheid gaat om mens, plant én dier. Die samen zijn nodig om de leefbaarheid van de mens te borgen. Het herstel van de biodiversiteit is momenteel onderbelicht. Het nieuw op te stellen groenbeleidsplan gaat ook over het verbeteren van de biodiversiteit. De implementatie ervan bij al onze fysieke ingrepen vraagt urgentie. Circulariteit De circulaire economie heeft invloed op het onderhoud. Doel is in 2050 geen afval meer te hebben. De kapitaalgoederen hebben bij einde levensduur ‘restwaarde’. In een circulaire wereld willen we af van ‘take, make, waste’. We willen toe naar een eindeloze cyclus van de grondstoffen, zonder afval. Daarvoor is het belangrijk dat we bij aanleg de juiste materialen kiezen. De binnenstad verandert continu, omdat functies hier veel sneller veranderen dan in een gemiddelde woonwijk. In de binnenstad gaan de kapitaalgoederen 15 tot 20 jaar mee. In woonwijken wellicht 60 tot 80 jaar. Door in de binnenstad kwalitatief hoogwaardige materialen te gebruiken, kunnen we die later elders in de stad

Bron: www.frontiersin.org Generated by J. Gonzalez and L.J Lucero

Het borgen van de leefbaarheid van de mens betekent het borgen van de leefgebieden van mens, plant én dier te borgen. Het natuurlijke fundament is nodig voor het fysieke fundament! hergebruiken. Zo behouden we de waarde. Hoe we de huidige waarden taxeren en mee kunnen nemen in de plannen vraagt nadere uitwerking. Op dit moment is er nog geen zicht op eventuele meer- of minder kosten.

tperspectief

Mobiliteit De wijze waarop we ons verplaatsen door onze stad gaat veranderen. Ook dit heeft invloed op de kapitaalgoederen. Bij hoge kosten aan bijvoorbeeld een brug stellen we altijd de vraag of het nog voldoet aan het wensbeeld. Maar autoluw maken kan ook betekenen dat wij minder onderhoud hoeven te doen. Veranderingen vanuit mobiliteit leveren veelal een kwaliteitsverbetering van de buitenruimte op. Dit zijn investeringsprojecten. Deze bereiden we projectmatig voor. In de beheerparagraaf beschrijven we de invloed op de beheerkosten. Het kan bijvoorbeeld zijn dat voor een bepaalde periode geen onderhoud nodig is. De investeringen vinden vaak plaats in hetzelfde gebied (ringwegen, centrum). Soms is ook de afschrijving nog niet 100%. De ouder wordende verhardingen in de woonstraten verbeteren hierdoor niet. Dit bevestigt figuur 4.3, waarin een uitsnede van de gemeente staat met de onderhoudsachterstand op wegen en stoepen. De resultaten van de Buurt- voor Buurtonderzoeken bevestigen dit. Op basis van leeftijd zouden we verwachten dat 5% á 10% van de inwoners ontevreden is. Figuur 4.4 laat zien dat het percentage in de praktijk ruim het dubbele is.

Figuur 4.3 achterstanden elementenverhardingen

Tevredenheid stoepen - Zwolle (zeer) tevreden

(zeer) ontevreden

neutraal

59,3%

19,2%

21,5%

Zwolle Figuur 4.4 Tevredenheid stoepen uit Buurt voor Buurt 2020

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

4.3.2

Overige opgaven

Naast de transities hebben we ook te maken met overige opgaven, die financiële gevolgen kunnen hebben. Omgevingsvisie De omgevingsvisie beschrijft een groter gebied met een hoger ambitieniveau dan het oude beleid. Het Zwolse centrum gebied is groter dan alleen het oude stadshart. De huidige berekeningen gaan uit van het oude beleid. We onderhouden nu ongeveer 5% van de stad op een hoog kwaliteitsniveau. In de omgevingsvisie staat echter we dat 15% van de stad op een hoger niveau gaan onderhouden. Als we in plaats van 5%, 15% van de stad op een hoger ambitieniveau gaan onderhouden, betekent dit onderhoud van basis naar hoog wat een verhoging van 50% inhoudt. Doorrekening van het effect leidt tot een verhoging van €700.000 per jaar.

Participatie Als lokale overheid staan we dicht bij onze inwoners. Dit betekent dat we bij de uitvoering en werkzaamheden in de buitenruimte inwoners betrekken. Hiermee bedoelen we dat we inwoners betrekken bij een onderwerp, ontwerp of aanpassing in de buitenruimte. De vorm van inspraak staat niet altijd vast. Bewonersparticipatie betekent een langere doorlooptijd en extra werk door extra afstemmingsmomenten. Op basis van de herinrichting bij Bernisse en Aalanden zuid is berekend dat participatie 10% extra kosten met zich meebrengt. Als we ervan uitgaan dat dit voor alle vervangings-investeringen geldt, dan gaat het om een verhoging van ongeveer €800.000.

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

De ouder wordende stad De kapitaalgoederen verouderen. Dit leidt tot intensiever onderhoud of vervangingen. We beoordelen altijd integraal of vervanging nodig is of dat er andere mogelijkheden zijn. De ouder wordende stad heeft niet alleen maar nadelen. Van bomen is bekend dat de waarde toeneemt naarmate ze ouder worden. Een oude boom heeft intensiever onderhoud nodig. De waarde is vele malen groter dan een jonge boom! Niet alleen voor gezonde lucht en CO2, maar ook voor het tegengaan van hittestress. Voldoende schaduw door bladeren levert natuurlijke verkoeling van de stad.

De waarden van bomen Een oude beukenboom van 100 jaar heeft 600.000 bladeren, 1.200 m2 bladoppervlak en 15.000 m2 inwendig oppervlak. Deze boom verbruikt CO 18 kg/dag, levert 36.000 m3 lucht en slaat 400 liter H O op. De boom levert 18 kg O zuurstof per dag. Dat houdt in dat 10 mensen per dag daarvan kunnen ademen. De vervanging van deze 100 jarige beukenboom betekent 2.000 jonge bomen en €150.000,- aan investeringskosten. Bron: WUR Groendag 2019.

Een indicatie van de kosten voor vervangingen voor de komende 60 jaar staan in figuur 4.5. De kosten stijgen de komende jaren en de grote vervangingsopgave komt pas over 40 jaar. Hierin zijn géén bedragen opgenomen voor het vervangen van tegels en klinkers. Hoewel tegels verweren, wil dit nog niet wil zeggen dat ze technisch niet meer goed zijn. Het vervangen van tegels en klinkers na 60 jaar kost ongeveer €2 miljoen per jaar. Er is nader onderzoek nodig naar de mogelijkheden voor hoogwaardig hergebruik en/of op locatie opfrissen van de tegels. Het vervangen van de openbare verlichting zit niet in de getoonde grafiek. Het ombouwen naar LED gebeurt momenteel met geld dat hiervoor apart beschikbaar is gesteld. Dit evalueren we in 2023.

€160.000.000 €140.000.000 €120.000.000 €100.000.000 €80.000.000 €60.000.000 €40.000.000 €20.000.000 €-

2022-2030

2031-2040

2041-2050

2051-2060

2062-2070

Figuur 4.5 vervangingsopgave

De onderbouwing van deze indicatie in bijlage 6 laat zien dat er per jaar grote verschillen in de bedragen zijn.

₂

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

Voorbereidings-, administratie- en toezichthouderskosten Naast het uitvoeren van onderhoud hebben we ook te maken met vervangingen. De kosten voor de capaciteit bij vervangingen zijn in de regel 10-20% van de vervangingskosten. Dit is afhankelijk van het type object en de locatie. We noemen dit de zogenaamde VAT-kosten (Voorbereiding, Administratie en Toezicht). De VAT vragen we aan bij de vervangingsprojecten en zitten in de aangegeven bedragen. Ontwikkelingen per kapitaalgoed Voor veel kapitaalgoederen gelden landelijke richtlijnen en normen, waar wij de kapitaalgoederen aan toetsen. Veranderingen in deze normen kunnen leiden tot grotere investeringen of intensiever onderhoud. De beweegbare kunstwerken moeten bijvoorbeeld voldoen aan de nieuwe MachineRichtLijn (MRL). Dit stelt hogere eisen aan de bewegingsinstallatie om de bruggen veilig te kunnen openen. Dit vraagt grote investeringen vooral in de periode 2023-2025. Gevolgen van klimaatverandering De klimaatverandering kan leiden tot langdurige perioden van hogere temperaturen en droogte. Hierdoor drogen bomen en beplanting uit. En er ontstaan ziekten en plagen in het groen. Voorbeelden van droogteschade zijn populierensterfte, kastanje-bloedingsziekte, iepziekte en essentaksterfte. Voorbeelden van plagen zijn de eikenprocessierups en de Japanse duizendknoop. Het bestrijden hiervan is niet voorzien in de benodigde middelen.

We vragen dit meestal apart aan. Dat we de middelen effectief inzetten, bewijst het artikel over het bestrijden van de Japanse duizendknoop: Goed voorbeeld - Zwolle bestrijdt met succes de Japanse duizendknoop (gemeente.nu).

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

De Machinerichtlijn is een Europese wet die de lidstaten van de Europese Unie verplicht stelt deze te implementeren in nationale wetgeving. In Nederland is de Machinerichtlijn opgenomen in het Warenwetbesluit Machines. Al onze machines moeten dus voldoen aan deze richtlijn. Ook de machines die in onze beweegbare bruggen zitten voor het openen en sluiten.

Alleen al voor de Japanse Duizendknoop bestrijding is €200.000,- per jaar beschikbaar gesteld voor de bestrijding, wat geen uitroeiing betekent. Dat is een utopie.

tperspectief

Gas, water en elektra De kosten voor gas en elektra stijgen momenteel bijzonder hard. Het is niet te voorspellen hoe de kosten zich ontwikkelen. En ook niet wat de invloed daarvan is op het beheer en onderhoud. Wij volgen hierbij de instructie van concernfinancien. Eventuele extreme stijgingen melden we via de voor- en najaarsrondes. Verwachting is dat dit in 2022 30% verhoging kan betekenen. In de risicoparagraaf van de begroting is rekening gehouden met een extra stijging van €1,5 miljoen op basis van inzichten maart 2022. €900.000 hiervan heeft betrekking op de kapitaalgoederen uit deze nota. Formatie De organisatie is in ontwikkeling. We hebben geconstateerd dat de formatie niet toereikend is om aan de ambitie te voldoen. De formatie is niet meegegroeid met de groei van de stad. Logischerwijs betekent 10% groei van de stad ook 10% groei van de formatie. De formatie moet in aantal én kwaliteit groeien. Dan kunnen we als professionele beheer- en onderhoudsorganisatie de wettelijke taken, ontwikkelingen en opgaven het hoofd bieden. De capaciteitsbehoefte onderbouwen we via de afdelings- en clusterplannen en de staat van baten en lasten (SBL). De urgentie voor capaciteitsgroei is onderkend en onderzoek is in uitvoering. De verwachting is dat in 2022 hier duidelijkheid over komt. Op dit moment is berekend dat de capaciteit 30% tot 35% moet groeien.

Dit betekent een verhoging van het budget van ongeveer €1.000.000.

Japanse duizendknoop is een Europees probleem. Ongeveer honderd jaar geleden is de plant in Nederland als sierplant geïmporteerd. Hij is niet giftig, maar vermeerdert makkelijk. Het is concurrent voor andere Nederlandse plantensoorten. Dit is negatief voor de biodiversiteit. De enorme groeikracht van de wortelstokken veroorzaakt schade aan bestratingen, wegen, riolering en funderingen van woningen. De gemeente bestrijdt de Japanse duizendknoop samen met Zwollenaren. De aanpak richt zich op handmatig verwijderen, elektrocutie en/ of grond zeven. Goede nazorg op locatie is belangrijk. Meer informatie: www.zwolle.nl/japanseduizendknoop

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

Budgetgroei in lijn met groei van de stad en prijsindexatie De groei van de beschikbare budgetten is achtergebleven bij de groei van de stad en de CBS-prijsindexatie. Bezuinigingen en begrotingskeuzes uit het verleden zijn hier reden van. Ter illustratie zijn in figuur 4.6 de beschikbare budgetten voor onderhoud van de verhardingen en kunstwerken in de tijd uitgezet. Daarbij hebben we ook de lijn getrokken die we zouden verwachten met 1% groei van de stad per jaar en de CBS-indexatie de afgelopen 10 jaar. Wat de grafiek laat zien is dat de beschikbare budgetten voor verhardingen de afgelopen 10 jaar nagenoeg gelijk zijn gebleven. Dit duidt op een tekort aan middelen.

tperspectief

De grondstoffen schaarste We houden rekening met de actualiteit van vandaag de dag, maar niet met de extremen. Het is bijzonder moeilijk voorspelbaar hoe de oorlog in Oekraïne gaat verlopen en wat de werkelijke gevolgen gaan zijn. Wel is duidelijk dat de energie- en brandstofprijzen enorm hard gestegen zijn, wat leidt tot kostenverhogingen. Asfaltprijzen bijvoorbeeld zijn met 40%- 50% gestegen door een hogere bitumenprijs. In coronatijd waren grondstoffen al schaars. Door de huidige onzekerheden verbetert dit niet op korte termijn en leidt dit tot hogere kosten. De extreme prijsstijgingen zijn niet in de berekeningen meegenomen.

€6.000.000

4.4 Conclusies

De achterstanden en de financiële tekorten op onderhoud zijn gering. Deze komen vooral voor bij de wegen en straatmeubilair. In tabel 4.3 staan de beschikbare en benodigde budgetten. Het tekort is ongeveer 8% op het totaal, ruim ongeveer €2,4 miljoen op een totaal van ruim €30,4 miljoen.

Onderhoud beschikbaar in 2022

benodigd/jaar

verschil/jaar

Achterstand (1-malig)

wegen

€ 7.955.660

€ 9.236.329

-€ 1.280.669

€ 1.414.800

riolering

€ 7.478.372

€ 7.475.184

€ 3.188

water

€ 539.319

€ 542.284

-€ 2.965

civiele kunstwerken

€ 2.027.695

€ 2.108.732

-€ 81.037

speelvoorzieningen

€ 679.129

€ 743.883

-€ 64.754

straatmeubilair

€ 2.878.858

€ 3.165.733

-€ 286.875

groen

€ 8.839.164

€ 9.483.225

-€ 644.061

totaal

€ 30.398.197

€ 32.755.370

-€ 2.357.173

€ 1.414.800

Tabel 4.3 Overzicht beschikbare middelen onderhoud en benodigd budget

€5.000.000

Voor de vervangingsinvesteringen is het verschil op de langjaarlijkse gemiddelden groter (zie tabel 4.4).

€4.000.000

Vervanging €3.000.000

€2.000.000

€1.000.000

€2010

2011

2012

2013

2015

2016

2017

2018

2019

verhardingen begroting

kunstwerken begroting

verhardingen incl. CBS en groei

kunstwerken incl. CBS en groei

Figuur 4.6 Groei budget

2014

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

2020

2021

beschikbaar in 2022

benodigd/jaar

verschil/jaar

wegen

€ 1.300.000

€ 2.410.400

-€ 1.110.400

riolering

€ 800.000

€ 838.400

-€ 38.400

water

€ 80.000

€ 272.480

-€ 192.480

civiele kunstwerken

€ 578.480

€ 1.467.200

-€ 888.720

speelvoorzieningen

€ 545.000

€ 489.416

€ 55.584

straatmeubilair

€ 450.000

€ 586.880

-€ 136.880

groen

€ 490.000

€0

totaal

€ 4.243.480

€ 6.554.776

-€ 2.311.296

Tabel 4.4 Overzicht beschikbare middelen vervangingen en benodigd budget

Nota beheer kapitaalgoederen buitenruimte 2023 - 2026

tperspectief

Door de ouder wordende stad en veranderende (strengere) regelgeving moeten we kapitaalgoederen vervangen. Daarvoor is te weinig geld gereserveerd. De opgaven en ambities zetten nog meer druk op de financiën (tabel 4.5). opgaven en ambities

plus op onderhoud

verstedelijking

€ 800.000

energietransitie

-€ 300.000

klimaatopgave

€ 1.200.000

€ 800.000

biodiversiteit

nog niet bekend

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Zwolle&id=8c7e98f2-1a46-446d-a688-008f83baaeb0