Bijlage 1 – Netcongestie in Zwolle, gevolgen ACM-prioriteitskader

Netcongestie in Zwolle Nieuw ACM prioriteringskader Maart 2026

Het stroomnet is vol..

..en de spelregels voor aanvragen van capaciteit zijn veranderd.

Wat is er aan de hand? • In december 2025 heeft de Autoriteit Consument & Markt (ACM) een nieuw prioriteringskader gepubliceerd. Dit is ingegaan per 1 januari 2026. • In dit kader staat o.a.: o Kleinverbruik komt per 1 juli 2026 op dezelfde wachtlijst als grootverbruik; o Prioritering volgt op basis van maatschappelijke impact: congestieverzachters, veiligheid en basisbehoeften eerst; o Gemeenten kunnen capaciteit voor langere termijn plannen eerder aanvragen • Nog niet alles is duidelijk, er lopen nog veel gesprekken met de ACM, de netbeheerders, ministeries KGG en VRO en de gemeenten over de uitvoering • Het is nog niet duidelijk hoeveel ruimte er nog op het net beschikbaar is, maar er is meer vraag dan capaciteit. Dus dit heeft gevolgen voor projecten en opgaven in Zwolle. Link naar ACM-bericht

Waarom de urgentie? • Voor projecten met realisatie tot 2037 is het noodzakelijk dat gemeenten in 2026 capaciteit en prioriteit aanvragen. • Vanaf 2027 is het in veel gevallen niet meer mogelijk om dit te herstellen, omdat wanneer er nog restruimte is na herverdeling onder geprioriteerde functies, deze ook uitgegeven wordt aan niet geprioriteerde functies op de huidige wachtrij  alles is dan vol. • Het is verstandig om als gemeente een volgorde te bepalen in het indienen van de aanvragen, omdat er waarschijnlijk niet genoeg is voor alle aanvragen. • Verwachting is dat er na 8 jaar voldoende verzwaard is voor de rest, dit verschilt per locatie/onderstation.

Wat staat in het prioriteringskader? • Het prioriteringskader van de ACM geeft aan hoe om te gaan met schaarste op het net • Projecten worden gerangschikt naar maatschappelijk belang • Drie categorieën hebben prioriteit: 1.

Congestieverzachters: projecten die leiden tot ruimte op het net, zoals netbewust ingepaste batterijen

2.

Veiligheid: projecten die nationale veiligheid waarborgen, zoals defensie, politie, ziekenhuis

3.

Basisbehoeften: projecten die voorzien in maatschappelijke basisbehoeften, zoals onderwijs, openbaar vervoer, wonen en telecom

Huidig: tot 1 juli 2026 Er is (nu al) te weinig capaciteit.

Kleinverbruik tot 3x80A komt niet op de wachtlijst, maar wordt toegekend vanuit reserve Enexis.

Grootverbruik boven 3x80A komt op wachtlijst, met prioriteit voor congestieverzachters, veiligheid en basisbehoeften.

Datum van aanvraag is leidend binnen dezelfde categorie

Overgangssituatie: 1 juli tot 31 december 2026 Reserve Enexis voor Kleinverbruik wordt in fases vrijgegeven aan prioriteit 1, 2 en 3. Er is nog steeds te weinig capaciteit, mogelijk zelfs om te voldoen aan de geprioriteerde aanvragers.

Kleinverbruik en Grootverbruik op één wachtlijst.

Datum van aanvraag is leidend binnen dezelfde categorie

Overgangssituatie: 1 juli tot 31 december 2026

Vanaf 1 oktober: Gemeenten kunnen via route “eerder aanvragen” projecten uit categorie 3 vroegtijdig aanmelden.

Datum van aanvraag is leidend binnen dezelfde categorie

Straks: vanaf 1 januari 2027 Als er nog capaciteit over is, komt “overig verbruik” in aanmerking. Gezien de omvang van de vraag, zal het merendeel buiten de boot vallen. Er volgt een ‘aansluitstop’.

Datum van aanvraag is leidend binnen dezelfde categorie

Welke gevolgen heeft dit? • Vertraging op woningbouw en verduurzaming en de huidige nietgeprioriteerde aanvragen komen nog lager op de wachtlijst. • De verwachting (aldus VNG) is dat: 1. Meer dan de helft van de woningbouwprojecten vertragen of niet doorgaan, omdat zij niet langer automatisch capaciteit krijgen, maar op de wachtlijst van de netbeheerder komen; 2. Verduurzamingsplannen, zoals publieke laadvoorzieningen en de uitvoering van warmteprogramma’s, dreigen grote achterstanden op te lopen; 3. Mkb-bedrijven en exploitanten van bijv. laadpalen belanden achterin de wachtrij, na de geprioriteerde projecten.

Twee werkwijzen om toe te lichten • Aanvragen van maatschappelijke prioriteit in categorie 1, 2 of 3

• Procedure voor “Eerder aanvragen” tussen 1 oktober en 31 december 2026

Aanvragen van prioriteit

Toelichting 3 categorieën

Proces “eerder aanvragen” • Gemeenten bevoegd (uitzonderingen worden onderzocht) • Projecten tot maximaal 10 jaar vooruit • Proces in 2 fasen:

1. Aanvragen van transportcapaciteit Doel: op de wachtlijst komen

2. Aanvragen van prioritering Doel: prioriteit krijgen

Nieuw proces voor aanvragen 2. Prioriteit krijgen op de wachtlijst

1. Aanmelden voor capaciteit • • •

Benodigde info: Type bouw (hoog, laag, mix) Aantal en grootte aansluitingen (bijv. 100 woningen 3x25A) Grootte aansluitingen voor collectieve voorzieningen en onlosmakelijke verbonden activiteiten* Wijze van verwarmen Datum, per fase tot 10 jaar vooruit Locatie van het project

• • • * loopt nog gesprek over

• •

•

Benodigd: Bestuurdersverklaring door of namens college van B&W Afschrift van overeenkomst gemeente en ontwikkelaar/ initiatiefnemer met afspraken over woningbouwplannen en evt. aanpassing omgevingsplan, OF Afschrift van het omgevingsplan dat verwijst naar woonbehoefte

* loopt nog gesprek over

Netbewust bouwen belangrijk voor plek op wachtlijst?* Noaberschap: hoe netbewuster we bouwen, hoe langer we kunnen bouwen

Wat moeten we doen? Vanaf 1 januari 2026

• • • • •

Ingang nieuwe prioriteringskader Grootverbruik kan prioriteit aanvragen Actie: kleinverbruik vóór 1 juli 2026 aanvragen Actie: voorbereiden bewijslast voor aanvragen prioriteit Actie: versnellen uitgifte huisnummerbesluit

Vanaf 1 juli 2026

• • •

Klein- en grootverbruik op 1 wachtlijst Kleinverbruik kan nu ook prioriteit aanvragen Actie: aanvragen prioriteit voor alle nieuwe projecten

Vanaf 1 oktober 2026 ‘Eerder aanvragen’ van capaciteit voor projecten op langere termijn (<10 jaar) Actie: capaciteit aanvragen voor langere termijn-projecten woningbouw en scholen

1 januari 2027

•

•

De resterende ruimte op het net wordt ook vergeven aan aanvragen op de wachtlijst zónder prioriteit. Duidelijkheid over wel of niet toegekende capaciteit per project. Daarna: Aanvragen die géén prioriteit hebben aangevraagd vallen waarschijnlijk buiten de boot!

Extra inhoud

categorie 1. ‘Congestieverzachters’

Congestieverzachter

categorie 2. ‘Veiligheid’ (op alfabetische volgorde van (sub)functie

Elektriciteitsinfrastructuur

Elektriciteitsnetten

Gezondheidszorg

Acute gezondheidszorg – Aanbieders van acute geestelijke gezondheidszorg Acute gezondheidszorg – Apotheken die in de avond nacht en op zondag farmaceutische zorg aanbieden Acute gezondheidszorg – Gemeentelijke gezondheidsdiensten Acute gezondheidszorg – Huisartsenzorg in huisartsenposten Acute gezondheidszorg – Medisch-specialistische acute zorg Acute gezondheidszorg – Regionale Ambulancevoorzieningen Acute gezondheidszorg – Traumacentra Acute gezondheidszorg – Uitbesteedde taken van Gemeentelijke gezondheidsdiensten Algemene ziekenhuizen Bloedvoorziening

Ontwikkelaars en aanbieders van zeer sensitieve technologieën Openbare drinkwatervoorziening Telecommunicatie

C2000 en GMS NAFIN

categorie 2. ‘Veiligheid’ (op alfabetische volgorde van (sub)functie

Veiligheidsdiensten

AIVD Defensie / krijgsmacht Douane Europol Justitie en gevangeniswezen – DV&O Justitie en gevangeniswezen – Instellingen voor forensische zorg Justitie en gevangeniswezen – Justitiële jeugdinrichtingen Justitie en gevangeniswezen – Penitentiaire inrichtingen Justitie en gevangeniswezen – Rechtspraak MIVD NCTV Noodhulp – Ambulanceposten Noodhulp – Brandweer Noodhulp – Meldkamers Politie RIVM

categorie 2. ‘Veiligheid’ (op alfabetische volgorde van Verkeersveiligheid (sub)functie luchtverkeer

LVNL Andere verleners van luchtverkeersdiensten of luchtvaartnavigatiediensten Eurocontrol

Verkeersveiligheid spoorwegen

Hoofdspoorweg- infrastructuur Lokale spoorweg-infrastructuur

Verkeersveiligheid waterwegen

Gemeentelijke scheepvaartwegen Provinciale scheepvaartwegen Rijksscheepvaartwegen Scheepvaartwegen in beheer bij een openbaar lichaam Waterschapsscheepvaartwegen

Verkeersveiligheid wegen

Openbare wegen niet in beheer bij waterschap, provincie of Rijk Provinciale wegen Rijkswegen Waterschapswegen

Waterbeheer

Derden belast met waterbeheer Gemeenten Rijkswaterstaat Waterschappen

categorie 3. ‘Basisbehoeften’ (op alfabetische volgorde van (sub)functie) Afvalstoffenbeheer Gasinfrastructuur Onderwijs

Openbaar vervoer (OV)

Telecommunicatie Warmtevoorziening

Woonbehoefte

Inzamelen van (grove) huishoudelijk afval Gasnetten Gasopslagen nodig voor de borging van gasleveringszekerheid in Nederland Middelbaar beroepsonderwijs Primair onderwijs Speciaal onderwijs Voortgezet onderwijs Nationaal OV per trein Regionaal OV per trein Regionaal OV anders dan per trein – algemeen Regionaal OV anders dan per trein – in de gemeente Amsterdam, Den Haag of Rotterdam Regionaal OV anders dan per trein – niet vallend onder de reikwijdte van de Wp2000 en het Bp2000 Aanbieder van een openbaar telecommunicatienetwerk Aanbieder van een openbaar elektronisch communicatienetwerk Warmtelevering met vergunningplicht Warmtelevering zonder vergunningplicht Warmtelevering door een verhuurder, een vereniging van eigenaars of een daarmee vergelijkbare rechtsvorm Warmtenetbeheer Algemeen Collectieve woonvormen

Overeenkomsten (art. 292 ACM code) Voor het verlenen van prioriteit is het daarbij van groot belang dat het redelijkerwijs aannemelijk is dat het project zal starten. De ACM sluit daarom aan bij de (civiele) overeenkomst die wordt gesloten tussen de gemeente en de projectontwikkelaar/initiatiefnemers waarin concrete afspraken zijn vastgelegd over de te bouwen woonbehoefte, eventuele collectieve voorzieningen en kleinschalige onlosmakelijk verbonden activiteiten en, indien nodig, wijzigingen van het omgevingsplan. Het type overeenkomst dat het startpunt is van een bouwproject verschilt per gemeente en is daarnaast afhankelijk van de vraag of de woonbehoefte wordt gerealiseerd op gemeentegrond of grond van een derde. Het is dus niet mogelijk om een limitatieve opsomming te maken van overeenkomsten die het hiervoor genoemde startpunt markeren. Er is grofweg onderscheid te maken tussen drie situaties waarin het vanuit de gemeente redelijkerwijs aannemelijk is dat het bouwproject start: –Als de gemeente grondeigenaar is en de grond verkoopt, sluit de gemeente een koopovereenkomst met de ontwikkelaar. Daarin worden afspraken gemaakt over de te ontwikkelen woonbehoefte en de verkoop van de grond.

–Als de gemeente grondeigenaar is en de grond is belast met een erfpachtrecht, maakt de gemeente afspraken over het herzien van de erfpacht en de te ontwikkelen woonbehoefte en sluit een intentieovereenkomst. –Als de gemeente geen eigenaar is van de grond, sluit de gemeente een anterieure overeenkomst met de ontwikkelaar op basis waarvan afspraken worden gemaakt over de te ontwikkelen woonbehoefte en de wijziging van het omgevingsplan.

Overeenkomsten (art. 293 en 294) 293. Voor de volledigheid wijst de ACM erop dat deze overeenkomstvormen in de praktijk andere namen (kunnen) hebben, terwijl zij hetzelfde beogen. Afspraken uit een koopovereenkomst kunnen bijvoorbeeld worden vastgelegd in een optieovereenkomst of tenderovereenkomst. Afspraken uit een intentieovereenkomst kunnen terugkomen in exclusiviteitsovereenkomst of een zogenoemde afsprakenbrief. Afspraken uit een anterieure overeenkomst kunnen terugkomen in een samenwerkingsovereenkomst. Het is aan de gemeente om aannemelijk te maken dat het bouwproject start. De naam of vorm van de overeenkomst is daarbij niet doorslaggevend. Het gaat erom dat het doel dat met de overeenkomst wordt nagestreefd overeenkomt met de drie hierboven genoemde situaties. 294.Indien de hiervoor genoemde overeenkomsten niet beschikbaar zijn voor een bouwproject voor woonbehoefte (algemeen woonbehoefte en collectieve woonvormen), valt de gemeente terug op het omgevingsplan als bewijsstuk voor woonbehoefte. In die situatie moet uit het omgevingsplan blijken dat op de specifieke locatie woonbehoefte is voorzien.