Bijlage 1 – Plan van aanpak bijplaatsingen 2026-2027
Tekst van het document
Plan van aanpak bijplaatsingen in Zwolle 2026-2027 Inhoud 1 Inleiding 3 1.1 Probleemstelling 3 1.2 Doel van dit document 3 2 Context 4 2.1 Wat zijn bijplaatsingen? 4 2.2 Oorzaken van bijplaatsingen 4 3 Huidige aanpak 5 3.1 Volgorde aanpak en interventies 5 4 Terugblik bijplaatsingen 2025 6 4.1 Monitoren van de bijplaatsingen 6 4.1.1 Aantal registraties bijplaatsingen 7 4.2 Interventies 2025 7 4.2.1 Meertalige informatieverstrekking 8 4.2.2 Vrijdagmiddagcontrole verzamelsystemen binnenstad 8 4.2.3 Interventie Goede Kijk op Grofvuil in de Kamperpoort 8 4.2.4 Observeren op structureel vervuilde bijplaatslocaties 8 4.2.5 Inzet Voorlichters Schoonbrigade 9 4.2.6 Pilot taakverdeling afvalmeldingen tussen afvalcoaches en boa’s 9 5 Vooruitblik 2026/2027 10 5.1 Optimaliseren werkprocessen samenwerking gemeente en ROVA 10 5.2 Optimaliseren monitoring en sturing 10 5.2.1 Schouwen op bijplaatsingen volgens CROW-methodiek 11 5.2.2 Vergroten inzicht inwonersmeldingen 11 5.2.3 Toetsen van de efficiëntie van interventies 11 5.3 Wijkgerichte aanpak 12 5.3.1 Oorzaakanalyse per containerlocatie 13 6 Vervolg 14 6.1 Financiën en randvoorwaarden 14 6.2 Evaluatie 14 7 Bijlagen 15 7.1 Bijlage 1: beschrijving aanpak aan de hand van pijlers 15 7.1.1 Pijler 1 – Monitoring & inzicht 15 7.1.2 Pijler 2 – Samenwerking & maatwerk 15 7.1.3 Pijler 3 – Basis op orde & informeren 15 7.1.4 Pijler 4 – Participatie
16 7.1.5 Pijler 5 – Toezicht en handhaving 16 1 Inleiding Zwolle heeft, net als veel andere gemeenten, te maken met verkeerd aangeboden afval bij inzamelsystemen: de zogenoemde bijplaatsingen. Het gaat hierbij om verschillende soorten afval, zoals vuilniszakken die in de container horen, grofvuil dat apart moet worden ingeleverd, of grote stukken karton die niet klein genoeg zijn gemaakt en daarom naast de container belanden. Waar afval vroeger willekeurig in de openbare ruimte werd gedumpt, worden ondergrondse containers nu steeds vaker als verzamelpunt gebruikt. Bijplaatsingen zorgen voor verrommeling, trekken ongedierte aan en veroorzaken ergernis bij inwoners. Het is een landelijk probleem en speelt vooral in stedelijke gebieden waar anonimiteit groter is. In Zwolle werken inzamelaars, reinigingsdiensten, boa’s, afvalcoaches, wijkpartners en inwoners dagelijks samen aan een schone stad. Door de groei van Zwolle, het toenemende aantal huishoudens en de stijgende afvalproductie wordt deze opgave steeds complexer. Een volledige oplossing tegen bijplaatsingen bestaat nog niet; het verwijderen van bijplaatsingen en het aanpakken van hotspots blijft daarom altijd een structureel onderdeel van het werk. 1.1 Probleemstelling Bijplaatsingen bij verzamelcontainers vormen een hardnekkig en complex probleem.
Omdat het gedrag van inwoners hierbij een grote rol speelt, bestaat er geen kant-en- klare of eenmalige oplossing. Bijplaatsingen leiden tot verrommeling van de openbare ruimte, trekken ongedierte aan en veroorzaken overlast. Bovendien hebben ze een aanzuigende werking: zodra er bijplaatsingen liggen, neemt de kans toe dat anderen hier extra afval naast zetten. Dit vraagt om een structurele, wijkgerichte inzet die gericht is op het behouden van de leefbaarheid. 1.2 Doel van dit document Dit document beschrijft de aanpak van bijplaatsingen in Zwolle. We schetsen de huidige situatie, inclusief de belangrijkste oorzaken en gevolgen, en lichten de bestaande werkwijze toe. Daarnaast presenteren we aanvullende aandachtspunten en verbeteracties waarmee we de hoeveelheid bijplaatsingen beheersbaar willen houden, de overlast voor inwoners willen verminderen en de leefbaarheid in de stad willen versterken. 2 Context 2.1 Wat zijn bijplaatsingen? Een bijplaatsing is afval dat naast of in de directe omgeving van een afvalcontainer wordt achtergelaten. In Zwolle hanteren we hiervoor een afstand van 30 meter rondom de container. Het kan gaan om vuilniszakken, kartonnen dozen, grofvuil of andere grondstoffen. Bijplaatsingen verschillen van illegale dumpingen, waarbij afval op een willekeurige plek in de openbare ruimte wordt achtergelaten en niet in de nabijheid van een container ligt.
Bijplaatsingen zorgen voor verrommeling van de buitenruimte en leefomgeving, trekken extra zwerfafval en ongedierte aan en zorgen voor hinder bij het ledigen van verzamelcontainers. Ook gaan waardevolle grondstoffen verloren. Daarnaast brengt het verwijderen van bijplaatsingen extra kosten met zich mee. 2.2 Oorzaken van bijplaatsingen In gesprekken met inwoners horen we verschillende redenen voor het plaatsen van afval naast containers, zoals: • inwoners denken dat iemand anders het afval nog wil gebruiken; • inwoners zien anderen bijplaatsen en denken dat dit normaal is; • inwoners gaan ervan uit dat ROVA het toch wel ophaalt; • inwoners zijn hun pas vergeten; • inwoners doen het bewust verkeerd; • de container was vol of verklemd. Technische oorzaken Soms kunnen inwoners hun afval niet kwijt doordat een container vol, geblokkeerd of slecht toegankelijk is. Een goed functionerende voorziening is daarom essentieel om bijplaatsingen te verminderen. Gedragsmatige oorzaken Naast praktische belemmeringen spelen gedragsfactoren een grote rol, zoals: • Onwetendheid over regels en mogelijkheden. • Gemakzucht of tijdgebrek. • Bewust ongewenst gedrag. • Sociale norm: “anderen doen het ook”. Deze factoren kunnen per wijk en ook per locatie verschillen. Gedrag is vaak lastig te beïnvloeden en te veranderen.
Inwoners die zich minder betrokken voelen bij hun wijk zijn vaker geneigd afval naast containers te plaatsen. Het toepassen van interventies waarmee getracht wordt de betrokkenheid te vergroten kan de kans op bijplaatsingen verminderen. Wanneer het echter niet lukt om die betrokkenheid te vergroten, kunnen handhaving en beboeten effectiever zijn. 3 Huidige aanpak De aanpak van bijplaatsingen in Zwolle sluit aan op het Schoon Zwolle Beheerplan Reiniging 2025–2028, waarin de gemeente Zwolle en ROVA samenwerken aan een schone leefomgeving. De aanpak richt zich specifiek op het verminderen van bijplaatsingen en het beperken van overlast. We bouwen voort op bestaande werkwijzen, zoals snelle verwijdering van bijplaatsingen, samenwerking tussen gemeente en ROVA, inzet van handhaving, afvalcoaches en wijkpartners, en het gericht inzetten van interventies op hotspotlocaties. De aanpak bestaat uit een samenhangend pakket georganiseerd rond vijf pijlers. Deze pijlers worden in vaste volgorde toegepast: eerst monitoren, dan analyseren, en vervolgens stapsgewijs opschalen van informeren tot handhaven. Een uitgebreide toelichting op de aanpak aan de hand van de verschillende pijlers met voorbeelden van verschillende interventies staat in bijlage 1. 3.1 Volgorde aanpak en interventies We werken met een vaste volgorde om per locatie te bepalen welke interventies nodig zijn: 1.
Is de basis op orde? → Zo niet: eerst herstellen. 2. Is iedereen goed geïnformeerd over de regels en mogelijkheden? → Zo niet: eerst informeren. 3. Hoe betrokken is de buurt? → Wel betrokken → inzetten op participatie en buurtbetrokkenheid. → Geen betrokkenheid → waarschuwen, toezicht en handhaving. 4. Is er sprake van herhaald of bewust verkeerd gedrag? → Gericht observeren, doorzoeken en sanctioneren. 4 Terugblik bijplaatsingen 2025 4.1 Monitoren van de bijplaatsingen Door het registreren van bijplaatsingen zorgen we ervoor dat het opruimen van bijplaatsingen, in samenwerking met ROVA, snel en zorgvuldig verloopt. Ook doen we inzichten op die we gebruiken bij het ontwikkelen van interventies om bijplaatsingen tegen te gaan. Over het jaar 2025 zien we dat het grootste deel van de geregistreerde bijplaatsingen bestaat uit grofvuil (55%) en restafval (37%). De meeste bijplaatsingen worden geregistreerd in de wijken Diezerpoort (28%), Holtenbroek (21%), Stadshagen (15%), Assendorp (10%) en de Binnenstad (9%). Dit beeld is grotendeels gelijk aan voorgaande jaren. Verdeling afvalsoorten 2025
Verdeling wijken 2025 4.1.1 Aantal registraties bijplaatsingen Q1 Q2 Q3 Q4 Totaal 2024 4.279 4.263 4.248 3.388 16.178 2025 4.308 4.435 4.966 6.197 19.906 In 2025 zien we nog steeds een stijging in het aantal geregistreerde bijplaatsingen. Belangrijk om te benadrukken is dat het aantal registraties niet altijd daadwerkelijke toename van afval betekent. Voorheen werd bijvoorbeeld bij een wekelijkse controle alles wat er lag als één bijplaatsing geregistreerd, ook al waren er meerdere items in de loop van de week bijgeplaatst. Door vaker te controleren, worden items die op verschillende momenten bijgeplaatst worden afzonderlijk geregistreerd, wat de cijfers doet stijgen. Een registratie laat dus niet de hoeveelheid afval zien, maar vooral de frequentie van controles, de snelheid van opruimen en het soort afval dat wordt bijgeplaatst. 4.2 Interventies 2025 In 2025 zijn er op verschillende locaties interventies uitgevoerd. Hieronder worden een paar van de acties uitgelicht.
4.2.1 Meertalige informatieverstrekking In 2024 is onderzoek gedaan naar redenen voor bijplaatsen in verschillende wijken. Een van de uitkomsten van dit onderzoek is dat er behoefte is aan informatieverstrekking in andere talen. Samen met ROVA is de wat-hoort-waar-folder van ROVA vertaald naar het Engels en Arabisch. Deze folder wordt uitgedeeld bij informatiebijeenkomsten. Daarnaast delen de afvalcoaches en de partners de folders ook uit in de wijken. In Holtenbroek is samen met wijkpartners en wijkbewoners de folder deur-aan-deur verspreid in verschillende flats aan de Palestrinalaan en de Lassuslaan. Tijdens deze actie hebben we inwoners gevraagd om hun mening over afval in hun straat en gevraagd met welke taal folder zij het meeste geholpen zijn en die folder overhandigd. 4.2.2 Vrijdagmiddagcontrole verzamelsystemen binnenstad Iedere vrijdagmiddag worden alle ondergrondse verzamelsystemen in de binnenstad extra gecontroleerd. Er wordt gecheckt op storingen, en aangetroffen afval wordt doorzocht op adresgegevens en direct opgeruimd. Wanneer adresgegevens aangetroffen worden, volgt zoveel mogelijk een persoonlijk gesprek met desbetreffende inwoners. Bij herhaling worden de opruimkosten in rekening gebracht bij de inwoner.
4.2.3 Interventie Goede Kijk op Grofvuil in de Kamperpoort Bij de locaties in de Kamperpoort waar regelmatig afval bijgeplaatst wordt (Nachtegaalstraat, Lijnbaan, Veemarkt, Hoogstraat, Meeuwenlaan en Eerste Baan) is het interventiepakket Goede Kijk op Grofvuil ingezet. Dit interventiepakket is in 2023 ontwikkeld om in te zetten op locaties waar veel verhuisbewegingen zijn en de woningen verhuurd worden door een woningbouwcorporatie. Op deze locaties worden verschillende acties uitgevoerd om inwoners te informeren over wat te doen met grofvuil. Er worden drie borden ingezet die afgewisseld worden. Boa’s en afvalcoaches controleren intensiever op deze locaties. We informeren bij de container door middel van het bord, de klepsticker en een spuitsjabloon. En we informeren inwoners door ze samen met de woningbouwcorporaties en Het Werkt Sociaal flyers, posters en persoonlijke informatie te geven. Daarnaast zijn we op verschillende momenten op verschillende locaties in de wijk aangesloten bij de georganiseerde bijeenkomsten van Het Werkt Sociaal om het gesprek over afval aan te gaan met buurtbewoners en ze extra te informeren. 4.2.4 Observeren op structureel vervuilde bijplaatslocaties De afgelopen jaren zijn diverse maatregelen ingezet om bijplaatsingen van afval bij verzamelcontainers terug te dringen, maar op sommige hardnekkige hotspotlocaties blijft de overlast bestaan.
We zien daar in sommige gevallen ook dat adresgegevens van het afval afgehaald zijn. Hierdoor gaan we ervan uit dat mensen bewust bijplaatsen. Daarom gaan boa’s gericht observeren op deze locaties. Door een aantal uur aanwezig te zijn op momenten waarop vaker afval wordt bijgeplaatst, kunnen zij inwoners direct aanspreken op het ongewenste gedrag en controleren of zij zich aan de aanbiedregels houden. Bij heterdaad kunnen boa’s strafrechtelijk optreden door direct een boete op te leggen, omdat dan zonder twijfel vaststaat wie de overtreding begaat. De inzet is getest op locaties met een hoge pakkans in Holtenbroek, Diezerpoort en Stadshagen. In 2 van de 3 wijken is tijdens deze actie strafrechtelijk opgetreden door de boa’s. In 2026 willen we hier verder mee gaan door meer te experimenteren met andere dagen en tijdstippen. 4.2.5 Inzet Voorlichters Schoonbrigade In 2025 zijn voorlichters van de Schoonbrigade actief geweest in verschillende delen van Holtenbroek en Diezerpoort. Zij richtten zich vooral op het informeren van bewoners over de manieren waarop zij hun afval en grofvuil kunnen aanbieden. De voorlichters gingen de wijk in, spraken bewoners op straat en gingen langs de deuren. Daarbij vroegen zij welke informatie bewoners al kenden en welke opties zij nog niet benutten voor het wegbrengen van afval.
Ook benadrukten zij het belang van het op de juiste dag aanbieden van PMD om zwerfafval te voorkomen. Om ook bewoners die het Nederlands minder goed beheersen te bereiken, maakten de voorlichters gebruik van meertalige folders van ROVA. Tijdens sommige bezoeken was een Arabisch sprekende medewerker aanwezig, zodat gesprekken ook in die taal gevoerd konden worden. De inzet richtte zich voornamelijk op inwoners; waar ondernemers aanwezig waren, werden zij kort aangesproken om hen te betrekken bij een schone wijk, onder andere via een raamsticker met de boodschap ‘Samen voor een schoon Zwolle, help jij ook mee?’ De Schoonbrigade was actief in o.a. de Palestrinalaan, Klooienberglaan, Lassuslaan, Wanningsstraat, Gombertstraat en omliggende straten in Holtenbroek, en in delen van Diezerpoort, waaronder de Hogenkampsweg, Zerboltstraat, Mombaerstraat, Ruusbroeckstraat, Geert Grootestraat, Thomas a Kempisstraat en het Diezerplein. 4.2.6 Pilot taakverdeling afvalmeldingen tussen afvalcoaches en boa’s In 2025 is in enkele wijken een pilot uitgevoerd waarin afvalcoaches het afhandelen van afvalmeldingen van de boa’s overnamen. De pilot is gestart omdat de taak beter aansluit bij de rol van afvalcoaches dan bij de kerntaken van boa’s.
Tijdens de pilot pakten afvalcoaches alle meldingen zelfstandig op: zij voerden ter plekke gesprekken met inwoners, losten problemen direct op en schakelden waar nodig met ROVA. Deze korte lijnen zorgden voor snelle afhandeling van meldingen en meer contact met inwoners, wat regelmatig leidde tot meer begrip. Doordat afvalcoaches vaker in de wijk aanwezig waren, ruimden zij ook niet‑gemelde bijplaatsingen op, wat nieuwe dumpingen hielp voorkomen. De pilot is begin 2026 geëvalueerd. Op basis van de ervaringen wordt in 2026, in afstemming met de betrokken afdelingen en de directie, een voorstel uitgewerkt voor een (aangepaste) rol- en taakverdeling tussen afvalcoaches en boa’s bij de afhandeling van meldingen. Doel is om de beschikbare capaciteit efficiënter in te zetten, waarbij taken en verantwoordelijkheden beter aansluiten bij de verschillende rollen en bijdragen aan de beoogde doelen, zoals zichtbaarheid in de wijk, gedragsbeïnvloeding en gerichte inzet op structurele hotspots. Besluitvorming over de voorgestelde werkwijze vindt plaats in 2026, waarna invoering in 2027 wordt voorzien. Na implementatie volgt een evaluatie van de effecten op bijplaatsingen, (afhandeling van) meldingen, capaciteit en samenwerking.
5 Vooruitblik 2026/2027 In dit hoofdstuk beschrijven we welke aanvullende stappen we de komende jaren zetten om bijplaatsingen beheersbaar te houden en de overlast voor inwoners verder te verminderen. Daarbij bouwen we voort op de huidige aanpak, maar versterken we waar nodig onze samenwerking, monitoring en wijkgerichte inzet. 5.1 Optimaliseren werkprocessen samenwerking gemeente en ROVA De komende jaren zetten we in op het optimaliseren van de werkprocessen tussen de gemeente (afvalcoaches en boa’s) en ROVA als uitvoeringspartner. We zorgen ervoor dat rollen en taken, van signaleren en registreren tot opruimen en handhaven, beter op elkaar aansluiten. Het doel is om de verwerking van registraties en het opruimen van bijplaatsingen zo efficiënt mogelijk te organiseren, met als streven meldingen binnen 48 uur af te handelen en de overlast voor inwoners te beperken. Om de samenwerking verder te versterken organiseren we daarnaast jaarlijks een bijeenkomst voor alle collega’s in de uitvoering, waaronder afvalcoaches, boa’s en medewerkers van ROVA. Tijdens deze bijeenkomsten blikken we gezamenlijk terug op het afgelopen jaar: wat ging goed, wat kan beter en welke ontwikkelingen hebben invloed op het werk in de buitenruimte? Daarnaast kijken we vooruit naar verwachtingen en veranderingen in de komende periode.
Door elkaar beter te leren kennen, ontstaat meer wederzijds begrip, worden werkafspraken beter geborgd en weten collega’s elkaar gedurende het jaar sneller te vinden. Dit draagt bij aan soepelere werkprocessen op straat, een efficiëntere afhandeling van meldingen en een sterke, eenduidige samenwerking tussen de gemeente en ROVA. Eind 2025 zijn we gestart met een pilot waarin de taakverdeling tussen afvalcoaches en boa’s anders is ingericht. Deze pilot is in 2026 geëvalueerd en laat zien dat een aangepaste taakverdeling kansrijk is, mits deze zorgvuldig wordt ingevoerd en gepaard gaat met passende capaciteit en ondersteuning. De pilot maakt onderdeel uit van de interventie die in 2025 is uitgevoerd (zie ook paragraaf 4.2.5), waarin is gewerkt aan het sneller oppakken van meldingen, het vergroten van de aanwezigheid in de wijk en het voorkomen van nieuwe bijplaatsingen. In 2026 treffen we daarom de voorbereidingen om deze nieuwe rol- en taakverdeling in 2027 structureel en formeel in te richten. Daarbij hoort ook het gefaseerd overdragen van taken en het organiseren van de randvoorwaarden die nodig zijn voor een duurzame nieuwe werkwijze. 5.2 Optimaliseren monitoring en sturing Om gerichter te kunnen sturen op het terugdringen van bijplaatsingen, investeren we de komende jaren in een verdere doorontwikkeling van onze monitoring.
Hiermee krijgen we een objectiever beeld van de situatie, meer inzicht in de beleving van inwoners en betere informatie om interventies te beoordelen en te verbeteren. Hieronder lichten we de belangrijkste ontwikkelpunten toe. 5.2.1 Schouwen op bijplaatsingen volgens CROW-methodiek Uit de terugblik op 2025 blijkt dat het aantal registraties sterk samenhangt met de inzet op controles en opruimen. Hierdoor geeft het registratiecijfer niet altijd een volledig of objectief beeld van de werkelijke vervuiling rond verzamelcontainers. Daarom wordt het schouwen aan de hand van de CROW-methodiek1 onderzocht. Hierbij worden locaties van verzamelcontainers periodiek geschouwd op basis van een gestandaardiseerde meetinstructie. De schouwmetingen aan de hand van de CROW- methodiek geven een objectief beeld over hoe een buurt, wijk en de stad erbij ligt en kan worden gekoppeld aan de brede schouwmethodiek die vanuit het beheer van de buitenruimte wordt uitgevoerd. Op basis van een 0-meting en het vaststellen van beeldkwaliteitsnormen kunnen we vervolgens gericht doelen stellen om de beeldkwaliteit te verbeteren. Dit kan op stadsbreed niveau, maar ook op wijk- of buurtniveau. Door de beeldkwaliteit te meten kunnen we nog beter inzicht krijgen in de verschillende wijken zodat hier een gerichte aanpak op kan worden gecreëerd.
In 2026 werken we uit hoe en op welke schaal deze methode het best kan worden toegepast. 5.2.2 Vergroten inzicht inwonersmeldingen Om beter in te kunnen spelen op de beleving van inwoners, willen we de komende jaren meer inzicht krijgen in waar inwoners de meeste overlast ervaren. Meldingen geven namelijk niet alleen informatie over vervuiling of een specifieke bijplaatsing, maar laten ook zien waar irritatie ontstaat en in welke mate inwoners betrokken zijn bij hun leefomgeving. Dit helpt ons om per locatie gerichter en effectiever interventies te kiezen. Daarom willen we inwonersmeldingen over afval opnemen in het dashboard dat wordt gebruikt voor monitoring. Deze meldingen geven een waardevol beeld van de beleving van inwoners en van locaties waar extra aandacht nodig is. Naast meer inzicht in inwonersmeldingen willen we ook meer gebruik maken van de resultaten van het Buurt-voor-Buurt-onderzoek. Voor het onderzoek van 2026 zijn de vragen aangescherpt, zodat de uitkomsten meer handvatten bieden om de beleving van inwoners te koppelen aan onze aanpak in de wijken. 5.2.3 Toetsen van de efficiëntie van interventies Om onze inzet zo effectief mogelijk te maken, willen we de komende jaren beter inzicht krijgen in welke interventies daadwerkelijk bijdragen aan het verminderen van bijplaatsingen.
De huidige aanpak bestaat uit een breed pakket aan maatregelen, maar de impact daarvan verschilt per locatie en per wijk. Door de interventies systematisch te toetsen, kunnen we beter onderbouwde keuzes maken over welke maatregelen wanneer het meeste effect hebben. We onderzoeken daarom in hoeverre interventies leiden tot minder registraties en minder ervaren overlast, en op welke plekken zij het meeste resultaat opleveren. 1 Deze methodiek wordt ook gehanteerd bij het schouwen op verschillende beeldmeetlatten in de werkzaamheden in het beheer van de buitenruimte. Dit doen we onder andere door de effecten van interventies te koppelen aan intensieve monitoring op specifieke containerlocaties, bij voorkeur in combinatie met de CROW- schouwmethodiek, zodat we objectief kunnen meten hoe een locatie ervoor staat vóór en na de inzet van interventies. Daarnaast betrekken we de beleving van inwoners door middel van belevingsmetingen, bijvoorbeeld via het BuurtvoorBuurtonderzoek of gerichte vragenlijsten, zodat we ook zicht krijgen op de ervaren effectiviteit van de inzet. Door deze inzichten te combineren, kunnen we interventies doelgerichter inzetten, beter bepalen welke aanpak het meest geschikt is en daarmee de aanpak de komende jaren verder aanscherpen.
5.3 Wijkgerichte aanpak Uit de terugblik op 2025 blijkt dat er duidelijke verschillen zijn tussen wijken in het aantal bijplaatsingen en de ervaren overlast. In de afgelopen jaren is daarbij op veel locaties ingezet met interventies, zoals extra controles, communicatie en gerichte acties op hotspotlocaties. Deze inzet heeft inzicht opgeleverd in de verschillende oorzaken van bijplaatsingen. Daarbij zien we dat deze oorzaken kunnen verschillen per wijk, buurt en zelfs per straat of inwoner. Dit vraagt om een aanpak waarbij we onze inzet afstemmen op de lokale situatie en kenmerken van inwoners. Met een wijkgerichte aanpak richten we ons daarom op de gebieden waar de problematiek het grootst is en waar interventies het meeste effect kunnen hebben op het straatbeeld en de leefbaarheid, terwijl we tegelijkertijd ruimte houden voor maatwerk op locatie. In Diezerpoort en Holtenbroek zijn de afgelopen jaren al verschillende interventies uitgevoerd om bijplaatsingen terug te dringen, zoals gerichte controles, communicatie met inwoners en de inzet van afvalcoaches en boa’s. Tegelijkertijd zien we dat de problematiek zich in deze wijken op meerdere locaties voordoet en dat de inzet, mede door het aantal hotspotlocaties, regelmatig versnipperd raakt.
Wanneer we vooral reageren op signalen en meldingen van inwoners, bestaat het risico dat we telkens op verschillende locaties actie ondernemen zonder voldoende samenhang en focus. Om meer structuur en doelmatigheid aan te brengen, kiezen we daarom voor een wijkgerichte aanpak. Daarbij maken we vooraf gerichte keuzes in waar en waarop we inzetten. In 2026 starten we met een versterkte inzet in Holtenbroek en Diezerpoort, twee wijken waar de hoeveelheid bijplaatsingen in eerdere jaren aantoonbaar hoger lag. In deze wijken nemen we als gemeente een meer trekkende en proactieve rol, waarbij we intensiever sturen op de uitvoering van maatregelen, de samenwerking tussen partners versterken en gerichter inspelen op wat er lokaal nodig is om de overlast terug te dringen.In de overige wijken blijven we werken volgens de algemene aanpak, waarbij we voornamelijk reageren op signalen en vragen uit de buurt en het wijkwerk, en gericht interveniëren op hotspotlocaties wanneer dat nodig is. Binnen de wijkgerichte aanpak houden we rekening met verschillen tussen wijken in sociaal-demografische kenmerken, zoals leeftijdsopbouw, type huishoudens, migratieachtergrond, opleidingsniveau en inkomen. Deze verschillen hebben invloed op gedrag rond afval en op de effectiviteit van interventies.
Om onze communicatie en interventies beter te laten aansluiten op de doelgroep, maken we gebruik van het BSR‑leefstijlenmodel. Dit model geeft inzicht in drijfveren, waarden en gedrag van verschillende groepen inwoners. Door per wijk of buurt te kijken welk leefstijlprofiel dominant is, kunnen we onze aanpak gerichter vormgeven. Dit betekent bijvoorbeeld dat we in de ene wijk meer inzetten op sociale norm en buurtbetrokkenheid, terwijl in een andere wijk juist nadruk ligt op gemak, duidelijkheid of handhaving. Daarom stellen we per wijk waar sprake is van overlast van bijplaatsingen een aanpak samen die aansluit bij de lokale context. Door een combinatie van passende maatregelen in te zetten, vergroten we de kans dat interventies daadwerkelijk aansluiten bij de behoeften en omstandigheden in die wijk. Zo werken we toe naar een gerichtere, efficiëntere inzet die moet bijdragen aan het verminderen van bijplaatsingen en de overlast die inwoners ervaren. 5.3.1 Oorzaakanalyse per containerlocatie Als onderdeel van de wijkgerichte aanpak voeren we per containerlocatie een oorzaakanalyse uit. Hiermee brengen we systematisch in beeld welke factoren bijdragen aan bijplaatsingen en welke maatregelen het meest effectief zijn. Deze oorzaakanalyse bestaat uit een combinatie van data‑analyse, observaties in de wijk en gesprekken met omwonenden.
Hierbij kijken we ook naar 0‑aanbieders op het restafval. Er zijn huishoudens die geen of nauwelijks restafval aanbieden. Het niet of nauwelijks aanbieden kan verschillende oorzaken hebben. Dit kan gaan om bewoners die afval buiten het reguliere systeem aanbieden (bijvoorbeeld via bedrijfsafval, familie, openbare prullenbakken of door bij te plaatsen). Het kunnen ook zogenaamde bewuste superscheiders zijn die hun afval heel goed scheiden. Deze laatste groep kan juist worden ingezet als positieve ambassadeurs in de buurt. Om te begrijpen wat er op een locatie speelt, gaan afvalcoaches en boa’s gericht in gesprek met omwonenden. Door deze buurtgesprekken krijgen we inzicht in praktische knelpunten, sociaal gedrag, leefbaarheid, betrokkenheid in de straat en belemmeringen bij het gebruik van de container. Door deze kwalitatieve informatie te combineren met registraties, schouwen en meldingen ontstaat een compleet beeld van de situatie. Dit helpt ons om per locatie gerichte en passende interventies in te zetten, die beter aansluiten op de lokale context en de behoeften van inwoners. 6 Vervolg Met de beschreven stappen zetten we de komende jaren gericht in op het beheersbaar houden van de hoeveelheid bijplaatsingen, het verminderen van overlast voor inwoners en het versterken van de leefbaarheid in de stad.
Dit doen we door de werkprocessen verder te optimaliseren, de monitoring te versterken en de wijkgerichte aanpak verder uit te werken. De komende twee jaar staan in het teken van het verder uitwerken, testen en verfijnen van deze werkwijze. Daarmee leggen we de basis voor een structurele, toekomstbestendige aanpak die past bij de dynamiek in de wijken en bij de opgave rondom bijplaatsingen. De voortgang van de aanpak wordt gemonitord en via de reguliere halfjaar- en jaarrapportages afval en grondstoffen met de raad gedeeld, zodat zij inzicht houden in de ontwikkeling van bijplaatsingen en de effecten van de ingezette maatregelen. 6.1 Financiën en randvoorwaarden Voor de uitvoering van de nieuwe werkwijze maken we in 2026 en 2027 gebruik van de reguliere budgetten waaruit interventies bekostigd worden en de 100k extra budget op bijplaatsing n.a.v. de toezegging voor meer inzet op bijplaatsingen. 6.2 Evaluatie In 2028 komen we terug met een brede evaluatie van de aanpak, inclusief de effecten op bijplaatsingen, de resultaten van monitoring en de ervaringen in de wijken van de partners en onze inwoners. Op basis daarvan werken we een vernieuwde, toekomstbestendige aanpak uit waarmee we verder bouwen aan een schone en leefbare stad.
7 Bijlagen 7.1 Bijlage 1: beschrijving aanpak aan de hand van pijlers 7.1.1 Pijler 1 – Monitoring & inzicht Monitoring vormt het startpunt van elke aanpak. Zwolle gebruikt verschillende bronnen om inzicht te krijgen in waar, wanneer en waarom bijplaatsingen ontstaan: • Registraties in ArcGIS door ROVA, THOR en via inwonersmeldingen. • Analyse van hotspots, op basis van aantal registraties per locatie. • Trends per wijk, type afval (bijv. grofvuil, karton), seizoenspatronen en buurtkenmerken. • Storingen en verstoppingen, zoals verklemmingen of volle containers. • Schouwen, bijvoorbeeld via de CROW-methodiek, om objectiever beeld te krijgen van hoeveel afval er naast containers ligt. • Signalen uit de wijk, via afvalcoaches, wijkpartners en bewoners. • Vragenlijsten over de schoonbeleving van inwoners. De combinatie van deze gegevens bepaalt welke locaties aandacht krijgen en welke interventies logischerwijs volgen. 7.1.2 Pijler 2 – Samenwerking & maatwerk Elke hotspot is anders. De oorzaak kan technisch, sociaal, ruimtelijk of gedragsmatig zijn. Daarom werken de betrokken partijen intensief samen om voor elke locatie een oorzaakanalyse te maken. In deze samenwerking spelen verschillende rollen: • ROVA – opruimen, registreren, signaleren en controleren. • THOR (boa’s) – controleren, aanspreken, doorzoeken, sanctioneren.
• Afvalcoaches – informeren, wijkgesprekken voeren, gedragsinterventies inzetten. • Wijkpartners – zoals woningcorporaties, wijkregisseurs, Het Werkt Sociaal. • Buurtbewoners – signalen, meldingen en ervaringen. Een oorzaakanalyse kijkt o.a. naar: • type afval; • betrokkenheid van de buurt; • eerdere interventies; • storingshistorie; • 0-aanbieders; • verhuisdynamiek; • sociale cohesie; • nabijheid van voorzieningen. 7.1.3 Pijler 3 – Basis op orde & informeren Voordat er aanvullende maatregelen worden ingezet, zorgen we dat inwoners hun afval goed kunnen aanbieden. Dat betekent: • Een verzorgde en schone containerlocatie (schone behuizing, nette bestrating, geen achterstallig onderhoud). • Een goed functionerende container (geen verstoppingen, storingen verholpen, klep werkt). • Duidelijke en begrijpelijke informatie (standaardklepsticker of klepsticker grofvuil). Daarnaast informeren we inwoners actief over wat mag en wat niet, via bijvoorbeeld: • flyers, posters en klepstickers; • meertalige “wat-hoort-waar”-informatie; • verhuisfolders; • online informatie en meldkanalen. Pas wanneer de basis én de informatievoorziening op orde zijn, gaan we verder met participatie of toezicht. 7.1.4 Pijler 4 – Participatie Wanneer er uit de oorzaakanalyse blijkt dat er voldoende betrokkenheid in een buurt is, zetten we in op participatie.
Het doel is om eigenaarschap, sociale cohesie en sociale controle rond containerlocaties te vergroten. Interventies zijn bijvoorbeeld: • gezamenlijke opschoondagen; • containerkunst of bestickering; • vergroenen en groenadoptie van de locatie; • digitale tellerborden (“dagen zonder bijplaatsingen”); • samenwerking met buurtambassadeurs. Participatie wordt altijd ingezet wanneer bewoners aangeven verantwoordelijkheid te willen nemen en wanneer het past bij de kenmerken van de locatie. 7.1.5 Pijler 5 – Toezicht en handhaving Wanneer participatie niet passend is, of wanneer er sprake is van herhaald of bewust verkeerd gedrag, volgt opschaling naar toezicht en handhaving: • gericht observeren op hotspotlocaties; • aanspreken en controleren door boa’s; • afval doorzoeken op adresgegevens; • verhalen van opruimkosten bij overtreders; • sanctioneren bij heterdaad; • gebruik van zichtbare normversterkers zoals waarschuwingsborden en stickers. Handhaving is altijd onderdeel van de aanpak, maar wordt nadrukkelijk ingezet wanneer andere maatregelen niet voldoende effect hebben.