Bijlage 6. Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren
Tekst van het document
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
ambitie De evaluatie van de Wet herziening kinderbeschermingsmaatregelen, stelt de legitimiteit van het ingrijpen van de overheid in gezinnen ter discussie, waarop de kamer het kabinet heeft verzocht alles te doen om uithuisplaatsingen zoveel mogelijk te voorkomen. Iedere professional die kan voorkomen dat een kind uit huis geplaatst wordt, maakt dan ook een groot verschil voor het kind, zijn ouders en hun naastbetrokkenen. Als 3.000 professionals in een periode van drie jaar één uithuisplaatsing weten te voorkomen, dan besparen ze minimaal 105 miljoen aan zorgkosten. Als zeven jeugdhulporganisaties is dat onze ambitie, in samenwerking met Het Vergeten Kind en JIMwerkt, welke staat beschreven in dit plan voor de komende drie jaar. Met een integrale aanpak, waarbij wij als jeugdhulporganisaties onze interne trainers, en ervaringsdeskundige jongeren opgeleid tot trainingsacteurs, inzetten om intern en extern 3.000 jeugdprofessionals van wijkteams, jeugdhulp en jeugdbescherming te trainen. We zorgen dat deze professionals gecoacht worden, maken met de organisaties een vertaalslag naar werkwijzen en -processen, stellen een ketenaanpak op in ons werkgebied ter voorkoming van uithuisplaatsing en dragen bij aan de implementatie ervan. Meer jeugdhulporganisaties zijn welkom om aan te sluiten, zodat we gezamenlijk landelijke impact maken.
Want onze ervaring is, ondersteund door wetenschappelijk onderzoek, dat het werken met informele steunfiguren effectief is. Kinderen en jongeren blijven thuis wonen, zien een vertrouwd gezicht ondanks personeelswisselingen, het netwerk weet zich serieus genomen, professionals werken met meer plezier en zorgkosten verminderen. Namens de collega bestuurders,
Esther Reinhard, Marnix van der Kerkhof (Enver) & Mariënne Verhoef (Levvel)
2
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
aanleiding De impact van een uithuisplaatsing op het leven
dat 25% van de uithuisplaatsing kan worden
van kinderen, hun gezinsleden en naastbetrokke-
afgewend in samenwerking met deze informele
nen is enorm, evenals de maatschappelijke kos-
steunfiguren, en daarbij circa € 35.000,- tot €
ten die hiermee gepaard gaan. Onderzoek van
40.000,- aan zorgkosten per jongere wordt voor-
Het Vergeten Kind wijst uit dat driekwart van de
komen.
kinderen in residentiële jeugdzorg, gemiddeld 4 keer verhuisd (11 mei ‘22). Op 12 mei 2022 werd
Ondanks de veelbelovende resultaten vraagt
dan ook door de volledige kamer een motie (Pe-
het werken met informele steunfiguren meer
ters en Van der Staaij) aangenomen, waarin staat
landelijke aandacht, omdat het nog onvoldoende
dat in samenwerking met zelfgekozen steunper-
vanzelfsprekend is om samen te werken met het
sonen uithuisplaatsing kan worden voorkomen,
netwerk. Professionals geven onvoldoende po-
en waarin de regering wordt verzocht dit actief
sitie aan mensen die om jongeren en gezinnen
aan te bieden aan kinderen. De recente evaluatie
heen staan en het ontbreekt aan de benodigde
van de Wet herziening kinderbeschermingsmaat-
vaardigheden om met steunfiguren te samen te
regelen, stelt de legitimiteit van het ingrijpen van
werken. Daar willen wij verandering in brengen.
de overheid in gezinnen ter discussie, waarop de
Wij van Levvel, Enver, Wij Groningen, You-
kamer onlangs (15 sept. ’22) het kabinet heeft
ke, EntreaLindenhout, iHub en Via Jeugd zijn
verzocht alles te doen om uithuisplaatsingen zo-
jeugdhulporganisaties die samen met JIMwerkt
veel mogelijk te voorkomen.
al enkele jaren deze wijze van werken binnen onze organisaties vormgeven. Wij zien een grote
Vanuit deze gedeelde urgentie en met de ambitie om te voorkomen dat kinderen uit huis worden geplaatst, is sinds 2012 op diverse plekken in het land geleerd van het samenwerken met JIMs: Jouw Ingebrachte Mentoren. Dit is een concrete werkwijze voor professionals om met informele steunfiguren van jongeren samen te werken. Deze werkwijze staat centraal bij de interventie InVerbinding, welke is toegelaten tot beschrijven als interventie in de databank effectieve jeugdinterventies van het NJI. Op basis van de ervaringen in het land is het aannemelijk
meerwaarde voor jongeren en ouders; het ver-
‘Professionals weten al vanuit de richtlijnen en hun beroepscode hoe fundamenteel de betrokkenheid van informele steunfiguren is. Professionals trainen in de JIMaanpak draagt bij aan dit bewustzijn èn biedt ze handvatten voor het hoe in de dagelijkse praktijk’. Jurja Steenmeijer BPSW 3
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
sterkt hun eigen kracht en regie, oplossingen zijn duurzamer, er is minder intensieve hulp nodig en professionals werken met meer plezier. En wat ook belangrijk is, er worden uithuisplaatsingen voorkomen en de hulp wordt goedkoper. Gesteund door de samenwerkende beroepsverenigingen die recentelijk het werken met informele steunfiguren (weer) onder de aandacht hebben gebracht, willen wij ons vol inzetten op het voorkomen van uithuisplaatsingen en zetten wij daarvoor onze ervaring en kennis landelijk en regionaal in. Hoe we dit gaan doen, staat in dit plan die we in het kader van het thema ‘voorkomen uithuisplaatsing en terugdringen residentieel’ aanbieden en de komende drie jaar uit willen voeren. Volgens onze inschatting is het mogelijk om in de periode 2023-2025 3.000 professionals op te leiden. Als ieder van die professionals een ambulant traject aanbiedt en daarbij in samenwerking met een JIM minimaal één uithuisplaatsing weet te voorkomen, wordt hiermee 105 miljoen bespaard aan zorgkosten, tegen een initiële investering van circa 1,7 miljoen en een cofinanciering van bijna € 300.000,-.
Bodyl (17); ‘Door mijn JIM voelde ik mij niet langer alleen, ik kon altijd bij haar terecht.’
1. WERKEN MET INFORMELE STEUNFIGUREN Eén van de doelen van de Jeugdwet1 is het gebruik maken van de eigen kracht van jongeren, ouders en hun sociale netwerk. Het is belangrijk dat zij zelf zoveel mogelijk regie blijven houden over hun leven. Dit kan worden vormgegeven door samen te werken informele steunfiguren: familieleden, buren of kennissen. Bij tegenslagen kunnen jeugdigen dan, naast hun ouders, ook op deze steunfiguren terugvallen. Voor betrokken professionals zijn deze steunfiguren ook van grote waarde bij het begrijpen van en anticiperen op (het gedrag van) de jeugdige. Onderzoek wijst uit dat de aanwezigheid van zelfgekozen steunfiguren (in de wetenschap aangeduid als ‘natuurlijke mentoren’) ervoor zorgt dat jeugdigen beter functioneren op school, in hun werk, lekkerder in hun vel zitten en minder psychische problemen ervaren (Van Dam et al., 2018). Het voordeel van informele steun is dat het verweven is met het alledaagse leven, laagdrempelig en duurzaam beschikbaar is, aanwezig blijft, ook nadat formele hulp is afgerond. Informele steun kan praktisch van aard zijn, maar het kan ook emotionele steun betreffen. Meer over informele steun en de voordelen ervan zijn terug te vinden
1 Op grond van artikel 2.1.d. Jeugdwet hebben gemeenten de opdracht hun beleid inzake jeugdhulp te richten op «het inschakelen, herstellen en versterken van de eigen mogelijkheden en het probleemoplossend vermogen van de jeugdige, zijn ouders en de personen die tot hun sociale omgeving behoren, waarbij voor zover mogelijk wordt uitgegaan van hun eigen inbreng»
4
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
op pagina 5 van de Handreiking informele steun Opgesteld door Samenwerkende beroepsverenigingen in het kader van het Programma Zorg voor de Jeugd (mei 2022).
2. WAT VRAAGT DIT VAN PROFESSIONALS Informele steunfiguren zijn al aanwezig en betrokken bij jongeren en ouders. Het betrekken en samenwerken met informele steunfiguren vraagt wel om het her- en erkennen van wat er al is; de relaties die iemand heeft, de mensen die al vertrouwd worden en die betekenisvol zijn voor het gezin. En waar nodig, dienen relaties hersteld te worden. Dat vraagt werken vanuit de visie dat mensen uit het netwerk net zo goed kunnen ondersteunen, zo niet beter en erkennen dat
“Een hulpverlener die pas wordt ingezet bij een hulpvraag kan nooit een fijne buur of goede vriend vervangen, hoe goed hij z’n werk ook doet. Het is zaak dat professionals nog veel meer samen optrekken met de mensen die belangrijk zijn voor een kind en zijn gezin: familieleden, een leerkracht, buurvrouw of goede kennis die kan helpen. Een landelijke uitrol van de JIMaanpak maakt dit mogelijk.” Margot Ende- van den Broek directeur Het Vergeten Kind
3. WAT LEVERT HET OP
deze ondersteuning duurzamer is dan professi-
De inzet van informele steunfiguren kan uithuis-
onele hulp. Dat betekent een veranderende rol
plaatsing en de inzet van (gespecialiseerde)
van professionals: van probleemoplosser naar
jeugdzorg en jeugdbescherming verminderen
facilitator van effectieve veranderingen. De hulp-
èn zelfs voorkomen. Dit is mogelijk doordat
verlener zoekt de steunfiguren actief op, erkend
met deze benadering de eigen kracht en regie
hen en waardeert ze als adviseur, luisterend oor
van jongeren en ouders wordt versterkt en het
en steun.
een aanvulling is op formele zorg die daardoor minder intensief en minder lang hoeft te duren. Bepaalde hulpvragen die nu bij zwaardere zorg worden belegd, kunnen worden ondervangen met informele steun. Hiermee vindt er een transformatie plaats, die resulteert in een besparing in de (jeugd)zorg en vermindering van de druk op het personeel(stekort). Tussen alle perso-
5
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
neelswisselingen, is deze steunfiguur uit eigen
Verwijzer: ‘Wellicht is het niet de verandering die
omgeving een vertrouwd gezicht voor de jongere
wij als professionals als eerste zouden beden-
en het gezin.
ken, maar wel een verandering vanuit eigen
In dit voorstel richten we ons op het resultaat:
normen en waarden van het systeem. Passend
het voorkomen van uithuisplaatsingen. Hier is
bij het leven van de jongeren samen met het
ons inziens veel winst te behalen, zowel vanwe-
netwerk’.
2
ge de besparing op uitgaven , vermindering van personele inzet, als de kwaliteit van de “oplossing” voor kind en gezin. Uit onderzoek blijkt dat uithuisplaatsing bij een belangrijk deel van de kinderen geen of negatieve effecten laat zien: tijdens de plaatsing kan hun psychosociaal functioneren verslechteren en de uithuisplaatsing zelf kan een ingrijpende traumatiserende 3
werking hebben . ls deelnemende organisaties hebben wij succesvolle ervaring met het voorkomen van uithuisplaatsing door de inrichting van intersectorale teams die samenwerken met een informele steunfiguur zoals een JIM. Een voorbeeld daarvan is Rotterdam Rijnmond, daar is het gelukt, in de periode 2017-2019 om 28% van de 112 aanmeldingen een uithuisplaatsing af te wenden. Deze aanpak wordt tot aan heden door Enver, op de volledige instroom van residentiële aanvragen in de gehele regio, toegepast en zal geleidelijk worden uitgebreid naar naastliggende regio’s Zuid-Holland-Zuid en Midden-Holland. In Bijlage 1 staan meer resultaten beschreven.
4. URGENTIE:
NIET DE PROFESSIONAL, MAAR DE LEEFWERELD VAN DE JONGERE CENTRAAL Het belang van werken met informele steun-
figuren voor ouders en jongeren wordt breed onderkend. Van politiek, beleidsmakers, wetenschappers tot cliënten, ervaringsdeskundigen en professionals: iedereen vindt het belangrijk. Het staat in de doelen van de Jeugdwet, is onderdeel van de professionele standaard 4
(de beroepscode , richtlijnen jeugdhulp en 5
jeugdbescherming en de veldnormen ) en wordt unaniem gezien als een beschermende factor. Recent is dit kracht bijgezet door de evaluatie van de Wet herziening kinderbeschermings6
maatregelen waarin de legitimiteit van het ingrijpen van de overheid in gezinnen ter discussie is gesteld. De urgentie wordt aangegeven om de zorg voor kwetsbare kinderen te verbeteren. De Kamer heeft daarom onlangs (15 sept. ’22) het kabinet verzocht alles te doen om ook uit-
2 De jaarlijkse kosten van een jeugdige in een residentiële voorziening bedragen gemiddeld € 100.000 (Maatregelen financiële beheersbaarheid Jeugdwet). 3 Children and Youth Services Review 4 Beroepscode voor professionals in sociaal werk 5 SKJ professionele standaard 6 Eindevaluatie Wet herziening kinderbeschermingsmaatregelen
6
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
huisplaatsingen zoveel mogelijk te voorkomen.
mie. En toch blijkt uit signalen van jeugdigen en
Naast een crisisplan wordt er ook gekeken naar
ouders dat professionals nog niet altijd de inzet
de lange termijn en is men voornemens het
van informele steunfiguren meenemen in hun
Toekomstscenario te versnellen. Deze nieuwe
werkwijze. De ervaren dilemma’s waardoor dit
opzet van de kind- en gezinsbescherming biedt
nauwelijks gebeurd zijn onder andere: onbekend-
professionals een nieuwe manier van werken die
heid van het delen van verantwoordelijkheden
samenhangende hulp en steun organiseert voor
tussen professional en niet-professional, nega-
het hele gezin. Daarbij wordt het belang onder-
tieve aannames bij professionals over de risico’s
kent dat het hebben van een sociaal netwerk en
van samenwerking met netwerkleden, voorkeur
steunsysteem een beschermende factor is en
voor werken vanuit risicobeheersing, onduidelijk-
wordt er gewerkt met het netwerk van het gezin.
heden rondom privacy en gebrek aan tijd.
7
Eén van de proeftuinen van het Toekomstscenario wordt in regio Amsterdam uitgevoerd. In deze
Deze factoren kwamen wij ook tegen bij de
proeftuin zijn de professionals reeds getraind in
invoering van het werken met informele steun-
de JIMaanpak en wordt ervaring opgedaan met
figuren bij onze organisaties. Deze transforma-
het werken met informele steunfiguren in deze
tie gaat niet vanzelf. Het is belangrijk om daar
nieuwe opzet van de kind- en gezinsbescher-
landelijk op in te zetten en daarmee:
ming.
•
Professional: 'Je bent niet alleen bezig een probleem op te lossen, maar rondom jongeren blijvende steun te organiseren’.
Vanuit de transformatiegedachte de eigen kracht en regie van ouders en jongeren te versterken;
•
Specifiek in te zetten op het voorkomen van uithuisplaatsingen;
•
De kwaliteit en handelingsvaardigheden van professionals te vergroten en te versterken;
•
En hen te faciliteren bij het werken volgens hun professionele standaard.
Kortom, dat er wordt samengewerkt met informele steunfiguren is een wettelijke en professionele norm waar een professional naar dient te werken, gefaciliteerd door de organisatie. Hoe de professional die informele steun vervolgens inzet is een kwestie van professionele autono-
7
5. OLIEVLEK VAN HUIDIGE ERVARINGEN De JIMaanpak wordt sinds 2012 ontwikkeld en is reeds bij diverse organisaties uitgevoerd in
Het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming
7
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’ diverse jeugdregio’s zoals: Youké (Utrecht en
trainen zodat de wijze van werken goed in
omgeving), Enver (Rotterdam en omgeving),
werkprocessen en werkwijzen opgenomen
IHUB (Noord-Holland), Philadelphia (Amsterdam
kan worden.
en omgeving), WijGroningen (Groningen), Levvel
•
Professionals blijvend coachen op deze
(Amsterdam en omgeving), Entrea-Lindenhout
wijze van werken en aandacht besteden aan
(Nijmegen en omgeving), Via Jeugd (Maastricht en
de dilemma’s die zij in de praktijk ervaren.
omgeving) en De Combinatie (Amsterdam). Er zijn
•
Ruimte voor professionals om deze wijze van
momenteel 23 train de trainers bij deze organisa-
werken getraind te krijgen en te oefenen in de
ties actief die professionals trainen en coachen in
praktijk om deze eigen te maken.
het werk met informele steunfiguren. En er sluiten
•
Plannen en wijze van werken samen met
steeds meer organisaties aan. In 2023 zijn dat
ketenpartners opstellen zodat het passend
Jarabee, Stichting de As, VIGO en Triade-Vitree.
wordt voor ieders praktijk.
Daarmee wordt een groot deel van het land be-
•
Invoering JIM-aanpak projectstatus gegeven,
strijkt en is redelijk eenvoudig de stap gemaakt
met de expliciete tijd en ruimte voor de
naar andere organisaties in de werkgebieden.
professionals om te pionieren en dingen anders te mogen werken.
De ervaringen van deze organisaties wordt vol8
•
Het vraagt met regelmaat toelichten van het
op gedeeld door JIMwerkt middels webinars,
belang van werken met informele steunfiguren
podcasts, vlogs en ontmoetingsdagen en wordt
en de achterliggende drijfveren. Borgen van
gebruikt bij de doorontwikkeling van de aanpak
deze wijze van werken in de visie is daarbij
en uitvoering bij de betrokken organisaties. Ons
ondersteunend.
gezamenlijke streven is ervoor zorgen dat alle
•
Daarbij is het belangrijk dat alle betrokken het
jongeren in Nederland de mogelijkheid krijgen om
werken met informele steunfiguren “doorleven”
samen te werken met een zelfgekozen steunfi-
en dat het bewustzijn er is dat het is meer dan
guur, doordat professionals over de juiste vaar-
‘iets met het netwerk’.
digheden beschikken en vanuit hun organisatie
•
De gemeente en overige samenwerkende
ondersteund worden dit mogelijk te maken.
organisaties informeren en betrekken bij
Uit onze ervaringen met betrekking tot de
deze nieuwe wijze van werken en aansluiting
implementatie van deze transformatie hebben
zoeken bij de ontwikkelingen in het
we op basis van een SWOT analyse de volgende
jeugdbeleid en -stelsel.
werkzame elementen en aandachtspunten
•
Wenselijk is een vorm van resultaatfinanciering
gehaald die we ook meenemen in dit voorstel:
waarbij budget voor residentiële bedden flexibel
•
Professionals organisatiebreed en ketenbreed
ingezet kan worden voor ambulante hulp.
8
Voorbeelden zijn te vinden o.a. op de LinkedIn-pagina van JIMwerkt
8
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
Figuur 1: Per jeugdzorgregio’s aantal kinderen in jeugdzorg met verblijf (CBS). Organisaties met aantal JIMtrainers en aantal trainers in opleiding.
6. DOEL: VOORKOMEN UITHUISPLAATSINGEN IN SAMENWERKING MET INFORMELE STEUNFIGUREN
bieden coachen en trainen in het samenwerken
Vanuit onze ambitie te voorkomen dat kinderen
geven aan:
uit huis geplaatst worden, gaan we de komende
1. De veranderde mindset die nodig is om daad-
drie jaar 3.000 professionals in onze werkge-
werkelijk met het netwerk samen te werken;
met informele steunfiguren. Om zodoende vele ouders en jongeren te versterken in hun eigen kracht en regie. Hiermee wordt het werken met informele steunfiguren op de kaart gezet en door de landelijke aanpak wordt het mogelijk dat professionals en ook deze steunfiguren elkaar – blijvend – ondersteunen en inspireren. Het doel is om in elk werkgebied een impuls te
9
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
2. Professional via training en coaching in de
begeleide intervisies en wordt uitgevoerd
werkgebieden vaardig te maken om met
door lokale collega professionals die zijn
informele steunfiguren te werken;
opgeleid tot JIMtrainer, in samenwerking met
3. Een ontwikkelplan om deze wijze van werken in de werkgebieden in te voeren bij de organisaties en bij de (keten)samenwerking; 4. JIMs te ondersteunen via JIMsupport in hun rol en hen van elkaar te laten leren; 5. Het voorkomen van uithuisplaatsingen.
ervaringsdeskundige jongeren die opgeleid zijn tot trainingsacteur. b. Coaching van 3.000 professionals in de praktijk, via coachingsbijeenkomsten om het geleerde toe te passen in de praktijk en ervaren dilemma’s op te pakken.
6. Wat starten bij de werkgebieden van de organisaties die nu werken met de JIMaan-
Voor het trainen van de professionals stellen wij
pak. We breiden uit naar organisaties die
vanuit onze organisaties (Youké, Enver, IHUB,
aan hebben gegeven in de komende periode
Philadelphia, WijGroningen, Levvel, Entrea-Lin-
te starten met de JIMaanpak om vervolgens
denhout, Via Jeugd en De Combinatie) een deel
de organisaties in de andere jeugdregio’s te
van onze trainers beschikbaar. Deze trainers
enthousiasmeren mee te doen.
hebben het train de trainerstraject van JIMwerkt
7. HOE GAAN WE DIT DOEN?
gevolgd en zijn bekwaam in het trainen van de JIMwerkwijze binnen onze organisaties. Om hun expertise te vergroten en goed aan te sluiten bij ook andere organisaties in de keten, zullen zij extra getraind worden. Hun expertise wordt
Op basis van onze ervaringen en onderzoek
daarnaast verdiept met kennis van complexe
naar wat werkt, zijn professionals nodig, informe-
relaties en netwerken, en het omgaan met patro-
le steunfiguren zoals JIMs, trainers, beleidsma-
nen binnen die relaties. In 2021 heeft JIMwerkt
kers en bestuurders. Zij krijgen een rol in onze
de Nationale Jeugdhulpprijs gewonnen, uitgereikt
aanpak. Ons voorstel voor aanpak is als volgt:
door ervaringsdeskundige jongeren:
1.Trainen van professionals door collega professionals en ervaringsdeskundigen a. Er zullen in drie jaar 3.000 professionals van organisaties werkzaam in wijkteams, de (gespecialiseerde) jeugdhulp en jeugdbescherming getraind worden in de JIMaanpak. De training omvat o.a. 2 trainingsdagen en
'We waren het er unaniem over eens dat JIMwerkt de juryprijs moest verdienen. We vonden het namelijk allemaal jammer dat wij geen JIM hadden. Dat hadden we graag gehad en had ons waarschijnlijk erg geholpen!' 10
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
In samenwerking met actrice Imanuelle Grives hebben we met deze prijs een succesvolle pilot
niet met de JIMwerkwijze gewerkt wordt. •
Deze trainers toerusten en trainen zodat ze
kunnen draaien om jongeren die ervaring heb-
expertise hebben van werken met complexe
ben met JIM, op te leiden tot trainingsacteur.
informele netwerken en breed in het jeugd-
Deze pilot breiden we nu uit, zodat iedere orga-
veld professionals in de JIMwerkwijze kun-
nisatie minimaal twee jongeren heeft die tijdens
nen trainen.
de trainingen ingezet kunnen worden als trai-
•
In samenwerking met deze trainers vanuit iedere organisatie twee jongeren werven die
ningsacteur.
deel willen nemen aan de masterclass om trainingsacteur te worden in de trainingen. •
Communicatiecampagne naar organisaties en professionals over het aanbod.
Saadeldin en Nikita volgen de masterclass ‘van ervaringsdeskundige naar trainingsacteur’
'Werken met JIM zorgt voor duurzamere zorg, gestaafd en verankerd in het netwerk, waardoor minder professionals nodig zijn, omdat formeel en informeel elkaar versterkt.' Mariënne Verhoef Bestuurder Levvel
Per werkgebied zal een inschatting gemaakt
2. Voorkomen van uithuisplaatsing en
worden hoeveel professionals en van welke or-
verkorten inzet specialistische jeugdzorg
ganisaties getraind kunnen gaan worden. Vanuit
Om de werkwijze goed vorm te geven, te imple-
JIMwerkt vindt communicatie plaats naar deze
menteren en in te voeren in de (keten)samen-
organisaties en toegelicht wat het aanbod is en
werking in de gemeenten en de regio’s, worden
wat het hen oplevert.
er werkbijeenkomsten gehouden. Er wordt een
Acties die we daarvoor ondernemen zijn:
vertaalslag gemaakt van de JIMaanpak naar de
•
Huidige aantal trainers (van de huidige 23
visie, werkwijze en -processen en samenwer-
zijn 8 inzetbaar voor de trainingen) uitbreiden
kingsafspraken gemaakt om gezamenlijk
naar 25 extern inzetbare trainers, die ook
effectief bij te dragen aan het voorkomen van
beschikbaar zijn voor de regio’s waar nu nog
uithuisplaatsingen.
11
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
Tevens wordt gekeken of en hoe inzet van
Acties die we daarvoor ondernemen zijn:
specialistische jeugdhulpaanbieders verkort kan
De werkwijze werken met informele steunfiguren
worden. Uit de praktijk blijkt dat professionals
implementeren in de ketensamenwerking en
zorg soms nog niet afsluiten, uit zorg voor de
binnen de organisaties en gemeenten ten bate
JIM: zal deze het wel volhouden als de hulp
van voorkoming uithuisplaatsingen.
stopt of wordt overgenomen door andere zorg-
•
25 bijeenkomsten / werksessies met
professionals? Op dit moment lopen hiervoor
organisaties voor het maken van een
pilots van JIMsupport bij Enver en Levvel,
vertaalslag van de JIMaanpak naar de visie,
waarin wordt onderzocht of JIMwerkt laagdrem-
werkwijze en werkprocessen.
pelige ondersteuning en (peer)support kan bie-
•
Per werkgebied een keten-werksessie
den aan de JIMs, om hen duurzaam te
waarbij door middel van klantreizen
ondersteunen in hun rol, uitval te voorkomen,
uitgewerkt wordt op welke wijze de inzet
hun impact te vergroten, zodat professionals hun
effectief bij kan dragen aan het voorkomen
hulptrajecten kunnen verkorten.
van uithuisplaatsingen. •
Indien pilot JIMsupport doelmatig is, deze vertalen en uitbreiden naar de overige 7 zorgaanbieders.
•
Nieuwe organisaties werven om mee te doen aan dit plan om zodoende een landelijke dekking te krijgen.
De bijeenkomsten worden geïnitieerd en uitgevoerd door JIMwerkt in samenwerking met ons. Deelnemers aan deze bijeenkomst zijn de getrainde professionals, maar ook managers, beleidsmakers en andere relevante stakeholders van de organisaties en gemeenten. Resultaat van deze bijeenkomsten is een ontwikkelplan om deze werkwijze met steunfiguren in te voeren bij de organisaties en bij de (keten)samenwerking;
12
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
8. FINANCIËLE PARAGRAAF
Om dit bovengenoemd integrale plan uit te voeren dienen we een aanvraag in. Uiteraard willen we dit doen op basis van cofinanciering en investeren betrokken organisaties ook zelf. Aan te vragen kosten Activiteit
jaar
kosten
Uitbreiding en training aantal train de trainers naar 25 trainers
2023
297.000
Deskundigheidsbevordering trainers jeugdhulpinstellingen
2023
137.500
Opleiden van 20 ervaringsdeskundige jongeren tot
2023-2024
77.000
3.000 professionals trainen: 200 trainingen aan ongeveer 15
2023- 2025
720.000
Coachen van de professionals on the job
2024
55.000
JIMsupport; ondersteuning en (peer)support voor de
2024- 2025
165.000
25 Werksessies t.b.v. visie, werkwijze en werkprocessen
2025
49.500
25 Keten-werksessies klantreizen.
2025
49.500
Communicatiecampagne
2023- 2024
55.000
Projectcoördinatie
2023 - 2025
49.500
Projectmonitoring en ondersteuning
2024 - 2025
44.000
Totaal
3 jaar
1.699.000
bij de jeugdhulpinstellingen
trainingsacteur
professionals per training
betrokken JIMs
13
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
Cofinanciering De betrokken organisaties zetten vanuit hun organisatie het volgende in: Organisatie
Activiteiten
Kosten
JIMwerkt
•
€ 31.240,-
Training ontwikkelen
voor de deskundigheidsbevordering van de
•
•
trainers
Kennis, expertise en
meedenkkracht voor de trainers
Ontwikkelen van de coachings, werksessies en keten-werksessies.
9 betrokken organisaties:
•
Ondersteuning en vraag-
managers, staf/
•
Vraagbaak voor organi-
inzet van hulpverleners,
beleidsmw'ers, faciliteiten
•
baak trainers
€ 108.000,-
saties en professionals in het werkgebied
Gezamenlijk vormgeven van werkprocessen en
afspraken t.b.v. werken
met informele steunfiguren en terugdringen uit huis plaatsingen. Het Vergeten Kind
•
Ontwikkelen schaalbare
€ 150.000,-
Totaal aan cofinanciering
€ 289.240,-
trainingsmodule
14
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
9. BUSINESSCASE Het inzetten van een zelfgekozen steunfiguur
Deze professionals die getraind worden in
is geëvalueerd met verschillende soorten
de aanpak, zullen zeker gemotiveerd zijn om
effectmetingen, enerzijds op het zoveel mogelijk
samen te werken met steunfiguren en een
thuis behandelen en duurzaam de pedagogische
bijdrage te leveren aan het voorkomen van
veerkracht van het gezin en omgeving
uithuisplaatsingen. Indien elk van deze 3.000
vergroten (Koper et al., 2020), anderzijds op het
professionals een ambulant traject aanbiedt
uithuisplaatsingen verminderen (Van Dam et
en in samenwerking met een JIM op zijn minst
al, 2018). Onderzoek naar de kosteneffectiviteit
één uithuisplaatsing weet te voorkomen, dan is
hebben de resultaten opgeleverd dat minimaal
dit een besparing van € 35.000,- per situatie,
25% van de uithuisplaatsingen voorkomen
welke optelt tot een besparing van 105 miljoen
kunnen worden en daarbij circa € 35.000,- tot
aan zorgkosten. In deze drie jaar verwachten
€ 40.000,- aan zorgkosten per jongere wordt
we met dit plan en de investering van 1,7
bespaard, zie bijlage: kosten en opbrengsten
miljoen, een minimale besparing op te leveren
inzet zelfgekozen steunfiguur. Dit geldt zowel
aan zorgkosten van 105 miljoen. De investering
voor de regio’s waar gewerkt wordt met de
voor dit plan is daarmee minder dan 1% van de
speciaal ingerichte InVerbindingteams als ook
kosten die daarmee bespaard worden.
de wijkteams waar gewerkt met zelfgekozen steunfiguren om uithuisplaatsing, schooluitval en
Te verwachten is dat de bespaarde kosten
verblijf in de gesloten jeugdzorg te voorkomen.
hoger zullen uitvallen, tijdens deze drie jaar en in de jaren daarna. Immers de inzet van deze
Bij start van de uitvoering van dit plan in de
professionals zal wellicht hoger zijn dan het
werkgebieden, zullen de betrokken organisaties
voorkomen van één uithuisplaatsing en ook in
een inschatting maken hoeveel professionals er
de jaren daarna zetten zij zich in en zal evenveel
worden getraind, maar ook met welke ambitie er
of meer aan zorgkosten bespaard worden.
aan de slag gegaan wordt ten aanzien van het
Daarnaast zal met de inzet van JIMsupport
voorkomen van uithuisplaatsing op regio niveau,
de JIMs versterkt zijn, zodat zij meer impact
op basis van beschikbare cijfers.
hebben, langer en/of voor meer jongeren zich inzetten èn hulpverleningstrajecten korter duren
De inzet van dit plan is als volgt:
doordat professionals met de inzet van een JIM
In het eerste jaar worden ongeveer totaal 500
hulptrajecten eerder beëindigen.
professionals getraind, in het tweede jaar 1000
De besparing van de zorgkosten die te verwach-
en het derde jaar 1500 professionals.
ten is met dit plan zijn hoog, evenals de impact
15
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
op de levens van de kinderen, ouders en hun
is beperkt en er is de wens om dit uit te breiden,
naasten als een kind thuis kan blijven wonen en
zodat zij indien nodig ook in andere regio’s zich
worden in hun eigen kracht, en voor de professi-
hiervoor in kunnen zetten.
onals die vaardiger en met meer plezier aan het werk zijn.
10. OPSTELLERS VAN HET PLAN
Mariënne Verhoef, bestuurder Levvel De JIM-aanpak is onderdeel geworden van Vakmanschap binnen Levvel, er wordt van alle professionals verwacht dat ze het netwerk betrekken en het systeem in zijn kracht zetten. Een belangrijk leidend uitgangspunt is dat niet
Marnix van de Kerkhof, manager & Esther
alles professionele zorg nodig heeft. Tevens
Reinhard, directeur/bestuurder Enver
biedt de JIM-aanpak reflectie aan professionals
De ambitie ontstond een écht alternatief voor
op hun werk, hun rol en verantwoordelijkheden.
residentieel aanbod te ontwikkelen. De JIM-aan-
Mariënne geeft aan dat het goed zou zijn als de
pak is onderdeel van onze visie op residentiële
JIMaanpak of werken met informele steunfiguren
zorg, en geeft handen en voeten om te werken
onderdeel is van een gezamenlijke aanpak zo-
aan behoud en herstel van relaties rond jonge-
wel binnen als buiten de organisatie. Ook intern
ren. Vanaf de start werd bij iedere aanmelding
vraagt het binnen Levvel nog aandacht om het
voor residentieel verblijf van een jongere boven
vorm te geven. Het regionaal trainen van profes-
de 12 jaar gestart met IVT (=InVerbinding-team),
sionals zou moeten resulteren in duurzame zorg,
ook als de jongere al elders op een bed verbleef.
gestaafd en verankerd in het netwerk, waardoor
Met het netwerk werd dan gekeken naar het
minder professionals nodig zijn en dat elkaar
perspectief. Marnix en Esther willen vanuit een
versterkt. We zullen daarin moeten investeren,
gezamenlijke verantwoordelijkheid voor betere
het dilemma is de personele inzet, we hebben
jeugdzorg meekijken op welke wijze dit plan
onze medewerkers ook nodig om bijvoorbeeld
uit te voeren is. Er is een gedeelde ambitie en
de huidige wachtlijsten aan te pakken.
opgave in de twee jeugdzorgregio’s (Rijnmond, Zuid-Holland-zuid) op het onderwerp samenwerken met informele steunfiguren. En de wens om met partners dit vorm te gaan geven. Daarbij zien zij flexibilisering van de bedden als belangrijkste opgave die meegegeven wordt door de gemeenten en willen daar met partners samen in optrekken. Huidige train de trainers capaciteit
16
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
Harm Wijgergangs, Raad van Bestuur Via Jeugd Harm Wijgergangs van Via Jeugd is bereid om eigen trainers ook extern in de regio in te zetten als trainers. Daarvoor zal hij in een stuurgroepoverleg met 3 andere organisaties de JIM aanpak bespreken en wil starten met de JIMaanpak in de vorm van een InVerbindingsteam alvorens jongeren gesloten geplaatst worden. Dit om te voorkomen dat jongeren geplaatste worden en als jongeren toch geplaatst dienen te worden goede ondersteuning krijgen en verbinding houden met het eigen netwerk zodat jongeren meer alternatieven geboden worden en duurzaam ondersteund worden ook na de geslotenheid. Geth Kuin, bestuurder WijGroningen Binnen WIJGroningen wordt een doorstart gemaakt met de JIMaanpak, dit is de ontwikkelingsrichting waar ze met de organisatie heen willen. Dat vraagt borging en om meer JIMambasadeurs intern in de organisatie. Gerth ondersteunt het plan en wil zich daar voor inzetten. Het is belangrijk om de gemeenten erbij te betrekken. De personele tekorten gaat wel meespelen in de uitvoering van het plan. Voor de komende periode zal binnen WIJGroningen en ism de Wij-academie, zal bekeken worden waar de focus op moet liggen zoals extra trainers, of opleiding van coaches en ambassadeurs.
17
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
BIJLAGE
KOSTEN EN OPBRENGSTEN INZET ZELFGEKOZEN STEUNFIGUUR Het evalueren van het inzetten van een zelfgekozen steunfiguur heeft tot nu toe vooral in het teken gestaan van effectmeting: uithuisplaatsingen verminderen, zo veel mogelijk thuis behandelen en duurzaam de pedagogische veerkracht van het gezin en omgeving vergroten. De eerste resultaten hiervan zijn veelbelovend, lopend onderzoek zal verdere uitspraken doen over de doelmatigheid en effectiviteit van deze aanpak. Ten aanzien van de kosteneffectiviteit hebben de resultaten van de afgelopen jaren van de diverse aanbieders en gemeenten onderstaande inzichten opgeleverd.
Opbrengsten Voorkomen uithuisplaatsingen, uitgedrukt in percentages Besparen door voorkomen uithuisplaatsingen: Rotterdam Rijnmond, Midden-Limburg Oost en Nijmegen In diverse regio’s wordt gewerkt met InVerbindingteams: intersectorale teams, samengesteld uit professionals met expertise van de jeugdhulp, jeugd-ggz, lvb-problematiek, verslavingszorg en gecertificeerde instelling, ondersteund door een systeemtherapeut. Deze teams werken als uitgangspunt altijd samen met een zelfgekozen steunfiguur (JIM: Jouw Ingebrachte Mentor), ter voorkoming van uithuisplaatsing. In Rotterdam Rijnmond heeft jeugdhulporganisatie Enver inmiddels cijfers over meerdere jaren van deze aanpak: in de periode 2017-2019 lukt het op een totaal van 112 aanmeldingen om in 28% van de jeugdigen een uithuisplaatsing af te wenden in samenwerking met zelfgekozen mentoren. Deze aanpak wordt tot aan heden (2021) door Enver op de volledige instroom van residentiële aanvragen (ruim 200 per jaar) in de gehele regio toegepast. Het betreft jeugdigen veelal (70-80%) met een Jeugdbeschermingsmaatregel/MUHP en (100%) met een arrangement met een vraag om een bed. Ook het percentage JIM’s blijft meerderjarig onverminderd hoog (ruim 80%), zowel jeugdigen met als zonder uiteindelijke residentiële plaatsing. In Midden-Limburg Oost (Roermond, Roerdalen, Echt-Susteren en Maasgouw) is in 2018 gestart met het InVerbindingsteam.
Over de periode 2018-2019 is van de 30 gestarte trajecten vastgesteld dat er bij 27 jongeren een uithuisplaatsing is voorkomen: 90%. In Nijmegen wordt er sinds eind 2019 gewerkt met deze InVerbindingsteams, hier is in 24 van de 25 aanmeldingen uithuisplaatsing
18
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
voorkomen: 96%. Als bijkomende winst geeft Nijmegen aan dat deze benadering sneller perspectief biedt voor jeugdigen, zorgt voor minder trauma en onrust en extra overplaatsing van jeugdigen voorkomt. Tevens zien zij dat deze werkwijze het werkgeluk van de medewerkers vergroot: er is minder verzuim en meer tijd voor reflectie. Op basis van bovenstaande ervaringen in uiteenlopende regio’s die zich in verschillende stadia van implementatie van het werken met zelfgekozen steunfiguren bevinden, is het minimaal aannemelijk dat 25% van de uithuisplaatsing kan worden afgewend, waarbij 50% ook aannemelijk is. Besparen door voorkomen uithuisplaatsing en schooluitval: Noord-Limburg en Groningen In de evaluatie van het InVerbindingsteam is in Noord-Limburg ook de financiële kant bekeken. In augustus 2019 is gestart met de implementatie van het werken met zelfgekozen steunfiguren via een pilot. Er is van te voren berekend hoeveel de tot nu toe gangbare inzet residentie met een ambulant traject gemiddeld kost. En dit is vergeleken met de daadwerkelijke kosten van de inzet van het InVerbindingsteam in 19 trajecten. Voor het berekenen van de inzet residentie met een ambulant traject zijn er aannames gedaan. Dit betreft de kostprijs omdat deze per deelnemende organisatie varieert en het betreft de duur van de opname want deze is per casus verschillend.
Dit leidde tot de volgende berekening: De kosten voor een gemiddeld residentieel verblijf voor een jeugdige met een looptijd van drie maanden kost €30.000,-, Deze wordt altijd opgevolgd met een ambulant traject € 5.000,-. De totale kosten komen daarmee op € 35.000,-. De uitkomst is dat van de 19 casussen, er bij 18 casussen inzet residentie (met een gemiddelde duur van 3 maanden) is voorkomen of de looptijd van residentieel verblijf positief is beïnvloed. Als we naar de kosten van deze 18 casussen kijken, dan blijkt dat de kosten van een traject met een zelfgekozen steunfiguur rond de €16.000,- liggen.
19
Voorstel plan van aanpak ‘Voorkomen uithuisplaatsing in samenwerking met informele steunfiguren’
In Groningen wordt er vanuit de wijkteams gewerkt met zelfgekozen steunfiguren om uithuisplaatsing, schooluitval en verblijf in de gesloten jeugdzorg te voorkomen. Om de financiële impact te kunnen meten is op casus niveau aan de hand van een kosten-baten analyse een rendementsberekening gemaakt. De maatschappelijke prijslijst is als leidraad gebruikt, hiervoor zijn 11 trajecten nader onderzocht met de volgende reële dreigende scenario’s: •
Bij 2 JIM-interventies is gesloten jeugdhulp voorkomen. Met iedere interventie is € 65.000.bespaard.
•
8 JIM-trajecten waren gericht op voorkoming uithuisplaatsing. Met iedere interventie is € 40.000, - bespaard.
•
Bij 3 JIM-trajecten is schooluitval voorkomen. Met iedere interventie is gemiddeld € 8.700, - bespaard, verdere gevolgen of extra jeugdhulp niet meegerekend.
•
In totaliteit is gedurende de pilot met 11 JIM-trajecten €476.100 bespaard.
Deze bedragen zijn via de maatschappelijke prijslijst en effectencalculator tot stand gekomen, op basis waarvan gesteld kan worden dat met ieder succesvol traject zo’n €40.000 aan zorgkosten is voorkomen. Van de 15 succesvol gestarte JIM trajecten zijn er 11 (73,33%) met deze financiële impact afgerond. Op basis van deze berekening lijkt deze nieuwe benadering inhoudelijk en qua kosten-baten een positief effect te hebben. Om die reden is in september 2020 besloten om alle wijkteams van WIJGroningen op te leiden in deze nieuwe werkwijze. Op basis van bovenstaande berekeningen is het aannemelijk dat het werken met zelfgekozen steunfiguren, circa € 35.000,- tot € 40.000,- aan zorgkosten kan worden voorkomen.
20