Informatienota Stand van zaken stikstof

voorstel Informatienota voor de raad Datum

15 december 2021

Onderwerp Versienummer

Stand van zaken stikstof V3.0

Portefeuillehouder

Ed Anker

Informant Afdeling Telefoon Email Bijlagen

J.J. van Benthem Proces-, Programma- en Projectmanagement 06-50009287 J.van.Benthem@zwolle.nl

Wij stellen u voor kennis te nemen van: De stand van zaken in het stikstofdossier en de voortgang in het uitvoeringsprogramma van Zwolle’s Ontwikkelstrategie Stikstof

7

voorstel

Datum

15 december 2021

Toelichting op het voorstel Inleiding In maart van dit jaar informeerden we u als gemeenteraad over de voortgang van de stikstofproblematiek. We meldden dat een aantal projecten (Stadshagen, Hessenpoort, Voorsterpoort) vertraging hadden opgelopen door stikstof en dat de angst bestond dat dit voor toekomstige projecten ook kon gaan gelden. Daarnaast informeerden wij over de acties die het college ging ondernemen vanuit het uitvoeringsprogramma van de Ontwikkelstrategie Stikstof. Dat uitvoeringsprogramma werd gestart om grip en overzicht te versterken en een optimale inspanning te doen om de gevolgen van de stikstofproblematiek voor haar burgers en ondernemers zoveel mogelijk te beperken, los van de maatregelen die Rijk en Provincie (moeten) nemen. Het is belangrijk notie te nemen van het feit dat de gemeente geen primaire rol heeft in het oplossen van de stikstofproblematiek. Maatregelen worden genomen door het Rijk en de Provincie. Het Rijk heeft de taak om een structurele aanpak te maken waarbij een balans wordt gezocht tussen natuurverbetering enerzijds en economische ontwikkeling en woningbouw anderzijds. De Provincie is bevoegd gezag voor de Wnb-vergunningen (Wet natuurbescherming). In het omgaan met stikstof op uitvoeringsniveau heeft de gemeente wél een grote rol, waarbij eveneens een balans wordt gezocht tussen ontwikkeling en natuur.

Kernboodschap In de afgelopen maanden is veel werk verricht in het uitvoeringsprogramma en zijn successen geboekt. Ook zijn er enkele wijzigingen op provinciaal- en rijksniveau. Positieve, zoals de vrijstelling voor bouwactiviteiten en negatieve, zoals een gewijzigde stikstof-rekenmethode. Daardoor kunnen we nieuwe conclusies trekken over de manier waarop de stikstofproblematiek Zwolle raakt: Het palet aan stikstofoplossingen voor Zwolle is mede door eigen handelen vergroot. Stikstofregelgeving is stabieler geworden en wijzigingen daarin zijn niet meer zo fundamenteel als eerder. Als regelgeving niet verandert, hebben we er vertrouwen in dat de huidige voorziene ontwikkelingen van Zwolle tot 2030 niet beperkt hoeven worden door de stikstofproblematiek. Toelichting Stand van zaken stikstofproblematiek in Zwolle Projecten/bestemmingsplannen/visies Op Hessenpoort is sinds medio 2019 geconstateerd dat stikstof één van de grootste risico’s is voor uitgifte van kavels, met name vanwege de verwachte stikstofuitstoot door de gebruiker. Echter, de stikstofuitdaging is tot heden niet allesbepalend geweest in het realiseren van projecten (omgevingsvergunningen voor nieuwe bedrijven of uitbreiding van bestaande bedrijven). Wel zien we dat stikstof leidt tot een langduriger uitgifteproces, bijvoorbeeld vanwege benodigde stikstofaankopen ter compensatie van de uitstoot.

Voor Hessenpoort 4 (fase visie: kavels > 3 ha.) is de verwachting dat stikstof niet leidt tot een onuitvoerbaar plan na het toepassen van stikstofverminderende en (waar nodig) reducerende maatregelen. In Stadshagen heeft het plan voor Winkelcentrum Stadshagen de eerste stikstof-horde genomen. Het bestemmingsplan De Tippe is inmiddels vastgesteld door uw raad, echter nog niet onherroepelijk. Dit als gevolg van een beroepsprocedure (overigens niet over stikstof). Conform de bouwfasering kunnen er circa 250 woningen per jaar worden ontwikkeld/gebouwd in de Tippe. Bestemmingsplan Breezicht 2/7

7

voorstel

Datum

15 december 2021

Noord deelgebied 1 is onherroepelijk. Voor Breezicht Noord deelgebied 2 wordt de procedure op korte termijn opgestart. De vergunningsaanvragen in de Tippe en Breezicht Noord deelgebied 1 hebben wel te anticiperen op gewijzigde regelgeving, zie derde alinea pagina 4 van deze nota. Dat betekent nieuw stikstofrekenwerk wat de nodige tijd en inspanning kost. Het is nog niet duidelijk of de uitkomsten passen in de uitgangspunten van de bestemmingsplannen. Daarvoor wordt gezocht naar maatwerk. In de loop van 2021 kreeg de gemeente ook steeds vaker stikstofruimte aangeboden door individuele agrariërs doordat zij extensiveren, stoppen of willen overschakelen naar agrarisch natuurbeheer of biologische bedrijfsvoering. Tot nu toe ging het om zo’n 10 aanbiedingen in alle windrichtingen rondom Zwolle. Omdat het benodigde instrumentarium vanuit de provincie (stikstofbank) nog ontbrak, moesten 9 aanbiedingen worden afgeslagen. In één geval heeft het stikstofteam het aanbod van een stoppende agrariër kunnen koppelen aan een bedrijf op Hessenpoort. 70% Van de emissie van de agrariër is genoeg voor het bedrijf op Hessenpoort om zijn gewenste uitbreiding te realiseren en 30% van de emissie wordt ingetrokken en komt ten goede aan de landelijke depositiedaling in de natuur. Verderop in deze nota gaan we dieper in op deze materie (bij aanbeveling 1 van het uitvoeringsprogramma).

Provincie De gemeente Zwolle is één van de betrokken partijen bij de Gebiedsgerichte aanpak Noord West Overijssel, waarvan de provincie trekker is. In de gebiedsgerichte aanpak werken verschillende partijen samen: vertegenwoordigers van agrarische en niet-agrarische bedrijven, natuur- en milieuorganisaties, gemeenten waterschappen en overige gebiedspartners. Zij werken aan: • • •

Het oplossen van knelpunten voor ontwikkelingen die stikstofruimte nodig hebben op korte termijn; Verdere versterking van de natuur en terugbrengen van de stikstofneerslag; Bijdragen aan een toekomstbestendig Overijssel, waarin we de stikstofopgave verbinden met de transitie van de landbouw, klimaatadaptatie, energietransitie en andere opgaven.

Binnen het plangebied Noord West Overijssel bevinden zich drie deelgebieden. Eén daarvan is het deelgebied Mastenbroekerpolder en ligt binnen het grondgebied van de gemeente Zwolle. Daar is een aantal opgaven van belang: bodemdaling (veenweide), landbouw, natuur, leefbaarheid. Input voor het proces van de gebiedsgerichte aanpak is de Zwolse Omgevingsvisie. Ook is het van belang dat bij dit proces een goede afstemming is met het regionale verstedelijkingsonderzoek. De stikstofproblematiek en de ontwikkeling van Zwolle komen hier in samen. Het eerste volgende resultaat is een startdocument, die als basis dient voor de verdere uitwerking van het proces. Het is de bedoeling dit startdocument door de betrokken partijen te laten vaststellen. Dit betekent voor de gemeente Zwolle een besluit van het college van B&W hierover en een informatienota naar de gemeenteraad. Rijk Op Rijksniveau werd op 1 juli 2021 de Wet Stikstofreductie en Natuurverbetering van kracht, waarmee het juridisch kader na het vallen van de PAS (Programma Aanpak Stikstof) in 2019 is hersteld. De wet bestaat uit drie onderdelen: 1. Een vrijstelling voor bouwactiviteiten zodat daar op korte termijn verlichting wordt geboden; 2. Een resultaatsverplichting dat in 2030 de stikstofdepositie op ten minste 50% van de stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden onder de kritieke grens moet worden gebracht; 3/7

7

voorstel

Datum

15 december 2021

3. Een programma met stikstofreducerende maatregelen om dat resultaat te behalen. Met de inwerkingtreding van deze wet is er juridisch meer rust in het stikstofdossier en zijn Zwolse projecten voor wat betreft de bouw- en sloopfase vrijgesteld van stikstofberekeningen. Dat levert tijdswinst op in zowel de planvorming als de uitvoering. Wat blijft bestaan zijn de stikstofberekeningen die nodig zijn voor de gebruiksfase van een project (en natuurlijk bestemmingsplan), dat wil zeggen: de stikstofemmissie die ontstaat wanneer het betreffende project in gebruik wordt genomen door de inwoners. Het landelijke stikstofrekenprogramma (AERIUS) wordt zoals gebruikelijk ieder jaar geupdate met de laatste inzichten. Dit jaar worden de rekenregels aangepast voor de gevolgen van stikstofuitstoot door verkeer. Die werd modelmatig ‘afgekapt’ op 5 kilometer, dat wordt in de nieuwe versie 25 kilometer. Dat zal met name gevolgen hebben voor projecten in de overgangsfase, waarbij een bestemmingsplan was doorgerekend in de oude versie, maar het project in vergunningsfase moet rekenen in de nieuwe versie van AERIUS. Dat kan leiden tot nieuwe benodigde stikstofoplossingen en/of vertraging in de vergunningsaanvraag. In de landelijke politiek moeten er nog wel harde noten worden gekraakt over de toekomstige besteding van onze stikstofruimte.

Wil het komende Kabinet daar woningen voor bouwen en/of de veestapel handhaven? Vliegbewegingen beperken of niet? Terug naar 130 km/h op de snelweg of toch 100 blijven rijden? We weten dat dit onderwerp is tijdens de huidige formatie. We zien vanuit verschillende hoeken lobbyboodschappen die wijzen in de richting van vermindering van de veestapel. Er is een brede coalitie van meer dan 30 gerenommeerde partijen onder leiding van oudLandbouwminister Cees Veerman en een collectief van Natuurmonumenten, Natuur & Milieu, LTO Nederland, VNO-NCW, MKB-Nederland en Bouwend Nederland. Zij doen veel concrete voorstellen. We lezen daarin terug dat óók de landbouwsector haar stikstof zal reduceren mits het verdienmodel van de boer overeind kan blijven en dat er meer woningen gebouwd moeten gaan worden. De politieke partijen lijken elkaar genaderd op dit dossier. Stikstofreductie in de landbouw zal voor Zwolle gunstig zijn. In de directe omgeving van Zwolle zien we ook relatief veel ‘moderne’ boeren die de maatschappelijke tendens aanvoelen en voorop willen lopen in transformatie van hun bedrijfsvoering en verdienmodel.

Stand van zaken uitvoeringsprogramma Ontwikkelstrategie stikstof Inleiding over Ontwikkelstrategie Stikstof In maart-2021 nam het college kennis van de door de gemeente opgestelde Ontwikkelstrategie Stikstof en besloot het bijbehorende uitvoeringsprogramma ten uitvoer te brengen. De Ontwikkelstrategie Stikstof beschrijft hoe Zwolle de impact van de stikstofproblematiek kan verkleinen door 7 aanbevelingen op te volgen. Binnen onze invloedssfeer of daar net buiten. Nu volgt een update over de voortgang van deze 7 aanbevelingen. Voortgang aanbeveling 1: Stikstofruimte van agrariërs Aanbeveling 1 adviseert om stikstofruimte van agrariërs over te nemen wanneer agrariërs dat op eigen initiatief aanbieden. Zoals op pagina 2 beschreven ontving het Stikstofteam in de loop van 2021 circa 10 stikstofaanbiedingen van agrariërs. Dat leidde tot één succesvolle match van vraag en aanbod: een stoppende agrariër werd gekoppeld aan een bedrijf op Hessenpoort. 70% Van de emissie van de agrariër is genoeg voor het bedrijf op Hessenpoort om zijn gewenste uitbreiding te realiseren en 30% 4/7

7

voorstel

Datum

15 december 2021

van de emissie wordt ingetrokken en komt ten goede aan de landelijke depositiedaling in de natuur. De andere negen stikstofaanbiedingen konden niet benut worden omdat het benodigd instrumentarium (een stikstofbank om stikstofruimte tijdelijk in op te slaan) nog niet gereed was. Daar is recent wel een doorbraak geweest, zie aanbeveling 2. Aanbeveling 1 gaat ook over het strategisch aankopen van stikstofruimte. Voorlopige conclusie is dat een strategische stikstofvoorraad pas nuttig is wanneer de groei van Zwolle na 2030 op het detailniveau van locaties en programma bekend is. Dat is nu nog niet het geval. Zie ook aanbeveling 3. Voortgang aanbeveling 2: Gemeentelijke stikstofbank Aanbeveling 2 roept op om te onderzoeken of en hoe een gemeentelijke stikstofbank kan helpen om stikstofruimte vast te houden en later weer uit te geven. De provincie had daarvoor een sleutel in handen en heeft per 1 juli 2021 het instrument Stikstofbank juridisch in werking laten treden. Onderdeel van die Stikstofbank zijn Doelenbanken. Een Doelenbank is een bankrekening waarop aangekochte/verworven stikstofruimte kan worden opgeslagen, om dat later in de tijd op te nemen ten behoeve van een bepaald doel, zoals woningbouw. De eerste voorbeelden dienen zich aan in den lande en ook de provincie Overijssel heeft dit in beraad.

Zwolle heeft hierover contact met de provincie en besluitvorming door Gedeputeerde Staten wordt voorbereid. Voortgang aanbeveling 3: Stikstof als afwegingscriterium in de verstedelijkingsstrategie De verstedelijkingstrategie van de Regio Zwolle is een (ontwerpend) onderzoek. In dit onderzoek worden geen besluiten genomen over concrete locaties en programma’s voor stedelijke ontwikkelingen in de afzonderlijke gemeenten. Eventuele nieuwe locaties ten opzichte van de in september vastgestelde Omgevingsvisie worden in de volgende Zwolse omgevingsvisie afgewogen. Het Stikstofteam zal te zijner tijd stikstof als afwegingscriterium inbrengen wanneer de afweging over nieuwe locaties bepaald gaan worden voor de omgevingsvisie. Voortgang aanbeveling 4: Lobby om stikstofbank SSRS open te breken Aanbeveling 4 raadt aan om een lobby te starten om de stikstofbank met de naam StikStofRegistratieSysteem (SSRS) open te breken. Door het 100km/h rijden is er lokaal in Zwolle veel stikstofruimte beschikbaar in stikstofbank SSRS. Die stikstofruimte lag echter al sinds de invoering van de bank in maart 2020 praktisch onaangeroerd op de plank bij de provincie, omdat de door het Rijk bepaalde voorwaarden aan de bank te streng zijn.

De door Zwolle geïnitieerde en geleidde lobby heeft geresulteerd in een aangenomen motie in de Tweede Kamer waarin de minister wordt opgeroepen een einde te maken aan de onnodig beperkende voorwaarden. In de afgelopen maanden heeft Zwolle samen met provincie Overijssel en een werkgroep van het ministerie van LNV de voorwaarden aangepast waardoor per 13 januari 2022 ook bestemmingsplannen woningbouw gebruik kunnen maken van stikstofruimte in stikstofbank SSRS. Dat kon voorheen niet. Hiermee is een nieuwe stikstofoplossing verschenen voor toekomstige bestemmingsplannen woningbouw. Voortgang aanbeveling 5: Verbeteren stikstofparagraaf nieuwe bestemmingsplannen Aanbeveling 5 roept op om nieuwe bestemmingsplannen te laten profiteren van Zwolle’s succesvolle stikstofaanpak van (bouw)projecten. In de bestemmingsplannen woningbouw voor Stadshagen de Tippe en Breezicht-Noord heeft Zwolle die nieuwe weg ingeslagen en lokale stikstofmodellen en kennis gebruikt om een bouwfasering en stikstofemissie uit te kienen die voldoet aan regelgeving en 5/7

7

voorstel

Datum

15 december 2021

goed is voor zowel de natuur als de gewenste ontwikkeling. Op betreffende bestemmingsplannen zijn dan ook geen zienswijzen of protesten aangetekend tegen de stikstofonderbouwing, wat Zwolle mag sterken in deze aanpak. Voortgang aanbeveling 6: Aanpassen pachtconstructies Conform planning wordt momenteel aanbeveling 6 uitgewerkt door te verkennen of en hoe Zwolle voor nieuwe pachtcontracten de stikstofuitstoot op die gronden kan verminderen of voorkomen. Voortgang aanbeveling 7: Stikstof-werkzaamheden structureel beleggen in organisatie Het crisis-Stikstofteam is haar taken aan het implementeren in de staande organisatie, want stikstof is een structureel thema geworden voor de ontwikkeling van de stad. Wat eerst crisis was, wordt nu meer en meer beleid. Er zal tijdelijk een parttime beleidsadviseur Stikstof worden aangetrokken om gemeentelijk stikstofbeleid te bepalen en projectoverstijgende dossiers te overzien. Consequenties Toen in mei-2019 de stikstofcrisis uitbrak heeft ook Zwolle zich ernstig zorgen gemaakt over de mate waarin stikstof de Zwolse ontwikkeling zou beperken. Gelukkig hebben voortvarend handelen, actieve lobby en de in het voorjaar vastgestelde Ontwikkelstrategie Stikstof zijn vruchten afgeworpen. Het uitvoeringsprogramma ligt op schema en levert resultaten op.

De stikstofproblemen in plannen en projecten zijn afgenomen ten opzichte van maart-2021 en sterk afgenomen ten opzichte van mei-2019. Het palet aan stikstofoplossingen voor Zwolle is mede door eigen handelen vergroot. Stikstofregelgeving is stabieler geworden en wijzigingen daarin zijn niet meer zo fundamenteel als eerder. Als regelgeving niet verandert, hebben we er vertrouwen in dat de huidige voorziene ontwikkelingen van Zwolle tot 2030 niet beperkt hoeven worden door de stikstofproblematiek. Financiën De te maken kosten (personeelskosten voor het begeleiden van het uitvoeringsprogramma) kunnen ten laste worden gebracht van het budget dat in de begroting beschikbaar is gesteld voor het Stikstofteam. Wanneer acties uit het uitvoeringsprogramma leiden tot de vraag om nieuwe middelen, zullen die separaat ter besluitvorming worden voorgelegd. Communicatie Zwolle zal zijn rol als serieuze gesprekspartner bij Rijk en provincie blijven vervullen zodat de stikstofbelangen van Zwolle en andere gemeenten duidelijk zichtbaar blijven en Rijk en provincie de benodigde maatregelen nemen die in hun domein liggen. Ook blijven we een rol houden en invullen als het gaat om het geven van uitleg aan betrokken partners bij de diverse gebiedsontwikkelingen die we kennen en waar stikstof een rol speelt of gaat spelen.

Vervolg Het uitvoeringsprogramma zal verder worden uitgevoerd en als besluitvorming door uw raad benodigd is zullen wij u een voorstel voorleggen. Openbaarheid De informatienota is openbaar.

6/7

7

voorstel

Datum

15 december 2021

Burgemeester en Wethouders van Zwolle,

voorzitter, Peter Snijders

interim-secretaris, Liesbeth Borsboom

7/7