Monitorrapportage Zwolle zonder Afval
Tekst van het document
MONITORRAPPORTAGE “ZWOLLE ZONDER AFVAL” Q3 2023 ROVA, november 2023
INHOUDSOPGAVE 1 2 3 4 5
Inleiding .....................................................................................................................................3 Ontwikkeling aanbod restafval ...................................................................................................5 Ontwikkeling aanbod grondstoffen ............................................................................................6 Specifieke afval- en grondstoffenstromen ..................................................................................9 Ontwikkeling bijplaatsingen en kwaliteit grondstoffen .............................................................12
1 INLEIDING Op 1 januari 2023 heeft de gemeente Zwolle een tarief op restafval ingevoerd. Deze beleidswijziging is het laatste uit te voeren onderdeel van het Uitwerkingsplan Grondstoffenplan 2017-2020 (“Zwolle zonder Afval”). De gemeente monitort in 2023 het effect van deze maatregel(en). Dit document rapporteert over de resultaten over de eerste drie kwartalen van 2023.
1.1.
UITWERKINGSPLAN GRONDSTOFFENPLAN 2017-2020
Het hoofddoel van het Uitwerkingsplan Grondstoffenplan 2017-2020 is om de landelijke ambitie van 100 kilo restafval per inwoner per jaar te realiseren; een doel zoals vastgelegd in het landelijke programma Van Afval naar Grondstof (VANG). Omdat dit doel in 2020 nog niet was gerealiseerd, is het Grondstoffenplan met een aantal jaar verlengd. Het Uitwerkingsplan GGP bestaat uit drie sporen: 1. Faciliteren: alle inwoners van Zwolle in staat stellen om hun afval te scheiden. 2. Motiveren: inwoners stimuleren om afval te scheiden via voorlichting en educatie. 3. Belonen: inwoners die goed afval scheiden financieel belonen. Vanaf 2017 is vooral ingezet op het faciliteren en motiveren van alle inwoners om afval te scheiden, o.a. door de invoering van een gft1-emmerinzameling in compacte buurten zoals Assendorp en het invoeren van een pmd2-zakkeninzameling bij de kleinschalige hoogbouw. Daarnaast is de GRIP-wagen3 ingevoerd en konden inwoners op een GRIP-kaart eenvoudig zien waar ze hun grondstoffen konden inleveren. Tot slot is een aantal voorzieningen voor inwoners aangepast, om o.a. het oneigenlijk gebruik ervan tegen te gaan, zoals de instelling van een limiet van 500 kilo per huishouden per jaar op het te brengen grof huishoudelijk afval naar het milieubrengstation (MBS).
De invoering van het tarief op restafval per 1 januari 2023 valt onder het derde spoor en vormt de laatste actie van het huidige grondstoffenplan. Het tarief op restafval houdt in dat voor Zwollenaren de afvalstoffenheffing is opgesplitst: een vast deel waarvan de hoogte afhankelijk is van de grootte van het huishouden (een- of meerpersoons) en een variabel deel waarvan de hoogte afhankelijk is van het aantal aanbiedingen restafval dat een huishouden doet.
1.2.
DOEL EN OPZET MONITOR
De gemeente Zwolle wil in 2023 de effecten van deze maatregelen monitoren. Dit met als doel om met regelmaat inzicht te krijgen in de ontwikkeling van het beoogde resultaat: 100 kilo restafval per inwoner per
Gft = Groente- Fruit- en Tuinafval. Pmd = Plastic verpakkingen, Metalen Verpakkingen en Drankenkartons. 3 Bij de GRIP-wagen (GRondstoffen Inlever Punt) kunnen inwoners kleine hoeveelheden grof huishoudelijk afval inleveren. De GRIP-wagen staat op bepaalde vaste tijden bij vooral supermarkten in Zwolle. 1 2
3
jaar. Gedurende 2023 wordt ieder kwartaal een monitorrapportage opgesteld. Dit document rapporteert over de eerste drie kwartalen en extrapoleert de resultaten naar een verwachting voor heel 2023. Deze monitor geeft inzicht in de ontwikkeling van de hoeveelheid restafval per inwoner. Er wordt hierbij zowel naar fijn huishoudelijk restafval4 gekeken als grof huishoudelijk restafval5. Omdat het aanbod restafval samenhangt met het goed scheiden van grondstoffen, brengt de monitor ook de ontwikkeling van het aanbod van grondstoffen in beeld, van zowel enkele haal- als brengvoorzieningen. Tot slot gaat de monitor ook in op enkele mogelijke (ongewenste) neveneffecten van de maatregelen, namelijk op de ontwikkeling van de hoeveelheid bijplaatsingen en de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen. De monitor richt zich niet op financiële resultaten van de tariefsinvoering.
1.3.
LEESWIJZER
Na deze inleiding gaat Hoofdstuk 2 in op het aanbod van de hoeveelheid fijn en grof restafval per inwoner. Hoofdstuk 3 monitort de resultaten op het gebied van de ingezamelde grondstoffen. Hoofdstuk 4 brengt de ontwikkeling van enkele specifieke afvalstromen in kaart zoals het aanbod bij de GRIP-wagen. Hoofdstuk 5 gaat specifiek in op bijplaatsingen en kwaliteit grondstoffen.
Onder fijn huishoudelijk restafval wordt verstaan: afval dat bij huishoudens vrijkomt, dat niet via een grondstoffenvoorziening (voor bijvoorbeeld gft of pmd) wordt aangeboden en klein genoeg is om via een huisvuilzak in een ondergrondse container of via een mini-container kan worden aangeboden. 5 Grof huishoudelijk afval is dat afval dat (normaliter) te groot is voor ontdoening via een huisvuilzak in een ondergrondse container of mini-container. Denk aan meubels, matrassen, tapijt. 4
4
2 ONTWIKKELING AANBOD RESTAFVAL Dit hoofdstuk zet uiteen hoe de hoeveelheid (fijn en grof) huishoudelijk restafval per inwoner zich in 2023 ontwikkelt en doet op basis van de eerste twee kwartalen een prognose voor het gehele jaar.
2.1. FIJN HUISHOUDELIJK RESTAFVAL Over de eerste drie kwartalen is 70 kilo (fijn) huishoudelijk restafval ingezameld en 4 kilo luiers. Geëxtrapoleerd voor het gehele jaar koerst de gemeente hiermee af op een hoeveelheid van 98 kilo restafval per inwoner per jaar (fijn huishoudelijk restafval en luiers), 2 kilo onder de doelstelling van 100 kilo. En bijna 70 kilo minder dan in 2022. Figuur 1: Ontwikkeling aanbod fijn huishoudelijk restafval per inwoner per jaar (kg) 300
254
250
234
239 215 193
200
184
191 164 162
150 100
98 50 0
2008
2010
2012
2014 Zwolle
2016
2018
2020
2022
Stedelijkheidsklasse 2
2.2. GROF HUISHOUDELIJK RESTAFVAL Naast fijn huishoudelijk restafval bieden inwoners ook grof huishoudelijk afval (gha) aan. Over de eerste drie kwartalen van 2023 is 29 kilo gha per inwoner aangeboden, wat geëxtrapoleerd neerkomt op 38 kilo over heel 2023. Het gewicht van de opgeruimde bijplaatsingen (zie paragraaf 5.1.) telt, net als voorgaande jaren, mee in deze categorie. In 2022 is 39 kilo gha per inwoner ingezameld, wat betekent dat de hoeveelheid gha niet verder lijkt toe te nemen over 2023.
5
3 ONTWIKKELING AANBOD GRONDSTOFFEN Dit hoofdstuk brengt de ontwikkeling in kaart van het aanbod van de grondstoffen pmd, gft en opk6 en het daaruitvolgende scheidingspercentage voor het Zwolse fijn huishoudelijk afval.
3.1. ONTWIKKELING AANBOD PMD Het eerste driekwart jaar van 2023 is 25 kilo pmd per inwoner ingezameld, waarmee op dit moment al meer pmd is ingezameld dan over heel 2022 (24 kilo). De verwachting is dat over 2023 in totaal 34 kilo pmd per inwoner wordt ingezameld. Figuur 1: Ontwikkeling aanbod pmd per inwoner per jaar 40
34
35 30 25
20
22
24
24 21
20 15
9
10 5 0
5
5
2010
2012
7
0 2008
0
2014 Zwolle
2016
2018
2020
2022
Stedelijkheidsklasse 2
3.2. ONTWIKKELING AANBOD GFT Op basis van de eerste drie kwartalen is de verwachting dat in Zwolle 104 kilo gft per inwoner wordt ingezameld voor 2023. Vorig jaar was dat nog 78 kilo. Het verwachte resultaat is flink hoger dan het gemiddelde aanbod per inwoner in vergelijkbare gemeenten uit stedelijkheidsklasse 2.
6
Opk = oud papier en karton.
6
Figuur 3: Ontwikkeling aanbod gft per inwoner per jaar 140 104
120 100 80
68
2008
67
68
70
74
73
2010
2012
2014
2016
2018
81
78
2020
2022
84
60 40 20 0
Zwolle
Stedelijkheidsklasse 2
3.3. ONTWIKKELING AANBOD OPK In de eerste twee kwartalen van 2023 is 31 kilo oud papier ingezameld, wat leidt tot een prognose van 41 kilo per inwoner voor heel 2023. Dit is vergelijkbaar met vorig jaar en lager dan de hoeveelheid ingezameld opk in gemeenten met een vergelijkbare stedelijkheidsklasse. Een stabilisatie (of lichte daling) van het aanbod opk past in de landelijke trend. Daarnaast kan er sprake zijn van een eerste effect van de invoering van de ja-sticker in Zwolle dit jaar. Figuur 4: Ontwikkeling aanbod opk per inwoner 80 70 60
63
50
52
51
48
40
44
43
41
2018
2020
2022
41
30 20
2010
2012
2014
2016 Zwolle
Stedelijkheidsklasse 2
7
3.4. SCHEIDINGSPERCENTAGE Naar verwachting stijgt het Zwolse scheidingspercentage7 van 51% in 2022 naar 65% in 2023. Dit is 5 procentpunt boven het gemiddelde van gemeenten met stedelijkheidsklasse 2. Figuur 5: Ontwikkeling scheidingspercentage 100% 90% 80% 70%
65% 60%
60% 50% 40% 30%
44%
46%
45%
2008
2010
2012
49%
51%
52%
53%
2014
2016
2018
2020
Zwolle
51%
2022
Stedelijkheidsklasse 2
Het scheidingspercentage geeft de verhouding weer tussen de hoeveelheid ingezameld restafval die moet worden verbrand en de hoeveelheid ingezamelde grondstoffen die (potentieel) kan worden hergebruikt of gerecycled. 7
8
4 SPECIFIEKE AFVAL- EN GRONDSTOFFENSTROMEN Dit hoofdstuk zet de ontwikkeling van het aanbod van enkele specifieke afvalstromen uiteen. 4.1. Ontwikkeling aanvragen en aanbod (kg) tuinzakken Inwoners van Zwolle kunnen sinds 1 april 2021 per jaar twee keer kosteloos een grote tuinzak aanvragen8. Tabel 5 laat zien dat het aantal bestelde tuinzakken na invoering van het tarief op restafval verder is gedaald, terwijl het gemiddelde gewicht per aanbieding min of meer stabiel is gebleven9. De cijfers voor 2023 omvatten een prognose gebaseerd op de eerste drie kwartalen. Tabel 5: Ontwikkeling aantal aanvragen en kg/per aanbieding tuinzakken
Aantal bestelde tuinzakken Gewicht per aanbieding (kg)
2021
2022
2023
14.534 122
9.443 119
8.962 122
4.2. Ontwikkeling aanvragen en aanbod (kg) gha haalservice Inwoners van Zwolle kunnen sinds 1 april 2021 één keer per jaar kosteloos gebruik maken van een haalservice grof huishoudelijk afval. Tabel 6 laat zien dat het aantal aanvragen in Q1 2023 – net als bij de tuinzak – verder is gedaald, terwijl het gewicht per aanbieding is gestegen10. De cijfers voor 2023 omvatten een prognose gebaseerd op basis van de eerste drie kwartalen. Tabel 6: Ontwikkeling aantal aanvragen en kg/per aanbieding gha haalservice
Aantal aanvragen gha Gewicht per aanbieding (kg)
2021
2022
2023
11.065 151
8.498 158
7.580 169
4.3. Ontwikkeling aanbod afval MBS Inwoners kunnen afval brengen naar het milieubrengstation van ROVA. Voor 2023 wordt verwacht dat ruim 7.700 ton afval door inwoners naar het MBS wordt gebracht. Dit is een lichte stijging ten opzichte van 2022, maar nog steeds flink lager dan voor de invoering van de limiteringsmaatregelen per april 202111.
Inwoners van de zogeheten compacte buurten – waar de inzameling van gft via de 20l-emmer verloopt en niet via een 140/240l-minicontainer – kunnen daarnaast 6 keer per jaar kosteloos een kleinere tuinzak aanvragen. 9 De daling in het aantal bestelde tuinzakken kan worden verklaard door een beleidswijziging per 1 april 2021 waarbij inwoners vanaf dat moment 2 x per jaar kosteloos een tuinzak kunnen aanvragen (in plaats van onbeperkt). 10 De daling in het aantal aanvragen ophalen grof vuil kan worden verklaard door een beleidswijziging per 1 april 2021 waarbij inwoners vanaf dat moment 1 x per jaar kosteloos grof vuil kunnen laten ophalen (in plaats van onbeperkt). 11 Waar inwoners voor april 2021 tot 250 kilo per dag kosteloos afval naar het MBS konden brengen is dit na april 2021 gelimiteerd tot 500 kilo kosteloos per jaar (gha). 8
9
Tabel 7: Ontwikkeling aanbod afval MBS (t) Totaal 2020
13.657
2021
9.016
2022
7.426
2023
7.708*
*2023 geextrapoleerd op basis van de eerste drie kwartalen
4.4. Ontwikkeling aanbod GRIP-wagen Inwoners van Zwolle kunnen sinds 2019 kleine hoeveelheden grof huishoudelijk afval (gha) (kosteloos) aanbieden bij de GRIP-wagen. Figuur 8 laat zien dat het verwachte aanbod voor 2023 hoger uitvalt dan de voorgaande jaren (1,7 kilo per inwoner voor 2023). Naast het tarief op restafval en de aandacht voor het scheiden van afval en grondstoffen – waardoor inwoners wellicht vaker gha naar de GRIP-wagen brengen - kan deze stijging waarschijnlijk ook deels worden verklaard door een optimalisatie van de aanbiedtijden van de GRIP-wagen. Figuur 8: Ontwikkeling aanbod gha GRIP-wagen (kg) 1,7
1,6
1,5
1,5
1,4
1,4 1,3 1,3
1,2
2020
2021
2022
2023
4.5. Ontwikkeling aanvragen en aanbod luiers en incontinentiemateriaal In november 2022 heeft de gemeente Zwolle, in het kader van het flankerend beleid bij de invoering van het tarief op restafval, een gescheiden inzameling van luiers- en incontinentiemateriaal ingevoerd. Inwoners kunnen zich bij ROVA aanmelden voor het storten van dit materiaal op speciale luiercontainers. Het ingezamelde luier- en incontinentiemateriaal wordt vooralsnog als restafval verbrand vanwege een tekort aan duurzame verwerkingscapaciteit. Het aanbod luiers- en incontinentiemateriaal stabiliseert de afgelopen kwartalen op 1,3 kilo per inwoner.
10
Tabel 9: Ontwikkeling aanvragen en aanbod (t) luiers- en incontinentiemateriaal12 Aantal aangesloten huishoudens Gewicht (t) Kg per inwoner
Q4 2022 3.530
Q1 2023 5.653
Q2 2023 5696
Q3 2023 6197
5,37 0,04
178 1,3
177 1,3
169 1,3
De ingezamelde tonnages (en kg per inwoner) wijken in deze tabel af van de tonnages zoals in de eerdere monitorrapportages vermeld. De gecorrigeerde tonnages omvatten ook de via het restafval ingezamelde tonnages. In verband met de opstart van de gescheiden inzameling van luiers en incontinentiemateriaal is in Q1 en Q2 het materiaal deels via de inzamelroute van het restafval ingezameld. 12
11
5 ONTWIKKELING BIJPLAATSINGEN EN KWALITEIT GRONDSTOFFEN Dit hoofdstuk brengt de ontwikkeling in kaart van de hoeveelheid bijplaatsingen en de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen. 5.1. BIJPLAATSINGEN Tabel 12 laat de ontwikkeling zien van het aantal geregistreerde bijplaatsingen13. In het derde kwartaal is het aantal bijplaatsingen met ruim 500 gestegen ten opzichte van de zomer van 2022. Deels kan dit worden verklaard doordat de gemeente sinds juli extra menskracht heeft ingezet voor handhaving van bijplaatsingen, wat leidt tot meer geregistreerde meldingen. Ook haalt ROVA op verzoek van de gemeente sneller dan voorheen afgesproken bijplaatsingen op. Gebaseerd op de eerste drie kwartalen van 2023 is de verwachting dat het aantal registraties van bijplaatsingen dit jaar met ruim 2.000 gaat stijgen ten opzichte van vorig jaar14. In de eerste drie kwartalen is zo’n 54% een bijplaatsing van grof afval dat sowieso niet in de restafvalcontainer hoort; bijna 38% is een bijplaatsing van een zak restafval. De overige bijplaatsingen betreffen vooral pmdzakken en oud papier. Vorig jaar was ongeveer 75% een bijplaatsing door grof afval en 25% overig afval. Tabel 12: Ontwikkeling aantal geregistreerde bijplaatsingen
2022 2023
Q1 2.479 3.527
Q2 2.797 2.875
Q3 2.836 3.363
Totaal 10.700 13.020
5.2. KWALITEIT GRONDSTOFFEN De kwaliteit van het aangeboden gft via deelvoorzieningen (hoogbouw en compacte buurten) blijft achter, maar lijkt wel licht te verbeteren ten opzichte van het tweede kwartaal. Dit komt onder andere door het vervangen van open deelvoorzieningen (gft-in-beugel) door afgesloten voorzieningen (behuizingen) en het aanschrijven van inwoners. Vier op de tien gft-in-beugel voorzieningen zijn gemiddeld per inzamelronde vervuild; bij de behuizingen (met toegangscontrole) is dit één op de vier.
Het betreft hier het aantal bijplaatsingen en dumpingen. Als bijplaatsing geldt al het afval dat binnen een afstand van 30 meter bij een verzamelcontainer wordt geplaatst. Een dumping is al het afval dat niet in deze buurt van verzamelvoorzieningen wordt geplaatst. 14 Zoals al in de vorige twee monitorrapportages is gemeld, moet bij deze stijging twee opmerkingen worden geplaatst: ten eerste was het aantal bijplaatsingen van het eerste kwartaal van 2022 relatief laag vanwege de o0pstart van de registratie gedurende het kwartaal. Ten tweede ruimen inwoners (o.a.niet-geregistreerde zwerfvuilruimers) de zakken restafval die door anderen worden bijgeplaatst in 2023 niet/minder op, zoals voorgaande jaren wel gebeurde. 13
12