Beslisnota Tijdelijke opvang vluchtelingen 2e aanvullend krediet 2022 en begroting 2023

7

voorstel

Beslisnota voor de raad Datum

9 november 2022

Openbaar

Onderwerp

Tijdelijke opvang vluchtelingen 2e aanvullend krediet 2022 en begroting 2023.

Versienummer

4.0

Portefeuillehouder Informant Afdeling Telefoon Email

D. de Jong Frans Kuijpers Concernstaf (038) 498 4405 F.Kuijpers@zwolle.nl

Financiële gevolgen Betreft doel Begroting wijzigen Dekking ten laste van

1.1.2 We vergroten de veerkracht van inwoners en buurten Ja Diverse bekostigingsregelingen opvang vluchtelingen

Bijlagen: geen

De raad wordt voorgesteld te besluiten om: 1 Een 2e aanvullend krediet beschikbaar te stellen voor het jaar 2022 van € 5,7 mln. voor de opvang

2 3

van vluchtelingen en deze kosten te dekken uit de bekostigingsregelingen voor de opvang van vluchtelingen. Uit de normvergoeding bekostigingsregeling opvang ontheemde Oekraïners een reserve te vormen van € 2,3 mln. Een krediet beschikbaar te stellen van € 22 mln. voor het jaar 2023 en deze kosten te dekken uit de bekostigingsregelingen voor de opvang van vluchtelingen.

1/7

7

voorstel

Datum

9 november 2022

Toelichting op het voorstel

Inleiding De gemeente Zwolle heeft in korte tijd 677 gemeentelijke opvangplekken voor vluchtelingen uit Oekraïne gerealiseerd in Berkum (42), Assendorp (76) en op Oosterenk (559) en nog eens 21 opvangplekken voor crisisnoodopvang op Oosterenk. Op peildatum 19 oktober zijn er in de gemeentelijke opvanglocaties van de Veiligheidsregio IJsselland 2.295 opvangplekken. Van de 2.295 opvangplekken waren er op dat moment nog 31 plekken vrij. Landelijk waren er op die datum 81.340 geregistreerde ontheemde Oekraïners in Nederland. Het aantal geregistreerde opvangplekken aan gemeentelijke opvang bedroeg 64.472 waarvan 61.937 in gebruik. De overige 19.403 ontheemde Oekraïners werden opgevangen bij particulieren. Kernboodschap Met deze nota geven wij u een actueel overzicht van de stand van zaken met betrekking tot de opvang en het financieel beeld. In uw vergaderingen van 19 april en 23 mei jl. hebt u voor de opvang van de Oekraïense vluchtelingen een krediet beschikbaar gesteld van € 12.441.000. Daarbij is in raadsnota ‘Uitkomsten septembercirculaire 2022 Gemeentefonds’ nog een bedrag van € 77.000 toegevoegd aan het budget voor opvang voor het leerlingenvervoer. Op basis van het actueel financieel beeld stellen wij u voor om een 2e aanvullend krediet beschikbaar te stellen voor 2022 van € 5,7 mln. Tevens stellen wij u voor uit de normvergoeding van het Rijk € 2,3 mln.

te reserveren en een krediet beschikbaar te stellen van € 22 mln. voor de opvang van de Oekraïense vluchtelingen en crisisnoodopvang in 2023. Toelichting stand van zaken opvang Dagelijks stromen landelijk nog 50-75 ontheemde Oekraïners in. De opvangplekken in de Veiligheidsregio IJsselland zijn op dit moment nagenoeg vol. Landelijk lukt het nog wel om de Oekraïners te plaatsen (bezettingsgraad 97%) maar het blijft nodig om extra plekken te realiseren. De verwachting is dat medio 2023, 90.000 plekken nodig zijn en uiteindelijk 120.000 plekken. De Veiligheidsregio vraagt gemeenten te anticiperen op een hogere taakstelling. Er zijn in Zwolle geen mogelijkheden meer voor extra opvangplekken in de huidige panden. We zijn ons daarom aan het beraden op een mogelijke uitbreiding. Wij zullen u hierover tijdig informeren. Zorgpost Met ingang van maandag 31 oktober is de Zorgpost nieuwe stijl in volle omvang operationeel. Het nieuwe team is met enthousiasme gestart en is volop bezig om het goed in te regelen. De bouw van de fysieke zorgpost in het gebouw Breughel, waarin ook de Oekraïense school is gevestigd, vordert op dit moment conform planning. Om de kosten voor Zwolle te verminderen wordt gewerkt aan een financiële bijdrage vanuit de Veiligheidsregio IJsselland.

Terugkeermaatregelen derdelanders In Zwolle verblijven 96 derdelanders uit Oekraine in de gemeentelijke opvang, waarvan er zeker 69 een tijdelijke verblijfsvergunning hebben. Van de derdelanders met een tijdelijke verblijfsvergunning wordt de tijdelijke bescherming op 4 maart 2023 beëindigd. Vluchtelingenwerk Nederland is gestart met het informeren van deze derdelanders over het aflopen van hun tijdelijke bescherming en de 2/7

7

voorstel

Datum

9 november 2022

mogelijkheden die er voor hen zijn om terug te keren naar het land van herkomst of indien gewenst een asielaanvraag te doen. Verder wordt nog onderzocht naar mogelijkheden om gericht remigratiebeleid in te zetten waarmee deze personen voor 4 maart 2023 de mogelijkheid krijgen met ondersteuning vrijwillig terug te keren naar het herkomstland. Met Dienst Terugkeer & Vertrek wordt momenteel gekeken naar de uitvoerbaarheid van dergelijk beleid op de korte termijn. Leefgeld Regeling opvang ontheemde Oekraïne (RooO) De regeling RooO wordt gewijzigd. Een deel van de wijziging gaat in per 1 december 2022. Oekraïners die langdurig in een zorginstelling verblijven, kunnen vanaf die datum een financiële vergoeding krijgen voor kleding en persoonlijke uitgaven van € 56,12 per maand. Ook wordt het dan mogelijk dat personen die vrijwilligerswerk verrichten op de opvanglocaties een vergoeding van € 14,00 per week ontvangen. Verder kunnen vluchtelingen per 1 december tijdelijk de opvang verlaten voor de duur van maximaal 28 dagen met behoud van hun maandelijkse financiële toelage. Als de periode wordt overschreden, wordt het leefgeld stopgezet. Wijzigingen die betrekking hebben op de hoogte van de financiële toelages treden per 1 februari 2023 in werking.

De wooncomponent in de particuliere opvang wordt bijgesteld naar € 93,00 per persoon en er wordt een staffel gehanteerd naar de omvang van het gezin. Hoe groter het gezin, hoe lager de maandelijkse voedselcomponent per persoon. Met deze wijzigingen wordt de regeling meer in lijn gebracht met bestaande regelingen voor asielzoekers, statushouders en bijstandsgerechtigden. Wet ‘gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen’ (spreidingswet Asiel) Op 8 november heeft de staatssecretaris de Kamer geïnformeerd dat het wetsvoorstel om opvangplekken zo evenredig mogelijk over Nederland te verspreiden en kleinschalige opvang te exploiteren gereed is en in consultatie wordt gebracht. Met het wetsvoorstel wordt beoogd te komen tot een duurzaam en stabiel opvanglandschap, met een evenwichtige spreiding over Nederland. We beraden ons over wat dit wetsvoorstel voor Zwolle betekent en we zullen u hierover informeren. Financiën Bij de start van de opvang van de vluchtelingen uit Oekraïne heeft het Rijk aangegeven per opvangplek een normbedrag van € 100 per dag te vergoeden. Dit normbedrag heeft het Rijk gebaseerd op de kosten van crisisnoodopvang in 2015 en 2016. Daarbij is al direct aangekondigd dat het Rijk een onderzoek laat uitvoeren naar de werkelijke kosten van opvang. Dit Onderzoek bekostiging opvang Oekraïners heeft in september plaatsgevonden.

Naar aanleiding van dit onderzoek heeft het Rijk het normbedrag per 15 oktober 2022 naar beneden bijgesteld naar € 83 per opvangplek per dag. De kosten van de gemeente Zwolle bedragen € 79 per opvangplek per dag (inclusief een opslag onvoorzien van 5%). Uitgangspunt bij de realisatie van de opvangplekken is niet de normvergoeding maar een zo marktconform mogelijke inkoop van diensten en werken en een voorzieningenniveau gelijk aan dat van alle inwoners in Zwolle. Dit betekent dat de gemeente Zwolle in 2022 € 2,3 mln. meer aan normvergoeding ontvangt dan er kosten worden gemaakt. Voor 2023 verwachten wij een stijging van met name energiekosten en kosten voor beveiliging als gevolg van een CAO gebonden loonstijging van 14,5%. Voor het begrotingsjaar 2023 verwachten wij daarom dat onze kosten en de rijksvergoeding van € 83 per opvangplek per dag grosso modo gelijk aan elkaar zullen zijn.

3/7

7

voorstel

Datum

9 november 2022

Het Rijk heeft in de bekostigingsregeling opgenomen dat gemeenten er voor kunnen kiezen om af te rekenen op basis van het normbedrag òf af te rekenen op basis van werkelijke kosten. Als gekozen wordt voor het afrekenen op basis van het normbedrag mag de gemeente het positieve verschil houden. De gemeente Zwolle kiest er voor om over 2022 af te rekenen op basis van het normbedrag. Tegenover het voordeel op het normbedrag staan namelijk ook kosten van onderwijs en zorg die niet volledig declarabel zijn onder de rijksvergoedingen. Dit nadeel brengen wij ten laste van het voordeel op de normvergoeding voor opvang. Per saldo resteert dan nog een bedrag van € 2,3 mln. Wij stellen u voor om dit bedrag te reserveren. Het doel is deze reserve in te zetten voor toekomstige niet declarabele kosten voor opvang, huisartsenzorg en onderwijs, het realiseren van nieuwe opvanglocaties en voor extra te maken kosten van begeleiding, inburgering en huisvesting van statushouders. Voor asielzoekers waarvoor geen plek meer is in de landelijk noodopvang voorzieningen is afgelopen periode meerdere malen crisisnoodopvang gerealiseerd. De kosten hiervan worden deels door de gemeente en deels door de Veiligheidsregio betaald en worden, op basis van werkelijke kosten, volledig door het COA vergoed. In dit voorstel hebben we voor de crisisnoodopvang een raming opgenomen voor 2022 van € 650.000.

Begroting en toelichting begroting 2022 opvang vluchtelingen De opzet van de begroting ‘Opvang Oekraïense vluchtelingen‘ is gewijzigd ten opzichte van de vorige raadsvoorstellen. Op 3 juni jl. heeft het Rijk de Bekostigingsregeling opvang ontheemde Oekraïne vastgesteld. Deze bekostigingsregeling onderscheidt vier specifieke uitkeringen. Daarnaast zijn er nadien nog afzonderlijke bekostigingsregelingen vastgesteld voor onderwijs en zorg. In de nieuwe opzet van de begroting volgen wij de indeling van de bekostigingsregelingen.

Opvang ontheemde Oekraïners a. Transitiekosten van de opvanglocaties b. Gemeentelijke opvangvoorzieningen c. Particuliere opvangvoorzieningen d. Financiële toelagen particuliere opvang Onderwijs en kinderopvang: e. Primair onderwijs niet declarabele deel f. Onderwijshuisvesting g. Leerlingenvervoer h. Kinderopvang Huisartsenzorg en Wmo- en jeugdzorg i. Huisartsenzorg niet declarabele deel j. Wmo en jeugdzorg Crisisnoodopvang k. Crisisnoodopvang

Begroting 2022 t/m sept.circ. 11.691.000

Begroting incl. 2e aanvullend krediet Vergoedingen 1.093.327 1.093.327 12.839.633 15.369.125 252.000 252.000 200.000 200.000

100.000 550.000 77.000

205.000 550.000 20.000 p.m.

550.000 77.000 p.m.

100.000

100.000 p.m.

p.m.

12.518.000 Reservering 12.518.000

650.000 15.909.960 2.281.492 18.191.452

Verschil 2.529.492

-205.000 57.000

-100.000

650.000 18.191.452

2.281.492 -2.281.492

18.191.452

a. Transitiekosten betreffen bouwkundige aanpassingen en/of werkzaamheden aan bestaande gebouwen om deze geschikt te maken als opvanglocatie. Deze kosten worden door het Rijk op 4/7

7

voorstel

Datum

b.

c.

d.

e.

f.

g.

h.

9 november 2022 basis van werkelijke kosten volledig vergoed. Een opgave hiervan voor een bedrag van € 1.093.327 is inmiddels door het Rijk akkoord bevonden. Tot 15 oktober zijn 110.552 opvangdagen gerealiseerd. Voor deze opvangdagen ontvangen wij een vergoeding van € 100 per dag. Van 15 oktober tot 31 december verwachten wij nog 51.975 opvangdagen te realiseren waarvoor wij een vergoeding ontvangen van € 83 per dag. De totale normvergoeding die wij ontvangen bedraagt daarvoor € 15.369.125. De kosten van de gemeentelijke opvang die hier tegenover staan zijn: Kosten van huren en energie, inventaris, communicatie, medewerkers in de opvanglocaties en projectmedewerkers, financiële vergoedingen verstrekt aan Oekraïners, schoonmaak en beveiliging. Totaal zijn deze kosten voor 2022 geraamd op € 12.839.633. Gemeenten ontvangen een vergoeding van € 210 per geregistreerde persoon per maand in particuliere opvangvoorzieningen. Dit is de vergoeding voor de uitvoeringskosten van gemeenten voor onder andere voor het verstrekken van financiële vergoedingen aan Oekraïners, inschrijving in de basisregistratie personen en het geven van informatie aan en communicatie met opvangvoorzieningen van particulieren.

Financiële toelagen, bestaande uit het leefgeld en een wooncomponent, die Oekraïners ontvangen die verblijven in opvangvoorzieningen van particulieren, worden op basis van werkelijke uitgaven aan gemeenten vergoed. Voor Oekraïense kinderen wordt primair – en voortgezet onderwijs gegeven op Oosterenk. Hiervoor ontvangen de scholen een normvergoeding per leerling van het Rijk uit de regeling nieuwkomersbekostiging. Het nieuwkomersonderwijs voor het primair onderwijs wordt georganiseerd door het Openbaar Onderwijs Zwolle (OOZ). Zij organiseren dit onderwijs namens de andere schoolbesturen. De normvergoeding die zij ontvangen is niet toereikend voor de kwaliteit van onderwijs dat wij willen bieden om de kinderen zo snel mogelijk te laten doorstromen naar reguliere scholen. Voor de periode 1 mei 2022 tot en met december 2022 is hiervoor € 205.000 extra benodigd. De onderwijshuisvesting op Oosterenk is de verantwoordelijkheid van de gemeente Zwolle. De huur van het gebouw, kleine verbouwingen en/of werkzaamheden aan het gebouw, de eerste inrichting en de kosten van bewegingsonderwijs zoals de huur voor gymzalen en sportvelden krijgen wij op basis van werkelijke kosten volledig vergoed uit de regeling Vergoeding gemeente voor onderwijshuisvesting Oekraïense leerlingen. Voor het leerlingenvervoer ontvangen gemeenten een decentralisatie-uitkering via het Gemeentefonds.

Voor de periode tot 16 juli 2022 is een bedrag van € 77.000 uitgekeerd en toegevoegd aan het budget. Voor de periode 16 augustus tot 31 december 2022 verwachten wij nog een 2e decentralisatie-uitkering van € 68.000. Dit zal ook worden toegevoegd aan het budget mede ter dekking van het hogere kosten van het primair onderwijs. Doordat de grootste deel van de opvanglocaties nabij de onderwijslocatie is gehuisvest zijn de werkelijke kosten van het leerlingenvervoer beperkt. Op Oosterenk is in hetzelfde gebouw waar onderwijs wordt gegeven ook een locatie voor kinderopvang. In 2023 ontvangen de gemeenten voor kinderopvang een specifieke uitkering voor voorschoolse educatie. Daarnaast moet de bekostiging van de kinderopvang mede worden gefinancierd uit de kinderopvangtoeslag die de Oekraïense ouders kunnen aanvragen. Op dit moment is dit nog niet geregeld o.a. omdat de locatie nog niet voldoet aan de wettelijk gestelde kwaliteitseisen. Vooralsnog worden de kosten en opbrengsten p.m. geraamd tot hier meer duidelijkheid over is. Zou er in 2022 nog sprake zijn van een niet declarabel deel voor de kosten van kinderopvang dan zal dit ten laste komen van de post onvoorzien.

5/7

7

voorstel

Datum

i.

j.

k.

9 november 2022 Omdat de bestaande huisartsenpraktijken vol zitten heeft de gemeente op Oosterenk zelf een tijdelijk zorgpost ingericht. Huisartsen- en tandartsenzorg kan gedeclareerd worden via de Regeling Medische zorg Oekraïne (RMO). Deze vergoeding is niet toereikend voor de volledige bekostiging van de huisvesting, huisartsen, verpleegkundigen en een praktijkondersteuners geestelijke gezondheidszorg (POH-GGZ), ICT ondersteuning, ICT applicaties en de beveiliging. De GGD-GHOR heeft aangegeven een bijdrage te kunnen leveren in de niet declarabele kosten. Vooralsnog ramen wij het aandeel van de gemeente in de niet declarabele deel van de kosten op € 100.000. Oekraïense vluchtelingen hebben recht op Wmo – en jeugdzorg. Gemeenten worden gecompenseerd voor deze kosten door middel van een decentralisatie-uitkering via het Gemeentefonds. Die uitkering moet nog worden verstrekt en zal, evenals de kosten die wij hiervoor maken, op het moment dat deze wordt ontvangen worden toegevoegd aan het budget. Voor crisisnoodopvang is tot dusver € 250.000 aan kosten gemaakt. Deze kosten kunnen wij volledig bij het COA declareren. Voor de 43 plekken crisisnoodopvang van de periode 7 oktober tot 31 december 2022 verwachten wij nog € 400.000 aan kosten te maken die ook bij het COA zullen worden gedeclareerd. De crisisnoodopvang loopt ook nog door in 2023.

De kosten hiervan nemen wij mee in de begroting voor de opvang 2023.

Begroting en toelichting begroting 2023 opvang vluchtelingen De begroting 2023 is gebaseerd op het huidige aantal opvangplekken en de huidige rijksvergoeding van € 83 per dag per opvangplek. Als het aantal opvangplekken of de rijksvergoedingen wijzigen zullen wij u een herziene begroting voorleggen. De mogelijkheid om op basis van werkelijke kosten te declareren blijft ook in 2023 bestaan.

Opvang ontheemde Oekraïners b. Gemeentelijke opvangvoorzieningen c. Particuliere opvangvoorzieningen d. Financiële toelagen particuliere opvang Onderwijs en kinderopvang: e. Primair onderwijs niet declarabele deel g. Leerlingenvervoer Huisartsenzorg en Wmo- en jeugdzorg i. Huisartsenzorg niet declarabele deel Crisisnoodopvang k. Crisisnoodopvang Vergoedingen Reserve onttrekking

Begroting 2023 20.500.000 350.000 300.000 400.000 35.000 100.000 315.000 22.000.000 -21.700.000 300.000

Voor 2023 ramen wij het benodigd budget op € 22 mln. waarvan € 21,7 mln. vergoed wordt door het Rijk. Met name voor het niet declarabele deel op onderwijs en huisartsenzorg ramen wij een onttrekking aan de in 2022 gevormde reserve van € 300.000 Risico’s Er is sprake van een risico ten aanzien van de rechtmatige verantwoording van de financiële vergoedingen die wij verstrekken aan de Oekraïense vluchtelingen. Dit komt met name door de 6/7

7

voorstel

Datum

9 november 2022

bepaling dat werkenden geen financiële vergoeding meer mogen ontvangen. Wij ontvangen echter geen inlichtingen op basis waarvan wij dit kunnen controleren. Wij zijn hierbij afhankelijk van meldingen van locatiemedewerkers of de Oekraïners zelf. Ook het vaststellen van de feitelijke verblijfplaats en de beoordeling van rechtmatig verblijf kunnen leiden tot onrechtmatigheden en onzekerheden. Ook ten aanzien van de aanbestedingsrechtmatigheid lopen wij risico’s. Wij werken aan een juridische onderbouwing op basis waarvan wij hebben beoordeeld waarom wordt voldaan aan de aanbestedingsregels, bijvoorbeeld waar veelvuldig gebruik is gemaakt van de zgn. spoedprocedure. Het niet voldoen aan de rechtmatigheidseisen kan gevolgen hebben voor de hoogte van de vergoedingen die wij van het Rijk ontvangen. Financiën Op basis hiervan stellen wij u voor om een 2e aanvullend krediet beschikbaar te stellen voor 2022 van € 5,7 mln. Tevens stellen wij u voor de te hoge vergoeding van het Rijk over 2022 van € 2,3 mln. te reserveren en voor het jaar 2023 een krediet beschikbaar te stellen van € 22 mln. voor de opvang van de Oekraïense vluchtelingen en crisisnoodopvang. Vervolg Wij zullen u bij de beleidsrapportages op de hoogte houden van de stand van zaken en het verwachte beroep op de reserve Opvang Vluchtelingen en statushouders. Openbaarheid Openbaar. Burgemeester en Wethouders van Zwolle,

voorzitter, Peter Snijders

secretaris, Dick Emmer

7/7