Bijlage 1: Bestuursakkoord RIVUS 2022-2027

BESTUURSAKKOORD WATER & KLIMAATADAPTATIE 2022 - 2027 RIVUS werkregio

Ondergetekende partners, de gemeenten Dalfsen, Deventer, Kampen, Olst-Wijhe, Raalte, Staphorst, Zwolle, Zwartewaterland, de provincie Overijssel en waterschap Drents Overijsselse Delta, willen de RIVUS samenwerking voortzetten door een integrale aanpak op het gebied van water en klimaat, omdat: •

De samenwerking binnen RIVUS al jaren succesvol is.

•

De dagelijkse besturen van de partnerorganisaties hebben ingestemd met de strategie en het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie 2021-2024 van de RIVUS-werkregio.

•

Alle samenwerkingspartners vanuit het Deltaprogramma 2018 de opdracht hebben om zo te handelen dat uiterlijk 2050 de ruimtelijke inrichting van de RIVUS werkregio klimaatbestendig en waterrobuust is.

•

Er sprake is van een gezamenlijke urgentie aangezien: - Klimaatverandering nog sneller gaat dan verwacht (IPPC-rapport, Klimaatsignaal’21, KNMI). - Ontwrichtende situaties door klimaatsverandering met grote schade zich nu al manifesteren buiten en binnen de RIVUS-werkregio. Zowel in stedelijk- als buitengebied. Met bijv. de hete zomers van 2018 en 2020, de clusterbuien van 2021, de overstromingen in Limburg, België en Duitsland en de steeds vaker voorkomende valwinden.

•

De regionale klimaatopgave voor een deel grensoverschrijdend is, zowel qua verantwoordelijkheden, als fysiek: hitte, grondwatersysteem, oppervlaktewatersysteem en de waterketen inclusief drinkwater(winning).

•

Het effectiever is om gezamenlijk de integrale opgave aan te pakken, want samen: - Kunnen we kansen op het gebied van innovatie, digitalisering en het voorkomen van kwetsbaarheden (o.a. cybersecurity) sneller en beter verzilveren. - Bouwen we sneller kennis op. - Kunnen we vanuit de RIVUS-samenwerking een bijdrage leveren aan de integrale opgaven in de Regio Zwolle en de Cleantechregio. -

Kunnen we Rijksfinanciering van lokale- en regionale programma’s gehonoreerd krijgen.

•

Inwoners en ondernemers in de RIVUS werkregio een effectieve samenwerking van overheden mogen verwachten.

•

De aanpak van de integrale strategische opgave belemmerd wordt, omdat er een tekort is aan voldoende gekwalificeerd (technisch) personeel.

En komen daarom het navolgende overeen →

2

Gezamenlijke strategische opgave voor water en klimaat Het verminderen van de risico’s en effecten van klimaatverandering (wateroverlast, droogte, hitte en overstromingen) vraagt om inzet op alle niveaus. Lokaal (gemeenten) èn regionaal (RIVUS en partners). Wij staan samen aan de lat voor de realisatie van een klimaatbestendige en waterrobuuste woon-, werk en leefomgeving in de RIVUS werkregio in 2050. Onze opdracht is om de risico’s door klimaatverandering te beperken en schade zoveel mogelijk te voorkomen. Door gezamenlijke inspanningen op RIVUS-niveau kunnen we oplossingen treffen die het lokale niveau overstijgen. En zo voorkomen we dat alle partijen afzonderlijk telkens hetzelfde wiel (moeten) uitvinden. Daarmee jagen we de uitvoering bij de afzonderlijke partners aan.

We werken samen vanuit leidende principes Integraal kijken naar de leefomgeving

Bestaand en nieuw stedelijk gebied

Uitgangspunt van onze aanpak is een duurzame

We maken onderscheid tussen openbare ruimte in

en integrale benadering van de leefomgeving, in

bestaand en nieuw te ontwikkelen stedelijk gebied.

de geest van de Omgevingswet. Niet alleen het

Omdat onze rol, de dynamiek en financiering in

bestaande, op onderdelen kwetsbare systeem,

deze gebieden heel verschillend is. Nieuw draagt

maar veel meer de samenloop van strategische

waar mogelijk bij aan de opgaven van bestaand.

opgaven in een straat, buurt, wijk, stad, dorp of

We zorgen in programma’s en projecten op lokaal

(deel) van het buitengebied staan daarbij centraal.

en regionaal niveau voor inbreng en borging van

Waar mogelijk benutten we daarbij ook andere

onze kennis over effectieve klimaatadaptatieve- en

ruimtelijke, duurzame èn sociale kansen.

watermaatregelen.

3

Klimaatrobuust landelijk gebied: integraal verbinden

Er ligt een forse investeringsopgave om deze schade

en slim combineren

zoveel mogelijk te voorkomen. Door slim samen te

In het landelijk gebied verbinden wij onze opgaven

werken, doen we deze investeringen tegen minder

integraal met de ruimtelijke ontwikkelingen die

meerkosten. Daarmee zetten we lijn voort van de

daar spelen. Het landelijk gebied wordt overspoeld

succesvolle samwerking, die binnen de waterketen

met opgaven: stikstof, natuur, duurzame

al is opgebouwd.

energie, bodemontwikkeling, biodiversiteit, kringlooplandbouw, stedelijke ontwikkeling. Allemaal

Met samenwerkingspartners

ruimtevragers, die nu vaak vanuit verschillende

Zo werken we continue toekomstgericht,

“kokers” worden aangevlogen. We gaan in het

risicogestuurd, datagedreven en kostenbewust

landelijk gebied voor het verbinden en het benutten

door aan een vitale, veilige en gezonde

van kansen voor onze water- en klimaatopgaven.

leefomgeving binnen het stedelijk en landelijk gebied van de RIVUS werkregio. Met bewoners,

Lagere klimaatschade tegen minder meerkosten

ondernemers, maatschappelijke organisaties en

De maximale klimaatschade tot 2050 voor de

samenwerkingspartners.

gehele RIVUS werkregio is circa € 3,8 miljard, exclusief schade door mogelijke overstromingen.

We handelen in samenhang met andere strategische opgaven In de RIVUS werkregio werken alle partners afzonderlijk, in RIVUS-verband, maar ook in

het KNMI-rapport “Klimaatsignaal 2021”. •

We werken in de geest van de Omgevingswet

andere samenwerkingsconstructies aan (delen

dus in lijn met de omgevingsvisies en -plannen

van) dezelfde strategische opgave. Vanuit de

van de partnerorganisaties.

RIVUS werkregio dragen we daar actief aan bij

•

We stimuleren dat water en klimaatadaptatie

door de inbreng van kennis in beleid, processen,

integraal als onderlegger worden meegenomen

programma’s en projecten, die in onze regio

in de belangrijke grensoverschrijdende

actueel zijn:

opgaven, waar alle partners mee te maken hebben, zoals, energietransitie, landbouw,

•

We handelen in de geest van het

woningbouwprogramma’s, drinkwater,

Bestuursakkoord water en Bestuursakkoord

voedseltransitie, circulaire economie, enz.

klimaatadaptatie, met als onderlegger het • • •

•

We leveren ons aandeel aan de opgaven in de

Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA).

regio door inbreng van kennis op het gebied van

Hetzelfde geldt voor de Omgevingsvisie

water en klimaat. Dit doen we onder andere

Overijssel van de provincie Overijssel.

door bij te dragen aan andere programma’s

En voor de Watervisie “Meer dan Water” van

binnen de RIVUS werkregio, zoals:

Waterschap Drents Overijsselse Delta.

- NOVI regio Zwolle (Regio Zwolle laat

We houden rekening met de versnelling van klimaatverandering, zoals zichtbaar gemaakt in

Nederland klimaatbestendig groeien). - Cleantechregio, waar gewerkt wordt

4

aan een duurzaam en gezonde leef-

- Gebiedsgerichte Aanpak Stikstof Noordwest

en werkomgeving (verkenning naar

Overijssel/ Vitaal Platteland (met o.a.

klimaatbestendig ontwikkelen).

aandacht voor de waterhuishouding en

- Het Regionaal Bestuurlijk Overleg (RBO)

bodemdaling).

(en het ambtelijk overleg) Rijn-Oost.

-

De Climate Campus regio Zwolle, waar

(rapporteert over voortgang DPRA in dit

in bedrijven, onderwijs en overheid

gebied).

samenwerken (voor de verbinding met

- Stroomgebied Rijn-Oost met Zoetwatervoorziening Oost-Nederland (voor

innovatie en kennisuitwisseling) •

We delen onze kennis en ervaring met publieke

de verbinding met het Deltaplan Zoetwater,

en private partners in de RIVUS werkregio die

de Zoetwatervoorziening Oost-Nederland

meewerken aan de gezamenlijke strategische

(ZON), Deltaplan Agrarische Waterbeheer

opgave. We maken ook graag gebruik van hun

(DAW) en de Kaderrichtlijn water (KRW)).

(gebieds)kennis, ervaring en uitvoeringskracht voor het realiseren van onze eigen doelstellingen. •

We zoeken afstemming en delen kennis met andere werkregio’s met dezelfde opdracht als RIVUS.

5

We doen het als een realiserende regio Voortvloeiend uit de uitkomsten van het proces

•

Het analyseren van de strategische opgave voor

toekomstverkenning RIVUS en de strategieën &

zowel het stedelijke als landelijke gebied in de

uitvoeringsprogramma’s voor klimaatadaptatie en

deelgebieden Salland, Vechtdal en Noordwest

de afvalwaterketen, gaan we in de RIVUS werkregio

Overijssel, ten behoeve van regionale projecten.

aan de slag met zes geïntegreerde actielijnen

•

Het uitvoeren van een impactanalyse voor

(water én klimaat) om bij te dragen aan de

afvalwaterketen en (drink)watersysteem als

strategische opgave. Met onderstaande actielijnen

gevolg van nieuwe (stedelijke) ontwikkelingen.

zetten we de eerste stappen naar scenario 2.

•

Het ontwikkelen van bouwstenen met inhoudelijke mogelijkheden om op te kunnen

1.

Gebiedsgerichte kaders ontwikkelen.

2. Goede inpassing van ruimtelijke ontwikkeling in

wentelen bij nieuwe ontwikkelingen. •

watersysteem en –keten organiseren. 3. Mogelijkheden ‘nieuw helpt oud’ uitwerken (opwentelen).

Een analyse naar mogelijkheden van data gedreven werken (volgens GWSW).

•

Gezamenlijke ontwikkeling van instrumenten, zoals:

4. Samen instrumenten ontwikkelen.

- Regionale monitoringsaanpak.

5. Regionaal klimaatbestendig watersysteem en –

- Gezamenlijke ontwikkeling lokale

keten optimaliseren en de continuïteit borgen. 6. Integratie actielijnen.

regelgeving t.b.v. omgevingsplannen of andere instrumenten omgevingswet. - Gezamenlijk format voor hitteplan.

Nadere uitwerking voor de eerste fase 2022-2023:

- Natte-voeten-kaart.

In de eerste fase gaan we aan de slag met verdere verkenningen en uitvoering met zichtbare resultaten.

Het meer uitgewerkte programma en het

Vertaald naar de dagelijkse werkpraktijk betekent

groeimodel staan weergegeven in de toelichting bij

dit op RIVUS-niveau dat naast kennisdeling onder

dit bestuursakkoord.

andere gewerkt gaat worden aan:

Samen groeien we door Om samen de strategische opgave voor de

1 (lokale koers, lerende regio) naar scenario 2

RIVUS werkregio te ondersteunen en de jaarlijkse

(tactische vertaler, realiserende werkregio). We

uitvoeringsprogramma’s te realiseren, kiezen we

trekken vanuit RIVUS gezamenlijk op als het gaat

ervoor om de huidige manier van samenwerken

om bijvoorbeeld externe financiering en lobby/

te versterken. We zetten in op een groeimodel

beïnvloeding.

van kennisdeling/ontwikkeling, naar bredere samenwerking, die zichtbare meerwaarde oplevert.

Inrichting van de samenwerking

Uitgangspunt daarvoor is het eerder genomen

We richten de samenwerking effectiever en

bestuurlijke besluit over de “Toekomstverkenning

efficiënter in dan voorheen. We kiezen voor een

RIVUS” (2021), namelijk: doorgroeien van scenario

model waarin de Regiegroep een spilfunctie

6

vervult. De Regiegroep bestaat uit managers

voorkomende gevallen wordt een voorgenomen

van de deelnemende partners met mandaat en

besluit in het Bestuurlijk Overleg ook voor

doorzettingsmacht binnen de eigen organisatie.

instemming voorgelegd aan de colleges en het

De Regiegroep stuurt, regisseert, stelt doelen en

DB van de deelnemende partners. Dit is in ieder

projecten vast en is intermediair tussen de regionale

geval aan de orde wanneer het voornemen bestaat

bestuurlijke ambities en de borging daarvan in de

om substantiële wijzingen aan te brengen in de

eigen organisaties. De Regiegroep is opdrachtgever

doelstellingen van de samenwerking, de kosten

voor de programmamanager RIVUS, die vervolgens

van de samenwerking en de bijdrage van capaciteit

het kernteam aanstuurt. Vanuit project- en

vanuit de partnerorganisaties.

werkgroepen wordt de processen en projecten vormgegeven en uitgevoerd.

Dit leidt tot het volgende, meer compacte, organisatiemodel, waarbij meer integratie tussen

Alle zaken, die om bestuurlijke richting vragen,

de twee pijlers waterketen en klimaatadaptatie de

komen na vaststelling in de Regiegroep ter

komende tijd wordt verkend:

goedkeuring in het Bestuurlijk Overleg. In

Flexibiliteit en gelegenheidscoalities

er bij verschillende partners de behoefte, zeker

Dat op bovenstaande manier wordt samengewerkt

ook met het oog op de gebiedsgerichte aanpak,

ligt vast. Tegelijkertijd is er ook behoefte aan

om op inhoudelijke thema’s gelegenheidscoalities

flexibiliteit, die vanuit de Regiegroep kan worden

te vormen met een eigen financiële en personele

geregisseerd. Immers: door alle elkaar snel

verdeelsleutel.

opvolgende ontwikkelingen is het gehele speelveld tot 2027 nu nog niet te overzien is. Urgenties en

Borging continuïteit

prioriteiten kunnen daardoor veranderen. Dat vraagt

Bij de deelnemende samenwerkingspartners

om mogelijkheden voor maatwerk. Ook bestaat

ontstaan steeds meer risico’s in de

7

bedrijfsvoering, zoals de inzet van voldoende

Gedacht wordt onder meer aan gezamenlijke

gekwalificeerde medewerkers. Maar ook

scholing, integratie van (ict-)systemen,

als het gaat om kennisintensieve opgaven,

gezamenlijke monitoring en signalering van

zoals datagedreven werken, cybersecurity en

bedrijfsprocessen of nog innovatievere

installatieverantwoordelijkheid. Binnen de RIVUS

samenwerkingsconcepten. Het gaat hier niet om

organisatie willen we daarvoor nieuwe concepten

de ontwikkeling van nieuwe concepten maar wel

creëren en testen, die voor de lange termijn

om de toepassingen in ons gebied.

voldoende borging van de continuïteit bieden.

Samen nu investeren voor minder meerkosten in de toekomst Om onze strategische opgave te realiseren moeten we als samenwerkingspartners afzonderlijk én gezamenlijk blijven investeren. In RIVUS verband investeren we jaarlijks € 200.000 in de organisatie, € 200.000 in de uitvoering van het programma Water en € 200.000 in de realisatie van het programma Klimaatadaptatie. Voor uitvoeringsprojecten worden apart afspraken gemaakt en vastgesteld in de Regiegroep. Voor de financiële bijdrage hanteren we de volgende verdeelsleutel voor de organisatie en de Programma’s Klimaatadaptatie én Waterketen: Dalfsen, Olst-Wijhe, Staphorst en Zwartewaterland:

1

Raalte, Kampen:

2,5

Deventer, Zwolle, WDO Delta en provincie Overijssel1:

5

De samenwerkingspartners leveren ieder hun personel inzet voor het Bestuurlijk Overleg, de Regiegroep en de platforms Water en Klimaatadaptatie. Daarnaast leveren ze een personele bijdrage aan de programma’s Water, Klimaatadaptatie en Communicatie volgens de hiervoor weergegeven verdeelsleutel. Meer integratie Omdat de strategische opgave uitgaat van een integrale aanpak, wordt voor de komende jaren toegewerkt naar verdere integratie van de budgetten en personele inzet van de onderdelen waterketen en klimaat. Een opzet, die rechtdoet aan het belang en de inbreng van de samenwerkingspartners.

1 De provincie draagt niet bij aan het programma Water

8

Verantwoording & Evaluatie Een aantal momenten per jaar wordt

Tegelijkertijd vindt een inspiratiesessie plaats

verantwoording afgelegd voor de inzet,

of projectbezoek met een doorkijk naar

resultaten en financiële bestedingen binnen

komende ontwikkelingen.

de RIVUS werkregio. De Regiegroep stelt vast. Het Bestuurlijk Overleg keurt goed.

•

In november van elk jaar wordt het uitvoeringsprogramma, de begroting voor het nieuwe jaar en het meerjarenplan

•

In maart van elk jaar wordt het jaarverslag

vastgesteld in de Regiegroep en later

vastgesteld in de Regiegroep en er wordt

goedgekeurd in het Bestuurlijk Overleg.

vooruitgeblikt op nieuwe inzichten/ •

ontwikkelingen binnen de RIVUS werkregio.

Uiterlijk december 2024 vindt evaluatie en

In mei van elk jaar wordt het jaarverslag

herijking plaats van dit bestuursakkoord.

goedgekeurd door het Bestuurlijk Overleg.

Ondertekening Aldus overeengekomen tussen de samenwerkende overheidspartners in de RIVUS werkregio. En ondertekend op 2 maart 2022, Dalfsen, wethouder Ruud van Leeuwen Deventer, wethouder Frits Rorink Kampen, wethouder Jan Peter van der Sluis Olst-Wijhe, wethouder Marcel Blind (voorzitter) Raalte, wethouder Jacques van Loevezijn Staphorst, wethouder Lucas Mulder Zwartewaterland, wethouder Maarten Slingerland Zwolle, wethouder Ed Anker Provincie Overijssel, gedeputeerde Bert Boerman Waterschap Drents Overijsselse Delta, DB-lid, Hans Wijnen

9

Toelichting programma Bestuursakkoord Regionale opgaven

Duurzame, klimaatbestendige, landschappelijk ingepaste ruimtelijke ontwikkeling realiseren

Klimaat en waterdeel van de regionale opgave

Bijdrage Rivus samenwerking/ actielijn

En daarvoor gaan we het volgende doen: 2022-2023

2024-2025 • Uniforme doelen nieuw stedelijk gebied opstellen. • Toepassen in projecten.

2026-2030

Klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting realiseren.

1. Gebiedsgerichte kaders ontwikkelen

• In kaart brengen gebiedsontwikkelingen (cyclisch proces). • Analyses deelgebieden uitvoeren. Gebiedsgerichte criteria opstellen.

Geen afwenteling van klimaatopgaven.

2. Goede inpassing van ruimtelijke ontwikkeling in watersysteem en –keten organiseren.

• Impactanalyse voor afvalwaterketen en watersysteem en van hieruit criteria opstellen.

• Systeem- en ketenmaatregelen nemen.

Nieuw gebied benutten voor verbeteren bestaand gebied.

3. Mogelijkheden ‘nieuw helpt oud’ uitwerken (opwentelen).

• Financieringsmogelijkheden onderzoeken. Bouwstenen inhoudelijke mogelijkheden uitwerken.

• Toepassen in projecten. Bidbook voor opwentelen.

4. Samen instrumenten ontwikkelen

• Overzicht subsidieregelingen opstellen. • Bouwstenen communicatie opstellen. • Monitoringsplan klimaatadaptatie opstellen. • Hemelwaterverordening • Gezamenlijk ontwikkelen lokale regelgeving als richting voor lokale omgevingsplannen. • Format voor hitteplan opstellen (met GGD). Natte voetenkaart.

• Gezamenlijk communiceren. • Gezamenlijk monitoren. • Stresstesten uitvoeren. • Risicodialogen voeren. • Gezamenlijk werken aan juridische instrumentarium /bouwstenen (omgevingswet) (GRP)

5. Regionaal klimaatbestendig watersysteem en –keten optimaliseren en (personele) continuïteit borgen.

• Analyse gevolgen klimaatverandering op bestaand watersysteem en optimaliseren bestaand watersysteem. Quick wins realiseren. • Inzet impulsgelden voor regionale inrichtingsmaatregelen. • Analyse mogelijkheden datagedreven (voorwaarde GWSW) werken. • Digitale kwetsbaarheid onderzoeken. • Personele kwetsbaarheid onderzoeken. • Functionele levensduur introduceren in beheeropgave in relatie tot afstemmen met andere opgaves. (Levensduur 2.0) • Gemalenbeheer in de regio onderzoeken.

• Complexere projecten voorbereiden door coalitions of the willing. • Handelingsperspectief bedrijventerreinen uitwerken. • Uniforme doelen bestaand stedelijk gebied opstellen. • Verdergaande organisatorische samenwerking onderzoeken.

6. Integratie actielijnen.

Programmamanagement, integratie van actielijnen en afstemming met andere regionale ontwikkelingen en mogelijkheden externe financiering

Klimaatadaptief maken

Realiseren toekomstbestendig bestaand gebied.

Waterrobuust maken

Verdergaande organisatorische samenwerking onderzoeken? - gezamenlijk databeheer - gezamenlijke financiering - gezamenlijke uitvoering regionale projecten - personele uitwisseling - gezamenlijke uitvoering (bijv. projecten, gemalenbeheer) Bestuursakkoord actualiseren Uitvoeringsprogramma actualiseren.

10