Het Zwolse hitte-koelteplan 2025

Zwolse Hitte- en Koelteplan 2025 Gemeente Zwolle 16 juni 2025

Inhoud Klik op dit icoon om naar de inhoudsopgave te gaan

• Voorwoord • Waarom een Zwols hitte- en koelteplan? • Hoe is dit Zwolse hitte- en koelteplan opgesteld? • Wie beschermen we met dit Zwolse hitte- en koelteplan? • Waar in de gemeente Zwolle zijn inwoners kwetsbaar voor hitte? • Wat doen we voor, na en tijdens een hitteperiode? • Informatiemateriaal

Klik om naar de verschillende hoofdstukken te gaan

Voorwoord Geachte lezer, Met trots presenteren wij u het Zwolse hitte- en koelteplan 2025. Dit plan heeft als doel om de gezondheid en het welzijn van Zwollenaren te beschermen tijdens periodes van extreme hitte. De impact van klimaatverandering is in toenemende mate merkbaar; we krijgen in de zomer te maken met steeds warmere dagen en ook het aantal dagen van extreme hitte neemt toe. Dit Zwolse hitte- en koelteplan is het resultaat van een samenwerking tussen verschillende partijen, waaronder de gemeente, het Rode Kruis, de GGD, verenigingen, gezondheidsorganisaties en welzijnsinstellingen. Het plan omvat maatregelen om de kwetsbare groepen in onze gemeente te beschermen. Met dit plan willen we komen tot een netwerk van partners dat gemeentebreed inspringt in tijden van hitte. Wij willen graag onze dank uitspreken aan iedereen die heeft bijgedragen aan de totstandkoming van dit Zwolse hitte- en koelteplan. Het is een gezamenlijke inspanning geweest om onze gemeente voor te bereiden op de uitdagingen rondom hitte. Wij hopen dat dit Zwolse hitte- en koelteplan een waardevolle bijdrage zal leveren aan het welzijn en de gezondheid van al onze inwoners. Laten we samen zorgen

voor een veerkrachtig en hittebestendig Zwolle. Met vriendelijke groet, Arjan Spaans, wethouder Duurzame Stadsontwikkeling

WAAROM Waarom een Zwols hitte- en koelteplan? Dit hoofdstuk bespreekt de aanleiding voor het opstellen van een Zwols hitte- en koelteplan en geeft een toelichting op het doel van het Zwolse hitte- en koelteplan. Doel

Aanleiding

Aanleiding

Doel

Klik om direct naar het hoofdstuk te gaan

Aanleiding Het wordt warmer

gevoelstemperaturen. Hoewel het weer en klimaat voor

Hittestress is een serieus probleem, maar wordt nog te

Door klimaatverandering wordt het wereldwijd steeds

iedereen gelijk zijn, verschillen de mate van kwetsbaarheid

vaak onderschat. Mede hierdoor zijn onze openbare

warmer. In Nederland stijgt de temperatuur zelfs harder

en blootstelling. Persoonlijke kenmerken zoals leeftijd of

ruimte, onze woningen en de zorg voor kwetsbare

dan het mondiale gemiddelde. Sinds het begin van de

bestaande gezondheidsproblemen kunnen de

inwoners nog onvoldoende aangepast aan de gevolgen van

metingen in 1901 is de gemiddelde temperatuur al met 2,4

kwetsbaarheid vergroten. Ook woonomstandigheden en

hitte.

°C gestegen. De KNMI’2023 klimaatscenario’s laten zien

het sociale netwerk van iemand kunnen de mate van

dat niet alleen de gemiddelde temperatuur stijgt, waardoor

kwetsbaarheid beïnvloeden. Daarnaast bepaalt de mate

het aantal zomerse dagen toeneemt, maar dat ook hitte-

van blootstelling aan hitte het risico, bijvoorbeeld bij

extremen toenemen. Hittegolven nemen toe in frequentie,

mensen die buiten in de volle zon werken of bezoekers van

intensiteit en duur. In stedelijke gebieden wordt het

een evenement.

warmer dan in het buitengebied doordat versteende oppervlakken, zoals gebouwen en wegen veel warmte

Langdurige blootstelling aan hoge gevoelstemperaturen

vasthouden en uitstralen. Hierdoor kan het in stedelijke

kan bij met name kwetsbare groepen, zoals ouderen en

gebieden wel 3 tot 8 graden warmer zijn dan in het

jonge kinderen, leiden tot oververhitting, hitte-uitputting en

buitengebied. Dit fenomeen wordt ook wel het hitte-eiland

zelfs tot een hitteberoerte. In extreme gevallen kan

effect genoemd.

hittestress zelfs leiden tot sterfte. Tijdens een hittegolf stijgt het sterftecijfer in Nederland met ongeveer 12%

Gezondheidseffecten hitte

(Factsheet hittestress TNO). Dat komt neer op ongeveer

De toenemende temperaturen beïnvloeden de kwaliteit

40 sterftegevallen per dag extra.

Blootstelling

Hitte risico Weer en klimaat

Kwetsbaarheid

van leven en de gezondheid van onze inwoners. Drie factoren bepalen het hitterisico: weer en klimaat, kwetsbaarheid (aanpassingsvermogen en gevoeligheid) en

blootstelling (figuur 1). We spreken van hittestress

Tabel 1 Gradaties van hittestress (Klimaateffectatlas)

Figuur 1 De drie factoren die het hitterisico beïnvloeden

Gevoelstemperatuur (°C)

Ervaring

Fysiologisch stressniveau

18-23

Comfortabel

Geen stress

23-29

Beetje warm

Lichte hittestress

29-35

Warm

Matige hittestress

gevoelstemperatuur. Tabel 1 geeft inzicht in de

35-41

Heet

Grote hittestress

verschillende gradaties van hittestress bij wisselende

>41

Zeer heet

Extreme hittestress

wanneer mensen gezondheidsklachten ervaren doordat ze door hoge temperaturen en luchtvochtigheid niet meer in staat zijn hun lichaamstemperatuur goed te reguleren. De mate van hittestress is afhankelijk van de hoogte van de

Nationaal Hitteplan

goed mogelijk te beschermen tegen hitte, allergieën,

sociaal vraagstuk te benaderen. Het voegt

In 2007 is het Nationaal Hitteplan opgesteld. Het

infectieziekten en uv-straling. Eene voorgestelde acties

handelingsperspectief toe voor zorg, welzijn en

Nationaal Hitteplan wordt actief als een periode van

op het gebied van hitteadaptatie voor gemeenten is het

veiligheid.

aanhoudende of extreme hitte wordt verwacht. Met het

opstellen van een Zwolse hitte- en koelteplan.

Nationaal Hitteplan maakt het RIVM organisaties,

Dit Zwolse hitte- en koelteplan is een doorvertaling van

professionals en vrijwilligers die betrokken zijn bij de

Zwolse hitte- en koelteplan

het Nationaal Hitteplan, waarbij de boodschap wordt

zorgverlening aan ouderen en chronisch zieken extra

Zoals beschreven is het de verwachting dat het aantal

geconcretiseerd op basis van de lokale situatie en

alert op een aankomende periode van hitte.

warme periodes, en daarmee hittestress en

vervolgens breder wordt verspreid onder lokale

Organisaties kunnen zich bij het RIVM aanmelden,

gerelateerde gezondheidsproblemen, in de toekomst

partijen. Het Zwolse hitte- en koelteplan is een

waarna zij een waarschuwing krijgen op het moment

toe zullen nemen als gevolg van klimaatverandering.

gezamenlijk plan van diverse (maatschappelijke)

dat het Nationaal Hitteplan geactiveerd wordt. Zo

Om zich hierop voor te bereiden, heeft de gemeente

organisaties. Het plan beschrijft de rol- en

kunnen zij passende maatregelen nemen om overlast

een Zwolse Adaptatiestrategie opgesteld, waarin het

taakverdeling van de betrokken organisaties tijdens de

en gezondheidseffecten te voorkomen en beperken.

Zwolse hitte- en koelteplan als een van de

verschillende fases van een warme periode. Door op de

uitwerkacties is benoemd. Met dit Zwolse hitte- en

hoogte te zijn van elkaars taken en actief samen te

Met het Nationaal Hitteplan worden echter niet alle

koelteplan bereidt de gemeente zich nog beter voor op

werken kunnen we ons als gemeenschap effectief

kwetsbare inwoners (voldoende) ingelicht over de

warme periodes. Dit plan is onder andere tot stand

voorbereiden en reageren op warme periodes. Om op

gezondheidsrisico’s van hitte, zoals zelfstandig

gekomen vanuit het RIVUS samenwerkingsverband

die manier gezondheidsrisico’s voor onze inwoners te

wonende ouderen en dak- en thuislozen. Het is daarom

Klimaatadaptatie in West-Overijssel en het landelijke

voorkomen en beperken.

belangrijk dat er een lokale doorwerking van het

Community of Practice (CoP) Hitte vanuit het

Nationaal Hitteplan wordt opgesteld.

Klimaatverbond Nederland, voor gemeenten en

Hoewel de focus in het Zwolse hitte- en koelteplan ligt

provincies.

op het thema gezondheid, vraagt de aanpak van hitte

GALA

naast maatregelen vanuit het sociale domein

In februari 2023 hebben de Vereniging voor

Het Zwolse hitte- en koelteplan geeft ook concreet

(gezondheid) ook om maatregelen in de omgeving

Nederlandse Gemeenten (VNG), GGD GHOR

invulling aan de ambities uit de Omgevingsvisie door

(gebied) en aan de woning (gebouw). Deze drie

Nederland, Zorgverzekeraars Nederland en het

hittestress aan te pakken. Het plan vertaalt brede

domeinen versterken en overlappen elkaar. In de

ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS)

beleidsdoelen naar praktische maatregelen en

aanpak voor het opstellen van een hitte- en koelteplan

het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)

samenwerking met lokale organisaties, waarmee het

zijn daarom zowel het sociale domein als het fysieke

ondertekend. Het GALA erkent de impact van hitte op

de leefbaarheid en weerbaarheid van de stad versterkt.

domein nauw betrokken bij de ontwikkeling en

een gezond en actief leven. Een van de beoogde

Daarnaast versterkt het de koers van ‘Opinienota Koers

uitvoering van het Zwolse hitte- en koelteplan.

resultaten is dat VWS en gemeenten inzetten op meer

Sociaal Domein Zwolle 2024 – 2030’ door kwetsbare

kennis en maatregelen om (kwetsbare) mensen zo

groepen centraal te stellen en de hitteproblematiek als

Doel Het belangrijkste doel van het Zwolse hitte- en koelteplan is het beschermen van de inwoners van de gemeente Zwolle tegen de gezondheidsrisico’s van aanhoudende hitte. Om dit doel te bereiken zijn er verschillende subdoelstellingen geformuleerd: •

Het Zwolse hitte- en koelteplan geeft inzicht in concrete maatregelen die op zowel korte als lange termijn hittegerelateerde ongemakken, gezondheids- en welzijnsproblemen, ziekte en sterfte voorkomen en/of beperken

•

Het Zwolse hitte- en koelteplan bevordert de zelf- en samenredzaamheid van inwoners

•

Het Zwolse hitte- en koelteplan geeft inzicht in rollen en taken voor de gemeente, de GGD, het Rode Kruis en andere lokale (maatschappelijke) organisaties voorafgaand, tijdens en na een periode van aanhoudende hitte

•

Het Zwolse hitte- en koelteplan geeft inzicht in beschikbare kennis, informatie en benodigde middelen en biedt daarnaast een platform voor kennis- en ervaringsuitwisseling van betrokken lokale organisaties, met als doel het verbeteren van de zorg aan kwetsbare bewoners in de gemeente

•

Het Zwolse hitte- en koelteplan focust op maatregelen vanuit het thema gezondheid en welzijn, maar legt ook de koppeling met maatregelen vanuit de thema’s gebied (leefomgeving) en gebouw (woningen)

Deze doelstellingen worden behaald door het inrichten van een netwerk van (maatschappelijke) partners binnen de gemeente Zwolle. Elke partner speelt in verschillende fasen en op verschillende manieren een rol in het beheersen van de gezondheidsrisico’s.

HOE Hoe is dit Zwolse hitte- en koelteplan opgesteld? Dit hoofdstuk geeft een toelichting van de cyclus van fasen waaruit het Zwolse hitte- en koelteplan bestaat. Daarnaast wordt beschreven hoe het Zwolse hitte- en koelteplan tot stand is gekomen en welke partijen bij dit proces betrokken zijn. Cyclus

Proces

Cyclus

Partners

Proces

Partners

Klik om direct naar het hoofdstuk te gaan

Cyclus

Voorwaarschuwingsfase | Juni - september In deze fase maakt iedere organisatie zich klaar voor een mogelijke periode van hitte. De voorwaarschuwingsfase start wanneer het RIVM een

Dit Zwolse hitte- en koelteplan is een dynamisch document, dat jaarlijks

voorwaarschuwingsmelding af geeft. Deze melding komt een paar dagen

wordt geëvalueerd en wordt aangescherpt en aangevuld waar nodig. Het

voor een periode van hitte (de waarschuwingsfase). Alle organisaties

opstellen, uitvoeren en aanscherpen van het Zwolse hitte- en koelteplan

kunnen zich aanmelden voor de mailing van het Nationaal Hitteplan via

gaat volgens een jaarlijkse cyclus. Onderstaand figuur geeft de cyclus weer

deze link. Een periode van hitte is voor het RIVM een periode van vier

met de verschillende fases. Voor elke fase is aangeven wanneer de fase het

aansluitende dagen (of meer) waarbij de temperatuur boven de 27 ⁰C komt.

meest waarschijnlijk zal optreden. De fase kan echter ook buiten de

Ook de nachttemperatuur en de luchtvochtigheid bepalen of het RIVM een

genoemde periode plaatsvinden.

(voor)waarschuwing afgeeft.

Voorbereidingsfase | Maart - mei In deze fase bereiden organisaties zich voor op de

Waarschuwingsfase | Juni - september

komende zomer door hun kennis te actualiseren en het

De waarschuwingsfase wordt actief wanneer het

hitteprotocol en bijbehorende materialen voor te

RIVM een waarschuwing afgeeft voor een periode

bereiden. Er vindt afstemming plaats tussen betrokken

van hitte. Hiermee wordt de meest acute fase van

partners en wanneer wenselijk vindt er een gezamenlijks

het Nationale Hitteplan en het Zwolse hitte- en

startmoment van de nieuwe cyclus plaats.

koelteplan actief. Het waarschuwingssysteem van het Nationaal Hitteplan activeert dus ook de waarschuwingsfase van het Zwolse hitte- en

Monitoring en evaluatie | September februari

koelteplan. Organisaties zetten zich in deze periode in om ongemak en gezondheidsschade

Deze fase vormt de brug naar het volgende jaar, waarin

door hitte te voorkomen, en zelf- en

dezelfde cyclus wordt doorlopen. In deze fase wordt

samenredzaamheid te bevorderen.

teruggeblikt op de afgelopen zomer. Hierbij is aandacht voor de uitvoering van het hitte- en koelteplan, de betrokken stakeholders en de kwetsbare doelgroepen.

Wanneer wenselijk kan het actieplan uitgebreid of aangescherpt worden.

Preventie, kennisontwikkeling en gedragsbeïnvloeding | Doorlopend Deze fase richt zich op de lange termijn en focust zich op preventieve maatregelen vanuit gebied, gebouw en gezondheid. De fase omvat het ontwikkelen van instrumenten en maatregelen om de impact van hittegolven te verminderen. Daarnaast richt het zich op het ontwikkelen, bevorderen en delen van kennis over de preventie en behandeling van oververhitting.

Proces Om een breed gedragen Zwolse hitte- en koelteplan

De tweede stap is de interne startbijeenkomst, die

In de laatste stap van het proces is het daadwerkelijke

voor de gemeentle te ontwikkelen, zijn verschillende

heeft plaatsgevonden met interne

Zwolse hitte- en koelteplan opgesteld. In dit Zwolse

stappen doorlopen. Op deze pagina worden de

beleidsmedewerkers van de gemeente Zwolle. Tijdens

hitte- en koelteplan zijn alle verzamelde gegevens,

stappen toegelicht die zijn gezet om tot een Zwolse

deze bijeenkomst is gekeken naar de verschillende

afspraken en acties gebundeld. Vervolgens is het

hitte- en koelteplan te komen.

kwetsbare groepen binnen de gemeente die extra

concept voorgelegd aan de diverse betrokken

bescherming nodig hebben tijdens periodes van hitte.

(maatschappelijke) organisaties. De ontvangen

De eerste stap is de gebiedsanalyses. Om de

Vervolgens zijn aan de hand van deze doelgrepen de

reacties, opmerkingen en aanscherpingen zijn

hitteproblematiek in de gemeente Zwolle in beeld te

bijbehorende relevante externe organisaties bepaald.

meegenomen in het definitieve lokale hitte- en

brengen zijn er verschillende analyses uitgevoerd.

koelteplan voor aankomende zomer.

Allereerst zijn er op basis van verschillende gebieds-,

Hierop voortbouwend is in stap 3, een

gebouw-, gezondheids-, en

Werksessie georganiseerd waarin een grote groep

handelingsperspectiefindicatoren kwetsbare locaties

relevante organisaties met elkaar in gesprek is gegaan

weergegeven. Vervolgens zijn ook de openbare koele

over het thema hitte. Hier stond het formuleren van

plekken in beeld gebracht. De resultaten van deze

concrete acties en verantwoordelijkheden per partij

analyses zijn terug te vinden in het hoofdstuk ‘Waar’.

Centraal.

1. Gebiedsanalyses

2. Interne startbijeenkomst

3. Verdiepende bijeenkomst met partners

4. Opstellen en opleveren Zwolse hitte- en koelteplan

Analyseren kwetsbare locaties en mogelijkheden tot koelte

Informeren en bepalen doelgroepen en te betrekken organisaties

Informeren en ophalen maatregelen en verantwoordelijkheden

Opstellen concept plan incl. feedbackronde en verspreiden definitief plan

Partners Het Zwolse hitte- en koelteplan is een gezamenlijk plan van verschillende (maatschappelijke) partners die actief betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van het hitteen koelteplan. Deze partners zijn geselecteerd op basis van hun expertise en betrokkenheid bij het welzijn van onze inwoners. De betrokken organisaties zijn weergegeven in Figuur 2. Afbeelding 1 laat een momentopname zien van tijdens de verdiepende werksessie met de betrokken organisaties. Binnen de gemeente Zwolle zijn er verschillende organisaties die beschikken over een eigen hitteplan of hitteprotocol. Het Zwolse hitte- en koelteplan en de

Figuur 2 Overzicht betrokken organisaties

hitteplannen/-protocollen van specifieke organisaties hoeven elkaar niet in de weg te staan, maar kunnen elkaar juist versterken. De hitteplannen van organisaties zijn vaak doelgroepgericht en specifiek gemaakt voor de betreffende organisatie. Het Zwolse hitte- en koelteplan van de gemeente is een communicatieplan en focust zich op alle inwoners van de gemeente. Het plan brengt professionele stakeholders van verschillende organisaties bij elkaar, waardoor er kansen ontstaan om van elkaars werkwijze te

leren. Naast ervaringen en tips kunnen bijvoorbeeld (organisatie specifieke) hitteplannen en informatiemateriaal worden uitgewisseld. Ook kan het Zwolse hitte- en koelteplan bijdragen aan een gezamenlijke, eenduidige, boodschap die alle organisaties uit kunnen dragen. Met als doel om samen beter voorbereid te zijn op toekomstige extreme hitte periodes.

Afbeelding 1 Betrokken organisaties tijdens de verdiepende werksessie

WIE Voor wie is het Zwolse hitte- en koelteplan opgesteld? Dit hoofdstuk beschrijft de kwetsbare doelgroepen waarvoor het Zwolse hitte- en koelteplan bedoeld is, zoals ouderen, jonge kinderen, mensen met chronische aandoeningen en andere kwetsbare groepen. Kwetsbare doelgroepen

Kwetsbare doelgroepen

Klik om direct naar het hoofdstuk te gaan

Kwetsbare doelgroepen Het Zwolse hitte- en koelteplan is geschreven voor en door lokale organisaties die in contact staan met de inwoners van gemeente Zwolle. Het Zwitte- en koelteplan is bedoeld om alle inwoners van de gemeente Zwolle tegen hitte te beschermen, maar besteedt hierbij extra aandacht aan kwetsbare doelgroepen. Niet alle inwoners van de gemeente zijn namelijk even kwetsbaar voor hitte. Op deze en de

volgende pagina worden verschillende kwetsbare doelgroepen

Ouderen Ouderen, in het bijzonder mensen boven de 75 jaar, zijn het meest kwetsbaar. Dit komt omdat het lichaam van ouderen minder controle heeft over de lichaamstemperatuur en zich

daardoor minder goed kan aanpassen aan extreme temperaturen. Het lichaam koelt daardoor minder goed af. Ook hebben ouderen minder snel dorst, waardoor ze vaak niet genoeg water drinken uit zichzelf. Jonge kinderen Jonge kinderen, in het bijzonder zuigelingen, verliezen meer vocht dan volwassenen. Het lichaam warmt sneller op en ze zijn minder goed in staat aan te geven als ze klachten of dorst hebben. Het is daarnaast van belang is om jonge kinderen vanaf een vroege leeftijd te beschermen voor uv-straling.

toegelicht. Mensen met een beperking en chronisch zieken Met dit Zwolse hitte- en koelteplan richten we ons op meerdere

Mensen met een beperking kunnen moeite hebben met het

kwetsbare doelgroepen. Door de aangesloten partners ligt de focus in

herkennen van de symptomen van hitte-uitputting of -beroerte,

deze eerste versie van het Zwolse hitte- en koelteplan op de

wat hen extra kwetsbaar maakt. Chronisch zieken (hart- en

doelgroepen ouderen, jonge kinderen, dak- en thuislozen, mensen

vaat-, longziekten, obesitas en mentaal) en langdurig

met een beperking, en minima. Voor deze doelgroepen zijn

medicijngebruikers zijn kwetsbaar omdat hitte bestaande

doelgroepspecifieke acties geformuleerd. Het Zwolse hitte- en

gezondheidsklachten kunnen verergeren en het

koelteplan is een dynamisch document. In de toekomst kunnen meer

medicijngebruik lichaamsprocessen kan beïnvloeden.

doelgroepspecifieke acties voor de andere kwetsbare doelgroepen

Medicijnen hebben invloed op de werking van o.a. nieren, het

opgenomen worden.

hart- en vaatstelsel, regelmechanismen van de lichaamstemperatuur en de zweetproductie. Dak- en thuislozen Dak- en thuislozen kunnen minder gemakkelijk een verkoelende ruimte (zoals een woning) opzoeken en hebben vaker te maken met lichamelijke aandoeningen en/of verslavingen waardoor zij een verhoogd risico op oververhitting en uitdroging hebben. Ook hebben zij vaak geen sociaal netwerk om op terug te vallen.

Minima / lage SES Mensen die in armoede leven zijn extra kwetsbaar voor hitte omdat ze beperkte financiële middelen hebben voor de aanschaf van hittemaatregelen zoals zonwering, en kunnen zichzelf daardoor minder goed beschermen tegen de risico’s

van hitte. Daarnaast woont deze groep vaak in huurwoningen, waardoor zij niet altijd zelfstandig hittewerende maatregelen aan de woning mogen treffen, zoals het aanbrengen van zonwering aan de buitenzijde. Anderstaligen en laaggeletterden Anderstaligen zoals arbeidsmigranten en vluchtelingen beheersen de Nederlandse taal vaak (nog) niet goed, waardoor standaard communicatiemateriaal hen niet bereikt. Bovendien verkeren zij vaak in een kwetsbare positie (zowel sociaal als economisch), waardoor ze lastiger hittemaatregelen kunnen treffen. Ook laaggeletterden zijn lastiger te bereiken met standaard communicatiemateriaal. Sporters en mensen die buiten werken Sporters en mensen die buiten werken verliezen door de hitte extra veel vocht en hun lichaam warmt door de inspanning sneller op.

Evenementenbezoekers Evenementenbezoekers bevinden zich vaak in omstandigheden met een verhoogd risico op oververhitting en uitdroging. Voorbeelden zijn de aanwezigheid van een grote menigte, een evenement in de volle zon of gebrek aan water.

WAAR Waar in de gemeente Zwolle zijn inwoners kwetsbaar voor hitte? Dit hoofdstuk brengt aan de hand van verschillende kaarten in beeld locaties het meest kwetsbaar zijn voor hitte. Gebiedsanalyse

Gebiedsanalyse

Klik om direct naar het hoofdstuk te gaan

Gebiedsanalyse Om de gevolgen van (extreme) hitte te beperken is het nodig om maatregelen te treffen in de omgeving (gebied), aan de woning (gebouw), vanuit het sociale domein (gezondheid) of het handelingsperspectief van inwoners te vergroten. Deze domeinen staan allemaal rechtstreeks met elkaar in verbinding. Middels een GIS-analyse zijn indicatoren vanuit deze verschillende domeinen in overzichtelijke kaarten gecombineerd en omgezet in een risicobepaling. Dit geeft inzicht in de hotspots en gebieden met hoge risico’s op het gebied van hitte: in welke wijken en bij welke groep inwoners is de urgentie voor hittemaatregelen het hoogst? Op de volgende pagina’s kunt u meer lezen over de kaarten. Klik op de kaarten om ze te vergroten en meer te lezen over het betreffende thema.

+

Gebiedsscore wijkniveau

+

Gebouwscore postcodeniveau

+

Gezondheidsscore wijkniveau

=

Handelingsperspectief postcodeniveau

Totaalscore wijkniveau

Gebied

Klik hier om terug te gaan naar het kaartenoverzicht.

Deze kaart geeft het risico vanuit het thema gebied weer. De totaalscore is gebaseerd op drie indicatoren:

•

Gevoelstemperatuur. Een hoge gevoelstemperatuur kan bij mensen tot hittestress leiden. De gevoelstemperatuur geeft aan hoe warm een persoon het heeft in een bepaalde situatie. Als de gemeten luchttemperatuur bijvoorbeeld 30 °C is, kan het in de volle zon en uit de wind voelen als 40 °

•

Schaduw op looproutes. De gevoelstemperatuur in de schaduw is een stuk lager dan in de volle zon. Om essentiële functies voor iedereen bereikbaar te houden tijdens hitte, is het belangrijk dat hoofdwandelroutes zoveel mogelijk in de schaduw liggen

•

Openbaar groen per woning. Verstening maakt steden extra kwetsbaar voor hoge temperaturen door het hitte-eiland effect. Groen helpt om gebieden te verkoelen. Enerzijds doordat er minder stenen zijn, waardoor er minder hitte wordt vastgehouden. Anderzijds doordat de bomen en planten schaduw bieden en water verdampen, wat een verkoelend effect heeft

De kaart laat zien dat met name het percentage schaduw op looproutes op veel

plekken niet hoog genoeg is en daardoor een hitterisico vormt. Daarnaast lopen enkele wijken een hoger risico door de hoge gevoelstemperatuur en beperkte hoeveelheid openbaar groen per woning. Met name de wijk Diezerpoort en de buurt Ittersumerlanden hebben een hoog risico vanuit het domein gebied.

Gebouw

Klik hier om terug te gaan naar het kaartenoverzicht.

De kaart hiernaast geeft het hitterisico gebaseerd op gebouwindicatoren weer, waarbij wordt gekeken naar de hittegevoeligheid van gebouwen. Het gaat hier om gebouwen die veel opwarmen, maar ook om gebouwen met een kwetsbare functie (bijvoorbeeld

een school of ziekenhuis). De totaalscore is gebaseerd op vier indicatoren: •

Schaduw op gebouwen: Hoe meer schaduw op een gebouw valt, hoe minder deze opwarmt. Op deze kaart is aangegeven waar gebouwen meer of minder zonlicht ontvangen en daardoor meer of minder opwarmen

•

Educatie/gezondheidsfuncties: Scholen en gebouwen met een zorgfunctie worden gebruikt door kwetsbare mensen (kinderen, ouderen, zieken). Daarom worden plekken met meer gebouwen uit deze categorie gezien als hitte-kwetsbaar

•

Aanwezigheid van een tuin: Als gebouwen een tuin hebben kunnen bewoners of gebruikers makkelijker verkoeling vinden. Gebouwen zonder tuin worden daarom aangemerkt als meer hittegevoelig

•

Energielabel/bouwjaar: Sommige gebouwen warmen sneller op dan andere. Over het algemeen zijn oudere gebouwen gevoeliger voor temperatuursveranderingen (zowel opwarmen als afkoelen). Daarnaast warmen gebouwen met een lager energielabel meestal sneller op

De verschillende indicatoren zorgen op verschillende plekken binnen de gemeente tot een verhoogd risico. Met name de beperkte aanwezigheid van tuinen draagt bij aan dit risico.

Gezondheid

Klik hier om terug te gaan naar het kaartenoverzicht.

Vooral ouderen en mensen met een kwetsbare gezondheid zijn gevoelig voor extreme en blijvende hitte. In het hoofdstuk “Kwetsbare doelgroepen” zijn deze kwetsbare doelgroepen al toegelicht. Met behulp van een analyse van verschillende gezondheidsindicatoren is het hitterisico vanuit het domein gezondheid op postcodeniveau in kaart gebracht. De volgende indicatoren zijn gebruikt: •

Aantal 65+ers

•

Aantal 0 – 3 jarige inwoners

•

Aantal mensen met een broze gezondheid

•

Aantal inwoners met een beperking in bewegen

•

Aantal ernstig eenzame inwoners

•

Aantal inwoners met een langdurige aandoening.

De kaart laat zien dat met name in de binnenstad en de wijken Diezerpoort, Kamperpoort-Veerallee, Wipstrik, Assendorp en Ittersum het hitterisico hoog is. Dit wordt veroorzaakt door het aantal inwoners met een broze gezondheid, het aantal mensen met beperking in bewegen, ernstig eenzame personen en mensen met langdurige aandoeningen.

Handelingsperspectief

Klik hier om terug te gaan naar het kaartenoverzicht.

Handelingsperspectief gaat over de mogelijkheden die iemand heeft om zichzelf te beschermen tegen (de gevolgen van) hitte. Het kan hier gaan om ruimtelijke aspecten (zoals afstand tot koelteplekken) of sociaaleconomische factoren. We hebben in deze analyse gekeken naar de volgende vier indicatoren:

•

Huurwoningen: Huurders hebben – in vergelijking met woningbezitters – minder mogelijkheden om aanpassingen aan hun woning te doen en daarmee warmte te voorkomen

•

Loopafstand tot koelte: Tijdens perioden van hitte is het van belang dat inwoners verkoeling kunnen vinden. Niet iedereen heeft een tuin met schaduw, dus is het belangrijk dat er koele plekken in de openbare ruimte zijn waar mensen bij hitte snel naartoe kunnen

•

Moeite met rondkomen: Mensen die leven van een laag inkomen hebben al moeite met rondkomen. Zij hebben over het algemeen niet de middelen om te investeren in beschermingsmaatregelen tegen hitte

•

Watervoorzieningen: Watervoorzieningen (watertappunten, openbare zwemlocaties en zwembaden) kunnen bijdragen aan de koelte- en drinkwaterbehoefte van inwoners. Wanneer iemand dichtbij een voorziening, geeft dit de mogelijkheid om verkoeling te vinden

Met name de indicatoren ‘watervoorzieningen’ en ‘moeite met rondkomen’ leiden tot een verhoogd risico. In een groot deel van de gemeente zijn (nog) geen watervoorzieningen aanwezig. Daarnaast heeft het centrum van Zwolle heeft een verhoogd hitterisico door het percentage huishoudens dat moeite heeft om rond te komen.

Totaalscore

Klik hier om terug te gaan naar het kaartenoverzicht.

Op de totaalkaart is kwetsbaarheid voor hitte uitgebeeld op basis van alle vier de thema’s: gebied, gebouw, gezondheid en handelingsperspectief. De kaart laat zien dat vooral de wijken rondom het centrum (binnenstad, Kamperpoort-Veerallee, Diezerpoort, Assendorp en Wipstrik) en de wijk Ittersum een verhoogd hitterisico hebben. Dit geeft aan dat de urgentie voor hittemaatregelen hier het hoogst is. Dit kan in volgende cycli van het hitte- en koelteplan meegenomen worden in de keuze en uitwerking van maatregelen, maar ook door bijvoorbeeld extra stakeholders die in deze wijken actief zijn te betrekken.

Koele plekken

Klik hier om terug te gaan naar het kaartenoverzicht.

Om de gevolgen van (extreme) hitte te beperken is het nuttig om in kaart te hebben waar in de gemeente koele plekken te vinden zijn. Middels een GISanalyse is aangegeven waar dergelijke plekken zich bevinden. De volgende koele plekken zijn aangegeven op de kaart: •

Openbare koele binnenlocaties

•

Zwemlocaties

•

Wegen en fietspaden met meer dan 40% schaduw

•

Watertappunten

•

Zwembaden

Deze kaart kan een uitgangspunt vormen voor kaartmateriaal voor inwoners,

om hen te informeren over plekken waar zij verkoeling kunnen vinden.

WAT Wat doen we voor, na of tijdens een hitteperiode? Dit hoofdstuk geeft een overzicht van alle afspraken die per fase zijn gemaakt. Ook worden overige aandachtspunten beschreven die tijdens de bijeenkomst of gedurende het proces naar voren zijn gekomen. Acties per fase

Aanvullende opbrengsten en vervolgstappen

Acties per fase

Aanvullende opbrengsten en vervolgstappen

Klik om direct naar het hoofdstuk te gaan

Acties per fase Bij de verschillende fases in het hitte- en koelteplan horen

Maatregelen vanuit het thema gezondheid zijn erop gericht om

verschillende types acties. Dit hoofdstuk biedt een overzicht van alle

gezondheidsproblemen tijdens hitteperioden te beperken, met

acties en maatregelen die opgehaald zijn bij partners. Per actie is

name bij kwetsbare groepen. Voorlichting speelt hierbij een

opgenomen welke organisatie verantwoordelijk is voor de uitvoering

centrale rol

daarvan.

Het Zwolse hitte- en koelteplan heeft als doel om gezondheidsproblemen tijdens hitteperioden te voorkomen en

Maatregelen vanuit het thema gebied zijn gericht op de

beperken. De acties in dit Zwolse hitte- en koelteplan richten zich

buitenruimte. De buitenruimte kan onderverdeeld worden in de

daarom met name op het thema gezondheid. Daarnaast worden

openbare én private ruimte. Het doel van de maatregelen is om

acties benoemd die betrekking hebben op gebied en gebouw, zoals

de omgevingstemperatuur in stedelijke gebieden te

inzetten op vergroening van de omgeving en zonwering aan

verminderen en een comfortabeler leefklimaat te creëren, met

gebouwen. Aan de rechterkant van deze pagina worden de thema’s

aangename gevoelstemperaturen en voldoende schaduw,

verder toegelicht.

vooral tijdens perioden van hitte

voorbereidingsfase Acties

Acties voorwaarschuwingsfase

Acties voorbereidingsfase waarschuwingsfase Acties

Acties voorwaarschuwingsfase Acties monitoring en evaluatiefase

Acties waarschuwingsfase

Acties monitoring en evaluatiefase

Maatregelen aan en in het gebouw hebben als doel om de binnentemperatuur van gebouwen tijdens hitteperioden op een acceptabel niveau te houden om hittestress te voorkomen en het welzijn voor de bewoners of gebruikers van het gebouw te verbeteren

Acties preventie, kennisontwikkeling en gedragsbeïnvloedingsfase

Acties preventie, kennisontwikkeling en gedragsbeïnvloedingsfase Klik om direct naar de acties per fase te gaan

Voorbereidingsfase

Klik hier om terug te gaan naar de pagina ‘Acties per fase’

Maart tot enei | Geïnitieerd door beleidsmedewerker gezondheid van de gemeente Zwolle die verantwoordelijk is voor de uitvoering van het Zwolse hitte- en koelteplan. Type organisatie Allen

Gemeente

GGD

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Aanmelden voor mailinglist

Alle organisaties melden zich aan voor het waarschuwingssysteem van het Nationaal Hitteplan

Algemeen

Deelnemen voorbereidingsbijeenk omst

Deelnemen aan de jaarlijks terugkerende voorbereidingsbijeenkomst van het Zwolse hitte- en koelteplan

Algemeen

Communicatie

Informeren bewoners

Opstellen informatiebericht om te publiceren in wijkkranten/sociale media/website en platform Duurzaam Zwolle

Algemeen

Coördinator Zwolse hitte- en koelteplan

Informeren partners Zwolse hitte- en koelteplan

Aandacht vragen voor het hitte- en koelteplan tijdens vergadering met de gemeente en betrokken organisaties

Algemeen

Coördinator Zwolse hitte- en koelteplan

Organiseren voorbereidingsbijeenk omst

De gemeente organiseert een jaarlijks terugkerende voorbereidingsbijeenkomst waarin met partners het Zwolse hitte- en koelteplan doorlopen en, waar nodig, aangevuld wordt

Algemeen

Coördinator Zwolse hitte- en koelteplan

Actualiseren mailinglijst

Controleren van de bestaande mailadressen, het aanvullen van eventueel nieuwe organisaties en het oproepen van andere partners om zich aan te melden voor de mailinglijst

Algemeen

Fysiek domein

Lokaliseren watertappunten

In kaart brengen van watertappunten in de gemeente

Algemeen

Coördinator Zwolse hitte- en koelteplan

Inventariseren partners

Inventariseren welke partijen bij de kwetsbare groepen achter de voordeur komen en hen informeren over het belang van communicatie rondom hitte

Algemeen

Team Milieu en Gezondheid

Informeren

In de vierjaarlijkse nieuwsbrief een alinea wijden aan hitte

Algemeen

Team Milieu en Gezondheid

Actualiseren eigen middelen

Actualiseren van eigen middelen, waaronder de teksten bij de hittewaarschuwingen en communicatieberichten

Algemeen

Team Milieu en Gezondheid

Informeren medewerkers

Informeren van eigen medewerkers zodat ze weten wat ze moeten doen als er hitteberichten verstuurd moeten worden

Algemeen

Allen

Voorbereidingsfase (vervolg) Type organisatie GGD

Rode Kruis

Zorgorganisaties

Kinderspecifieke organisaties

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Team Milieu en Gezondheid

Informeren

Meedenken met gemeenten en organisaties over klimaatproblemen

Algemeen

Centrale Toegang

Opstellen en vastleggen zomerregeling

In samenwerking met MO-organisaties (Limor, RIBW, Creating Balance, Tactus, Leger Des Heils) een Dak- en gezamenlijk zomerregeling opstellen gericht op zorg aan daklozen en afspraken maken over wie welke acties thuislozen op zich neemt. Mogelijke acties zijn het laten rondrijden van een ‘koel-bus’ door Leger Des Heils en vanuit daar water, petjes, zonnebrand uitdelen en voorlichting geven, bemoeizorg kan daklozen actief opzoeken, het coördineren van de zorg voor individuen, en voorlichten van dak- en thuislozen

Centrale Toegang

Actualiseren acties

Actualiseren van acties/mogelijkheden tijdens hitte en opstellen van monitoringsplan

Dak- en thuislozen

Centrale Toegang

Vastleggen plan en monitoring

Vastleggen van acties en voorwaarden van het Start/stop plan en monitoringsplan voor individuen op straat met betrokken partijen in de stuurgroep

Dak- en thuislozen

Rode Kruis

Kennisupdate over de impact van hitte

Het Rode Kruis actualiseert de informatie over hitte en gezondheid op de website. Zij schrijft/actualiseert een nieuwsbericht en/of persbericht en update de sociale media kanalen

Algemeen

Rode Kruis

Actieve kennisdeling Het Rode Kruis publiceert informatie over hitte en gezondheid op de website en in de nieuwsbrief van het Rode en communicatie naar Kruis. Daarnaast promoot het Rode Kruis de EHBO-app ter bevordering van de zelfredzaamheid bevolking

Algemeen

Omega groep

Informeren patiënten/cliënten

Opstellen informatieberichten voor reclameschermen en/of flyers. Hierbij kan gebruik gemaakt worden van informatie van het RIVM, het Rode Kruis, de GGD, en de gemeente

Zorgbehoevenden

Omega groep

Informeren medewerkers

Medewerkers scholen over hitterisico’s en aandachtspunten

Zorgbehoevenden

Partou

Inlichten ouders

Ouders van het IKC informeren over hitte-maatregelen via één bericht. Hierin wordt ook informatie opgenomen over maatregelen die ouders zelf kunnen treffen, zoals het meegeven van zonnebrand en petjes

Kinderen

Partou

Actualiseren hitteprotocol

Organisaties actualiseren hun eigen hitteprotocol en informeren medewerkers en ouders over het hitteprotocol

Kinderen

Partou

Actualiseren eigen middelen

Actualiseren van eigen middelen, waaronder de teksten bij de hittewaarschuwingen en communicatieberichten

Kinderen

Voorbereidingsfase (vervolg) Type organisatie Maatschappelijke organisaties

Woningcorporaties

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Limor

Informeren cliënten

Opstellen informatieberichten voor schermen en/of flyers. Hierbij kan gebruik gemaakt worden van informatie van het RIVM, het Rode Kruis, de GGD, en de gemeente

Dak- en thuislozen

Limor

Actualiseren hitteprotocol

Actualiseren van het eigen hitteprotocol voor medewerkers en cliënten, en medewerkers informeren over het hitteprotocol

Dak- en thuislozen

Limor

Schaduw creëren

Zorgen dat er voldoende koele schaduwplekken zijn, eventueel door middel van schaduwdoeken en/of overdekkingen

Dak- en thuislozen

Limor

Informeren medewerkers

Medewerkers scholen over hitterisico’s en aandachtspunten

Dak- en thuislozen

Limor

Onderzoeken effect medicatie

Impact van hitte op werking medicatie checken bij behandelaar

Dak- en thuislozen

Creating Balance Street-Care

Meewerken aan start/stop plan en monitoring

Meewerken aan start/stop plan van de GGD en monitoring individuen op straat

Dak- en thuislozen

Travers, WijZ

Informeren bewoners

Organiseren van bewustmakingscampagnes en buurtbijeenkomsten over hitteveiligheid

Algemeen

Travers, WijZ

Buurtnetwerk

Opstellen buurtnetwerk om ondersteuning te bieden aan mensen met beperkte mobiliteit of isolatie

Algemeen

Travers, WijZ

Vrijwilligers

Ondersteunen bij de eventuele coördinatie van vrijwilligers voor outreach- en hulpdiensten

Algemeen

Seniorenraad

Informeren

Via het overleg van de Seniorenraad Zwolle hitterisico’s bij ouderen onder de aandacht brengen

Ouderen

SWZ, DeltaWonen

Informeren bewoners

Opstellen informatiebericht voor website, flyers en/of nieuwsbrief (zowel vooraankondiging als verwijzingen)

Algemeen

Voorwaarschuwingsfase

Klik hier om terug te gaan naar de pagina ‘Acties per fase’

Juni tot en met september | Geïnitieerd door het RIVM dat een voorwaarschuwing af geeft. Deze melding komt enkele dagen voor een periode van hitte. Type organisatie Gemeente

GGD

Rode Kruis

Zorgorganisaties

Kinderspecifieke organisaties

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Communicatie

Informeren bewoners

De gemeente licht haar bevolking in via verschillende media (social media, gemeentelijke website, wijknieuwsbrieven, lokale kranten/bladen)

Algemeen

Communicatie

Delen voorwaarschuwing

De gemeente communiceert de voorwaarschuwing van het RIVM door naar maatschappelijke partners

Algemeen

Sociaal domein

Waarborgen veiligheid bij evenementen

Waarborgen hittebestendigheid (jongeren)evenementen

Algemeen

Team Milieu en Gezondheid

Informeren bewoners

Controleren nieuws- en persberichten door de afdeling communicatie

Algemeen

Team Milieu en Gezondheid, Centrale Toegang

Informeren eigen personeel

Doorsturen voorwaarschuwing naar eigen relevante afdelingen (zoals Jeugdgezondheidszorg). Berichtgeving in reguliere nieuwsbrieven

Algemeen

Rode Kruis

Vrijwilligers mobiliseren

Het Rode Kruis treft voorbereidingen voor mogelijke inzet met vrijwilligers of Ready2Help-app om waar mogelijk te voorzien in een hulpbehoefte van hitte kwetsbare mensen tijdens (dreigende) noodsituaties

Algemeen

Rode Kruis

EHBO post voorbereiden

Vrijwilligers op de EHBO post worden gebriefd en geïnformeerd over hoe ze moeten handelen bij hitte

Algemeen

Omega groep

Informeren over medicijngebruik

Organisaties adviseren patiënten/cliënten over de gevaren van hitte en medicijngebruik

Zorgbehoevenden

Omega groep

Informeren cliënten

Verspreiden van tips onder cliënten over wat te doen bij extreme hitte via flyers en krantjes

Zorgbehoevenden

Omega groep

Informeren medewerkers

Voorlichten medewerkers over gedrag en maatregelen tijdens hitte, dit kan via bijv. Intranet maar ook via andere middelen zoals flyers en posters

Zorgbehoevenden

Partou

Verandering Plannen van activiteiten en lessen die rekening houden met de hitte, zoals het vermijden van buitensporten dagplanning/lesrooste tijdens het heetste deel van de dag r

Kinderen

Partou

Communicatie ouders Informeren van ouders en leerlingen over de maatregelen die worden genomen tijdens de hitteperiode. Hierover vindt afstemming plaats tussen scholen en de kinderopvang

Kinderen

Voorwaarschuwingsfase (vervolg) Type organisatie Maatschappelijke organisaties

Woningcorporaties

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Limor, Travers, Creating Balance Street-Care

Informeren kwetsbare personen

Inlichten kwetsbare en moeilijk bereikbare doelgroepen, door langs de deuren en drukbezochte plekken te gaan, over de effecten van hitte en welke acties zij wel/niet moeten ondernemen

Algemeen, daken thuislozen

Travers

Informeren werknemers en vrijwilligers

Informeren werknemers en vrijwilligers over de aankomende periode van hitte

Algemeen

SWZ, DeltaWonen

Informeren bewoners

De woningcorporatie communiceert via de website en nieuwsbrief richting inwoners over het thema hitte

Algemeen

SWZ, DeltaWonen

Waarschuwen bewoners

Inzetten wijkbeheerders om (kwetsbare) bewoners te waarschuwen en signaleren

Algemeen

Waarschuwingsfase

Klik hier om terug te gaan naar de pagina ‘Acties per fase’

Gedurende activatie Nationaal Hitteplan | Geïnitieerd door het RIVM dat het Nationaal Hitteplan activeert.

Type organisatie Gemeente

GGD

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Sociaal domein

Aanpassingen evenementen

De gemeente informeert samen met de GHOR naar de gang van zaken bij evenementen en past eventueel evenementen aan als het te heet is

Algemeen

Coördinator Zwolse hitte- en koelteplan

Delen waarschuwing

De gemeente communiceert de waarschuwing van het RIVM door naar maatschappelijke partners

Algemeen

Communicatie

Waarschuwen inwoners voor hittestress

Delen van informatie over hitterisico’s en mogelijke maatregelen via verschillende media (social media, gemeentelijke website, wijknieuwsbrieven, lokale kranten/bladen, posters) om bewustwording te vergroten

Algemeen

Fysiek domein, communicatie

Waarborgen veiligheid bij buitenactiviteiten

Delen waarschuwingsberichten over geschikte en ongeschikte plekken om te zwemmen bij hitte

Algemeen

Fysiek domein, communicatie

Informeren inwoners

Delen kaarten watertappunten en koele plekken via website en sociale media

Algemeen

Team Milieu en Gezondheid

Informeren

Beantwoorden van vragen van organisaties en individuele burgers

Algemeen

Team Milieu en Gezondheid

Informeren

Publieksinformatie verstrekken, plaatsen nieuwberichten en versturen persbericht door afdeling communicatie

Algemeen

Centrale Toegang

Activeren eigen hitteprotocol

Start/stop afkondigen van het eigen hitteprotocol

Dak- en thuislozen

Centrale Toegang

Coördineren acties

Coördineren van acties in het eigen hitteprotocol

Dak- en thuislozen

Centrale Toegang

Monitoren

Monitoren van (hulp aan) individuen door ketenpartners

Dak- en thuislozen

Centrale Toegang

Inzet bemoeizorg

Inzetten van bemoeizorg bij cliënten indien nodig

Dak- en thuislozen

Waarschuwingsfase (vervolg) Type organisatie Rode Kruis

Zorgorganisaties

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Rode Kruis

Inzetten van vrijwilligers

Met vrijwilligers en/of Ready2Help-app voorziet het Rode Kruis waar mogelijk in een hulpbehoefte van hitte kwetsbare mensen tijdens (dreigende) noodsituaties. Bijvoorbeeld uitdelen van flesjes water met een check of mensen oké zijn, of gemeenten of organisaties ondersteunen bij het actief wijzen van mensen op koele locaties of gebouwen waar zij tijdens een warme periode terecht kunnen, contact leggen met hitte kwetsbare mensen

Algemeen

Rode Kruis

Actieve communicatie Het Rode Kruis communiceert over hitte via sociale media en haar eigen website naar bevolking

Algemeen

Omega groep

Instellen tropenrooster medewerkers

Aanpassen werktijden verzorgers, wanneer mogelijk, afhankelijk van de temperatuur. Daarnaast ook medewerkers aansporen meer te drinken, extra pauzes inlassen en routes aanpassen

Zorgbehoevenden

Omega groep

Stimuleren maatregelen

Bij cliënten thuis de cliënt erop wijzen om voldoende te drinken, uit de zon te blijven, ramen en deuren gesloten te houden, zonwering naar beneden te doen, lampen daar waar mogelijk uit te doen

Zorgbehoevenden

Omega groep

Medicatieprotocol

In werking laten treden van medicatieprotocol

Zorgbehoevenden

Nemen van warmtepassende maatregelen op locaties; extra maatregelen met betrekking tot ventilatie en verkoeling en een verandering in type activiteiten

Zorgbehoevenden

Omega groep Kinderspecifieke organisaties

Maatschappelijke organisaties

Partou

Activeren hitteprotocol

Activeren hitteprotocol

Kinderen

Partou

Treffen hittemaatregelen

De kinderopvanglocaties en scholen nemen warmtepassende maatregelen op hun locaties; extra maatregelen met betrekking tot ventilatie en verkoeling en een verandering in type activiteiten

Kinderen

Limor

Instellen tropenrooster medewerkers

Aanpassen werktijden verzorgers, wanneer mogelijk, afhankelijk van de temperatuur. Daarnaast ook medewerkers aansporen meer te drinken, extra pauzes inlassen en routes aanpassen

Dak- en thuislozen

Limor

Stimuleren maatregelen

De cliënt erop wijzen om voldoende te drinken, uit de zon te blijven, ramen en deuren gesloten te houden, zonwering naar beneden te doen, lampen daar waar mogelijk uit te doen

Dak- en thuislozen

Limor

Activeren hitteprotocol

Activeren van intern hitteprotocol. Hieronder vallen: het voorlichten medewerkers over gedrag tijdens hitte en het informeren van cliënten over hoe om te gaan met hitte via beeldschermen

Dak- en thuislozen

Travers

Hittemaatregelen treffen bij activiteiten

De maatschappelijke organisaties houden bij activiteiten rekening met verkoeling en schaduw, zonnebrand, voldoende water, meer rustmomenten en aanpassingen van activiteiten

Algemeen

Travers

Informeren buurtbewoners

Hitte-informatie delen via bestaande buurtwhatsappgroepen (wijkgebonden actie)

Algemeen

Travers

Informeren bewoners

Bij wijkcentra in lage SES wijken zonnebrand, flesjes water en bidons uitdelen met daarop informatie over hittemaatregelen, zoals voldoende water drinken en het opzoeken van verkoeling

Minima

Waarschuwingsfase (vervolg) Type organisatie Woningcorporaties

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

SWZ, DeltaWonen

Informeren bewoners

Ophangen van flyers in gezamenlijke ruimtes om aandacht te vragen voor het thema hitte

Algemeen

Huis van Verhuur

Informeren bewoners

Informeren bewoners via informatieberichten

Algemeen

Informeren bewoners

Flyers met hittetips ophangen in appartementencomplexen

Algemeen

Monitoring en evaluatie

Klik hier om terug te gaan naar de pagina ‘Acties per fase’

September tot en met November| Geïnitieerd door de beleidsmedewerker van de gemeente Zwolle die verantwoordelijk is voor de uitvoering van het Zwolse hitte- en koelteplan. Type organisatie

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Alle partners van het Zwolse hitte- en koelteplan komen bijeen om de acties van afgelopen zomer te evalueren, en waar nodig aan te scherpen

Algemeen

Allen

Allen

Evalueren Zwolse hitte- en koelteplan

Gemeente

Communicatie, coördinator Zwolse hitte- en koelteplan

Communicatiestrategi De gemeente overlegt met de afdeling communicatie over (aanpassen) de communicatiestrategie hitte e hitte

Algemeen

Coördinator Zwolse hitte- en koelteplan

Inplannen evaluatie Zwolse hitte- en koelteplan

Organiseren evaluatie om de vode zomer en de inzet van het Zwolse hitte- en koelteplan te evalueren

Algemeen

Team Milieu en Gezondheid

Monitoren ontwikkelingen

Monitoren landelijke ontwikkelingen rondom (voorkomen van) hittestress

Algemeen

Team Milieu en Gezondheid

Updaten monitor

De GGD updatet iedere 4 jaar de gezondheidsmonitor. De GGD zorgt dat hier vragen over hitte gesteld worden aan inwoners

Algemeen

Centrale Toegang

Evalueren met MOketenpartners

Voorzitten en evalueren van overleg met MO-ketenpartners over de hitte-acties

Dak- en thuislozen

Centrale Toegang

Aanpassen hitteprotocol

Indien nodig van het aanpassen van het hitteprotocol Adviseren

Dak- en thuislozen

Centrale Toegang

Signaleren

Signaleren van de hitteproblematiek met betrekking tot dak- en thuislozen voor gemeente Zwolle

Dak- en thuislozen

Rode Kruis

Rode Kruis

Intern evalueren

Evalueren van de eigen acties van afgelopen jaar. Daarnaast neemt het Rode Kruis deel aan de evaluatiebijeenkomst van de gemeente

Algemeen

Kinderspecifieke organisaties

Partou

Ervaringen uitwisselen De kinderopvangorganisaties wisselen onderling ervaringen uit over het verloop van de zomer en de inwerkingtreding van hun hitteprotocollen

Kinderen

Partou

Evalueren hitteprotocol

De scholen evalueren de afgelopen zomer en de uitvoerbaarheid van de eigen hitteprotocollen

Kinderen

SWZ, DeltaWonen

Evalueren

Intern hitteplan evalueren na warme zomer

Algemeen

GGD

Woningcorporaties

Preventie, kennisontwikkeling en gedragsbeïnvloeding Aankomende jaren | Start bij afronding van het Zwolse hitte- en koelteplan. Type organisatie Gemeente

GGD

Klik hier om terug te gaan naar de pagina ‘Acties per fase’

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Fysiek domein

In kaart brengen koele binnenlocaties

Inventariseren welke plekken (lokaal en regionaal) relatief koel blijven tijdens periodes van hitte en Algemeen onderzoeken of deze plekken geschikt zijn voor het opvangen van kwetsbare inwoners. Voorbeelden van koele plekken zijn de bibliotheek en het winkelcentrum. Hierbij dient rekening gehouden te worden met de doelgroep

Sociaal domein

Zonnebrandpalen

Inventariseren/realiseren van de mogelijkheid van het plaatsen van tijdelijke zonnebrandpunten in de gemeente

Algemeen

Sociaal domein

Maatregelen lageinkomens

Onderzoek naar maatregelen voor lage-inkomens, zoals openstellen zwembad

Minima

Fysiek domein

Vergroenen buitenruimte

Ontwikkelen hittebestendige stadsplanning en infrastructuur, zoals groene verblijfsplekken en looproutes

Algemeen

Fysiek domein

Opstellen uitvoeringsplan

Opstellen van een uitvoeringsplan om prioritaire gebieden koeler te maken

Algemeen

Fysiek domein

Online dashboard

Ontwikkelen van een dashboard waar inwoners zelf op hun eigen postcode kunnen klikken om informatie te krijgen over hitte in hun buurt en handelingsperspectieven

Algemeen

Team Milieu en Gezondheid

Voorlichting hitte & gezondheid

Op aanvraag van gemeenten/organisaties kan de GGD voorlichting over hitte & gezondheid verzorgen

Algemeen

Team Milieu en Gezondheid

Omgevingstafels

Gesprekken aan alle omgevingstafels met ketenpartners over inrichting van wijken

Algemeen

Team Milieu en Gezondheid

Klimaatgesprekken

Deelnemen aan klimaatgesprekken van de gemeente

Algemeen

Team Milieu en Gezondheid

Meedenken inrichting buitenruimte

Op aanvraag van gemeenten kan de GGD meedenken over de inrichting van de buitenruimte

Algemeen

Preventie, kennisontwikkeling en gedragsbeïnvloeding (vervolg) Type organisatie

Kernactie

Toelichting actie

Doelgroep

Rode Kruis

Rode Kruis

Ontwikkelen en delen van informatie

Ontwikkelen en delen van voorlichtingsmateriaal en wetenschappelijk onderzoek en internationale ervaringen van het landelijk klimaatcentrum

Algemeen

Kinderspecifieke organisaties

Partou

Vergroenen schoolpleinen

Onderzoeken mogelijkheden vergroenen schoolpleinen

Kinderen

Woningcorporaties

SWZ

Metingen verrichten

Meten van temperatuur in woningen tijdens hitte en onderzoeken of deze de maximale toegestane temperatuur overschrijden

Algemeen

SWZ, DeltaWonen

Hittebestendig inrichten

Zorgen voor een hittebestendige inrichting; onttegelen, beplanten, aanbrengen zonneschermen. Deze maatregelen staan beschreven in het interne hitteplan

Algemeen

Aanvullende opbrengsten en vervolgstappen Naast de maatregelen en afspraken die zijn ingedeeld in

plekken te verspreiden, zodat de boodschap alle

Aanvullende doelgroepen en organisaties

de verschillende fases van het Zwolse hitte- en

doelgroepen bereikt.

De meeste acties in dit hitte- en koelteplan richten zich

koelteplan, heeft het proces tot een aantal aanvullende

op de inwoners van Zwolle in het algemeen. Daarnaast

aandachtspunten en opbrengsten geleid. Deze zijn

Maak het leuk en betrek de gemeenschap

zijn er met name doelgroepspecifieke acties

samengevat in dit hoofdstuk.

Tijdens de verdiepende werksessie werden twee

opgenomen voor jonge kinderen, dak- en thuislozen,

belangrijke aandachtspunten aangekaart. De eerste is

mensen met een beperking en minima. Andere

Communicatiemateriaal

dat hittemaatregelen niet alleen moeten informeren,

kwetsbare groepen zoals ouderen en anderstaligen zijn

Goede communicatie over hitte is essentieel. De

maar ook moeten stimuleren en vooral ook leuk moeten

belangrijk bevonden maar worden momenteel nog niet

gemeente en betrokken partners van het hitteprotocol

zijn. Ten tweede is het belangrijk om de gemeenschap

geheel gedekt door de huidige partners van het Zwolse

vinden het belangrijk om dezelfde boodschap te delen,

te betrekken in het voorkomen van hitte-effecten bij

hitte- en koelteplan. In de toekomst kunnen

zodat ze een uniform en duidelijk beeld over

kwetsbare inwoners. Door gezellige activiteiten te

doelgroepspecifieke acties worden aangevuld of

hitterisico’s en –maatregelen kunnen uitdragen.

organiseren voor inwoners, kunnen hittemaatregelen

kunnen doelgroepen worden toegevoegd aan het

Wanneer verschillende organisaties dezelfde informatie

op een laagdrempelige manier onder de aandacht

Zwolse hitte- en koelteplan en kunnen voor hen

delen, bereik je een grotere groep inwoners en

gebracht worden. Wijkcentra en buurthuizen kunnen

doelgroepspecifieke acties worden geformuleerd.

vertrouwen zij de informatie meer. De gemeente

hier, in samenwerking met de gemeente, een grote rol in

onderzoekt de mogelijkheden voor een gezamenlijk

spelen. Het is belangrijk dat er bij de activiteiten

Tijdens het proces kwamen al verschillende

informatiebericht, dat lokale organisaties vervolgens

voldoende verkoeling aanwezig is, door bijvoorbeeld

organisaties naar voren die de partners van het Zwolse

verder kunnen verspreiden. Bij het verspreiden van

zwembadjes op te blazen en ijsjes uit te delen. In buurt-

hitte- en koelteplan graag zouden betrekken, dit zijn

informatie is het belangrijk rekening te houden met

Whatsappgroepen kan bijvoorbeeld de oproep gedeeld

onder andere wijkagenten, wijkmanagers,

anderstaligen en laaggeletterden, zodat de informatie

worden om op kwetsbare buurtbewoners te letten, en

energiecoaches, sociale wijkteams en de voedselbank.

ook deze groep berHet Rode Kruis heeft hitte-informatie

hen te vergezellen naar activiteiten bij het buurthuis. De

Deze organisaties en personen staan dagelijks in

in verschillende talen, dit zou als basis kunnen dienen.

gemeente gaat inventariseren op welke wijze deze hitte-

contact met kwetsbare inwoners, en kunnen dus een

Deze informatie kan vervolgens ook op

activiteiten georganiseerd zouden kunnen worden in

rol spelen in het vergroten van hittebewustwording en

zonnebrandverpakkingen of waterflesjes geplakt

samenwerking met lokale partners als Travers.

het verspreiden van tips.

worden, en uitgedeeld worden tijdens hitteperioden. Het is belangrijk de informatie op zoveel mogelijk

Warmtetransitie en koelte

Voor de gemeente Zwolle ligt er een belangrijke taak om

Hitte in woningen heeft een relatie met de

stakeholders actief te betrekken om zo gezamenlijk het

warmtetransitie. Slecht geïsoleerde woningen zijn

hitte- en koelteplan aan te scherpen en uit te breiden.

gevoelig voor hitte omdat de zon gemakkelijk

Tijdens jaarlijkse startbijeenkomsten in het voorjaar en

binnenkomt en de woning opwarmt. Tegelijkertijd zijn

evaluatiebijeenkomsten in het najaar kan het netwerk

ook te goed geïsoleerde woningen een risico, omdat

tussen de verschillende organisaties versterkt worden.

deze de warmte slecht kwijtraken. Om deze reden dient de koeltevraag ook meegenomen te worden in de

Code Rood

warmtetransitie, en dienen inwoners geïnformeerd te

Dit hitte- en koelteplan focust zich op maatregelen voor

worden over maatregelen die ze thuis kunnen treffen

een situatie met code geel of code oranje. In Nederland

om hun woning koel te houden. Een idee dat geopperd

is nog nooit sprake geweest van code rood voor hitte,

werd tijdens de werksessie is het organiseren van “hete

maar het is door klimaatverandering niet ondenkbaar

buren dagen”, waarop inwoners geïnformeerd kunnen

dat dit in de toekomst zal gebeuren. Bij code rood zijn

worden over hoe ze hun woning kunnen inrichten om de

de gevolgen van hitte dusdanig groot dat er sprake is

hitte buiten te houden.

van een crisissituatie. In dit geval moet er opgeschaald worden naar een ander type acties, waarbij de

Vervolgstappen

Veiligheidsregio een grote rol speelt. Om voorbereid te

Het Zwolse hitte- en koelteplan is een dynamisch

zijn op een dergelijke situatie, is het belangrijk om

document dat jaarlijks verschillende fasen doorloopt.

verantwoordelijkheden en maatregelen met de

Tijdens deze fasen wordt het plan geëvalueerd,

Veiligheidsregio te bespreken.

uitgebreid en/of aangepast. Dit hitte- en koelteplan vormt het startpunt voor de gemeente Zwolle. In de komende jaren is het aanvuen uitbreiden van de te ondernemen acties in de verschillende fases nodig om de effectiviteit van het Zwolse hitte- en koelteplan te vergroten. De GGG-analyse biedt inzicht in welke wijken in Zwolle het meest kwetsbaar zijn voor hitte. Op basis van deze uitkomsten geven we extra prioriteit aan maatregelen in deze wijken, gericht op het koeler maken van de leefomgeving en het creëren van handelingsperspectief.

INFORMATIE Waar vind ik aanvullende informatie? Vanuit het RIVM, Rode Kruis en de GGD is er al veel informatiemateriaal beschikbaar. In dit hoofdstuk is een overzicht opgenomen van het beschikbare informatiemateriaal, de contactgegevens van hulplijnen en de websites met aanvullende informatie. RIVM

GGD

RIVM

Rode Kruis

GGD

Rode Kruis

Klik om direct naar het hoofdstuk te gaan

RIVM Het RIVM heeft een waarschuwingssysteem, het Nationaal Hitteplan, dat communiceert aan organisaties en professionals in de zorg en mantelzorgers. Het Nationaal Hitteplan beschrijft drie momenten waarop het RIVM communiceert over hitte. Pas als er een grote kans is op aanhoudende of extreme hitte wordt het Nationaal Hitteplan ‘geactiveerd’. Organisaties en gemeenten kunnen zichzelf aanmelden voor het waarschuwingssysteem via deze link. Geadviseerd wordt om niet alleen een persoonlijk werk-e-mailadres op te geven, maar ook een algemeen e-mailadres, zodat waarschuwings-mails ook gedurende vakantieperiodes opgepakt kunnen worden. De informatie is beschikbaar via de website. Informatie gezonde leefomgeving Het RIVM heeft een rapport gepubliceerd waarin ze de maatschappelijke waarde van een gezonde en groene leefomgeving verkennen. De verkenning maakt duidelijk hoe de waarde voor een gemeente of wijk inzichtelijk kan worden gemaakt en in geld is uit te drukken. Met kennis over de waarde kunnen lokale beleidmakers het effect van gezondheid en groen beter afwegen tegen de kosten. Dieren Het nationaal hitteplan en het Zwolse hitte-koelteplan richten zich

primair op mensen. Dieren worden niet specifiek benoemd, maar via samenwerkende organisaties zoals KNMI, de Raad van Beheer, Dierenbescherming en vSKBN worden dieren wél meegenomen in praktische maatregelen tijdens hitte. Vooral voor huisdieren, knaagdieren en boerderijdieren zijn er richtlijnen om hitteleed te voorkomen.

GGD De rol van de GGD IJsselland is het informeren van (zorg)instellingen en zorgverleners in de regio over de gezondheidsrisico’s van aanhoudende hitte. Ook zijn ze verantwoordelijk voor het adviseren van het algemene publiek en instanties in de regio over hoe om te gaan met aanhoudende hitte en beantwoorden ze vragen van bewoners, gemeenten en instanties over hitte en gezondheid. De GGD heeft een landelijke website met informatie en tips: Zomer en hitte, GGD leefomgeving. Op deze website komen onder andere de volgende onderwerpen aan bod: gezondheidsklachten door hitte, tips voor in de zon, kleine kinderen en hitte en tips om je huis koel te houden. Onderzoek verkoeling De GGD heeft onderzoek gedaan naar verkoeling bij hitte. Het onderzoeksrapport bevat concrete aanbevelingen voor gemeenten, woningcorporaties en provincies. IJsselland Scan In het GGD Panelonderzoek van 2019 is onderzoek gedaan naar de gezondheidsklachten die inwoners van de regio IJselland ervaren gedurende hitteperiodes. De resultaten zijn gedeeld in de IJsselland

Scan. De figuur hiernaast laat zien dat bijna de helft van de inwoners geeft aan vermoeid te zijn door de warmte. Dit kan effect hebben op de productiviteit en leerprestaties van inwoners.