Bijlage 1: Gebiedsvisie Spoolde

SPOOLDE Gebiedsvisie

4 augustus 2024

Spoolderbelangen

INV ENTA R ISAT IE

SPOOLDE - ZWOLLE

INHOUDSOPGAVE

A

Inleiding 4 Introductie Gebiedsvisie 5 Participatieproces

B

Inventarisatie 7 Spoolder Waarden 11 Kader Omgevingsvisie 12 Spoolder Thema's 13 Beeldverslag Startsessies

C

Gebiedsvisie per thema 15 Groene Karakter en Waardevol Landschap 23 Verkeer en Veiligheid 26 Wonen 31 Duurzaamheid 34 Vitale Gemeenschap

D

Uitvoeringsagenda 38 Concept Uitvoeringsagenda 40 Gebiedsuitwerking Spoolde

INV ENTA R ISAT IE

SPOOLDE - ZWOLLE

A | INLEIDING

4

INLEIDING

Introductie Gebiedsvisie Een Gebiedsvisie voor Spoolde Voor u ligt de Gebiedsvisie Spoolde. Een wenkend perspectief voor hoe het buurtschap Spoolde zich de komende jaren wil ontwikkelen en hoe bestaande waarden toekomstbestendig kunnen worden gemaakt, met 2040 als stip op de horizon.

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Het buurtschap heeft een rijke historie waarin natuur, cultuur en recreatie samenkomen. De inwoners, onder leiding van de belangenvereniging Stichting Spoolderbelangen, heeft gemeend als inwoners aan het stuur te willen zitten daar waar het aanpassing of veranderingen en behoud in het gebied betreft. Dat is mede aanleiding geweest voor het opstellen van de Gebiedsvisie. Andere aanleiding was een inpassingen van een Voedselbos in Spoolde op gronden van de gemeente, waar in eerste instantie tegenaan gekeken werd. Het vormt één van de gebieden waar in de periode 2021-2024 samen met bewoners een gebiedsgerichte uitwerking aan de Zwolse Omgevingsvisie is gegeven. In een co-creatie proces is voor en door inwoners inhoud gegeven aan de Gebiedsvisie. De gemeente heeft vanaf het begin meegekeken en heeft geadviseerd over bestuurlijke wenselijkheid en haalbaarheid. Er zijn allereerst belangrijke waarden en wensen door de buurt geformuleerd. Belangrijkste wensen zijn om voor de lange termijn een vitale en levensloopbestendige buurt te zijn, met aandacht voor alle generaties. Plus het punt van behouden en versterken van naoberschap als karakteristiek voor het buurtschap. Andere wens is blijvende aandacht voor (verkeers) veiligheid en het bewaken van een gezonde leefomgeving. En tenslotte het versterken en behouden van de landschappelijke kwaliteiten en de natuur in het gebied.

Dit geheel is in samenhang met de vertrekpunten uit de Omgevingsvisie vertaald naar een Gebiedsvisie waarin specifieke lokale uitdagingen samen zijn gebracht en een verdieping zijn op de overkoepelende ambities van de Omgevingsvisie. Deze Gebiedsvisie wordt aan de gemeenteraad van Zwolle voorgelegd en wordt na vaststelling toegevoegd aan de Omgevingsvisie. Het plangebied van deze gebiedsvisie is Spoolde volgens de wijkindeling van de gemeente Zwolle, exclusief IJsselvizier. Het gebied IJsselvizier doorloopt een eigen gebiedsplanvorming.

Leeswijzer De Gebiedsvisie bestaat uit vier onderdelen: • Een inleiding op het gekozen en doorlopen participatieproces;

• Een inventarisatie en verdieping van de opgave voor Spoolde in de vorm van: - Een beknopte (historische) analyse van het gebied; - Een inleiding op de kaders en vertrekpunten vanuit de Omgevingsvisie 2021 voor Spoolde als onderdeel van het 'gemengd landelijk gebied' - Een introductie van de verschillende (werkgroep)thema's en samenvatting van de belangrijkste opgaven zoals besproken met de hiervoor aangestelde werkgroepen;

• Een uitwerking van de visiepunten in de vijf thema's Groene karakter en Waardevol Landschap, Verkeer en Veiligheid, Wonen, Duurzaamheid en Vitale Gemeenschap. De thema's geven soms globale en soms specifieke kaders voor Spoolde waarbij het behouden en versterken van bestaande kwaliteiten en nieuwe ontwikkelingen hand in hand gaan.

• Een format voor een (concept)uitvoeringsagenda voor de uitvoering van de visie. De uitvoeringsagenda geeft handvatten aan de betrokkenen, Spooldenaren, ondernemers, bestaande en nieuwe partners om de uitvoering samen te kunnen gaan oppakken.

5

INLEIDING

Participatieproces Voorgeschiedenis Proces Gemeente Zwolle en Stichting Spoolderbelangen zijn gezamenlijk opdrachtgever voor deze Gebiedsvisie. Via de stichting zijn verschillende momenten georganiseerd waarop Spooldenaren hebben meegedacht en invloed hebben ingebracht in de ontwikkeling van hun eigen leefomgeving. Er zijn startavonden gehouden waar thema's benoemd zijn voor verdere uitwerking. Voor ieder van de vijf thema's is er een werkgroep geformeerd die de opgaven die leven onder de Spooldenaren, heeft geïnventariseerd. Co-creatie met werkgroepen In opdracht van Stichting Spoolderbelangen en Gemeente Zwolle, heeft buro MA.AN in het voorjaar van 2023 drie stappen doorlopen - zie kader. De input van de werkgroepen is in woord en beeld uitgewerkt binnen deze Gebiedsvisie. In de tweede stap zijn bijvoorbeeld per werkgroep de belangrijkste uitgangpunten en visiepunten voor heel Spoolde besproken en zijn mogelijke ontwikkelscenario's voor het buurtschap Spoolde verkend, resulterend in een concept gebiedsvisie. Deze concept visie is op 4 juli 2023 plenair aan het gehele buurtschap gepresenteerd. De input van deze avond is samen met een aanvulling - in de vorm van het thema Vitale Gemeenschap - toegevoegd aan de Gebiedsvisie. In november 2023 is een nieuw concept van de gebiedsvisie plenair gepresenteerd.

Uit die avond is daarna een integrale schrijfgroep samengesteld uit de verschillende werkgroepen die een definitieve versie hebben opgesteld.

PA RTI CI PATI EPROCES MAART 2023 - MEI 2024

STAP 1 inventarisatie

STAP 3 synthese vervolg

WERKSESSIE werkgroepen

TERUGKOPPELING plenair heel Spoolde inbreng Omgevingsvisie

ANALYSE - Buurt en historie - Vetrekpunten Omgevingsvisie

STARTSESSIES WERKGROEPEN: - duurzaamheid - groene karakter - eetbaar landschap - veiligheid en verkeer - wonen

SCHETSVERSLAG GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

STAP 2 vaststellen, verkennen en verdiepen thema's

A C

vaststellen vertrekpunten

B

scenario's en ontwerprichtingen

CONCEPT Gebiedsvisie

Processtappen die tussen maart 2023 en mei 2024 zijn doorlopen, resulterend in deze Gebiedsvisie.

AANVULLING WERKGROEP - Vitale gemeenschap INTEGRALE SCHRIJFGROEP

DEFINITIEVE Gebiedsvisie

INV ENTA R ISAT IE

SPOOLDE - ZWOLLE

B | INVENTARISATIE

7

INV ENTA R ISAT IE

Sp oold er Wa a rden Kenmerken Spoolde Gelegen in het landschap tussen Zwolle en de IJssel neemt Spoolde een bijzondere positie in. De wijk onderscheidt zich door de aanwezige landschappelijke kwaliteiten, de kleinschaligheid van het wonen aan de groene linten - in contrast met de grote schaal van nabijgelegen kantoortorens en opzet van omliggende bedrijventerreinen - en een gemeenschap die betrokken is bij de eigen woonomgeving en veel zelf organiseert. De bijna twaalfhonderd inwoners van Spoolde zijn verdeeld over drie CBS-buurten, maar vormen één gemeenschap. Waar bovengenoemde kenmerken gedeeld zijn heeft elke buurt ook een eigen karakter. De doorsnijding van het buurtschap door de A28 en Zwolle-IJssel kanaal draagt hier aan bij.

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Buurt-voor-Buurt Onderzoek Het tweejaarlijkse Buurt-voor-Buurtonderzoek uit 2022 geeft een goed beeld van het oordeel van Zwollenaren over hun buurt. Wat opvalt is dat de bewoners in Spoolde hun wijk goed beoordelen: gemiddeld een 8,8 t.o.v. een 7,8 als Zwols gemiddelde. Spoolde scoort ook relatief gunstig op de vier indicatoren Leefbaarheid, Veiligheid, Fysieke en Sociale gesteldheid. Eén van de aandachtspunten die in het onderzoek terugkomt is de geluidskwaliteit en de ervaren overlast op het gebied van veiligheid, alhoewel Spoolde op dit laatste onderwerp niet slechter scoort dan andere wijken in Zwolle.

194

Spoolde

Vreugderijk

311 652 Katerveer-

1.157

Engelse Werk

Spoolder Parels In 2022 is ook samen met inwoners van Spoolde gesproken over deze waarden, ookwel de 'trots' van Spoolde. Deze gesprekken hebben geleid tot het benoemen van een vijftal 'Spoolder Parels', te weten: Noaberschap, Actieve Gemeenschap, Woongenot, Groene Karakter en Cultuur & Historie.

8

INV ENTA R ISAT IE

Sp oold er Wa a rden

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Cultuurhistorische waarden en context Veel van de kwaliteiten en waarden zijn verbonden met de lokale cultuurhistorie en de geschiedenis die Spoolde rijk is. De volgende pagina's gaan in op een aantal historische ijkpunten en referenties die ook inspiratie bieden voor een toekomstgerichte Gebiedsvisie. Deze Gebiedsvisie bouwt voort op het cultuurhistorisch erfgoed en voegt daar nieuwe waarden aan toe.

1850

1900

1950

heden

Een selectie van ijkpunten uit het Zwols Historisch Tijdschrift: 'Speuren naar Spoolde', jaargang 27, #3 - Rivierduinen als plek van vroege nederzetting (brons/ijzertijd) - Spoolderberg - Saksen -> Franken -> Bisdom Utrecht - Katen, een kerkdorp aan Gelderse zijde, met het katerveer als ‘plek van vertrek en aankomst’ aan Zwolse zijde. Het veer voorzag voornamelijk ook kerkgangers uit Spoolde. (oorsprong: Catertol – heffing op visvangst) - Spoolde was een marke (vanaf de 15e t/m 19e eeuw). Een marke is een middeleeuws collectief van grotere boeren die gezamenlijk (als zelfstandig bestuur) het beheer en gebruik van hun gemeenschappelijke gronden regelden: o Zij waren tegen afgraving van de Spoolderberg o Hun afspraken werden opgetekend in markeboeken o De Nilantsweg verwijst nog naar de vroegere markerichter ‘Nilant’ - Hertsenberg (voormalige boerderij in Spoolderpolder) - ooit was hier ook een hoogstam boomgaard. - De boerderijen waren veelal in het bezit van rijke stedelingen of van de adel. De eigenaren woonden zelf vaak elders en lieten de pachter, de meier, het werk verrichten. - Recente jaren: Melkveebedrijf Knol naar Wijhe, Schapenboerderij van Assen zijn verhuisd. (onder andere naar de Vreugdehoeve)

94 9

INV ENTA R ISAT IE

Luurderschans,zwols dan historisch opmars van de Spanjaarden naar de Noordelijke de godin van de liefde voorstelt en vaak als symbool tijdschrift de Bergschans en de Nederlanden te verhinderen. van de eeuwige schoonheid gezien wordt, kan men Katerschans. DaarboDe linie, die aanvankelijk in een rechte lijn zich afvragen waarom ooit voor deze naam gekozen Spoolde en de vroegste geschiedenis ven de Nieuwe Schans. liep van het toenmalige Katerveer is. De naam heeft echter alles met de geschiedenis Het aantal doorwaadbare plaatsen wasnaar zode stad Een gangbare verklaring voor de naam Spoolde De schansen bij de IJssel had drie versterkingen: de Katerschans van het pand te maken. afgenomen dat deZwolle, landsheer naar een andere was altijd het verband met het Middelnederlandse werden later nog uitge(bij de IJssel aan het Katerveer), de Bergschans werkwoord spoelen, ook wel spuelen of spoilen oversteek op zoek(bij moest om in het Oversticht te op de breid, zie ook de kaart de Spoolderberg) en de Luurderschans, ‘Van de Spoelde Vene’s hoeve?’ genoemd. Spoolde werd vroeger ook wel of Spolde 107. genoemd. Het betekent met water overop pagina (Collplaats van de daarbij huidige fietstunnel Rond de Middeleeuwen was debelanden. bebouwing inExtra probleem was datonder zijnhet spoor spoelen, of overstromen, iets wat vroeger regellectie SMZ) bij de Nieuwe Veerallee.

Later werd er een schans Spoolde nog heel beperkt. Alleen op de hoger

Sp oold er Wa a rden | His tor ie van het b u u rt scha p

matig langs de IJssel voorkwam. In zijn Geschiedenis van Zwolle uit 2005 komt Jan ten Hove met een andere verklaring. De naam Spoolde zou net als bij Westenholte en Langenholte naar de naam van een bos verwijzen en ons herinneren aan de tijd dat het gebied met uitgestrekte bossen was bedekt. In de Middeleeuwen zouden die bossen Leven d ig door kaalslag en intensief gebruik van het land verdwenen zijn. buu r t s c hap m et eigen In de prehistorie ontstonden er een aantal verident iteit hogingen, langwerpige rivierduinen, ondermeer Enkele gevonden herbij Spoolde. Hierop werd de allereerste bewoning een stukje geschiedenis over de vroegste tijd van tengeweidelen. (Archeo- Spoolde, waarbij zowel het Katerveer als de Spool- mogelijk. Dat er toen inderdaad bewoning moet logische Dienst Zwolle) zijn geweest, bewijst bodemkundig onderzoek. derberg een belangrijke rol spelen. Daarna volgt Tijdens de aanleg van het Zwolle-IJsselkanaal een keuze uit de verschillende verhalen die in de werden er onder leiding van G.D. van der Heide, loop der jaren in het wijkblad verschenen zijn. archeoloog bij de directie IJsselmeerpolders, in de Hopelijk geven ze al met al een aardige inkijk in de lange en ook rijke historie van de buurtschap Spoolder uiterwaarden niet alleen talloze hertengeweidelen gevonden, maar ook grote hoeveelSpoolde. heden middeleeuws aardewerk.

Sommige geweidelen bleken bewerkt te zijn tot beitels en bijlen, waarmee je een behoorlijke kracht kon uitoefenen. Hoewel men de ouderdom van de geweien ZHT3 2010.indd 20 moeilijk kon vaststellen, gaat men er van uit dat het op zijn minst vierduizend jaar terugwijst, naar de bronstijd. Dat spoort aardig met de ontdekking die de amateurarcheoloog R. van Beek deed tijdens de aanleg eind jaren tachtig van het, vlak naast het Zwolle-IJsselkanaal gelegen, industrieterrein Voorst 3. Hij ontdekte sporen van een rondbouwhuis, daterend uit de Midden-Bronstijd. f b eHove s t uur OokZe Janl ten vermeldt dat bodemonEerste bewon erskern en derzoekiheeft uitgewezen dat er tijdens de bronsn 'de ma r ke' op d e riv ierd u in en tijd en de ijzertijd bewonerskernen moeten zijn Spo o l de i n d e bron s- en ijzertijd in ondermeer Spoolde. Er zijn zogeheten 98 zwolsgeweest historisch tijdschrift grondsporen van woonstalboerderijen aangetrofImpressie van een bronstijdboerderij, in 1990 getekend door de amateur-archeofen, boerderijen die doorgaans 21 tot 25 m lang loog Ruud van Beek. (Uit: Geschiedenis van Zwolle) waren en wel 5 tot 7 m breed konden zijn.

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Bewerking van de kadasterkaart uit 1832. De marke Spoolde bestond toen nog.

ZHT3 2010.indd 6

grote tegenspeler, de hertog van Gelre, het grootste deel aan die kant van de IJssel bezat. Gelukkig liep even ten noorden van Hattem de grens met zijn grondgebied. Daar lag het allang verdwenen kerkdorp Katen met een veerstal, van waaruit hij rechtstreeks de oversteek naar het Oversticht kon maken. In het dorpje Katen stond een kerspelkerk waar ook de Spooldenaren tot ver in de Middeleeuwen ter kerke gingen. Tijdens een watersnoodramp, in 1444, werd het dorpje uiteindelijk door de golven verzwolgen en kwam het midden in de Ve rde di g i ng s l i ni e : van de IJssel te liggen. nieuwe bedding 3 ve rs te r k i nge n - Ka te rs c h a ns , Be rgsch an s (b i j Spo o l de r b e rg ) & Luurde rs c h a ns

han noo Het eige tots uit

pon vaa selb sers

de i wik nu e naa

Spo Dat verg sloo tijd rech kreg

14-10-2010 10:43:24

De oude veerstoep (de plaats waar de pont aanmeerde) in 2010, met het daar geplaatste informatiepaneel over het Katerveer. (Foto Henk Tuinman)

Utr kom het ner

14-10-2010 10:4

Het Katerveer De plek werd Cathendol of Catertol genoemd, wat oorspronkelijk een heffing op visvangst inhield. Pas later, met het beter bevaarbaar worden van de rivier, werd hier ook de Katentol van passerende schepen mee aangeduid.

Topdrukte bij de pont van het Katerveer in de jaren twintig, vanwege de vakanties zijn er lange wachttijden en is de veerboot afgeladen vol. (Collectie auteur)

abd en ‘

h et Ka te r vee r, ee n s t ra te g i sch e ve r b i n d i n g m et Spo o l de a l s p le k van aan kom st

Utr en o der vast wat tijd het pak uit

10

INV ENTA R ISAT IE

Verkocht… gekocht… verkocht… gesloopt! In het midden van de jaren zeventig werd de boerderij verkocht aan de gemeente die dacht dat het gebied goed paste in haar uitbreidingsplannen. zwols historisch tijdschrift Door de bouw van het motel werd het boerenbe-

Sp oold er Wa a rden | His tor ie van het b u122 u rt scha p Op d e Sp o ol d er berg , d oo r d e jaren heen , een p l ek van s am en ko m s t

zwols historisch tijdschrift

Ka te rveerslu is zwols historisch tijdschrift

117

de naam Thijssen boys, maar ook Zwolse clubs vonden daar onderdak. Toen in 1910 de Zwolse voetbalclubs EDN (Ende Desespereert Nimmer) en PH (Prins Hendrik) fuseerden tot PEC, speelden ze hun wedstrijden het eerste competitiejaar in de 2e klasse KNVB op het voetbalterrein bij Thijssen. Dit voetbalterrein heeft kennelijk lang bestaan want ook Be Quick’28 week in 1929 uit naar Spoolde. Eerst naar het ZAC-terrein (waar nu het Katerveerpark is), maar een jaar later97 speelden ook zij op het Bleekien. Ze verkleedden zich in die jaren ‘bie de geute’ en ‘op de deele’.

enkele iets hoger lagen. Begonnen werd in de regel met thee – waar kreeg je ze buitenshuis zo lekker op de waxinelichtjes met de theestoof ernaast. Tussen schommel (talteren), wip en zweefmolen was er dan druk verkeer om toch vooral niks mis te lopen. Eindelijk kwam dan de specialiteit van het huis op tafel. Schoteltjes dikke melk met kaneel en bruine suiker. In andere uitspanningen probeerden ze dit na te doen, maar iedere Zwollenaar was het erover eens dat Thijssen de kroon spande.’ Een bijzondere speeltuinactiviteit schijnt het ‘wanspringen’ te zijn geweest. De bekende, in 1881 te Zwolle Moderne sneeuwpret op geboren schrijfster C.M. van Hilleaanleg van een schans, die deel uitmaakte van een Rond 1900 was de theetuin uitgegroeid tot een Gaerthé schreef in haar boekje Zwolse mijmerinde Spoolderberg. (Foto verdedigingslinie van de stad tot de IJssel, terwijl topattractie voor Zwolle en omstreken. Het was gen: Henk Tuinman)‘Een wan (in het boerenbedrijf gebruikt om ook bewoners er regelmatig zand haalden voor Oud-Zwollenaar een echte familietuin geworden. eigen doeleinden. De berg zou misschien totaal het kaf van het koren te scheiden) was een wijde H.J. Verkouw (geb. 1904) schreef in 1985 in zijn platte mand met een aflopend opstaand randje.

Herinneringen van een Zwolse jongen: verdwenen zijn als niet in 1644 het markebestuur gebracht Mo de l b o e rde r i j Spo‘Een l deenkele vo o rkeer Hetwerd Ni ebezoek uwe Bo e re n. aan Heef t Hij werd op het gras neergezet, een houten nap had besloten dat afgraven ovoortaan alleen tegen deke theetuin dan met water stond vooraan op de rand. Wij, in een pl a a t s mo ete n ma n vo ovan r deThijssen. a a nl e gDat vamoest n A28 ( 1op 9 6een 9). betaling was toegestaan. Alleen de stadgebeuren Zwolleomdat zou het er ’s zaterrij, moesten om beurt springen op de hoogste woensdagmiddag er nog voor niets mogen graven. rand. De kunst was dan om te blijven staan, terwijl dags en zondags veel te druk was. Al hadden we Sl o o p va n b o e rd e r i j He r t se n b e rg de wan om kieperde en de nap met water over je wel speeltuinen Bij de aanleg van denatuurlijk Willemsvaart was demet meer mogelijk(1997) Verpozing in Theetuin heden op onze lijstjes staan, volgens je ouders zat hoofd vloog. Je sprong dikwijls verkeerd, òf in de Spoolderberg een storende hindernis. De waterThijssen omstreeks wan òf je holde weg als het gelukt was en je kreeg je nergens fijner en rustiger dan bij Thijssen. En weg gelegd maar aaneen deheel zuidkant 1900.werd (Fotoer B.J.omheen Remhet water over je hoofd. Een spel van veel pret, inderdaad er was bijzondere sfeer.

Niet in werd toch nog een stuk van de berg afgegraven. mers, collectie HCO) veel gillen en natte kleren, maar het meest geliefde ’t minst door de fraaie theekoepeltjes waarvan er bij een buitenpartij.’ Onder aan despel SpoolderHet kunstwerk ‘Le Chêne’ (de machtige eik) Geen wonder dat de speeltuin met speelweide berg staat het kunstwerk Luchtfoto van het ‘Rode van kunstenaar André Boone dat onder aan de een trekpleister werd voor scholen die een dagje Dorp’ met z’n mathe‘Le Chêne’ (de machtige Spoolderberg staat, symboliseert de verschillende matisch verdeelde uit wilden. tuinen; enkel blokken Buur t h ui s Eb e n Ha e ze r eik) van kunstenaar culturen die in de loop der eeuwen aan dit riviervan twee onder een kap werden gesloopt bij het aanleg van de Turnhoutsweg in de zestiger jaren. (Particuliere collectie)

duin zijn voorbij getrokken.

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

De marke Spoolde

boerderijtje heeft doorgebracht. Oom Jan was de aan het eind van de dag bleek de beloning slechts ongetrouwde zoon die bij grootmoe inwoonde en te bestaan uit een boterham met spek. Dat leidde Het Rod e Dorp , zelfvo or zien en d s oc iaal die altijd voor iedereen klaar stond. tot kwade gezichten en soms zelfs tot wraakgevoewon in gbou wp roject lens. Dan kon het wel eens gebeuren dat ’s avonds Oom Hendrik één van de jongens hoge nood kreeg. Zonder Oom Hendrik Hofman was minder populair. enige schroom tilde men dan het deksel van oom Hij was vrijgezel en leefde als een kluizenaar in Hendriks geleegde put weer omhoog en werd de een heel klein boerderijtje, ook aan de Beukenaleerste grote boodschap onder grote hilariteit weer lee. Later kwam hij toch nog ‘an de vrouwe’ en aan de net schoon gemaakte put toevertrouwd. kreeg hij vergunning om een nieuw boerderijtje te Hendrik was dan wel getrouwd, maar gelukbouwen aan de overkant van de weg. Het was een kig scheen hij zich er niet bij te voelen. Links en mooi boerderijtje. ‘Reclame voor Spoolde’, had rechts liet hij horen: ‘Ik had d’r metteene af mot-

André Boone.Hennie Het Thijssen Hennie symboliseert de ver-Thijssen was de laatste uitbater van de theetuin. Hij is in 1977 overleden, maar via zijn schillende culturen die 2010.indd 15 Soeren woont, komt er toch zoonZHT3 Joop die in Laag in de loop dernog eeuwen het nodige over de laatste Thijssen in beeld. Niet dat zijn Joop uit eigen ervaring kan spreken. Hij aan de berg voorbij was nog maar een jaar oud toen zijn ouders in getrokken. (Foto Henk 1937 uit Spoolde vertrokken. Toch bewaart hij Tuinman) goede herinneringen aan Spoolde omdat hij in

Ondanks het feit dat de bewoners neerstreken op de hoger gelegen rivierduinen, hadden ze het toch niet altijd gemakkelijk. Aanvankelijk lag het omringende veen nog hoog genoeg om geschikt te zijn voor veeteelt, maar in de eeuwen daarna ging het veen zo inklinken dat het veel lager kwam te liggen. Dat leidde, vooral in herfst en winter, regelmatig tot wateroverlast en overstromingen. Va n pro duc t i ef na a r rec re a t i ef l a nds c h a p i n de Niettemin in zijn boek Th eet uiisnJan va nvan Th ide j s sWetering en Vergeten levens van mening dat er omstreeks 1600 ZHT3 2010.indd 34 in Salland door ontginning en bijpassende ontwatering al een tamelijk stabiele situatie was ont-

zijn jeugdjaren diverse keren logeerde bij zijn oom en tante (zuster van zijn vader), de familie SnelThijssen die op de Katerveerdijk woonden. Vader Hennie was in 1899 geboren, kon goed leren en was bezig zich in bouwkunde te bekwa-

14-10-2010 10:44:24

ging dat z L staat de ve verh de St later D boer zou a derij een l *

D in ** E v m g

Op z ‘Kle

Jaren berg. boch getje werd

Toen eigen ook i uit tw derij

11

INLEIDING

Kader Omgevingsvisie In 2021 is de Omgevingsvisie 'Ons Zwolle van morgen 2030' vastgesteld. Één visie die al het beleid bevat voor de toekomstige ontwikkeling van de fysieke leefomgeving van de gemeente Zwolle. In de Omgevingsvisie is speciale aandacht voor de uitwerking ervan in specifieke Gebiedsvisies: 'We zien dat voor diverse gebieden in het buitengebied een Buurt-/ Gebiedsvisie is opgesteld. Of er ligt een wens om dat te gaan doen. De buurtschapsverenigingen nemen een belangrijke rol in bij het maken hiervan. Samen werken we de komende jaren verder aan de verdere ontwikkeling van deze Buurt-/Gebiedsvisies.'

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Binnen de Omgevingsvisie valt Spoolde in het gemengd landelijk gebied, waarvoor de Omgevingsvisie op hoofdlijnen in een duidelijke koers voorziet. Het buitendijkse gebied valt onder het Natuurnetwerk Nederland en/of Natura 2000 gebied. Vertrekpunten Omgevingsvisie voor het gemengd landelijk gebied en buurtschappen: 'Het gemengd landelijk gebied heeft een rol als uitloopgebied voor de inwoners van Zwolle en als gebied waar de band tussen burger en landbouw is te versterken. Daarom biedt de gemeente in het gemengd landelijk gebied ruimte voor een mix aan functies, biologische- en stadslandbouw, verbreding van landbouwbedrijven, recreatie, hoogwaardige verblijfsaccommodaties, landschap, natuur, cultuurhistorie, wonen, klimaatadaptatie en kleinschalige niet agrarische bedrijvigheid en detailhandel passend bij het karakter van het buitengebied (kleinschalig, bijvoorbeeld in de vorm van ter plaatse geproduceerde producten en streekproducten). Ontwikkelingen zijn mogelijk als die passen bij de kenmerken, maat en schaal van het landschap. We willen verdere verrommeling van het gemengd landelijk gebied tegengaan. Uitgangspunt is daarom de ontwikkeling van bestaande erven. Extra nieuwbouw is in principe niet wenselijk, mits daar geen compensatie tegenover staat.

Bijvoorbeeld in de vorm van sloop ontsierende bebouwing, herbestemming cultuurhistorisch waardevolle gebouwen of aanleg van nieuw landschap. We zien in het buitengebied op bestaande erven de aanwezigheid van landschap ontsierende gebouwen. Sloop hiervan is wenselijk en een randvoorwaarde bij erftransformatie van agrarisch naar wonen. Daarnaast moet de extra nieuwbouw als functie een meerwaarde bieden aan de toekomstbestendigheid van een gebied en de bedrijfsvoering van bestaande agrarische bedrijven niet in de weg staan.

Het gemengd landelijk gebied is als uitloopgebied aantrekkelijk om er te wandelen en te fietsen. Mede vanwege de aanwezigheid van het fraaie (natuur) landschap. Een overmatig gebruik van het gebied voor recreatieve doeleinden heeft negatieve effecten op de leefbaarheid (bijvoorbeeld als het gaat om verkeersveiligheid) in het gebied en mogelijk ook op de natuurwaarde. Het is van belang een goede balans te vinden in de mate van recreatie en de leefbaarheid en kwaliteit van het gemengd landelijk gebied. Dit werken we nader uit. Bijzondere aanduiding binnen het gemengd landelijk gebied is het multifunctioneel waterlandschap. Het betreft hier het gebied tussen de Vecht en de IJssel, nabij de weteringen die door het Zwolse buitengebied lopen. Om nadelige effecten te voorkomen van wateroverlast in de stad zien we kansen in het buitengebied van Zwolle om het overtollige water op een slimme manier om de stad heen te leiden. Zoals de naam als zegt dient een multifunctioneel waterlandschap meerdere doelen, niet alleen het voorkomen van wateroverlast. Het kan een meerwaarde bieden voor een betere recreatieve beleving van het gebied en het vergroten biodiversiteit en landschapskwaliteit. Zie hiervoor ook het raamwerk klimaatadaptatie.

Buurtschappen in het gemengd Landelijk Gebied: In het buitengebied van Zwolle liggen een aantal kleine buurtschappen, namelijk Schelle Oldeneel, Harculo, Hoog Zuthem, Herfte, Veldhoek, Zalné, Genne, Langenholte en Spoolde. Het betreft hier veelal een kleinschalige clustering van woningen in het Zwolse buitengebied. Elk buurtschap kent zijn eigen identiteit. We zetten in op behoud van het kleinschalige karakter van de Zwolse buurtschappen. Het toevoegen van mogelijk een enkele woning of andere bebouwing moet passen binnen het karakter en de kwaliteiten van een buurtschap.' Naast de Zwolse Omgevingsvisie bestaat er ook beleid en wetgeving van hogere overheden die van toepassing is bij veranderingen in de fysieke leefomgeving. Denk aan de provinciale Omgevingsvisie en verordening en landelijke wetgeving op het gebied van milieu.

INV ENTA R ISAT IE

12

Sp oold er Th em a's Onderstaande thema’s zijn door 6 werkgroepen uitgediept, elk met hun eigen opgaven en verwantschap met de Omgevingsvisie. In de loop van het proces zijn de thema's Groene karakter en Eetbaar landschap (hierna Waardenvol landschap) samengevoegd en is aan de vijf thema's ook het onderwerp 'Vitale Gemeenschap' toegevoegd.

Het schema toont de belangrijkste doelstellingen per thema en de kaders vanuit de Omgevingsvisie.

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

VO O RTBO UW EN O P C ULT UUR HIS TORIS CHE WA A RDE S POOLDE

O M G E V I N G SV I S I E :

• ze e r wa a rdevo l cu l t uurh is to ris ch ge b ied

GROENE K ARAKTER

WAARD EVO L L AN D SC H AP

VERK EER EN VEIL IG HEID

WONEN

DU U RZ A A M HEID

V I TA LE G E M E E NS C HA P

s a m e n h angend co u l i s s e n l a n ds c hap m et b e h o ud van het o p e n g ro e n e karakter

pro d u c t i ef, e d u c at i ef, ge zo n d e n e et ba ar vo o r me n s e n n at u u r

ve i l i g , ve rb o nd en, a ant re k ke l i jk en ga stvrij

va n Sp o o ld e een levenslo o p -b estend ige b uurt m a ken

klim a atb estend ig en energieneutra l d o o r uitwisselen en p io nieren

omzi en naar el k aar en voorzi eni ngen aansl ui tend op de l ok al e behoefte

VERT REKPU NTEN OM G EV ING SV IS IE • •

• •

Be s c h e r m ing van waa rd evolle natu u r; Fun c tie meng ing (cu ltu u rgron de n) in het gem engd l a n de l i j k gebied *bu iten de be s c h erm de zones; Robuus te blau we s tr uc tuur ; Met r uimtelijke inpassing ' n oodve ntielen' bij extre me weersoms tan digheden.

•

St ad sl and b o u w vo o rz iet in nie u we k anse n vo o r re c re at ie e n nat u u r in e n o m d e st ad .

• Uit l o o p ge b i e d vo o r

wand e l aars e n f i ets e rs ; • To e p asse n S TOM P- p ri n ci pe .

• Ru i mte vo o r e n ke le • • • •

wo n i n ge n i n bu u rts ch a p Spo o lde ; In h et Bu i te n ge bi e d a lle e n bi j tra n s fo rm ati e va n be s ta a n de e rve n ; Be h o u d, k le i n s ch a li g la n de li j k k a ra k te r; Aa n da cht vo o r m i li e u e n ge lu i ds co nto u re n ; Zo rg e n o n de rs te u n i n g i n th u i s s i tu ati e .

• In 2 0 5 0

k li m a atbe s te n di g e n e n e rg i e n e u tra a l; • Ge e n zo n n e pa rke n o p m a a i ve ldn i ve a u (m et u i tzo n de ri n g va n k a n s ri j ke lo cati e RW Z I Zwo lle - o n de r vo o rbe h o u d va n la n ds ch a ppe li j ke i n pa s s i n g )

• Zo rg of o n d ers teu n in g , p rimair in d e t h uis s it uat ie en d aarvo o r p as s en d e wo o n ruimtes b ied en ; • St ad s lan d erijen : eige n vo ed s elp ro d uct ie, zo rg vo o rzien in gen , n at uuro nt wikkelin g en recreat ie, vers te rken elkaar.

13

INV ENTA R ISAT IE

Be e ld versla g Star ts es s i es Voor het opstellen van de Gebiedsvisie werd gestart met een gespreksronde met de vijf verschillende werkgroepen om de belangrijkste opgaven die leven onder Spooldenaren op te halen. Deze opgaven en daarbij genoemde kansen zijn vastgelegd in één beeldverslag (zie afbeelding hiernaast). Een samenvatting van deze opgaven is als inleiding aan de verschillende themahoofdstukken toegevoegd en vervolgens vertaald naar een aantal principes voor het versterken en doorontwikkelen van de bestaande kwaliteiten van het buurtschap. Aanvullend op de eerste gespreksronde zijn twee thema's verder uitgewerkt als referentiekader voor nieuwe ontwikkelingen. De werkgroep Groene Karakter werkte het thema bestaande landschappelijke kwaliteiten uit, de werkgroep Wonen ging nader in op de aanwezige karakteristieke gebouw- en erftypologiën. Hun analyses zijn als inleiding bij de genoemde thema's toegevoegd.

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

In de tweede gespreksronde zijn de opgaven, kansen en onderlinge dilemma's tussen de werkgroepen besproken en zijn de eerste visiepunten op hoofdlijnen opgesteld, en is uitgewerkt in deel C.

INV ENTA R ISAT IE

SPOOLDE - ZWOLLE

C | GEBIEDSVISIE

15

G EBIEDSV ISIE

Inle id i n g | Gro en e Karakter & Wa a rd evo l L a n d s ch a p Samenvatting van de werkgroepopgaven De cultuurhistorie die Spoolde rijk is, is nog goed is af te lezen aan het landschap. In de publicatie Buurtschap IJsselzone, De voortuin van Zwolle (2010) wordt het landschappelijke karakter van Spoolde mooi omschreven: ‘ h et la nds c hap van d it Bu u rtschap I Js s el zo n e ver to ont n og vee l ke nm e r ken van het cu ltu u rlan ds c hap u it d e jaren vijf t ig : ee n geva ri eerd en klein schalig lan ds c hap d at d oo r d e m en s i s gevorm d en n aar men selijke maa t is in ger ic ht . Kn ot w il gen , m e i doornh agen , hou tsin gels en restanten van ou d e b oomga a rden verwijzen n aar het n u t d at d eze l an d s c hap p en ee uwe nla ng hebben gehad .’ Dit door de mensen gevormde landschap en de bijbehorende landschapselementen worden sterk gewaardeerd door bewoners en bezoekers en bepalen het karakter van Spoolde. De aanwezigheid van het uiterwaardenlandschap langs de IJssel en het Engelse Werk, een park in Engelse landschapsstijl rondom een oude rivierduin, creëren een uniek decor met bijzondere landschappelijke contrasten. Op de volgende pagina's zijn deze landschapstypen en elementen ook beeldend geïnventariseerd.

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Het landelijke karakter van het gebied is de afgelopen decennia flink aangetast. Rondom Spoolde hebben grootschalige ontwikkelingen plaatsgevonden en met de komst van de snelweg A28 is er een harde doorsnijding van het gebied ontstaan. Inzet voor Spoolde is daarom om het waardevolle landschap in de toekomst niet verder te laten versnipperen, de aanwezige samenhang in stand te houden en de natuurwaarden in het gebied te versterken. Bestaande veeweides met veelal Engels raaigras of maisakkers waarop bestrijdingsmiddelen worden gebruikt, hebben merendeels een beperkte ecologische waarde. In het buurtschap liggen daarom nog genoeg kansen voor een biodiverser landschap waarin meer natuurwaarden ontstaan. Het terugbrengen van kleinschalige landschapselementen, zoals houtwallen, wilgenrijen en bloemenrijke bermen en oevers draagt hier aan bij. Nieuwe gebruiksfuncties in het landschap, zoals de inpassing van een voedselbos, kunnen tegelijkertijd een positieve bijdrage leveren aan een toekomstbestendig landelijk gebied met een duurzaam en divers groen karakter met waarde voor stad en buurtschap.

16

G EBIEDSV ISIE

Be e ld a n a lys e | Het Ui te r wa a rde n l a n d s c h a p ( Vreu gd er ijk ) Fi et s e nd ove r de di j k b e l eef j e h et l a nds c h a p s tee ds a nde rs : 3

Na a s t de di j k z i e j e de r ui ge g ra s l a nde n, a f e n to e ee n k l e i ne b o o m e n me i do o r nh a a g .

2 1

2

Op de di j k h eb j e z i cht op h et l a nds c h a p voor e n achte r d e d i j k.

3

4

4

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Wa nnee r j e d e d i j k op f i et st b l i j f t h et ee n ve r rassi n g van we l k ve rge z i cht gaat kom e n .

"Be s c her me n en b e l even va n het ui te rwa a rd e n la n d sc h a p" 1

17

G EBIEDSV ISIE

Be e ld a n a lys e | Po l de r- e n co u l i s s en l a n d s c h a p , Zalkerveerweg (Vreugderijk) Va na f de Za l ke r vee r we g i s ee n lan ge z i c ht l i j n r i c ht i ng de wo o nwi j k We ste n h olte . 1

Het Wi l gen bos je/g r ien d is een cu l t u u r his to r is c h el em ent van d it land s c hap . De w il g is n iet eetbaar, m aar kan voo r an d ere d oelein d e word en gebr u ikt , zoal s schu ttin gen. Zo ku n n en o ok n at te/ n atu u r g ro n d en p rod u c t ief zijn .

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Ka ns : ve r kennen va n mogelijkhed en vo o r d e i np a s s i ng van deze 'pro d uc ti e -l a nd s c ha p p e n'

3

4 1

2 2

4

De p erceel sg ren zen word en gem ar keerd m et kn ot w il gen , r iet en een s l o ot . Ka ns : ee n ge l a a gd e a fs c hei d i ng d ra a g t b i j a a n het co ul i s s e l a nd s c ha p met b e ho ud va n d o o r k i jk je s na a r d e o p e n ( g ra s) l a nd e n.

Ka n s: n a t u u r h eef t b a at bi j m ee r rui ge p e rcee lsra n d e n . De ze ho eve n het ve rge z ic ht n iet te on d erbre ke n. De nk aan n a t u u rv rie n d e lij ke oeve rs , krui de nri j ke ra n d e n of zoa ls a l a a nwe z i g i n het ge bi e d, z ie a f b ee ld in g 3 .

3

Lan gs d e voor m ali ge e n g li gge n ee n p aar f r u i t b oom gaard e n m ee stal vlakb i j ee n e r f. Kans : ve rke nne n of m ee r van de ze frui tbo o m gaarde n (o pni e uw) i nge pas t kunne n wo rde n i n het l ands c hap.

18

G EBIEDSV ISIE

Be e ld a n a lys e | Po l de r- e n co u l i s s en l a n d s c h a p , Hertsenberg (Spoolde)

5 1 1 m tov N A P 3 m tov N A P 0 . 7 0 m tov N A P 1 m tov N A P

4

Verschil l en d e hoge en lage lan d s c hap s el em enten (bomen l aan , w il gen , m eid o or n) zorgen voo r cou l is s ewer kin g . Gewass en zo al s m aïs akker zorgen voo r een an d er beel d d oor d e s eizo en en heen .

2

7

5 6

4

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

2 /3

Comb i na ti e van verschillen d e s o o rte n ve rste r ken cou lissen en m a a k t ee n robu u ste stru ctu u r.

3

Ka ns : erf beplanting draagt bi j a a n d e bi odi versiteit en complementee r t het coulisselan d s c ha p

1

6 7

Mi ni ma le h oogteve rsch i lle n z i j n o nt staan d oor n at u u r li j ke pro ce s s e n , u i t zon d e r i n ge n z i j n i ng re pe n van d e m e n s (d i j k e n ta l ud A 28) Ka n s: o ntw i kke l i nge n l ate n a a n slu ite n o p natuurl i j ke h oogteve rs c hi l l e n

W i l ge nr i j e n c reë re n z i c ht l i j ne n.

Linde l a a n o p di j k a l s l a ndma r k i n h et l ands c h a p. i n de zo me r i s h et ee n wa nd en i n de w i nte r h e b j e ee n do o r z i c ht

1

Po e l , ko l ke n e n oeve rs z i j n eco l og i s c h wa ard evol. Ze d rage n b i j a a n de h e r ke n b aar h e i d van ove r l o o pge b i e d e n (n ood ve nt i e l) i n h et geva l va n h evi ge n ee rslag Ka n s: ve rn a t ten l ands c hap t .b .v. wa te r- e n natuuro pgave , zoa ls b e d oe ld in de Zwo l s e Om gev in gsv isi e

19

G EBIEDSV ISIE

Be e ld a n a lys e | Pa r k i n Enge l se la n d s c h a p s s tijl (Katerveer, Engelse Werk) 3

Het Enge l s e We r k h eef t ke nme r ke nde e nt ree s d oor ve rs c h i l l e nde l a ndm ar ks: zo a l s ee n s o l i ta i re b oom m et ee n z i t pl e k .

1 4

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Het Enge lse Werk is als p ark in Engel s e l a nds c h a pssti jl aan gelegd op d e voorm al ige ve sti ng we rken , met bijbehoren d e bel evin g e n func ti ona li teit. Fietsen d over d e d ijk vo l g j e de oude verd ed igin gslin ie. Deze word t b e ge le i d met een strakke meid oornhaag di e ge li j k ti j di g een held ere gren s tu ss en d e IJsse ls e ui terwaard en en het p ark m aakt .

Het Engelse Werk heeft ke nm e rken d e entrees d oor ve rs c h i llen d e lan d marks:

zo a l s h et ku n st we r k b i j d e Spo o l der b e rg.

4

2

zoals d eze d rie-een h eid van eiken . Het En gel s Wer k is aan gelegd in d e En gel s e l an d s c hap s s t ijl , waar bij verhu llen en verrassen cent raal s taat . Doo r d e d ic hte begroeiin g word t je zicht s o m s ont n om en waard oo r d e wan d el in g vol ver ras s in gen zit .

3

1

2

20

G EBIEDSV ISIE

V isiepu nten | Gro en e karakter & Wa a rd evo l l a n d s ch a p De Omgevingsvisiekaders, gesprekken met de werkgroepen en de beeldende analyse hebben voor dit thema geleid tot de volgende zeven visiepunten:

1.

In Spoolde is het landschap goed verbonden

2.

Natuurwaarden van het landschap behouden en versterken

• • •

• •

3.

•

4.

•

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

•

5.

Karakteristieke landschapstypes behouden en versterken, zoals het polder- en coulissenlandschap, het park Engelse Werk en de uiterwaarden; De volgende waardevolle doorzichten open houden: - Over de Katerveerdijk en Het Engelse Werk; - Vanaf de Nilantsweg over het Hertsenbergpad en op de IJsseldijk; - Vanaf de Westenholterallee op de Zalkerveerweg; - Over het Vreuderdijkpad. Zoals knotwilgen, meidoornhagen, houtsingels en (restanten van) oude boomgaarden; De diversiteit van de erfbeplanting op en rond erven behouden en versterken; Met als doel een fijnmazig en robuust, groen en ecologisch netwerk dat bijdraagt aan het natuurbehoud en natuurherstel.

Het landschap in Spoolde is goed toegankelijk voor bewoners en bezoekers

• •

6.

Via inrichting, gebruik en beheer van de gronden streven naar een grotere biodiversiteit om zo meer ecologische waarde toe te voegen; Aanwijzen van rustgebieden voor flora en fauna met beperkte toegang voor mensen.

Karakteristieke landschapselementen behouden en versterken •

Er wordt onderscheid gemaakt tussen intensief en extensief (recreatief) gebruik van het landschap in relatie tot de huidige woongebieden en aanwezige flora en fauna; Informatiepanelen vertellen het verhaal over de cultuurhistorie en natuurwaarden.

Er is ruimte voor nieuwe gebruiksfuncties en dubbelfuncties in het landschap • • •

Nieuwe gebruiksfuncties dragen bij aan de (kennis over de) natuurwaarden en vergroten de maatschappelijke betrokkenheid bij het landschap

Het Buurtschap vormt één voortuin van Zwolle aan de IJssel; Geen verdere versnippering van het landschap; Verbindingen langs en over de cultuurhistorische linten bewaken en versterken.

Het beeld van het landschap is divers en gelaagd, met aantrekkelijke doorzichten en/of vergezichten •

7.

Bestaande tuinderij Spoolderberg; Initiatief voedselbos Zwolle; Weidegronden als ‘noodventiel’, ten behoeve van waterberging bij extreme situaties.

•

Rekening houdend met bestaande doorzichten en goede inpassing door aansluiting op het gelaagde beeld van het landschap

Vertrekpunten vanuit initiatieven die aansluiten bij de ontwikkeling van een Waardevol en Eetbaar Landschap in Spoolde: •

De noordzijde van polder Hertsenberg heeft een goede ondergrond en waterhuishouding, geschikt voor nieuwe gebruiksfuncties zoals een tuinderij en voedselbos (eetbaar landschap).

•

Met het oog op bereikbaarheid en toegankelijkheid is een ontwikkeling van nieuwe initiatieven vanuit de Hertsenbergweg (buurt Spoolde) het gunstigst voor inpassingen met een deels publiek karakter.

•

Er is gekeken naar de beschikbare gronden. Ook zijn aangrenzende alternatieven onderzocht, maar die zijn (nu) niet beschikbaar.

•

De terreinen hebben een open en publiek karakter, maar zijn vanwege beheer en veiligheid 's avonds af te sluiten.

•

•

•

'Voedselbos Zwolle' Het initiatief vraagt om een zekere schaal en maat (± 5 ha.) om in een rendabele businesscase te kunnen voorzien; Het voedselbos heeft meer het karakter van een gelaagd eetbaar landschap met ruimte voor zichtlijnen in het landschap dan een 'dicht' bos. 'Tuinderij Spoolderberg' Aan de Hertsenbergweg ligt al een zelfoogsttuin De Spoolderberg welke is gebaseerd op het principe 'Community Supported Agriculture'.

Ruimtelijke spelregels voor nieuwe gebruiksfuncties zoals een voedselbos of tuinderij: •

Inpassing voedselbos met respect voor doorzichten en uitzichten over de Hertsenbergpolder.

•

Landschapppelijke overgangen (geen hoge beplanting) bij bestaande woonkavels.

•

Parkeren gebeurt op eigen terrein. Eventueel kan dubbelgebruik met het parkeerterrein van het Mercure Hotel worden onderzocht.

•

Opstallen (zoals een kas of multifunctioneel gebouw voor opslag of kantoorruimte) zijn landschappelijk ingepast en passen bij de schaal en maat van bestaande opstallen in Spoolde. Deze vallen weg in het landschap door bijv. schuine wallen en hagen.

Voor een definitieve planuitwerking worden deze spelregels uitgewerkt in een kavelpaspoort als verdieping op de visie.

21

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Gro e ne Karakter & Waard evol L a nd sc hap

22

G EBIEDSV ISIE

REFERENTIES VOOR INPASSING VAN NIEUWE GEBRUIKSFUNCTIES IN HET LANDSCHAP

Inspiratiebeelden voor hoe een eetbaar landschap passend bij Spoolde er uit zou kunnen zien.

Ge la agd lan d schap p elijk bee l d : van gesloten n aar op en De boo mga a rd: ee n b e s ta a nd eet baar l a nds c h a p in Sp oo l de

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

te r ug b re nge n va n l a nds c h a ps e l e me nte n zoals takke n r i lle n

In sp elen op horizontale s t ru ctu ren en in p assin g bed rijfsgebou w: Lekkerlan d goed Haarzu ilen s

A l te r na t i eve ci r ke l- vor m i ge o pzet (pe r ma c ul t uur): De n Food Bosch Ka ps c h uur i n te pa s s e n i n h et l a nds c h a p

23

G EBIEDSV ISIE

Inle id i n g | Ver keer & Vei l i gh ei d

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Samenvatting van de werkgroepopgaven Zwolle groeit en tegelijkertijd is er behoefte aan behoud van kwaliteiten in en om Zwolle. Met de gewenste ontwikkelingen in de toekomst zoals voorzien in de Omgevingsvisie, zal de verkeersdruk op zowel de A28 en N331 naar verwachting toenemen. Hetzelfde geldt voor de recreatiedruk op het buitengebied, onder andere door sportieve recreanten op het rondje Zwolle, bezoekers aan het Engelse Werk of jongeren uit het buurtschap en omgeving die in het buitengebied samenkomen. Daarnaast gaat maakt de beroeps- en pleziervaart veelvuldig gebruik van het Zwolle-IJsselkanaal en de Spooldersluis, welke dwars door het buurtschap lopen. Bewoners vragen daarom aandacht voor de leefbaarheid en het gevoel van veiligheid in het buurtschap.

24

G EBIEDSV ISIE

V isiepu nten | Ver keer & Vei l i gh e id Om een goede balans tussen wonen en recreëren te bewaken zijn de volgende zeven visiepunten geformuleerd voor een leefbaar en veilig buurtschap. Er wordt aangestuurd op passende verkeersmaatregelen en prettige ontmoetingsplekken:

4.

• • •

1. Kwalitatief hoogwaardige en veilige toegangswegen, fiets- en wandelpaden •

Op 30- en 60 km/uur routes is gemengd verkeer het uitgangspunt; Routes die als druk of onveilig worden ervaren monitoren en waar nodig aanvullend verkennen of verkeertypes van elkaar kunnen worden gescheiden.

•

2.

Onderzoeken of de huidige weginrichting(en) passend zijn bij 30 km/uur regime; Waar nodig onderzoeken of een (her)inrichting kan worden meegenomen bij (geplande) werkzaamheden; Verkennen of sommige (delen van) routes met veel recreatieve weggebruikers kan worden ingericht als fietsstraat.

• •

3.

5.

•

•

6.

•

De aanpak van ervaren verkeersonveiligheid door bewoners wordt voor de volgende knelpunten in het buurtschap als meest urgent ervaren - fietsoversteek Spooldersluis; - kruising Hertsenbergweg en Turnhoutsweg; - verkeerspunt Thijsenbrug; - Ruiterlaan-Spoolderbergweg; - algemene verkeerssituatie Zalkerveerweg; - parkeerdruk Engelse Werk. Onderzoeken hoe dit tussen Spoolde en gemeente verder opgepakt kan worden.

•

•

7.

Richt zowel bestemde als onbestemde ontmoetingsplekken goed in ten behoeve van de sociale veiligheid en recreatief gebruik. De aanpak van ervaren onveiligheid en/of overlast wordt voor de volgende plekken door bewoners als meest urgent ervaren: - carpoolplaats; - vogelhut Vreugederijkerwaard; - parkeerplek Engelse Werk; - Katerveersluizen; - beneden het viaduct naast de Spooldersluis. Verkennen of de carpoolplaats naar een andere locatie buiten het gebied kan worden verplaatst.

Mogelijkheden onderzoeken voor het doortrekken van het geluidsscherm A28 met bijbehorende op- en afritten en brug Westenholterallee •

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Met onderscheid tussen intensief en extensief recreatief gebruik; Verkennen of de bermen , met het oog op veiligheid, een passend maaibeheer kunnen krijgen - in overleg met de gemeentelijke beheerafdeling; Paden door natuur/rustgebieden krijgen mogelijk een (tijdelijke) beperkte openstelling;

Aantrekkelijke en veilige plekken voor ontmoeting en ontspanning

Verkeersveiligheid voor alle weggebruikers •

Het gebied wordt door groene langzaam-verkeersroutes goed verbonden met de (binnen)stad; Het gebied heeft herkenbare entrees; Bij de entrees kansen voor parkeergelegenheid en toeristische overstappunten onderzoeken;

Fijnmazig netwerk van aanvullende struinpaden •

Binnen woongebieden (buurtschap Spoolde, Katerveer en Zalkerdijk) is 30 km/uur het uitgangspunt •

Bezoekers stimuleren het gebied te voet of per fiets te bezoeken

Geluidsoverlast omliggende wegen monitoren en op basis van metingen in afstemming met Rijkswaterstaat gepaste maatregelen treffen.

25

G EBIEDSV ISIE

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Verkeer & Ve iligheid

26

G EBIEDSV ISIE

Inle id i n g | Wo n en Samenvatting van de werkgroep Wonen Wonen in Spoolde (van Vreugderijk tot het Engelse werk) wordt door veel bewoners hoog gewaardeerd. Woningen zijn veelal gelegen aan een van de linten, op ruime erven met uitzicht op het ‘open’ landschap. Langs het lint wisselen oude boerderijen af met jaren '30 en '50 woningen, met hier en daar een moderne toevoeging. Op de volgende pagina volgt een beknopte beeldanalyse van deze architectuur en erven. Uit het Buurt-Voor-Buurt onderzoek van de Gemeente Zwolle in 2022 komt naar voren dat Spoolde nu voor bijna 100% bestaat uit koopwoningen en een doelgroep bedient met een relatief hoog inkomen. De buurt heeft een voor Zwolle relatief hoge grijze druk en enigszins hogere groene druk. Omdat Spoolde een geliefde plek is om te wonen zorgt de krapte op de woningmarkt tegelijkertijd voor veel concurrentie en is het voor huidige bewoners van Spoolde lastig om binnen deze mooie buurt door te stromen naar een andere woning. Zo zijn starters en senioren op dit moment genoodzaakt om uit te wijken naar een kamer of woning buiten het buurtschap Spoolde. Binnen het buurtschap leefde dan ook vanaf het eerste moment een sterke ambitie om van Spoolde een meer levensloopbestendige buurt te maken met meer woningen voor starters en ouderen.

Tijdens bijeenkomsten in het buurthuis in 2022 en 2023 is gebleken dat er een behoefte is aan betaalbare starterswoningen en levensloopbestendige- seniorenwoningen vanuit (oud) inwoners van Spoolde. De woningbouwambities mogen echter niet ten koste gaan van de landschappelijke waarden en functies in de buurtschap. Nieuwe woningen zullen dus moeten passen bij het karakter van de buurtschap.

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Door het aanbieden van meer specifieke woonvormen voor starters en ouderen kan daarnaast worden ingespeeld op de lokale vraag.

27

G EBIEDSV ISIE

Be e ld a n a lys e | Ru i mte l i j ke ke nm er ken va n h et won en in Sp ool d e

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Op een kavel aan het l int

Op ee n e r f a a n h et l i nt

Op ee n te r ug l i g ge nd e r f

Ke nm e rke n architectu u r: - ee nhe i d d oor d iversiteit in opzet en u it s t ral in g ; - ove rwe gen d v rijstaan d e won in ge n en t wee- o n d er- een ka pwoni ngen ; - va ri a ti e in won in gbreed te en d iepte; - va ri a ti e in bou whoogte, kapvorm en kap r ic ht in g (éé n tot twee bou wlagen p lu s ka p); - geva ri ee rd e verschijn in gsvorm m et over wegen d na tuurli j k kleu r- en materiaalgebr u ik; - bijgebouw is familie van hoofdgebouw in materiaal en vorm.

Ken m er ken a rc h i tec t uur : - o n d ers c hei de nd do o r g rote re s c h a a l e n ma a t va n gebou wen t . o .v. ka ve l s a a n h et l i nt ; - s am en ges te l de b o uw vo l ume s ( h o ofd- e n b i j ge b o uw) - s om m ige b i j ge b o uwe n l i g ge n vo o r o p h et e r f, vo o r h et hoofd gebo uw ; - veel al bijzo nde r ka pvo r me n, zo a l s ee n za de l da k met wo l f s ein d ; - over wegen d na t uur l i j k k l e ur- e n ma te r i a a l ge b r ui k , veel al bak s tee n e n da k pa nne n.

Ke nme r ke n a rc h i tec t uur : - o nde rs c h e i de nd do o r g rote re s c h a a l e n an d e re or i ë ntat i e t . o .v. ka ve l s a a n h et l i nt ; - s a me ns te l l i ng va n h o ofd- e n b i j ge b ou w(e n) - vee l a l b i j zo nde r ka pvo r me n, zo a l s ee n zad e ld ak m et wo l f s e i nd; - ove r we ge nd na t uur l i j k k l e ur- e n mate r i aalge b r u i k, vee l a l b a k s tee n e n da k pa nne n.

Ke nm e rke n terrein : - di e pe ka vels (soms tot 100m); - di e pe voortu in en ; - achtertuinen en overtuinen die overgaan in het landschap; - groe ne e rfafscheid in gen en tu in in r ic ht in g d raag t bij aan het g roe ne karakter van het lint, het cou l is s el an d s c hap en ee n na tuu rin clu sief bu u rtschap .

Ken m er ken te r re i n: - r u im ere ka ve l s (met na me i n de b ree dte) ; - één t u in ro ndo m de wo ni ng / b o e rde r i j ; - g roen e er fa f s c h e i di nge n e n t ui ni nr i c ht i ng dra a g t b i j a a n het g ro en e ka ra k te r va n h et l i nt , h et co ul i s s e l a nds c h a p e n een n at u ur i nc l us i ef b uur t s c h a p; - d e o p r it wo rdt b e ge l e i d do o r ee n b o me nl a a n of wo rdt gem ar keerd do o r ee n s o l i ta i re b o o m a l s a cce nt .

Ke nme r ke n te r re i n: - de ka ve l l i g t a c hte r ee n a nde r ka ve l of op stalle n li gge n a c hte ro p h et te r re i n t . o .v. h et l i nt ; - de o pr i t h eef t ee n g ro e ne b e ge l e i di n g / e r faf sch e i d i n g - éé n t ui n ro ndo m de wo ni ng / b o e rde r i j . - g ro e ne e r fa f s c h e i di nge n e n t ui ni nr icht i n g d raagt b i j aan h et g ro e ne ka ra k te r va n h et l i nt , h et cou li sse lan d sch ap e n ee n na t uur i nc l us i ef b uur t s c h a p.

28

G EBIEDSV ISIE

V isiepu nten | Wo n en Kaders: De huidige Zwolse Omgevingsvisie biedt ruimte voor het toevoegen van enkele woningen in het buurtschap Spoolde. Specifiek voor Spoolde dient er rekening te worden gehouden met beperkende voorwaarden vanuit de geluidscontour A28 en ringwegen, de milieucontour industrieterrein Voorst ten aanzien van toekomstige woningbouw en landschappelijke inpassing. Binnen de milieucontour van Voorst is in principe geen ruimte voor extra woningbouw. Uit nader onderzoek moet blijken of het realiseren van woningen binnen de geluidscontour van de A28 en de Zwolse ringwegen mogelijk is, waarbij geborgd moet zijn dat er sprake is van een acceptabel woonen leefklimaat. Dat kan mogelijk door het nemen van bouwkundige maatregelen. De kaders uit de Zwolse Omgevingsvisie, gesprekken met de werkgroepen, en een beeldendanalyse hebben voor dit thema geleid tot de volgende visiepunten voor Spoolde:

1.

Door het beperkt toevoegen van enkele kleine wooneenheden, zoals tiny-houses, (achter)op bestaande kavels aan de linten óf door erftransformatie (vanuit de rood-voor-rood regeling) in het buitengebied.

Nieuwbouw is passend bij het karakter van het buurtschap. •

De Welstandsnota 2022 voor het Buitengebied, biedt het initiële beeldkwaliteitskader voor Spoolde.

Hieronder zijn een aantal stedebouwkundige principes opgesomd voor Spoolde:

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Nieuw toe te voegen woningen hebben een eigen oprit met een parkeeroplossing op eigen terrein, landschappelijk goed ingepast.

8.

Meer mogelijkheden voor (pre-)mantelzorgwoningen / schuurwoningen (naar elkaar blijven omkijken);

9.

Splitsen van woningen mogelijk maken.

10. Beleid van hogere overheden is van toepassing, zoals het 'KGO-beleid' van de provincie Overijssel. •

KGO staat voor Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving. Doel van dit beleid is behouden en versterken van de ruimtelijke kwaliteit van het Overijssels buitengebied. Ontwikkelingen hierin, bijvoorbeeld winingbouw, vragen daarom een investering in ruimtelijke kwaliteit.

In Spoolde is ruimte voor het op kleine schaal toevoegen van woningbouw •

2.

7.

3.

Waardevolle doorzichten behouden;

4.

Het is de ambitie vanuit Spoolde om bewoners die in Spoolde wonen een kans te geven om in het buurtschap te blijven wonen.

5.

Geen nieuwe woningbouw in het uiterwaardenlandschap (Natura-2000 gebied)

6.

Onderzoek naar mogelijkheid om bedrijfsbestemming en maatschappelijke bestemming te wijzigen in woonbestemming binnen de geluidscontouren van de A28 en N331 . •

Van toepassing bij bedrijfsbeëindiging, waardoor bestaande gebouwen optimaal kunnen worden benut.

Onderzoeksvragen: Binnen het buurtschap Spoolde liggen enkele kavels met een bedrijfs of maatschappelijke functie. In de toekomst kan het wenselijk zijn dit te wijzigen naar de activiteit wonen. Dat vraagt nader onderzoek. Zeker als deze kavels liggen in een geluidszone (A28, ringwegen, industrieterrein Voorst.

29

G EBIEDSV ISIE

Wonen

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Besta a nde gelu i d sco nto u ren en m i li eu zo nes

30

G EBIEDSV ISIE

REFERENTIES BEBOUWINGSMOGELIJKH EDEN OP EEN ERF

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Bijgaande inspiratiebeelden tonen hoe woningbouw op zowel een meer moderne als traditionele wijze zou kunnen aansluiten op de lokale gebiedskenmerken (in bouwmassa en architectuur) met een landschappelijke inpassing als vertrekpunt.

31

G EBIEDSV ISIE

Inle id i n g | Duu r zaam h ei d Samenvatting van de werkgroepopgaven Duurzaamheid is een veelomvattend begrip. In de Gebiedsvisie voor Spoolde wordt op het gebied van duurzaamheid de focus gelegd op het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad en het realiseren van de Zwolse ambitie om in 2050 energie- en klimaatneutraal te zijn. Spoolde heeft veel oude woningen. Veel bewoners stellen zich daarom de vraag hoe hun woning het beste verduurzaamd kan worden, welke mogelijkheden er zijn om daarin gezamenlijk op te trekken of slim gebruik te maken van initiatieven of projecten in de omgeving? De werkgroep wisselt hier al kennis en ervaring over uit met andere buurten.

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Vanuit de huidige Omgevingsvisie is grootschalige energieopwekking d.m.v. zonnevelden of windenergie in ieder geval uitgesloten. Dergelijke projecten tasten de beleving en het gebruik van het waardevolle (cultuurhistorische) landschap teveel aan.

32

G EBIEDSV ISIE

V isiepu nten | Du u r zaam h ei d De Omgevingsvisiekaders, gesprekken met de werkgroepen, en beeldende analyse hebben voor dit thema geleid tot de volgende vijf visiepunten voor Spoolde:

6.

Zonne-energie geluidschermen langs de A28

1.

Spoolde Energie- en klimaatneutraal in 2050

7.

Klimaatadaptieve maatregelen ondersteunen

2.

Iedere woning een energiescan voor 2030, als ambitie voor Spoolde

8.

Natuurontwikkeling als gemeente promoten door perceeleigenaren te stimuleren om percelen met inheems groen te omzomen

• •

•

3.

•

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Hierbij meekoppelkansen verkennen op het gebied van duurzame energieopwekking en opslag in de omgeving, zonder dat dit het cultuurhistorische landschap aantast; Platform Duurzaam Zwolle kan hierbij als ingang dienen.

Geen grootschalige energieopwekking door middel van zonne-energie of windmolens in weilanden in het gemengd landelijk gebied •

5.

Verkenning organiseren tussen Spoolde en gemeente hoe dit verder op te pakken.

Verkennen of een Pilot kan worden opgestart met als doel om (een deel van) Spoolde energieneutraal te maken; gericht op mogelijke samenwerking en uitwisseling van kennis, energie en/of warmte met andere wijken en/of de omgeving •

4.

Nieuwe woningen worden energieneutraal Voor bestaande woningen in 3 stappen toewerken naar doelstellingen voor 2050 (isoleren, opwekken en opslaan)

Dit sluit aan op de Omgevingsvisie van de gemeente Zwolle. Binnen Spoolde is in die visie een gebied nabij RWZI aangeduid als "beperkt kansrijk". Een initiatief voor een zonnepark op die locatie is alleen mogelijk als daar een ruime en goede landschappelijke inpassing mogelijk is en een extra investering in landschappelijke, ecologische en cultuurhistorische waarden die het gebied rijk is, gedaan wordt.

Kansen in buurtschap Spoolde voor lokale teelt van biomassa of gewassen onderzoeken •

•

•

Doel is om de vastgelegde CO2 zoveel mogelijk in de natuurlijke kringloop te houden. Daarbij kan het in een aantal gevallen ook bijdragen aan een grotere biodiversiteit in het landschap. Voorbeeld is snoeihout (afkomstig van autochtone beplanting) als basis voor producten van hout of het verbouwen van vlas/hennep als basis voor natuurlijk isolatiemateriaal. Hierbij rekening houdend met de uitgangspunten voor uitstraling en inpassing (gelaagd met aantrekkelijke doorzichten en vergezichten) en gewenste natuurwaarden.

•

•

•

9.

Mogelijkheid onderzoeken om geluidschermen met zonnepanelen langs de A28 te realiseren. Als gemeente actief initiatieven en ideeën om klimaatadaptieve maatregelen te treffen ondersteunen (realisatie groen dak, afkoppelen regenwater, bomen planten, hittestressbestrijding, realisatie wadi's etc.)

Bijvoorbeeld ten behoeve van biomassa, natuur en de beleving van het landschap.

Natuurontwikkeling en het vergroten van de biodiversiteit als gemeente promoten door het goede voorbeeld te geven. •

Hier kan invulling aan worden gegeven door de eigen gemeentelijke gronden en weilanden te omzomen met houtwallen en natuurlijker begroeiing in de buurtschap.

33

G EBIEDSV ISIE

GEBIEDSV ISIE SPOOL DE - ZWOLL E

Du u rz aam heid

34

G EBIEDSV ISIE

Inle id i n g | Vit al e Gem een s c h ap Samenvatting van de werkgroepopgaven - Vitale gemeenschap Het onderscheidende kleinschalige en landschappelijke karakter van Spoolde maakt mogelijk dat de betrokkenheid bij de omgeving en elkaar in Spoolde erg groot is. Het noaberschap, het omzien naar elkaar, vormt daarmee een belangrijke kernwaarde voor Spoolde Omdat het aantal fysieke voorzieningen beperkt is en Spooldenaren voor de meeste voorzieningen zijn aangewezen op de omringende wijken, maakt dat de bestaande voorzieningen behoudenswaardig zijn. Dat geldt in het specifiek voor Buurthuis Spoolde. Dit Buurthuis, gevestigd in het voormalig kerkgebouw Eben Haezer, voorziet in een ontmoetingsplek voor de wijk. Een plek waar de wijkbewoners bijeen kunnen komen en waar informatie gedeeld kan worden, ontmoeting plaats kan vinden en nieuwe contacten gelegd kunnen worden. Het buurthuis, maar ook de Oranjevereniging, opgericht in 1913, spelen hierin een belangrijke rol en dragen bij aan verbinding tussen de buurtgenoten. Naast het buurthuis zijn er nog enkele andere voorzieningen in Spoolde welke gericht zijn op een bredere doelgroep vanuit de stad of omgeving, zoals Woonzorgcentrum de Venus, SBO de Brug, het Mercure Hotel, Tuinderij Spoolderberg of de horeca bij Vreugdewaard en het Engelse Werk.