Monitorrapportage Zwolle 2022
Tekst van het document
MONITORRAPPORTAGE “ZWOLLE ZONDER AFVAL” 0-METING 2022 ROVA, maart 2023
INHOUDSOPGAVE 1 2 3 4 5
Inleiding ................................................................................................................................... 3 Ontwikkeling aanbod restafval ................................................................................................. 5 Ontwikkeling aanbod grondstoffen .......................................................................................... 6 Specifieke afval- en grondstoffenstromen ................................................................................ 9 Ontwikkeling bijplaatsingen/dumpingen en kwaliteit grondstoffen .........................................11
1 INLEIDING Op 1 januari 2023 heeft de gemeente Zwolle een tarief op restafval ingevoerd. Deze beleidswijziging is het laatste uit te voeren onderdeel van het Uitwerkingsplan Grondstoffenplan 2017-2020 (“Zwolle zonder Afval”). De gemeente wil in 2023 het effect van deze maatregel(en) monitoren. Deze rapportage is de eerste in een reeks en brengt de uitgangsituatie over 2022 in kaart.
1.1.
UITWERKINGSPLAN GRONDSTOFFENPLAN 2017-2020
Het hoofddoel van het Uitwerkingsplan Grondstoffenplan 2017-2020 is om de landelijke ambitie van 100 kilo restafval per inwoner per jaar te realiseren; een doel zoals vastgelegd in het landelijke programma van Van Afval naar Grondstof (VANG). Omdat dit doel in 2020 nog niet was gerealiseerd, is het Grondstoffenplan met een aantal jaar verlengd. Het Uitwerkingsplan GGP bestaat uit drie sporen: 1. Faciliteren: alle inwoners van Zwolle in staat stellen om hun afval te scheiden. 2. Motiveren: inwoners stimuleren om afval te scheiden via voorlichting en educatie. 3. Belonen: inwoners die goed afval scheiden financieel belonen. De afgelopen jaren is vooral ingezet op het faciliteren en motiveren van alle inwoners om afval te scheiden, o.a. door de invoering van een gft-emmerinzameling in compacte buurten zoals Assendorp en het invoeren van een pmd-zakkeninzameling bij de kleinschalige hoogbouw. Ook zijn er enkele voorzieningen ‘gelimiteerd’ om o.a. het oneigenlijk gebruik ervan tegen te gaan, zoals de instelling van een limiet van 500 kilo per huishouden per jaar op het te brengen grof huishoudelijk afval naar het milieubrengstation. De invoering van het tarief op restafval valt onder het derde spoor en vormt de laatste actie van het huidige grondstoffenplan.
Het tarief op restafval houdt in dat voor Zwollenaren per 1 januari 2023 de afvalstoffenheffing is opgesplitst: een vast deel waarvan de hoogte afhankelijk is van de grootte van het huishouden (een- of meerpersoons) en een variabel deel waarvan de hoogte afhankelijk is van de hoeveelheid aanbiedingen restafval die een huishouden doet.
1.2.
DOEL EN OPZET MONITOR
De gemeente Zwolle wil in 2023 de effecten van deze maatregelen monitoren. Dit met als doel om met regelmaat inzicht te krijgen in de ontwikkeling van het beoogde resultaat: 100 kilo restafval per inwoner per jaar. Gedurende 2023 wordt ieder kwartaal een monitorrapportage opgesteld. Dit document is de eerste in deze reeks en brengt de uitgangssituatie in kaart (0-meting). Het dient als basis om de resultaten en effecten van de tariefsinvoering vanaf 1 januari 2023 te duiden. De focus ligt in dit onderhavige document op geheel 2022. Waar beschikbaar en relevant worden gegevens uit eerdere jaren meegenomen. Deze monitor geeft inzicht in de ontwikkeling van de hoeveelheid restafval per inwoner. Er wordt hierbij zowel naar fijn huishoudelijk restafval gekeken als grof huishoudelijk restafval. Omdat het aanbod restafval
Paraaf:
3
samenhangt met het goed scheiden van grondstoffen, brengt de monitor ook de ontwikkeling van het aanbod van grondstoffen in beeld, van zowel enkele haal- als brengvoorzieningen. Tot slot gaat de monitor ook in op enkele te verwachten (ongewenste) neveneffecten van de maatregelen, namelijk een mogelijke stijging van de hoeveelheid bijplaatsingen en dumpingen en een mogelijke de vervuiling van grondstoffen. De monitor richt zich niet op financiële resultaten van de tariefsinvoering. Ook worden de logistieke consequenties voor de bedrijfsvoering van ROVA (inzamelaar) buiten beschouwing gelaten.
1.3.
LEESWIJZER
Na deze inleiding gaat Hoofdstuk 1 in op het aanbod van de hoeveelheid fijn en grof restafval per inwoner. Hoofdstuk 2 monitort de resultaten op grondstoffen. Hoofdstuk 3 brengt de ontwikkeling van enkele specifieke afvalstromen in kaart zoals het aanbod bij de GRIP-wagen. Hoofdstuk 4 gaat specifiek in op de mogelijke (ongewenste) effecten van de maatregelen op bijplaatsingen en kwaliteit grondstoffen. In de, bij deze monitorrapportage gevoegde oplegnotitie worden enkele conclusies getrokken en eventuele aanbevelingen gedaan voor het vervolg.
4
2 ONTWIKKELING AANBOD RESTAFVAL Dit hoofdstuk zet uiteen hoe de hoeveelheid (fijn en grof) huishoudelijk restafval per inwoner per jaar zich heeft ontwikkeld tot de invoering van het tarief op restafval in Zwolle per 1 januari 2023.
2.1. FIJN HUISHOUDELIJK RESTAFVAL De gemeente Zwolle zet met verschillende grondstoffenplannen al enige jaren in op het reduceren van de hoeveelheid restafval1. Figuur 1 laat zien dat een dalende trend in het aanbod fijn huishoudelijk restafval per inwoner per jaar vanaf 2012 is ingezet, van 239 kilo per inwoner per jaar in 2012 naar 164 kilo in 2022. Daarmee ontwikkelt Zwolle zich min of meer in lijn met andere gemeenten uit stedelijkheidsklasse 2. Figuur 1: Ontwikkeling aanbod fijn huishoudelijk restafval per inwoner per jaar (kg) 300 250
234
237
239
221
215 209
200
186 193
150
184
177
191
181
164
100 50 0 2010
2012
2014 Zwolle
2016 Doelstelling 2020
2018
2020
2022
Stedelijkheidsklasse 2
2.2. GROF HUISHOUDELIJK RESTAFVAL Naast fijn huishoudelijk restafval bieden inwoners ook grof huishoudelijk afval aan2. Inwoners kunnen hun grofvuil laten ophalen door ROVA (1 x per jaar kosteloos) en tot 500 kilo kosteloos per jaar brengen naar het milieubrengstation. Onderstaande tabel brengt de ontwikkeling van het aanbod grof huishoudelijk afval in beeld. De tabel laat zien dat het aanbod licht is gedaald sinds 2012, maar met een piek in 2020 van 49 kilo per inwoner per jaar als gevolg van de corona-lockdowns toen inwoners massaal hun huizen en zolders gingen leegruimen. Tabel 1: Ontwikkeling aanbod grof huishoudelijk afval per inwoner 2012 2014 2016 Zwolle 44 40 39
2018 43
2020 49
2022 39
1 Onder fijn huishoudelijk restafval wordt verstaan afval dat bij huishoudens vrij komt, dat niet via een grondstoffenvoorziening (voor bijvoorbeeld gft of
pmd) wordt aangeboden en klein genoeg is om via een huisvuilzak in een ondergrondse container of via een mini-container kan worden aangeboden. 2 Grof huishoudelijk afval is dat afval dat (normaliter) te groot is voor ontdoening via een huisvuilzak in een ondergrondse container of mini-container. Denk aan meubels, matrassen, tapijt.
Paraaf:
5
3 ONTWIKKELING AANBOD GRONDSTOFFEN Dit hoofdstuk brengt de ontwikkeling in kaart van het aanbod van de grondstoffen pmd, gft en opk alsmede het daaruitvolgende scheidingspercentage.
3.1. PMD, GFT, OPK PER INWONER GEMEENTEBREED Een reductie van de hoeveelheid restafval kan worden gerealiseerd door het beter scheiden van grondstoffen3. De laatste jaren heeft de gemeente Zwolle in het kader van spoor 1 (faciliteren) van het Grondstoffenplan 20172020 flink geïnvesteerd in de bieden van de mogelijkheden voor inwoners voor het scheiden van grondstoffen. Eerst via ‘omgekeerd inzamelen’ bij de laagbouw, waarbij de grondstoffen pmd, gft en opk aan huis worden opgehaald en het restafval wordt gebracht naar ondergrondse verzamelcontainers. En later via het faciliteren van de hoogbouw en compacte buurten voor met name scheiding van pmd en gft dat eind 2022 is afgerond. Aanbod gft Figuur 2 laat zien dat in 2022 78 kilo gft per inwoner is ingezameld. Dit is een daling t.o.v. eerdere jaren. Deze daling is echter minder sterk dan in veel andere ROVA-gemeenten wat er op kan duiden dat een deel van de daling wordt gecompenseerd door een toename van de inzameling van gft bij hoogbouw en compacte buurten. Specifiek bij gft geldt dat de weersomstandigheden van invloed kunnen zijn op de hoeveelheid aangeboden tuinafval. Figuur 2: Ontwikkeling aanbod gft 120 100 80 60
67
69
68
66
72
70
74
81
74
73
82
72
78
40 20 2010
2011
2012
2013
2014
2015
Zwolle
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Stedelijkheidsklasse 2
3 Een andere manier om de hoeveelheid restafval per inwoner per jaar te reduceren is door minder afval in totaal te produceren als inwoner. Dit is geen
onderdeel van deze rapportage omdat een deel van het afval waar inwoners zich van ontdoen niet geregisteerd wordt door ROVA, doordat bijvoorbeeld inwoner bouwafval afvoeren via commerciële kanalen.
6
Aanbod pmd In 2022 is 24 kilo pmd per inwoner ingezameld. Dit is hoger dan het ingezamelde pmd in vergelijkbare gemeenten uit stedelijkheidsklasse 2. In de meeste ROVA-gemeenten is in 2022 minder pmd ingezameld dan in de jaren ervoor; dus ook hier lijkt de daling in Zwolle beperkt te zijn gebleven door een toename van het aanbod via de hoogbouw en compacte bouw die in 2022 zijn gefaciliteerd. Figuur 3: Ontwikkeling aanbod pmd 30 25
24
20
20
15
24
24
22
15
10 5
22
22
9 5
5
5
2010
2011
2012
7
0 2013
2014
2015
Zwolle
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Stedelijkheidsklasse 2
Aanbod opk De hoeveelheid ingezameld opk is in 2022 gedaald ten opzichte van eerdere jaren. Er wordt in Zwolle veel minder oud papier en karton ingezameld dan in vergelijkbare gemeenten in stedelijkheidsklasse 2. ROVA-breed is het aanbod van opk ook gedaald. Figuur 4: Ontwikkeling aanbod opk 80 70 60
63 57 52
50
52
51
50
48
45
44
40
43
43
44
41
30 20 2010
2011
2012
2013
2014
2015
Zwolle
Paraaf:
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Stedelijkheidsklasse 2
7
3.2. SCHEIDINGSPERCENTAGE Figuur 5 laat het scheidingspercentage zien. Het scheidingspercentage4 schommelt al jaren net boven de 50%; een beduidend lager percentage dan het scheidingspercentage van vergelijkbare gemeenten in stedelijkheidsklasse 2 (rond de 60%). Figuur 5: Ontwikkeling scheidingspercentage 100% 90% 80% 70% 60% 50% 46%
46%
45%
47%
49%
51%
50%
51%
52%
53%
53%
51%
51%
40% 30% 2010
2011
2012
2013 Zwolle
4
2014
2015
2016
Doelstelling 2020
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Stedelijkheidsklasse 2
Het scheidingspercentage geeft de verhouding weer tussen de hoeveelheid ingezameld restafval die moet worden verbrand en de hoeveelheid ingezamelde grondstoffen die (potentieel) kan worden hergebruikt of gerecycled.
8
4 SPECIFIEKE AFVAL- EN GRONDSTOFFENSTROMEN Dit hoofdstuk zet de ontwikkeling van het aanbod van enkele specifieke afvalstromen uiteen. 4.1. Ontwikkeling aanvragen en aanbod (kg) tuinzakken Inwoners van Zwolle kunnen sinds 1 april 2021 per jaar twee keer kosteloos een tuinzak aanvragen5. Tabel 2 laat zien dat de hoeveelheid aangevraagde tuinzakken per kwartaal sinsdien is gedaald. Gemiddeld is in 2021 (exclusief Q1) 137 kilo per tuinzak aangeboden. In 2022 is dit 119 kilo. Tabel 2: Ontwikkeling aantal aanvragen en kg/per aanbieding tuinzakken 2021 Aantal bestelde tuinzakken Gewicht per aanbieding
Q1 5.447 79
2022
Q2 2.570 170
Q3 3.180 119
Q4 3.337 121
Q1 2.225 83
Q2 2.229 171
Q3 2.103 97
Q4 2.886 125
4.2. Ontwikkeling aanvragen en aanbod (kg) gha haalservice Inwoners van Zwolle kunnen sinds 1 april 2021 1 keer per jaar kosteloos gebruik maken van een haalservice grof huishoudelijk afval. Tabel 3 laat zien dat het aantal aanvragen sindsdien schommelt tussen de 2000 en 2400 aanvragen per kwartaal. Het aanbod per aanbieding ligt gemiddeld rond de 160 kilo. Tabel 3: Ontwikkeling aantal aanvragen en kg/per aanbieding gha haalservice 2021 Q1 4188 115
Aantal aanvragen gha Gewicht per aanbieding
Q2 2287 185
2022 Q3 2417 165
Q4 2173 141
Q1 2.170 166
Q2 2.229 154
Q3 1.971 159
Q4 2.128 153
4.3. Ontwikkeling aanbod afval MBS Inwoners kunnen afval brengen naar het milieubrengstation van ROVA. Onderstaande tabel laat zien dat dit aanbod flink is gedaald. Deze daling is veroorzaakt door de limitering van het kosteloos brengen van grof huishoudelijk afval naar 500 kilo per huishouden per jaar per april 2021. Tabel 4: Ontwikkeling aanbod afval MBS (t) Q1
Q2
Q3
Q4
Totaal
2021
2.925
2.231
2.163
1.820
9.016
2022
1.908
1.947
1.902
1.729
7.426
5 Inwoners van de zogeheten compacte buurten – waar de inzameling van gft via de 20l-emmer verloopt en niet via een 140/240l-minicontainer – kunnen
daarnaast 6 keer per jaar kosteloos een kleinere tuinzak aanvragen.
Paraaf:
9
4.4. Ontwikkeling aanbod GHA GRIP-wagen Inwoners van Zwolle kunnen sinds 2019 kleine hoeveelheden grof huishoudelijk afval (kosteloos) aanbieden bij de GRIP-wagen (GRondstoffen Inlever Punt). Tabel 5 laat het aanbod per kwartaal zien over 2021 en 2022. Over de afgelopen twee jaar is het aanbod relatief stabiel met tussen de 0,3 kilo per inwoner per kwartaal (dus zo’n 1,2 kilo per inwoner per jaar). Tabel 5: Ontwikkeling aanbod gha GRIP-wagen (kg) 2021
2022
Q1
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
Q3
Q4
Kg totaal
41.225
46.627
41.577
41.797
45.545
43.081
44.616
45.895
Kg per inwoner
0,318
0,359
0,32
0,322
0,349
0,33
0,341
0,3512
4.5. Ontwikkeling aanvragen en aanbod luiers en incontinentiemateriaal In november 2022 is de gemeente Zwolle, in het kader van het flankerend beleid bij de invoering van het tarief op restafval, een inzameling van luiers- en incontinentiemateriaal gestart. Inwoners kunnen zich bij ROVA aanmelden voor het storten van dit materiaal op speciale luiercontainers. Einde Q4 zijn 3.530 huishoudens aangesloten op de luiercontainers. Het ingezamelde luier- en incontinentiemateriaal wordt als restafval verbrand vanwege een tekort aan verwerkingscapaciteit. Tabel 6: Ontwikkeling aanvragen en aanbod (t) luiers- en incontinentiemateriaal
Aantal koppelingen Tonnages
10
Q4 2022 3.530 5,37
5 ONTWIKKELING BIJPLAATSINGEN/DUMPINGEN EN KWALITEIT GRONDSTOFFEN Dit hoofdstuk brengt de uitgangssituatie in 2022 in kaart van de hoeveelheid dumpingen en bijplaatsingen alsmede de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen (gft en pmd). 5.1. BIJPLAATSINGEN EN ILLEGALE DUMPINGEN Tabel 7 laat de ontwikkeling zien van het aantal bijplaatsingen en dumpingen6. In totaal is sprake van bijna 11.000 meldingen over geheel 2022. Gemiddeld is ongeveer 70% hiervan een bijplaatsing en 30% een dumping. Tabel 7: Ontwikkeling aantal bijplaatsingen en illegale dumpingen (kg) Q1
Q2
Q3
Q4
Totaal
Bijplaatsingen
1.478
1.939
1.934
1.712
7.063
Dumpingen
1.001
858
902
876
3.637
Totaal
2.479
2.797
2.836
2.588
10.700
5.2. KWALITEIT GRONDSTOFFEN In 2022 zijn zogeheten ‘voorloopcontroles’ uitgevoerd op het aangeboden pmd en gft. Het doel hiervan is om inzichtelijk te krijgen hoeveel mini-containers goed worden aangeboden – d.w.z. aangeboden worden met afval dat ook daadwerkelijk in die container thuishoort. Er zijn bijna 10.000 containers gecontroleerd. Gemiddeld wordt in Zwolle 80,6% van de pmd-containers en 86,5% van de gft-containers goed aangeboden (zie Tabel 5). Figuur 5: Resultaat controles gft- en pmd mini-containers 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%
14,4% 5,0%
9,7% 3,8%
80,6%
86,5%
Pmd
Gft
Niet vervuild
Licht vervuild
Sterk vervuild
6 Als bijplaatsing geldt al het afval dat binnen een afstand van 30 meter bij een verzamelcontainer wordt geplaatst. Een dumpingen is al het afval dat niet
in deze buurt van verzamelvoorzieningen wordt geplaatst. Met deze registratie is in de loop van het eerste kwartaal van 2022 formeel gestart.
Paraaf:
11