Bijlage 1 Bestuurlijke Routekaart

Samen naar een Agenda Energietransitie West-Overijssel

Bestuurlijke Routekaart

Definitieve versie 11 oktober 2024

West-Overijssel

Inleiding Voor u ligt de Bestuurlijke Routekaart als opmaat naar de Agenda

ontwikkelingen opgaan. Dat betekent niet dat we geen stappen vooruitzetten.

Energietransitie voor de regio West-Overijssel. Deze Agenda gaat de RES

Binnen deze context is het belangrijk om intensief met elkaar in gesprek te

2.0 vervangen. Voorliggende Routekaart vormt de bestuurlijke samen-

blijven, slimme keuzes te maken en bij te sturen als ontwikkelingen daarom

vatting van het (ambtelijke) Uitvoeringsprogramma 2024-2025, waarin op

vragen. We doen dat met de kennis van nu voor later. Bij deze Routekaart hoort

hoofdlijnen de route naar de Agenda Energietransitie voor W-O is

ook de Tussenstand waarin uitgebreid de ontwikkelingen van de afgelopen

opgenomen. Naast nieuwe onderwerpen zijn ook de resterende

periode en de effecten daarvan op het proces, de afspraken en de uitvoering

opgaven uit de RES 1.0 opgenomen.

staan omschreven.

We maken plannen in een dynamische context. De ontwikkelingen binnen de

Tenslotte. Deze Routekaart en onderliggend Uitvoeringsprogramma zijn tot

energietransitie gaan snel, bijvoorbeeld op het gebied van techniek, economie,

stand gekomen na een intensief samenwerkingsproces tussen gemeenten,

afspraken en wetgeving. Denk aan de opkomende potentie van waterstof,

provincie en waterschappen waarbij zij geadviseerd zijn door de netbedrijven

de economische gevolgen van de energiecrisis en de op handen zijnde warmte-

Enexis, Coteq/Cogas/ RENDO en de maatschappelijke partners verzameld

wet. We weten op dit moment niet altijd zeker welke kant

in de Adviesgroep.

West-Ov

er ijsse

l

ma sprogram g in r e o v uit Ambtelijk ie West-Overijssel nda Energietransit

Samen naar een Age

r n naa Same gewekt p een o Overijssel t s l e W v e ri js se e st -O R E S 1.

?

Agenda

0W

rt

Bestuurlijke Routekaa

Versie september 2024

1

juli 2021

2024-2025

l verijsse O t s e W

2026-2027

West-Overijssel

Samen op weg naar een Agenda Energietransitie W-O Nu de ruimtelijke kaders voor wind- en zonne-energie in de regio

We creëren daarom een zogenoemde tussenruimte om nieuwe onderwerpen te

West-Overijssel geen onderdeel meer uitmaken van het RES-proces vervalt

onderzoeken en nieuwe manieren van samenwerken uit te proberen.

de grondslag voor de RES 2.0 zoals we ons die hadden voorgenomen.

In een ambtelijk uitvoeringsprogramma zijn de opgaven en vragen opgenomen

Tegelijkertijd ervaren we bij de uitvoering van de energietransitie dat we

die uitwerking behoeven. Dit biedt ruimte om ‘uit de mist’ van alle vragen en

niet eenzijdig naar elektriciteitsopwekking uit wind en zon kunnen kijken,

veranderingen te komen en duidelijkheid te scheppen voor de toekomst.

of eenzijdig naar de mogelijkheden van bovenlokale warmteprojecten.

Input hiervoor zijn de RES-opgaven, nieuwe ontwikkelingen en de richting die bestuurders in o.a. de landgoedgesprekken hebben gegeven.

Alleen al de congestieproblematiek maakt duidelijk dat een bredere,

Voorliggende Bestuurlijke routekaart geeft op hoofdlijnen inzicht in die

systemische, benadering nodig is om als regio tot een effectieve aanpak van de

onderwerpen en werkwijze voor de komende periode.

energietransitie te komen. De overstap naar een duurzaam energiesysteem biedt bovendien kansen. Als we het slim aanpakken krijgen we er veel voor

Om een blijvend succes te maken van de energietransitie in onze regio, blijft het

terug: een veilige en gezonde leefomgeving, schone lucht, meer wooncomfort,

nodig om gezamenlijk procesregie te voeren, kennis te delen en samen te

een lagere energierekening en meer werkgelegenheid. Daar zijn we het in

werken op de onderwerpen duurzame opwek (monitoring), warmte, ruimtelijke

West-Overijssel over eens. Dat vraagt om als regio strategisch na te (blijven)

kwaliteit, energienetwerk én het rechtvaardig verdelen van de lusten en de

denken over oplossingen die impact hebben op het totale energiesysteem in de

lasten. En we zien ook dat andere onderwerpen van regionaal belang kunnen

regio. Daar horen herijkte of wellicht nieuwe afspraken bij over de reikwijdte

worden, zoals bijvoorbeeld waterstof. Daarom werken we als regio toe naar een

van onze samenwerking op de brede opgave van energietransitie.

regionale Agenda Energietransitie voor West-Overijssel (breder dan de RES-scope) waarin bestaande én nieuwe onderwerpen, afspraken en doelen

Tussenfase van regionale samenwerking op de energietransitie

worden opgenomen. We sluiten de fase van de RES 1.0 af en gaan een nieuwe

In 2021 hebben we gezamenlijk de RES 1.0 opgesteld welke door de volks-

fase met de RES in. Dat wil overigens niet zeggen dat we stil staan in uitvoering.

vertegenwoordigers is bekrachtigd. Dit is hét document waarin beschreven is

Alle partners werken verder aan realisatie van de huidige opgaven.

hoe, hoeveel en deels ook waar we duurzame elektriciteit met zon en wind willen opwekken en hoe we aanwezige warmtebronnen in de regio gaan

Van Regionale Energie Strategie naar Agenda Energietransitie W-O

inzetten als duurzame alternatieven voor aardgas.

We spreken vanaf nu niet meer over de RES 2.0 voor W-O maar over de Agenda Energietransitie W-O (hierna: Agenda). De uitkomsten van de ‘onderzoeksfase’

De periode na vaststelling van de RES 1.0 stond in het teken van het dooront-

landen medio 2025 in deze Agenda. Uiteraard werken we binnen het kader van

wikkelen en uitvoeringsgereed maken van de afspraken. De uitvoering van de

het NP RES, maar we kijken breder naar de energietransitie-opgaven in

RES is met het nieuwe provinciaal beleid voor wind en zon in ander vaarwater

West-Overijssel dan voorheen. We spreken daarvoor duidelijke uitgangspunten

gekomen. Waar in eerste instantie vertraging optrad in realisatie van de

van samenwerking af. Daarmee is de Agenda Energietransitie een doorstart van

regionale windopgave, is door zowel het nieuwe beleid als de programmerings-

de regionale samenwerking aan de energietransitie op basis van bestaande en

afspraken tussen provincie en gemeenten op wind, de regionale windopgave in

nieuwe onderwerpen, gewijzigde inzichten en herijkte of nieuwe afspraken.

versnelling gebracht. Door die nieuwe inzichten in de opgaven die er liggen, de samenhang daartussen, de wijzigingen in beleid en de wijzigingen in de samenwerking hebben we behoefte om na te denken over de volgende stap.

West-Overijssel

Hoe zetten we de regionale samenwerking voort? De RES bevatte een gelimiteerd aantal onderwerpen van de energietransitie. Om te komen tot een meer integrale aanpak, waarbij het energiesysteem in zijn geheel wordt beschouwd in samenhang

We onderscheiden de volgende onderwerpen die komend jaar met prioriteit worden opgepakt op weg naar de Agenda Energietransitie:

met de andere ruimtelijke opgaven, is een bredere samenwerkingsagenda nodig dan die van ‘sec’ de RES.

?

Dat betekent dat we als regio verbreden en gaan voor een samenwerking op de

Wat staat ons te doen op duurzame opwek?

energietransitie. Het aantal thema’s waarop we samenwerken groeit organisch al naar gelang behoefte en noodzaak en bevat ook een deel van de onderwer-

Samenwerken aan een robuust energienetwerk in West-Overijssel

pen uit de RES. Zo staat samenwerking aan de lokale warmtetransitie en het thema netwerk al benoemd, maar er zijn ook andere onderwerpen die zich lenen voor een nadere verkenning voor samenwerking. Te denken valt aan o.a. laadinfrastructuur en energyhubs. De huidige RES-tafel verkleurd hiermee naar

Samen werk maken van de warmtetransitie

een Energietafel. De energietransitie opgave vraagt om een andere manier van samenwerken

Communicatie, participatie en lokaal eigendom

dan we in de afgelopen periode gewend waren. We werken aan het energiesysteem van de toekomst wat vraagt om vanuit dat toekomstbeeld terug te redeneren om inzicht te krijgen in wat er precies nodig is om daar te komen.

Hoe gaan we de hernieuwde regionale samenwerking op de energietransitie organiseren?

Dat is een wezenlijk andere invulling dan het ‘opplussen vanuit het bestaande naar het nieuwe’. De samenwerking zal zich daarom gaandeweg blijven ontwikkelen en aanpassen aan de nieuwe situatie, dat is inherent aan een transitie.

Energietafel (RES 2.0)

RES-tafel (RES 1.0) BELEIDSONTWIKKELING

V E R G U N N I N GV E R L E N I N G

I

R E A L I SA T I E

W E T-/ R EG E LG E V I N G + B E L E I D Nieuwe wetgeving

Wgiw

Nieuwe Energiewet

H+N+S

ZONNELADDER

gemeenteraad

Wet UR NATURM ING

gemeente

provincie

waterschap

gemeenteraad H+N+S

provinciale kaders beleidsparticipatie

pMIEK

ZONNEVISIE KADERS WIND S ING

GEV

OM

VIS

50%

IE

netbeheerder

lokaal eigendom

warmteoplossingen

WCW

gemeente = bevoegd gezag

BESCHE

Wet R NATUUING BESCHERM

ZONNELADDER

kennis & kunde

R E A L I SA T I E

netwerkoplossingen

uitvoeringscapiciteit

ontwikkelcapiciteit

Integrale aanpak

VISIE

ZONNEVISIE

GS

OMGEVIN

provinciale kaders

vergunningverlening

I

gemeente en/of provincie = bevoegd gezag

integraal/ robuust energiesysteem

rijk + provincie + gemeenten + netbeheerders + maatschappelijke partners + inwoners

provinciale Energievisie

provincie ontwikkelfondsen voor energiecoöperaties en werkplaatsen NEO

U I T VO E R I N G G E R E E D M A K E N

KADERS WIND

Aanpassing Omgevings g verordenin

50%

Samenwerken vanuit eigen rol Uitvoeringskracht organiseren Ontwikkelen en kennis delen (NEO)

lokaal eigendom

Lobby Ontwikkelfondsen voor E-coöperaties

PPE

ontwikkelfondsen voor energiecoöperaties en werkplaatsen NEO

inclusief n afsprake ten 11 gemeen

gebiedsparticipatie

c

beleidsparticipatie

netbeheerder

c

West-Overijssel

Hoe zetten we de regionale samenwerking voort? ?

Wat staat ons te doen op duurzame opwek?

Samen blijven we werken aan de opgave van duurzame opwek binnen de regio West-Overijssel in 2030. De gemeentelijke energiemixen vormen

a. Huidige en toekomstige ontwikkeling netwerk in relatie tot gemeentelijke plannen.

daarvoor de basis.

b. Versterken van kennis en ervaring in de drie werkgroepen binnen de Energyboard.

Voor de komende periode werken we de opgaven van duurzame opwek verder uit via drie actielijnen:

c. Bijdragen aan de pMIEK en de E-visie en vertalen naar gemeentelijk niveau.

1. Monitoring op de voortgang (verplichte afspraak uit de RES).

d. Vertalen van de warmteopgave naar (extra) opwek.

2. Deelname aan, en opgaven vanuit, het OER-programma (Opwek Energie op Rijksgronden). 3. Opgave voor na 2030 in beeld brengen.

Samen werk maken van de warmtetransitie

De warmtetransitieopgave heeft een opmars gemaakt afgelopen periode, Samenwerken aan een robuust energienetwerk in West-Overijssel

van het ‘ondergeschoven kindje’ naar een steeds groter wordend thema op diverse tafels op verschillende schaalniveaus. Het thema warmte wordt op regionaal niveau via twee sporen opgepakt, via het RSW- en het NPLW

De veranderingen in onze energiesystemen als gevolg van de energietransitie zijn enorm. En daarmee lopen we tegen de grenzen van ons huidige energienetwerk aan. Dat vraagt om slimme oplossingen en vooral ook gezamenlijke afstemming en het zoeken naar die innovaties. Verschillende werelden komen daarvoor samen en dat vraagt om de nodige inspanning

spoor. Beide sporen kennen in de basis een aparte organisatiestructuur en financiering. Er ligt een nadrukkelijke opgave bij de regio om dit in de toekomst verder te optimaliseren via één bijpassende organisatiestructuur. Via vijf actielijnen geven we uitvoering aan de gemaakte bestuurlijke afspraken op het thema warmte op regionaal niveau:

om elkaar te verstaan en te begrijpen. We onderscheiden voor het thema netwerk drie actielijnen waarop we gaan samenwerken:

1. Hernieuwbare Gassen (HG). 2. Warmtenetten en regionaal/publiek warmtebedrijf.

1. Organisatie van de samenwerking op het thema netwerk.

3. Strategie elektrificatie resterende warmtevraag.

2. Inzet extra fte vanuit het Klimaatfonds ter ondersteuning van gemeenten.

4. Samenwerking aan de lokale warmtetransitie.

3. Samen werken aan de netwerkopgaven:

5. Organisatie van de uitvoering.

West-Overijssel

Hoe zetten we de regionale samenwerking voort? Communicatie, participatie en lokaal eigendom

Hoe gaan we de hernieuwde regionale samenwerking op de energietransitie organiseren?

De energietransitie heeft impact op de directe leefomgeving van iedereen.

De samenwerking aan de energietransitie komt in een nieuwe fase waarin

Daarom is het belangrijk dat iedereen begrijpt waarom deze

de uitvoering centraal staat. Met het maken van de programmerings-

energietransitie noodzakelijk is. Door zoveel mogelijk mensen te betrekken

afspraken voor wind komt de ontwikkeling van wind in een

bij die energietransitie, brengen we kennis en meningen bij elkaar en

stroomversnelling.

werken we aan maatschappelijke acceptatie. Er zijn verschillende vormen om mensen te betrekken: tijdens het maken van beleidskeuzes

Er is een groeiend aantal vraagstukken op het thema energieinfrastructuur,

(procesparticipatie), maar ook tijdens de uitvoering van het project

de warmtetransitie krijgt een vervolg en door alle ontwikkelingen politiek-

(projectparticipatie). In die laatste fase zijn eigenaarschap, de verdeling

bestuurlijk is er reuring in de gemeenteraden en in de maatschappij en heeft

van de lusten en de lasten en invloed en/of zeggenschap belangrijk.

iedereen zijn handen vol om de juiste informatie naar buiten te brengen tegen de stroom van desinformatie in. Genoeg te doen en te delen en op samen te

Op het gebied van communicatie en participatie blijven we de

werken want de vraagstukken in de verschillende gemeenten en de provincie

ervaringsverhalen delen, zodat we inwoners van onze regio blijven

raken elkaar en/of zijn vergelijkbaar. Een doorontwikkeling van RES-tafel naar

inspireren om een bijdrage te leveren aan de energietransitie in West-

een bredere Energietafel vraagt ook iets van de huidige organisatie.

Overijssel. Daarnaast werken we een voorstel uit voor onze verschillende

Het Uitvoeringsprogramma geeft een eerste schets van de organisatie en welke

communicatiemiddelen (denk aan website, nieuwsbrief) om transparant te

stappen worden gezet om de organisatiestructuur mee te laten ontwikkelen

communiceren over onze nieuwe verbrede insteek, namelijk van RES naar

passend bij de wijze van samenwerking in West-Overijssel.

Energietransitie. In de vernieuwde bestuurlijke opzet, met een brede bestuurlijke Energietafel, wordt de vertegenwoordiging vanuit onze

Financiering van deze samenwerking en de bijbehorende organisatie vindt

maatschappelijke adviesgroep opnieuw geborgd.

plaats met inzet van de middelen verkregen van het Rijk voor de RES, de NPLW en de extra middelen voor inzet op het energienetwerk.

In de RES 1.0 hebben de partners afgesproken de doelstelling van minimaal 50% lokaal eigendom te hanteren bij nieuwe grootschalige duurzame energieprojecten. Op dit moment zijn erveel ontwikkelingen rondom de borging van lokaal eigendom. Samen met de RES-regio Twente, provincie en NP RES onderzoeken we op welke wijze de borging van lokaal eigendom versterkt kan worden. De oplossingen nemen we op in de Agenda. Daarmee laten we zien dat we de borging van dit uitgangspunt allemaal belangrijk vinden.