Bijlage 2. Informatiepositie Raadsbreed.pdf

Memo Informatiepositie Raadsbreed Uit het onderzoek van Fons Nijnens blijkt dat zowel de fracties in de oppositie als de coalitie beseffen dat de informatievoorziening niet gelijk is. Beide willen dat graag verbeteren. De onderzoeker adviseert de informatievoorziening ook te verbeteren, hij doet enkele beknopte voorstellen over hoe dat te doen, maar laat een verdere invulling daarvan aan de raad zelf. Er zijn verschillende ontwikkelingen die mogelijk ten grondslag liggen aan het onderzoek van Nijnens. Die ontwikkelingen bieden kansen en bedreigingen. Drie ontwikkelingen worden hieronder kort geanalyseerd. Daarna volgt een beschouwing van de invloed ervan op de rollen van die gemeenteraad heeft en hoe de informatievoorziening daarbij mogelijk verbeterd kan worden met andere woorden, hoe aandacht geschonken kan worden aan de professionele ondersteuning van de fracties. [In het volgende deel van deze stukken worden onze voorstellen voor informatie- en debatvormen en de strategische dagen verder uitgewerkt]

Ontwikkelingen De stad groeit De stad groeit, maar het aantal raadsleden blijft gelijk (tot 200.000 inw 39 zetels). De raad moet daarom met evenveel leden de belangen vertegenwoordigen van meer mensen, in een grotere stad. De beschikbare tijd en de vergoeding daarvoor van de raadsleden verandert niet (tot 150.000 inwoners). Daar staat tegenover dat het budget van de gemeente voor ondersteuning van de raad wel kan groeien. De samenstelling van de raad Op dit moment bestaat het college uit wethouders van de vier grootste fracties. Dat zijn niet partijen die ideologisch per definitie dicht bij elkaar staan. Grote fracties hebben de meer mogelijkheden om taken te verdelen en hun leden kunnen zich focussen op enkele thema’s. Kleinere fracties hebben die mogelijkheid minder. Het politieke landschap versnippert mogelijk verder. Met acht partijen in de raad en tien deelnemende partijen aan de verkiezingen is de gemiddelde fractiegrootte ca 4. In andere 100.000+ gemeenten in de regio doen overigens nog meer partijen mee (Apeldoorn 15, Ede 14, Deventer 14, Enschede 18). De informatievoorziening van de raad verloopt via informatierondes en de beschikbaarheid van informatienota’s. Daarnaast stellen raadsleden vragen aan het college en het ambtelijk apparaat. De collegefracties hebben frequenter contact met de wethouders.

Omdat er allerlei persoonlijke contacten zijn, is het volledig controleren van de informatiestromen een illusie. Dit verschil tussen grote en kleine partijen, binnen en buiten de coalitie maakt de vraag om een helderder informatiestructuur urgenter.

Toenemende complexiteit

De onderwerpen waar de raad over beslist wordt complexer door de toenemende verwevenheid van onderwerpen. Dat heeft te maken met de groei van de stad, maar ook met de draagkracht van het sociaal fundament van de samenleving en het ecologische plafond van de omgeving (Raworth). Er is steeds meer kennis over de aard en omvang van die problematieken door voortschrijdend inzicht, onderzoek en meer beschikbare data. Tegelijkertijd wordt het maken van keuzes door al die kennis niet makkelijker.

Een andere factor in de toenemende complexiteit van het werk van de raad is de grotere uitvoerende taak en bevoegdheid van de gemeente op bepaalde thema’s, zoals het sociaal domein, de woningbouwopgave en de energiestrategie. Tegelijkertijd vraagt wetgeving van ons om inwoners meer en vroeger in plan- en besluitvorming te betrekken, zoals bij de participatie in omgevingsplannen in het kader van de omgevingswet.

De rollen van de raad Kaderstellen Nijnens constateert dat er in de debatten vaak teveel aandacht is voor details en te weinig voor de hoofdlijnen. Een van de voorstellen van Nijnens is om strategische dagen in het eerste nieuwe collegejaar te organiseren. Daarin kan een thema centraal staan waarover veel informatie uitgewisseld kan worden (ook met een goede informatievoorziening vooraf). De raad kan rond zo’n dag vooraf een kader en doelen vaststellen. Afhankelijk van het thema kunnen ambtenaren van de gemeente Zwolle en / of externe deskundigen worden uitgenodigd. Het vast te stellen kader en doel van een strategische dag is afhankelijk van het onderwerp. Op een onderwerp waar al beleid als is vastgelegd in het coalitieakkoord (of raadsakkoord) is wellicht minder te beïnvloeden aan de kaders. Anderzijds zijn dat vaak ook onderwerpen die nog regelmatig terugkeren in een raadsperiode en waar daarom een goede brede informatievoorziening van belang blijft. Gezien de toenemende complexiteit van de onderwerpen waar de raad over besluit, is het goed om hier met scenario’s te werken in plaats van enkelvoudige voorstellen. Nijnens adviseert ook een overdrachtsdocument naar de nieuwe raad.

Voor zittende partijen zal die overdracht tevens binnen/tussen de opeenvolgende fracties worden verzorgd, maar nieuwe partijen in de raad zijn hiervoor afhankelijk van de raad als geheel, ondersteund door de griffie. De gesprekken die ik voerde leverden ook tegenstrijdige informatie op. Er zijn argumenten voor en tegen een strak afgestemd coalitie-akkoord, het bepalen van vrije kwesties (en welke dan), het onderlinge contact tussen raadsleden en ambtenaren en het beschermen van de wethouders van de eigen partij of een andere coalitiepartij. Volksvertegenwoordiging “Samen maken we de stad”: raad, college en ambtenaren zijn er voor de stad, maar we zijn nu te weinig zichtbaar. In de rol van volksvertegenwoordigers stelt Nijnens voor een raadsvisie te formuleren, wat nu door tijdsgebrek niet lukt en adviseert hij de inwoners te blijven betrekken bij de gemeenteraad. Enkele andere ideeën om de afstand tussen inwoner en overheid / politiek te verkleinen zijn. • Een politieke markt, waar inwoners openbare vergaderingen over actuele thema’s kunnen binnenlopen. Voorbeeld Almere: https://gemeenteraad.almere.nl/vergaderingen/ • Een fysiek loket in de stad en of de wijken, waar inwoners met vragen terecht kunnen. • Een marktkraam op de zaterdagmarkt met een kleine afvaardiging van raadsleden (gemengd) om als raadslid (veilig) herkenbaar op straat aangesproken te kunnen worden.

Controleren De hierboven genoemde ontwikkelingen die voor een informatieachterstand van de raad zorgen, zitten vooral deze rol van de raad in de weg. Om te voorkomen dat coalitiefracties of persoonlijke contacten van raadsleden hierin een te grote en willekeurige rol gaan spelen, is het goed om hier formelere afspraken over te maken. Dat kan door schriftelijke vragen te blijven stellen. De raad kan ook zelf het initiatief nemen om technische briefings te vragen. In veel gevallen zal dat digitaal kunnen (zie uitwerking verderop in dit stuk). De vorm van de nota’s en rapporten is vaak omvangrijk. Een voorstel zou kunnen zijn om stukken van meer dan 10 pagina’s, vergezeld te laten gaan van een samenvatting, waardoor lange stukken toegankelijker worden. Wie die samenvatting zou moeten schrijven is nog een openstaande vraag.

Bronnen Websites, rapporten en boeken Gemeente Zwolle. (2022, januari). Aandachtspunten voor de komende raadsperiode (F. Nijnens, Red.). Groot, De, D. (2022, 9 februari). Alle gemeenten en partijen op een rij. BNR. Geraadpleegd op 20 februari 2022, van https://www.bnr.nl/nieuws/politiek/10467061/gemeenteraadsverkiezing-2022-allegemeenten-en-partijen-op-een-rij Raworth, K. (2019). Donuteconomie (10de editie). Nieuw Amsterdam. Wat krijgt een raadslid? (z.d.). Nederlandse Vereniging voor Raadsleden. Geraadpleegd op 20 februari 2022, van https://www.raadsleden.nl/het-raadslid/wat-krijgt-eenraadslid Wetten.nl - Regeling - Gemeentewet - BWBR0005416. (z.d.). Gemeentewet. Geraadpleegd op 20 februari 2022, van https://wetten.overheid.nl/BWBR0005416/2020-01-01 Gesprekken met D.S. de Jong, wethouder gemeente Zwolle, voormalig raadslid gemeente Amsterdam W. van der Luit, Interim waarnemend directeur-bestuurder Liliane Fonds & MIVA, voormalig interim-directeur landelijk Bureau GroenLinks. K. Sloots, burgemeester gemeente Stadskanaal, voormalig wethouder gemeente Zwolle.