Armoede-Schulden-Monitor_2021_definitief
Tekst van het document
Doelgroep*
Kinderen die leven in een huishouden met een laag inkomen. Inkomensgrens is afhankelijk van de leeftijd kinderen: - bij leeftijd kinderen van 4 tot en met 11 geldt een inkomensgrens tot 110% van het sociaal minimum; - bij leeftijd kinderen van 12 tot en met 17 geldt een inkomensgrens tot 130% van het sociaal minimum.
Activiteitenbijdrage
2013 2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Aantal toegekende aanvragen
436
344
563
591
569
558
635
277
Aantal kinderen
-
694
662
713
673
-
706
-
Kunst en cultuur
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Aantal toegekende aanvragen
-
107
138
-
-
-
166
126
Aantal kinderen
-
-
226
233
231
240
185
-
*In 2018 is de leeftijdsgrens verlaagd van 6 naar 4 jaar en voor kinderen tussen 12 en 18 jaar is de inkomensgrens verhoogd naar 130%.
Vakanties Stichting Weekje Weg biedt gezinnen een bijdrage voor een vakantie en Stichting De Ruime Wind biedt zeilkampen aan voor kinderen. In 2020 zijn 34 gezinnen met een bijdrage van Stichting Weekje Weg op vakantie geweest (zie tabel 4.12). Er zijn geen alleenstaanden op vakantie geweest met een bijdrage van Stichting Weekje Weg. Dit komt doordat door de coronacrisis de midweken voor ouderen vervielen. Ook de groepsvakanties voor gezinnen en de kinder-/jongerenvakanties gingen niet door. In verband met de coronacrisis zijn de zeilkampen van stichting De Ruime Wind in 2020 niet door gegaan.
45/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Tabel 4.12 Gebruik Stichting Weekje Weg en Stichting De Ruime Wind Stichting Weekje Weg*
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Aantal gezinnen
40
45
40
40
39
39
40
34
Aantal alleenstaanden
36
37
38
33
33
33
33
0
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
38
38
40
36
39
30
27
0
Stichting De Ruime Wind Aantal kinderen
* Bij de Stichting Weekje weg kunnen zowel gezinnen als individuele personen/ kinderen ondersteuning ontvangen.
4.7.3
Armoede en gezondheid kinderen De jeugdgezondheidswerkers van de GGD gaan tijdens regulier onderzoek bij kinderen tot en met 12 jaar (consultatiebureau en school-medisch onderzoek) na of er sprake is van armoede-gerelateerde gezondheidsproblematiek. Als zij bij controles stuiten op situaties waarbij het welbevinden of de gezondheid van kinderen in het gedrang is, kunnen ze een voorziening verstrekken. Voorbeelden van zulke voorzieningen zijn een matras of een paar goede schoenen. Dit is dus geen voorziening waarop een beroep kan worden gedaan door inwoners. In 2020 werden 58 kinderen uit minimagezinnen financieel ondersteund omdat de gezondheid van deze kinderen in het gedrang was (tabel 4.13). Het aantal toegekende aanvragen is fors minder dan in voorgaande jaren. Waarschijnlijk is dit een gevolg van de coronacrisis toen reguliere onderzoeken vaak niet doorgingen, zoals de gezondheidsonderzoeken in het onderwijs. Tabel 4.13 Armoede en gezondheid kinderen Doel
Minimagezinnen in noodsituaties ondersteunen waarbij welbevinden of gezondheid van kinderen (tot 12 jaar) in gedrang is. 2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Aangevraagd
184
135
161
160
168
176
114
86
Toegekend
150
118
150
145
-
145
96
58
-
-
150
216
180
145
96
58
Aantal kinderen < 12 jaar in gezinnen met toegekende aanvragen
4.7.4
Peuterspeelzaal Peuterspeelzaalbezoek draagt bij aan de ontwikkeling van kinderen tussen 2,5 en 4 jaar. Kinderen uit gezinnen met een inkomen onder 110% van het sociaal minimum die geen recht hebben op kinderopvangtoeslag, hebben recht op gratis peuteropvang. In 2020 maakten 195 kinderen gebruik van een ‘gratis’ plek bij een peuterspeelzaal (zie tabel 4.14). Het merendeel ging naar een peuterspeelzaal van Doomijn.
46/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Tabel 4.14 Gebruik ‘gratis’ plekken peuterspeelzaal* Doel
Een bijdrage leveren aan de minimagezinnen zodat kinderen naar een peuterspeelzaal kunnen.
Doelgroep
Kinderen uit gezinnen met een inkomen onder 110% van het sociaal minimum én geen recht op kinderopvangtoeslag
Jaar
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Totaal aantal peuters
132
173
197
194
167
191
207
195
waarvan bij Doomijn
190
195
175
waarvan bij Partou
0
0
3
waarvan bij Breed
0
2
6
waarvan bij Prokino
1
10
11
* De subsidieregeling bestaat vanaf 2018. Tot en met 2017 waren er alleen ‘gratis’ plekken bij Doomijn. 4.7.5
Zwemvangnet Het is belangrijk dat kinderen een zwemdiploma kunnen behalen. Mocht een kind op 7 jarige leeftijd nog niet zwemvaardig zijn, dan wordt de mogelijkheid geboden om zwemdiploma A en B te behalen als het inkomen van hun ouders niet hoger is dan 110% van het sociaal minimum. Alle zwemlessen worden dan vergoed voor kinderen tussen 7 en 12 jaar. Bij kinderen tussen 13 en 18 jaar geldt een inkomensgrens van 130% van het sociaal minimum. In 2020 maakten 352 kinderen uit 251 huishoudens gebruik van het zwemvangnet (tabel 4.15). Dit is ruim een kwart (28%) meer kinderen dan in 2019. Het is onduidelijk wat deze stijging, in een jaar dat zwembaden zelfs enkele maanden moesten sluiten, heeft veroorzaakt. Het aantal kinderen en gezinnen dat gebruik maakt van het Zwemvangnet, neemt sinds 2016 toe. Tabel 4.15 Gebruik Zwemvangnet Doel
Een bijdrage leveren aan de draagkracht van Zwollenaren die de zwemlessen voor hun kinderen voor het behalen van AB-diploma zelf niet kunnen betalen.
Doelgroep*
Kinderen die leven in een huishouden met een laag inkomen. Inkomensgrens is afhankelijk van de leeftijd kinderen: - bij leeftijd kinderen van 5 tot en met 12 geldt een inkomensgrens tot 110% van het sociaal minimum; - bij leeftijd kinderen van 13 tot en met 17 geldt een inkomensgrens tot 130% van het sociaal minimum.
Aantal gebruikers
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Kinderen
93
104
132
124
153
218
274
352
Huishoudens
81
94
124
99
129
163
198
251
* Per 1 januari 2018 is de leeftijdsgrens verlaagd naar 6 jaar en per 1 januari 2019 naar 5 jaar. De inkomensgrens is per 1 januari 2018 verhoogd naar 130% voor kinderen tussen 13 en 18 jaar.
4.8
Noodfonds Het noodfonds verleent, waar mogelijk, hulp aan inwoners van Zwolle (en regiogemeenten), die door omstandigheden in een noodsituatie zijn geraakt en die geen 47/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
beroep (meer) kunnen doen op wettelijke voorzieningen. In principe geldt bij het Noodfonds geen inkomensgrens, maar feitelijk is er bijna altijd sprake van een inkomen op of rond het sociaal minimum. In 2020 zijn er 233 aanvragen van het Noodfonds toegekend aan gezinnen in Zwolle (zie tabel 4.16). Dat is een stijging ten opzichte van het jaar ervoor. In verband met de coronacrisis is in 2020 ook meer uitgegeven dan het voorgaande jaar (laptopactie en mondkapjes). De gemeente heeft hiervoor extra subsidie verstrekt. Tabel 4.16 Gebruik Noodfonds Doel
Hulpverlening in acute noodsituaties, waarin niet de formele weg bewandeld kan worden.
Doelgroep
In principe alle inwoners van Zwolle met een acute financiële nood. De inschatting is dat 90% van de aanvragers een inkomen heeft rond het sociaal minimum.
4.9
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
aangevraagd
150
181
234
283
333
332
272
292
toegekend
118
164
179
235
276
279
204
233
Bedrag
24.740
39.607
39.473
64.269
84.168
86.118
57.147 71.923
Voedselbank De Voedselbank Zwolle e.o. voorziet mensen tijdelijk van voedselpakketten. Bij de toekenning wordt gekeken naar wat men aan budget overhoudt na aftrek van de door het Nibud berekende basisbedragen voor de onvermijdbare uitgavenposten. Voor een eenpersoonshuishouden geldt als normbedrag € 230,-. Voor elk extra gezinslid komt er € 95,- bij. In 2020 maakten gemiddeld 329 huishoudens gebruik van de Voedselbank Zwolle e.o.. Dit aantal neemt sinds 2018 toe (zie tabel 4.17). Tabel 4.17 Gebruik Voedselbank Doel
Het verstrekken van voedsel aan mensen die dat om welke reden dan ook nauwelijks zelf kunnen bekostigen
Doelgroep
Inwoners van Zwolle, Dalfsen en Nieuwleusen die financiële problemen hebben.
Gemiddeld aantal huishoudens*
2017
2018
2019
2020
280
261
300
329
*Dit is inclusief huishoudens uit Dalfsen en Nieuwleusen
48/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Deel II Schuldenproblematiek in Zwolle
49/82
82
Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
5
Inleiding
Datum
In dit hoofdstuk gaan we kort in op wat we onder problematische schulden verstaan en het beleid van de gemeente Zwolle.
5.1
Definitie schuldenproblematiek Veel mensen hebben in hun leven te maken met schulden. Denk bijvoorbeeld aan een hypotheek of een studielening. Lang niet alle schulden vormen een risico of zijn een probleem. De NVVK15 noemt schulden problematisch als mensen niet in staat zijn om door te gaan met het afbetalen van hun schulden of wanneer zij zijn gestopt met afbetalen. In Zwolle hanteren we ook deze definitie van problematische schulden.
5.2
Beleid gemeente Zwolle De gemeente Zwolle wil het ontstaan van problematische schulden zoveel mogelijk voorkomen. Het beleid van de gemeente is daarom allereerst gericht op schuldpreventie en vroegsignalering. De financiële redzaamheid van inwoners is hierbij een belangrijk thema. Wanneer inwoners hun problemen niet meer zelf kunnen oplossen, en er dus sprake is van problematische schulden, biedt de gemeente schuldhulpverlening aan (volgens de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening). Dit gebeurt binnen de team Schulddienstverlening en binnen de kaders van het beleidsplan 2021-2025.
5.3
Leeswijzer In de volgende hoofdstukken wordt een beeld geschetst van de schuldenproblematiek in de gemeente Zwolle. Allereerst gaan we in hoofdstuk 6 in op de aantallen huishoudens die het risico lopen om in de schulden te raken. In hoofdstuk 7 schetsen we de omvang van de schuldenproblematiek in Zwolle. In hoofdstuk 8 wordt ingegaan op de kenmerken van de inwoners met de financiële ondersteuning ontvangen. In hoofdstuk 9 wordt ten slotte geschetst wat het gebruik is van de verschillende vormen van ondersteuning bij financiële problemen.
15 NVVK: https://www.nvvk.nl/minnelijke-schuldhulpverlening
50/82
82
Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
6
Risico op schulden
Datum
In dit hoofdstuk gaan we in op de huishoudens die mogelijk het risico lopen schuldenproblemen te krijgen. Dit doen we aan de hand van enkele indicatoren, te weten in hoeverre inwoners vinden dat zij moeilijk kunnen rondkomen, cijfers over betaalgedrag, faillissementen van bedrijven, huisuitzettingen door woningcorporaties en particuliere verhuurders en beslagleggingen op bijstandsuitkeringen.
6.1
Moeilijk rondkomen met inkomen In de tweejaarlijkse meting van het Buurt-voor-Buurt Onderzoek wordt aan de inwoners van Zwolle gevraagd in hoeverre ze rond kunnen komen van hun inkomen. In figuur 6.1 is te zien dat één op de tien inwoners zegt niet of (zeer) moeilijk te kunnen rondkomen. Dit aandeel is sinds 2014 aan het afnemen. Figuur 6.1 Zwollenaren die niet of (zeer) moeilijk kunnen rondkomen (%) 14%
15% 13% 11%
2012
2014
2016
2018
10%
2020
Bron: Buurt-voor-Buurt Onderzoek, gemeente Zwolle
6.2
Betaalgedrag en risicoprofiel Geldfit voert vier keer per jaar een analyse uit op de database van een bedrijf dat de betalingsafhandelingen verzorgt voor zo’n 45 bedrijven in Nederland. Met deze analyse worden klanten aan de hand van hun betaalgedrag ingedeeld in 10 risiconiveaus. Zo worden klanten met vorderingen die gemiddeld 3 of meer maanden open staan, ingedeeld in risiconiveau 10, klanten met vorderingen die gemiddeld 2 tot 3 maanden open staan, vallen in risiconiveau 9, enz. Niveaus 8 t/m 10 bestaan uit mensen met een hoog risico die ondersteuning nodig hebben. Voor de niveaus 5 t/m 7 geldt dat een preventieve aanpak gepast is. Mensen met een goed betaalgedrag vallen in risiconiveaus 1 t/m 4. Deze risicoprofielen zijn vergeleken met profielen die zijn gebaseerd op sociaal-demografische kenmerken (bijvoorbeeld leeftijd) en leefstijlkenmerken. Aan de hand hiervan zijn de Zwolse huishoudens ingedeeld naar risicoprofiel. In de praktijk blijkt dat de risiconiveaus een goede indicator zijn voor de het al dan niet hebben van problematische schulden. Het aandeel inwoners in Zwolle met een hoog risiconiveau is de afgelopen 4 jaar nauwelijks veranderd (zie figuur 6.2). Ditzelfde geldt voor de groepen met een midden en laag risiconiveau. In vergelijking met Nederland heeft Zwolle een kleiner aandeel inwoners met een hoog risiconiveau (26% versus 32%).
51/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Figuur 6.2 Inwoners naar risiconiveau van betaalgedrag
Bron: Geldfit.nl
6.3
Faillissementen van bedrijven en instellingen In 2020 is een kleiner aandeel bedrijven en instellingen binnen Zwolle failliet gegaan dan in de jaren daarvoor (zie figuur 6.3). Het aandeel faillissementen ligt ook onder het landelijk gemiddelde. Ook in de rest van Nederland zijn de faillissementen afgenomen. Volgens het CBS ligt het aantal faillissementen in Nederland zelfs op een historisch laag niveau. Dit is een gevolg van de steunmaatregelen die door de Nederlandse overheid zijn ingezet tijdens de coronacrisis. De verwachting is dat zodra deze steunmaatregelen eindigen, het aantal faillissementen flink zal toenemen. Figuur 6.3 Aantal faillissementen bedrijven en instellingen, inclusief eenmanszaken, per 1.000 vestigingen
Bron: Waarstaatjegemeente.nl
52/82
82
Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
6.4
Huisuitzettingen
Datum
Een verhuurder van een woning kan een huurder uit huis zetten indien er sprake is van (langdurige) achterstallige betalingen of overlast door de huurder. Meestal zijn huurachterstanden de aanleiding voor een huisuitzetting. De sociaal-maatschappelijke schade van een huisuitzetting voor de huishoudens die het betreft is groot. Bovendien gaat een huisuitzetting gepaard met maatschappelijke kosten voor opvang, hulpverlening, herstel en herhuisvesting. Gemeente Zwolle heeft daarom afspraken gemaakt met woningcorporaties om huisuitzettingen (ontruimingen) zo veel mogelijk te voorkomen. Daarnaast besteden woningcorporaties meer aandacht aan het vroegtijdig signaleren van schuldenproblemen. In heel Nederland is het aantal huisuitzettingen met 43 procent afgenomen tussen 2018 en 2020 (Aedes 2021). In figuur 6.4 zien we dat in 2020 zowel het aantal aangekondigde ontruimingen / vonnissen (22) als het aantal daadwerkelijk uitgevoerde ontruimingen (8) fors is afgenomen. De daling is vooral opvallend met betrekking tot de aangekondigde ontruimingen door particuliere verhuurders; in voorgaande jaren steeg het aantal huisuitzettingen en ontruimingen door particuliere verhuurders juist. In de jaren ervoor nam het aantal aangekondigde ontruimingen door woningcorporaties ook al af. Een verklaring is dat er minder achterstanden in huurbetalingen waren in 2020.
Verder zijn corporaties tijdens de coronacrisis meer terughoudend met huisuitzettingen en afsluitingen16. Daarnaast hebben rechtbanken tijdens de coronacrisis zaken opgeschort, waardoor minder vonnissen zijn uitgesproken in 2020. Figuur 6.4 Aantal huisuitzettingen in Zwolle
Bron: woningcorporaties en gemeente Zwolle
16 Zie: Gezamenlijk statement van verhuurders, gemeenten en het Rijk over maatwerk bij het
voorkomen van huisuitzettingen tijdens de coronacrisis, maart 2021. 53/82
82
Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
6.5
Beslaglegging op bijstandsuitkeringen
Datum
Een schuldeiser kan beslag (laten) leggen op het inkomen van de schuldenaar. Daarbij moet de beslagvrije voet worden gerespecteerd. In het geval de schuldenaar een bijstandsuitkering ontvangt, mag op maximaal 5% van de bijstandsuitkering beslag worden gelegd. Het aantal inwoners bij wie een deurwaarder heeft geprobeerd beslag te leggen op de bijstandsuitkering is in 2020 lager dan in 2019 en 2018, namelijk 470 ten opzichte van 503 respectievelijk 567 (zie figuur 6.5). Het aantal inwoners bij wie daadwerkelijk beslag kon worden gelegd op de bijstandsuitkering omdat zij voldoende afloscapaciteit hadden, ligt in 2020 iets hoger dan in 2019 (namelijk 277 ten opzichte van 263). Bij hen is minimaal één keer een deel van de bijstandsuitkering afgedragen (doorbetaald) aan de schuldeiser. Figuur 6.5 Aantal inwoners met beslaglegging op de bijstandsuitkering in Zwolle
226
341
2018
240
193
263
277
2019
2020
geen afloscapaciteit dus geen doorbetaling minimaal één doorbetaling Bron: gemeente Zwolle
54/82
82
Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
7
Omvang en ontwikkeling schuldenproblematiek
Datum
Als er sprake is van problematische schulden en deze schulden kunnen niet meer worden afgelost, kan er bij de schuldhulpverlening een schuldregeling aangevraagd worden. De schuldenlasten worden dan in kaart gebracht en met de schuldeisers wordt een regeling getroffen. Dit hoofdstuk is gebaseerd op de registraties van schulddienstverlening met betrekking tot de schuldregelingen.
7.1
Gemiddelde schuld De gemiddelde schuld van mensen met een schuldregeling is tussen 2018 en 2020 flink gestegen (zie tabel 7.1). De gemiddelde schuld lag in 2018 nog onder het landelijk gemiddelde (€43.300) maar ligt in 2020 ruim boven het landelijk gemiddelde (€41.985)17. In 2019 was de gemiddelde schuld wel ongeveer gelijk aan het landelijk gemiddelde (€43.513). Dat het gemiddelde schuldbedrag in 2020 hoger is dan in de jaren ervoor komt mogelijk doordat de schulden van één of meer ondernemers zijn meegenomen. De schuldenlast van een ondernemer is vaak veel hoger dan de schuldenlast van een particulier (zie ook tabel 7.2). Tabel 7.1 Gemiddelde schuld 2018
2019
2020
€ 38.045
€ 45.794
€ 67.905
Bron: gemeente Zwolle
In figuur 7.1 zien we dat er in 2020 minder schuldregelingen zijn geregistreerd dan in voorgaande jaren. Dit is tevens een mogelijke verklaring voor het feit dat de gemiddelde schuld in 2020 ruim boven het landelijk gemiddelde ligt. Immers, met een klein aantal drukken uitschieters zwaarder op het gemiddelde. Figuur 7.1 Aantal schuldregelingen geregistreerd bij gemeente Zwolle
108 87 61
2018
2019
2020
Bron: gemeente Zwolle
17 NVVK. Jaarverslag 2018 en 2020. De cijfers - Jaarverslag 2020 (nvvk.nl)
55/82
82
Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
7.2
Aandeel schulden uitbetaald aan schuldeiser
Datum
Bij een schuldregeling ontvangen alle schuldeisers een betalingsvoorstel. Hierbij wordt volgens vaste regels uitgerekend wat de mogelijke afbetaling van de schuld binnen 36 maanden is. Indien de schuldeisers akkoord gaan krijgen ze een deel van de schulden betaald binnen de 36 maanden en wordt de rest kwijtgescholden. In 2020 is 21% van de schulden binnen geslaagde schuldregelingen, uitbetaald aan de schuldeisers (zie figuur 7.2). Dat is iets meer dan in de jaren ervoor. Figuur 7.2 Percentage schulden uitbetaald aan schuldeisers van geslaagde regelingen 21% 18%
17%
2018
2019
2020
Bron: gemeente Zwolle
7.3
Typen schulden Tabel 7.2 geeft het gemiddelde vorderingsbedrag per type schuld weer. We zien dat de gemiddelde schuld die uitstaat bij banken en kredietverstrekkers het hoogst is en dat dit type schulden ook relatief vaak voorkomt. Het gaat hier bijvoorbeeld om roodstanden bij banken (als ING en ABN AMRO), maar ook om leningen die niet meer terugbetaald kunnen worden bij kredietverstrekkers (als Kredietconcurrent en Santander). Verder zien we dat het gemiddeld bedrag aan bedrijfsschulden hoog is, maar dat dit type schulden relatief weinig voorkomt. Tot slot zien we dat schulden die uitstaan bij de overheid vaak voorkomen en ook gemiddeld hoog zijn.
56/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Tabel 7.2 Type schuld en vorderingsbedragen* Type schuld Gemiddelde schuld
Frequentie
€ 7.578
531
Bedrijfsschulden
€ 4.939
24
Rijksbelasting / bijstand / UWV
€ 3.172
601
Privé schulden & schulden bij familie en
€ 2.401
36
€ 2.210
121
Woonlasten (huur)
€ 1.993
224
Incassobedrijven
€ 1.847
76
Boetes en fraudeschulden**
€ 1.475
86
Huishoudelijke lasten***
€ 1.037
1070
Zorgkosten- en ziektekostenverzekering
€ 966
908
Postorderbedrijven
€ 896
231
Boetes/justitie****
€ 884
39
Gemeentelijke belastingen / Toeslagen
€ 878
230
Telefoon
€ 767
378
Energie, gas en water
€ 615
497
Leningen bij banken en kredietverstrekkers / roodstanden
kennissen Openstaande vorderingen ivm vervallen termijnen aflossing studieschulden
* Het gaat hier om de vorderingsbedragen van alle actuele schuldregelingen in 2018-2021. ** Dit zijn voornamelijk openstaande boetes en fraudeschulden wegens onterecht ontvangen uitkering. *** Hieronder vallen bijvoorbeeld openstaande vorderingen bij televisie- en internetaanbieders, sportscholen, de NS, dierenartspraktijken etc. **** Dit zijn voornamelijk openstaande boetes voor overtredingen zoals te hard rijden.
Bron: Gemeente Zwolle
7.4
Aantal schuldeisers Tabel 7.3 geeft het gemiddeld aantal schuldeisers weer dat mensen hebben wanneer er een schuldregeling gestart wordt. Het gemiddeld aantal schuldeisers is tussen 2018 en 2020 nauwelijks veranderd. In Zwolle worden er iets minder schuldeisers geregistreerd dan landelijk (14 schuldeisers in 2020)18. Tabel 7.3 Gemiddeld aantal schuldeisers 2018
2019
2020
10
10
9
Bron: Gemeente Zwolle
18 NVVK. Jaarverslag 2018 en 2020. De cijfers - Jaarverslag 2020 (nvvk.nl)
57/82
82
Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
7.5
Aantal crisisaanvragen
Datum
Een crisisaanvraag in het kader van de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening heeft betrekking op een dreigende ontruiming en/of dreigende afsluiting van gas, elektra en/of water. In 2020 lag het aantal crisisaanvragen lager dan in voorgaande jaren (zie figuur 7.2). Zoals opgemerkt in paragraaf 6.4 zagen woningcorporaties ook minder betalingsachterstanden in 2020 en waren zij meer terughoudend met huisuitzettingen en afsluitingen. Mogelijk zijn mensen tijdens een crisis ook meer geneigd hun vaste laten te betalen en voor zekerheid te kiezen. Figuur 7.2 Aantal crisisaanvragen per jaar 19 15
9
2018
2019
2020
Bron: Gemeente Zwolle
58/82
82
Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
8
Inwoners met financiële ondersteuning
Datum
In 2020 werden er 502 inwoners met een financiële ondersteuningsbehoefte aangemeld en geholpen19. Zij ontvingen één of meerdere vormen van financiële ondersteuning via de gemeente Zwolle (zie hoofdstuk 9.3.1 voor informatie over de verschillende typen ondersteuning). In dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste kenmerken van deze 502 inwoners.
8.1
Type huishouden In figuur 8.1 geven we weer in welk type huishouden de inwoners met financiële ondersteuning voorkomen en vergelijken we deze groep inwoners met alle huishoudens in Zwolle. De meeste inwoners met financiële ondersteuning behoren tot een eenpersoonshuishouden (43%), terwijl slechts 16% van de Zwollenaren een eenpersoonshuishouden is. Ook valt op dat inwoners met financiële ondersteuning minder vaak tot een huishouden met kind behoren in vergelijking met alle huishoudens: 18% en 46%, respectievelijk. Figuur 8.1 Inwoners met financiële ondersteuning naar type huishouden, 2020 Inwoners met financiële ondersteuning in Zwolle
Alle inwoners in Zwolle
eenpersoonshuishouden eenoudergezin
16
43%
7
paar zonder kinderen
14% 25
huishouden met kind
11 46
18
3-e.m.persoonshuishouden 4 zonder kind
6
instelling/tehuis 220
8
0%
50%
100%
0%
50%
100%
Bron: Gemeente Zwolle
8.2
Leeftijd De meeste Zwolse inwoners met financiële ondersteuning zijn tussen de 25 en 45 jaar oud (51%). Deze leeftijdsgroep is oververtegenwoordigd. In figuur 8.2 zien we verder dat een klein deel (4%) van de mensen met financiële ondersteuning 65 jaar of ouder is. Tot slot zien we nog dat in vergelijking met alle inwoners in Zwolle een groter aandeel jongeren van 18 tot 25 jaar financiële ondersteuning ontvangt (12% versus 17%).
19 De aantallen komen door een andere wijze van selectie niet één op één overeen met
de aantallen die worden genoemd in paragraaf 9.3.1. 59/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Figuur 8.2 Inwoners met financiële ondersteuning naar leeftijdsgroepen, 2020 Alle inwoners in Zwolle
18 tot 25 jaar
Inwoners met financiële ondersteuning in Zwolle
12
17
25 tot 45 jaar
36
45 tot 65 jaar
32
65 jaar of ouder
51
27
20 0%
4 50%
100%
0%
50%
100%
Bron: Gemeente Zwolle
8.3
Herkomst Het merendeel van de Zwolse inwoners met financiële ondersteuning is van Nederlandse afkomst (56%). Inwoners van niet-westerse afkomst (40%) zijn oververtegenwoordigd onder de inwoners met financiële ondersteuning (zie figuur 8.3). Figuur 8.3 Inwoners met financiële ondersteuning naar herkomst, 2020 Bron: Gemeente Zwolle
Inwoners met financiële ondersteuning in Zwolle
Alle inwoners in Zwolle
Nederland
56
83
Nietwesters land
11
Westers land
7
0%
40
5
50%
0% 100%
50%
100%
60/82
82
Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
8.4
Wijk
Datum
De meeste inwoners met financiële ondersteuning wonen in de wijken Holtenbroek of Diezerpoort (38%). In figuur 8.4 zien we dat maar 16% van alle Zwolse inwoners in deze wijken woont. In Stadshagen wonen juist relatief weinig mensen met financiële ondersteuning (11% versus 20% in heel Zwolle). Figuur 8.4 Inwoners met financiële ondersteuning naar wijken, 202020
Inwoners met financiële ondersteuning in Zwolle
Alle inwoners in Zwolle
Holtenbroek
8
Diezerpoort
8
Assendorp
21 17 12
10
Stadshagen
11
20
Ittersum
11
8
Aa-landen
10
8
Schelle
11
7
Wipstrik
5
Binnenstad
6
3
5
Kamperpoort-… 3
4
Westenholte
4
2
Berkum
4
1
Buitengebied
2 0%
0 10%
20%
0%
10%
20%
Bron: Gemeente Zwolle
20 Hierbij wordt de wijkenindeling van het CBS gehanteerd.
61/82
82
Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
8.5
Inkomensbron
Datum
Meer dan de helft van de inwoners met financiële ondersteuning (52%) heeft een uitkering sociale voorziening21 als voornaamste inkomensbron (zie figuur 8.5). Inkomen uit werk is de tweede grote categorie (23%) en 13% van de inwoners met financiële ondersteuning ontvangt een werkloosheidsuitkering. Figuur 8.5 Inwoners met financiële ondersteuning naar inkomensbron, 2020 uitkering sociale voorziening
52
inkomen uit arbeid
23
uitkering werkloosheid
13
uitkering arbeidsongeschiktheid
10
pensioen 1 0%
20%
40%
60%
Bron: Gemeente Zwolle
21 De term “Uitkering sociale voorziening” wordt door het CBS gehanteerd voor uitkeringen op grond van de
Participatiewet, IOAW, IOAZ, BBZ en Wajong. 62/82
82
Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
9
Bereik van ondersteuning bij geldproblemen in Zwolle
Datum
In dit hoofdstuk wordt een beeld geschetst van wat het bereik en het gebruik is van diverse vormen van ondersteuning die door gemeente Zwolle worden aangeboden aan mensen met vragen en/of een ondersteuningsbehoefte op het gebied van financiën. Allereerst wordt ingegaan op het bezoek aan de gemeentelijke websites die informatie bieden over het voorkomen en/of oplossen van geldproblemen. In paragraaf 9.2 wordt het bereik van de activiteiten die gericht zijn op het voorkomen van geldproblemen, geschetst. Dit gaat bijvoorbeeld om ondersteuning die gericht is op het vergroten van de financiële redzaamheid van inwoners. Maar ook ondersteuning bij de administratie valt hieronder. In paragraaf 9.3 komt het bereik van de ondersteuning die gericht is op het helpen oplossen van geldproblemen, aan de orde.
9.1
Bereik gemeentelijke webpagina’s In de volgende paragrafen worden de bezoekersaantallen getoond van twee gemeentelijke webpagina’s, te weten ‘Geldproblemen voorkomen en oplossen’22 en ‘Mijn geldzaken’. Op de eerste webpagina worden inwoners geïnformeerd over wat ze kunnen doen om geldproblemen te voorkomen of op te lossen. De tweede is een portaal voor inwoners die al ondersteuning krijgen in de vorm van budgetbeheer en/of schuldregeling.
9.1.1
Bezoekers Geldproblemen voorkomen en oplossen Op de webpagina ‘Geldproblemen voorkomen en oplossen’ is informatie te vinden over verschillende (financiële) voorzieningen, zoals hulp door het SWT, hulp in de thuisadministratie via de partner Op Orde, informatie over Beschermingsbewind en producten van de afdeling Schulddienstverlening. In figuur 9.1 is te zien hoeveel unieke bezoekers de gemeentelijke website hebben bezocht per jaar. Vergeleken met 2019 zijn in 2020 de verschillende pagina’s iets vaker bezocht. Net als in voorgaande jaren, wordt de subpagina Schulddienstverlening het meest bezocht.
22
https://www.zwolle.nl/werken-en-leren/financi-le-problemen-voorkomen-en-oplossen 63/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Figuur 9.1 Unieke bezoekers webpagina Geldproblemen voorkomen en oplossen 10.000
8.952
8.000 6.000
5.652
6.326 5.764
5.329 5.162
4.000 2.000
528
145
590 385
122 214
985 719
735
1.373 325
0 2018
2019
2020
hoofdpagina Geldproblemen voorkomen en oplossen subpagina Schulddienstverlening subpagina Geldproblemen voorkomen subpagina Ondersteuning bij uw administratie subpagina Producten Schulddienstverlening subpagina Geldproblemen oplossen Bron: gemeente Zwolle
9.1.2
Bezoekers Mijn Geldzaken Inwoners die ondersteuning in de vorm van budgetbeheer en/of schuldregeling van de gemeente ontvangen, hebben toegang tot de pagina Mijn Geldzaken. Dit is een portaal waar je – na inloggen – je financiële gegevens kunt inzien en indien nodig kunt aanpassen. In tabel 9.1 is te zien dat het aantal bezoekers van de pagina Mijn Geldzaken elk jaar toeneemt. Dit terwijl het aantal inwoners met een schuldregeling is afgenomen en het aantal inwoners met budgetbeheer maar heel licht is gestegen. Een mogelijke verklaring voor het feit dat het aantal bezoekers van deze website groter is dan het aantal inwoners met budgetbeheer en/of een schuldregeling, is dat de website ook wordt bezocht door mensen die op zoek zijn naar informatie, zonder dat zij een account hebben waarmee ze kunnen inloggen. Tabel 9.1 Unieke bezoekers gemeentelijke webpagina Mijn Geldzaken Jaar
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Bezoekers
7.398
14.178
22.404
31.923
33.386
37.167
Bron: gemeente Zwolle
9.2
Bereik inzet op voorkomen van geldproblemen Volgens het Nibud is iemand financieel redzaam ‘wanneer hij of zij weloverwogen keuzes maakt, zodanig dat zijn financiën in balans zijn op zowel korte als op lange termijn’. Hieronder gaan we in op de verschillende manieren van ondersteuning die 64/82
853
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
gemeente Zwolle aanbiedt ter bevordering van de financiële redzaamheid van haar inwoners. 9.2.1
Bezoekers Geldfit.nl Eén van de partners van de afdeling Schulddienstverlening is Geldfit.nl. Op de site van Geldfit, die sinds 2017 bestaat, kunnen mensen een test invullen om zicht te krijgen op hun financiële situatie. Hierna volgt een passend advies. Ook worden tips gegeven bij welke organisaties in de buurt hulp kan worden gezocht. De gemeentelijke webpagina Geldproblemen voorkomen en oplossen verwijst door naar de website van Geldfit. Het aantal inwoners dat de website van Geldfit bezoekt, kan een indicatie zijn voor het aandeel mensen dat (beginnende) financiële problemen heeft. In figuur 9.2 is te zien dat het aantal unieke Zwolse bezoekers van de website van Geldfit afneemt, van 5.412 in 2018 naar 2.770 in 2020. Degenen die de website bezoeken, doen dit meestal om informatie op te zoeken (41%). Verder zien we dat in 2020 relatief vaak de site is bezocht om de test in te vullen en/of voor persoonlijk advies. Figuur 9.2 Unieke Zwolse bezoekers van website Geldfit en type gebruik
Bron: Geldfit.nl
9.2.2
Gebruikers geldplannen NIBUD Het NIBUD (het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) is het landelijk kenniscentrum voor informatie en voorlichting over geldzaken. Onder de vlag van
65/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Startpunt Geldzaken23 biedt NIBUD diverse Geldplannen aan als hulpmiddel voor huishoudens om de geldzaken in balans te krijgen en te houden. Mensen kunnen zelf met de geldplannen aan de slag of kunnen door hulpverleners worden begeleid. Waar dat nodig is, wordt in de geldplannen verwezen naar hulpverlenende instanties. Het aantal geldplannen breidt nog volop uit. Het eerste geldplan “Beter rondkomen” werd gelanceerd in 2015 gelanceerd, het jongste geldplan “Statushouders” in 2020. Dit verklaart dat de gebruikersaantallen behoorlijk uiteen lopen. In figuur 9.3 is het jaarlijks aantal gebruikers van de geldplannen uit Zwolle weergegeven. Hierin is goed te zien dat het gebruik van de geldplannen door Zwolse inwoners is toegenomen. In Zwolle wordt het geldplan “Beter rondkomen” het meest gebruikt. Het aantal gebruikers van het geldplan “Bijna 18” is meer dan verdubbeld. Figuur 9.3 Aantal Zwolse gebruikers van geldplannen
Bron: NIBUD
9.2.3
Week van het Geld De Week van het Geld is een jaarlijks terugkerende, nationale projectweek voor het onderwijs. In het basisonderwijs worden gedurende de week activiteiten georganiseerd, waaronder gastcolleges. Medewerkers van banken, verzekeraars en gemeenten staan dan voor de klas om met leerlingen - voornamelijk groepen 7 en 8 - hun kennis over geld te testen.
23 Het Startpunt Geldzaken is een samenwerkingsverband van het Nibud, Vereniging Eigen Huis (VEH), de
beleggersvereniging VEB en de Stichting Certificering FFP.
66/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Normaal gesproken doet ongeveer een derde van de basisscholen in Zwolle mee aan de Week van het Geld. Vanwege de coronacrisis en de daarmee gepaard gaande schoolsluitingen, zijn in 2020 alle activiteiten rond de Week van het Geld afgeblazen. 9.2.4
Vroegsignalering Vroeg eropaf Vroeg eropaf is een project dat is gestart in 2019 in samenwerking met lokale en landelijke partijen. Het doel van dit project is hulp bieden in een zo vroeg mogelijk stadium en zo voorkomen dat inwoners financiële problemen krijgen of dat financiële problemen verergeren. Het wordt uitgevoerd door de sociale wijkteams. Zij zoeken contact met inwoners indien op één adres in één maand twee of meerdere meldingen van betalingsachterstanden binnen komen via woningcorporaties, zorgverzekeraars en energie- en waterbedrijven. In de periode van november 2019 tot en met juli 2020 zijn op deze manier 57 signalen over inwoners met betalingsachterstanden opgepakt. In heel 2020 zijn 144 signalen opgepakt. Per 1 januari 2021 zijn gemeenten verplicht om alle signalen op te pakken. Dit zal betekenen dat het aantal signalen vanaf 2021 aanzienlijk hoger zal zijn. Ter indicatie: momenteel komen er gemiddeld 500 signalen per maand binnen bij de sociale wijkteams.
9.2.5
Bezoekers spreekuur Op Orde Op Orde is een samenwerkingsverband tussen vier organisaties: De Kern, WIJZ, Humanitas en SchuldHulpMaatje. Inwoners kunnen met vragen over hun financiële situatie binnenlopen bij een spreekuur van Op Orde. Medewerkers van Op Orde adviseren inwoners over hun financiële situatie, helpen met het in orde brengen van hun administratie en adviseren bijvoorbeeld over de aanvraag van regelingen. Sinds eind 2017 houdt Op Orde spreekuren bij de sociale wijkteams. Dit betekent in de praktijk dat medewerkers van Op Orde elke ochtend aanwezig zijn in een ander wijkteam. Dit verklaart ook de forse toename van het aantal contactmomenten tussen 2017 en 2018 (zie figuur 9.4). Ook na 2018 neemt het aantal contactmomenten elk jaar iets toe: van 3,6 in 2018 naar 5.4 in 2020. Deze toename is waarschijnlijk een gevolg van de toegenomen complexiteit van de problematiek. Het aantal inwoners waarmee de medewerkers van Op Orde contact hebben, neemt daarentegen elk jaar iets af. De afname van het aantal bezoekers in 2020 heeft mogelijk te maken met de coronapandemie en de daarmee gepaard gaande lockdowns. Verder is in figuur 9.4 te zien dat in 2020 minder doorverwijzingen naar de afdeling Schulddienstverlening plaatsvonden dan in 2019.
67/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Figuur 9.4 Contactmomenten en unieke bezoekers spreekuur Op Orde 13.330 13.000 12.389
6.430 3.480
2.897 238
196 2017
2018
contactmomenten
2.468
2019
unieke inwoners
186 2020
doorverwijzingen Op Orde->SDV
Bron: De Kern
9.2.6
Betalingsregelingen via Op Orde Zoals eerder vermeld in deze monitor is Op Orde een voorportaal voor de gemeentelijke schulddienstverlening. De inzet van Op Orde is preventief: inwoners met (beginnende) schulden helpen zodat inzet van schulddienstverlening en/of budgetbeheer voorkomen kan worden. Er worden bijvoorbeeld betalingsregelingen getroffen met schuldeisers. In figuur 9.5 is te zien dat het aantal betalingsregelingen dat getroffen werd door Op Orde is afgenomen in de laatste jaren: van 249 in 2018 naar 134 in 2020. In paragraaf 9.2.5 zagen we dat ook het aantal inwoners dat aanklopt bij Op Orde wat is afgenomen, evenals het aantal doorverwijzingen naar de schulddienstverlening. Figuur 9.5 Aantal betalingsregelingen getroffen door Op Orde 249 185 134
2018
2019
2020
Bron: De Kern
9.2.7
Financieel Spreekuur studenten MBO/HBO Tijdens het financieel spreekuur kunnen jongeren op school hulp vragen als zij financiële problemen of vragen hebben. Het Deltion College heeft sinds 2018 een financieel spreekuur in samenwerking met De Kern. Op Hogeschool Windesheim is het spreekuur in 2019 gestart. Aanvankelijk ook in samenwerking met De Kern, maar inmiddels heeft de hogeschool een financieel spreekuur in eigen beheer.
68/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Ook bij Hogeschool Viaa is er een financieel spreekuur, waarbij wordt samengewerkt met SchuldHulpMaatje. Over het aantal bezoekers van dit spreekuur zijn geen cijfers. In figuur 9.6 is te zien dat in 2020 minder studenten van het Deltion College het financieel spreekuur hebben bezocht dan in 2019. Ook het aantal contactmomenten is afgenomen: van 3.207 in 2019 naar 2.900 in 2020. Waarschijnlijk is dit een gevolg van de schoolsluitingen in 2020. Studenten van Hogeschool Windesheim lijken het financieel spreekuur beter te vinden: in 2020 hebben juist meer studenten het financieel spreekuur bezocht dan in 2019. Figuur 9.6 Aantal studenten dat financieel spreekuur bezocht
Bron: De Kern Zwolle en Schuldhulpmaatje Zwolle
9.3
Bereik ondersteuning bij geldproblemen Gemeente Zwolle heeft verschillende typen ondersteuning voor mensen met financiële problemen. Het type ondersteuning dat wordt ingezet, is afhankelijk van de situatie van de inwoner. Vaak worden meerdere typen ondersteuning ingezet om de financiële problemen op te lossen. In deze paragraaf wordt een beeld gegeven van het gebruik van de verschillende soorten ondersteuning die geboden wordt aan mensen met geldproblemen.
9.3.1
Gemeentelijke ondersteuning bij schulden Sinds 2019 verloopt een aanvraag voor schulddienstverlening via de Sociaal Raadslieden/SWT. Daar wordt eerst beoordeeld of schulddienstverlening nodig is of dat een lichtere vorm van ondersteuning volstaat. Indien specialistische ondersteuning nodig blijkt, worden inwoners ook ondersteund bij het indienen van een aanvraag. Door deze werkwijze zijn de aanvragen nu nagenoeg altijd compleet. In figuur 9.7 is te zien dat het aantal aanvragen voor schulddienstverlening elk jaar daalt. Ook het aantal schuldregelingen daalt licht. De inzet van budgetbeheer (BBR) was in 2020 ongeveer gelijk aan het jaar ervoor.
69/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Figuur 9.7 Aantal Zwolse inwoners met gemeentelijke ondersteuning bij schulden*
* De Zwolse afdeling Schulddienstverlening voert ook voor een aantal regiogemeenten schuldregelingen en budgetbeheer uit. Het is niet mogelijk om bij de gegevens over de aanvragen voor schulddienstverlening, schuldregelingen en budgetbeheer onderscheid te maken tussen inwoners van Zwolle en van de regio. De verwachting is dat het geschetste beeld representatief beeld is voor de Zwolse inwoners. Bron: gemeente Zwolle
9.3.2
Budgetbeheer Inwoners die schulddienstverlening aanvragen, kunnen budgetbeheer ontvangen. Dit betekent dat de gemeente Zwolle het inkomen en de uitgaven van deze inwoners beheert. In figuur 9.8 is te zien dat het aantal inwoners dat budgetbeheer ontvangt, iets is toegenomen de laatste jaren: van 1.012 in 2018 naar 1.048 in 2020. Het aandeel inwoners met budgetbeheer, maar zonder schuldregeling is toegenomen. In deze gevallen kan het zijn dat de schuldregeling is afgerond maar dat ondersteuning met budgetbeheer nog gewenst is. Ook wordt budgetbeheer weleens preventief ingezet, bijvoorbeeld ter ondersteuning van dak- en thuislozen of statushouders.
70/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Figuur 9.8 Inwoners met budgetbeheer, met of zonder schuldregeling*
* De Zwolse afdeling Schulddienstverlening voert ook voor een aantal regiogemeenten schuldregelingen en budgetbeheer uit. Het is niet mogelijk om bij de gegevens over het budgetbeheer onderscheid te maken tussen inwoners van Zwolle en van de regio. De verwachting is dat het geschetste beeld representatief beeld is voor de Zwolse inwoners. Bron: gemeente Zwolle
9.3.3
Bijzondere bijstand voor beschermingsbewind Indien er sprake is van beschermingsbewind bij een inwoner met een laag inkomen (tot 120% van het sociaal minimum), kan deze inwoner bijzondere bijstand ontvangen voor de kosten van de beschermingsbevindvoering (zie paragraaf 4.2 voor de cijfers over het gebruik van Bijzondere bijstand). In figuur 9.9 is te zien dat het aantal inwoners dat in Zwolle bijzondere bijstand ontvangt om de kosten voor het beschermingsbewind te betalen, elk jaar stijgt. Al vlakt deze groei wel af: van 13% tussen 2016 en 2017 naar 3% tussen 2019 en 2020.
71/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Figuur 9.9 Aantal mensen in Zwolle met bijzondere bijstand voor beschermingsbewind
Bron: gemeente Zwolle
9.3.4
Bedrag van verstrekte sociale kredieten Mensen die een inkomen hebben tot 130% van het sociaal minimum hebben en geen geld bij een bank kunnen lenen, kunnen in aanmerking komen voor een sociale lening via de gemeente. Zo’n sociale lening is bedoeld voor wat grotere, eenmalige uitgaven die echt noodzakelijk zijn. Het bedrag van een lening is onder andere afhankelijk van het inkomen van de aanvrager en ligt tussen € 250 en € 5.000. In 2020 heeft de afdeling Schulddienstverlening ongeveer € 31.000 aan sociale leningen verstrekt (zie figuur 9.10). Dit is aanzienlijk minder dan in 2019. Figuur 9.10 Totaalbedrag van verstrekte sociale kredieten
Bron: gemeente Zwolle 72/82
82
Datum Titel
9.3.5
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Jongeren geholpen met Perspectieffonds Problematische schulden op jonge leeftijd gaan gepaard met allerlei risico’s, onder andere op het gebied van opleiding, werk en gezondheid. Daarmee gaan maatschappelijke kosten gepaard. Daarom hebben de gemeente Zwolle en Schulhulpmaatje samen het Jongeren Perspectieffonds opgericht. Het doel van dit fonds is om een vorm van schuldregeling te kunnen bieden aan jongeren die niet in aanmerking komen voor of niet in beeld zijn bij schuldhulpverlening. Om in aanmerking te kunnen komen voor het fonds, mag het schuldbedrag maximaal 5.000 euro zijn In 2020 zijn 28 jongeren aangemeld bij het Perspectieffonds. Bij 11 jongeren is een oplossing voor de beginnende schulden gevonden met een krediet uit het Perspectieffonds (zie tabel 9.2). De overige jongeren hebben ook ondersteuning gekregen en krijgen mogelijk later in het traject alsnog een lening vanuit het fonds. In 2018 en 2019 waren 27 jongeren aangemeld bij het Perspectieffonds waarvan er 17 geholpen zijn met een krediet uit het Perspectieffonds. Inwoners kunnen overigens altijd een beroep doen op het Perspectieffonds, ook als het budgetplafond bereikt is 24. Tabel 9.2 Aanmeldingen en trajecten Jongeren Perspectieffonds 2018 en 2019
9.4
2020
aantal jongeren aangemeld
27
28
aantal jongeren geholpen (in traject)
17
11
Doorlooptijden schulddienstverleningstrajecten Met een snelle afhandeling van de aanvragen voor de schulddienstverlening wordt er eerder duidelijkheid en zekerheid voor zowel de schuldenaar als de schuldeiser geboden. Net als in 2019, werden in 2020 nagenoeg alle intakes (99%) binnen de normtijd (28 dagen) afgehandeld. In tabel 9.3 is te zien dat de gemiddelde doorlooptijd met drie dagen is verkort naar 25 dagen. In 2020 werden alle aanvragen schulddienstverlening binnen de normtijd (90 dagen) afgehandeld. Dit was ook zo in 2019. Gemiddeld duurde de afhandeling 28 dagen. De gemiddelde doorlooptijd van een crisisinterventie is 3 dagen, wat overeenkomt met de normtijd. Tabel 9.3 Doorlooptijden schulddienstverlening Norm in dagen
Gemiddelde doorlooptijd in dagen 2018
2019
2020
Wachttijd van aanmelding tot intake SDV
28
28
28
25
Aanvraag Schulddienstverlening
90
34
28
28
Crisisinterventie
3
2
3
3
Bron: gemeente Zwolle 24 Hierbij is toezegging tijdens het debat op 02-11-2020 van de wethouder Klaas Sloots aan de raad
afgedaan. Het betrof een toezegging dat het Perspectieffonds altijd beschikbaar is, ook na bereik budgetplafond. 73/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Bijlage 1 Gebruikte databronnen Voor de Armoede en Schulden Monitor is gebruik gemaakt van de volgende databronnen: ▪ De gegevens over de minima in Zwolle komen uit het Integrale Inkomens- en Vermogensonderzoek (IIV) van het CBS. Dit onderzoek wordt jaarlijks door het CBS uitgevoerd en heeft als doel ‘Een beeld geven van de samenstelling en verdeling van het inkomen en vermogen van personen en huishoudens in Nederland’. De cijfers van 2018 en de voorlopige cijfers van 2019 zijn in december 2020 op gemeenteniveau beschikbaar gekomen. In 2017 heeft het CBS de inkomensstatistiek herzien en voor de jaren vanaf 2011 opnieuw berekend. Sinds 2018 gebruiken we deze herziene cijfers in de Armoedeen schuldenmonitor. Deze herziene cijfers zijn niet vergelijkbaar met de oude reeks uit het Regionaal Inkomensonderzoek, die zijn gebruikt in de edities van de Armoedemonitor t/m 2017. ▪ De gegevens over het gebruik van de minimaregelingen zijn afkomstig uit gemeentelijke registraties en uit registraties van partnerorganisaties. ▪ De gegevens over schulden zijn afkomstig uit de gemeentelijke registraties en uit registraties van de partnerorganisaties. Voor het schuldenaarsprofiel hebben we de gegevens van de schuldenaren verrijkt met achtergrondkenmerken uit het bevolkingsregister (BRP/peildatum 31-12-2020). De gegevens uit de jaren 2018, 2019 en 2020 worden gepresenteerd.
Trends en ontwikkelingen uit voorgaande jaren worden weergegeven indien data uit eerdere jaren beschikbaar is.
74/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Bijlage 2 Verklarende begrippenlijst Aanvraag schulddienstverlening Dit betreft een aanvraag om toegelaten te worden tot de schulddienstverlening conform de Wet Gemeentelijke Schulddienstverlening. Een aanvraag leidt tot een plan van aanpak waarbij afhankelijk van de situatie één of meer diensten kunnen worden aangeboden. Beschermingsbewindvoeringskosten Beschermingsbewindvoeringskosten zijn kosten die gemaakt moeten worden wanneer iemand een financieel bewindvoerder heeft. Dat wil zeggen dat deze persoon niet zijn eigen geldzaken regelt. Budgetbeheer trajecten (BBR) Bij Budgetbeheer worden betalingen uitgevoerd namens de klant volgens een van te voren met de klant afgesproken budgetplan. De ondersteuningsbehoefte bepaalt de intensiteit en de duur van het Budgetbeheer waardoor er verschillende trajecten bestaan. Categorieën instroom en uitstroom bijstand Voor instroom en uitstroom heeft CBS standaard categorieën vastgesteld. Deze worden gebruikt in de registraties bij de gemeenten, ook in Zwolle. Enkele categorieën die het CBS gebruikt, zijn echter geen uitstroom vanuit het oogpunt van de gemeente . Dit geldt bijvoorbeeld voor de CBS categorieën ‘andere tenaamstelling’ en ‘overstap naar andere bijstandsuitkering’. Deze categorieën zijn daarom niet meegenomen in de telling (zie tabel B.2). Daarnaast zijn sommige categorieën samengevoegd (zie tabellen B.1 en B.2).
Tabel B.1 Reden instroom CBS CBS categorie instroom code
Categorie instroom Zwolle voor Armoedemonitor
1
Beëindiging studie
Beëindiging studie
2
Beëindiging huwelijk/relatie
Beëindiging huwelijk/relatie
11
Arb.in dienstbetr,/uitk.ziekte
Wegvallen werk inkomsten
13
Zelfstandig beroep of bedrijf
Wegvallen werk inkomsten
14
Uitkering werkeloosheid
Wegvallen WW-uitkering
15
Uitk. arbeidsongeschiktheid
Overige redenen instroom
17
Alimentatie
Overige redenen instroom
19
Andere inkomsten
Wegvallen overige inkomsten
30
Ingeteerd op het vermogen
Wegvallen overige inkomsten
31
Bereiken 21 jarige leeftijd
Niet bij instroom meegenomen
32
Beëindiging detentie
Overige redenen instroom
33
Beëindiging verblijf buiten Nederland
Verhuizing naar Zwolle
34
Beëindiging verblijf zorginstelling
Overige redenen instroom
35
Beëindigen andere bijstandsuitkering
Niet bij instroom meegenomen
40
Oorzaak bij partner
Overige redenen instroom
41
Wijziging bijstandsnorm
Niet bij instroom meegenomen 75/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
CBS code
CBS categorie instroom
Categorie instroom Zwolle voor Armoedemonitor
42
Herkomst andere Gemeente
Verhuizing naar Zwolle
43
Overgang WIJ => WWB 2012
Niet bij instroom meegenomen
99
Niet van toepassing
Overige redenen instroom
Tabel B.2 Reden uitstroom CBS CBS categorie uitstroom code 1
Aanvang studie
Categorie uitstroom Zwolle voor Armoedemonitor Aanvang studie
2
Aangaan relaties
Aangaan relatie
3
Bereiken AOW-gerechtigde leeftijd
Bereiken AOW-gerechtigde leeftijd
4
Overlijden
11
Arb.in dienstbetr,/uitk.ziekte
Overlijden Werk
13
Zelfstandig beroep of bedrijf
Overige redenen uitstroom
14
Uitkering werkloosheid
Overige redenen uitstroom
15
Uitk. ziekte/arbeidsongeschkt.
Overige redenen uitstroom
17
Alimentatie
Overige redenen uitstroom
19
Ander inkomen
Overige redenen uitstroom
22
Zelfst.beroep of bedrijf/Uit KunstenaarSchap
Werk
31
Geen inlichtingen
Geen contact
32
Verhuizing andere gemeente
Verhuizing uit Zwolle
33
Verhuizing naar buitenland
Verhuizing uit Zwolle
34
Niet versch.op herh.oproep inlichtingenplicht
Geen contact
35
Niet versch.op herh.oproep reintegratiegesprek
Geen contact
90
Andere tenaamstelling uitkering
Niet bij uitstroom meegenomen
91
Detentie
Overige redenen uitstroom
92
Verkrijgen vermogen
93
Te lang op vakantie
94
Overgang naar andere bijstandsuitkering
97
Oorzaak bij partner
Overige redenen uitstroom Geen contact Niet bij uitstroom meegenomen Overige redenen uitstroom
Hoofdkostwinner Het CBS definieert een hoofdkostwinner als de persoon binnen een huishouden met de belangrijkste sociaaleconomische positie. In beginsel is dit een alleenstaande, één van de paarleden, of een ouder in een gezin. In complexere huishoudenssamenstellingen zoals inwonende ouders kan ook een ander persoon als hoofdkostwinner worden aangewezen. Indien er meer personen (of paren) in aanmerking komen, dan wordt de persoon (paar) met het hoogste persoonlijke inkomen aangewezen. In afwijking van voorgaande wordt voor huishoudens met winst en geen substantiële andere inkomsten de persoon (paar) met de hoogste winst aangewezen. Indien zowel paarleden als andere personen in aanmerking komen, dan wordt voor paarleden het inkomen op paarniveau samengeteld. Langdurige minimahuishoudens Huishoudens die al minimaal 4 jaar een inkomen tot 110% van het sociaal minimum ontvangen.
76/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Minimahuishoudens Huishoudens met minimaal 1 jaar een inkomen tot 110% van het sociaal minimum. Nazorg Nazorg wordt aangeboden na het traject van een schuldregeling, om te voorkomen dat opnieuw problemen gaan ontstaan. De consulent van schulddienstverlening spreekt met de klant om zijn of haar situatie te bekijken. Eventueel kan er ondersteuning aangeboden worden door een vrijwilliger of via een schuldhulpmaatje. Schuldregeling Een schuldregeling bestaat uit een schuldbemiddeling of een saneringskrediet. Beide instrumenten hebben tot doel om een akkoord te bereiken met de schuldeisers over een gedeeltelijke aflossing van de schuld tegen finale kwijting van het restant. Sociaal minimum In tabel B.3 staan de bedragen horende bij het sociaal minimum van vier huishoudtypen (100%) en de bedragen horende bij de armoedegrenzen 110% en 130% van dit sociaal minimum. De bedragen worden jaarlijks per huishoudtype vastgesteld. Tabel B.3 Armoedegrenzen per huishoudtype per 1 januari 2020, netto inkomen per maand Huishoudtype
100%*
110%
130%
Alleenstaande
€ 1.000
€ 1.100
€ 1.430
Alleenstaande ouder
€ 1.000
€ 1.100
€ 1.430
Echtpaar/ Samenwonenden
€ 1.428
€ 1.571
€ 2.042
Echtpaar/ Samenwonenden met kinderen**
€ 1.428
€ 1.571
€ 2.042
*Bijstandsnormen exclusief 5% vakantietoeslag. Deze normen gelden voor de leeftijd van 21 jaar tot de pensioengerechtigde leeftijd, waarbij geen verlaging op de uitkering wordt toegepast in verband met een woonvoordeel, zoals de kostendelersnorm of het ontbreken van woonlasten. **Voor de kosten van kinderen ontvangt het huishouden toeslagen via de belastingdienst en SVB.
Sociale kredieten Een lening welke verstrekt kan worden voor het volledig herfinancieren van een aantal kleinere schulden of i.v.m. noodzakelijke uitgaven terwijl een lening bij een gewone bank niet mogelijk is. Uitkering sociale voorziening Deze term wordt door het CBS gehanteerd. Uitkeringen die hieronder vallen, zijn: uitkering op grond van Participatiewet, IOAW, IOAZ, BBZ en Wajong. WSNP verklaring Wanneer het niet is gelukt om een (minnelijke) schuldregeling tot stand te brengen, dan geeft de gemeente een verklaring af waarmee de inwoner een beroep kan doen op de wettelijke schuldsanering.
77/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Zwolse armoedegrens Minimahuishoudens, chronisch zieken en gehandicapten met een inkomen van minder dan 110% van het sociaal minimum, en mensen die vanwege een schuldregeling alleen het vrij te laten bedrag van hun inkomen overhouden ter besteding.
78/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Bijlage 3 Tabellen minimahuishoudens Tabel B.4 Minimahuishoudens in Zwolle en Nederland (%) Minimahuishoudens (%) Zwolle
Nederland
2014
2016
2018
2014
2016
2018
eenpersoonshuishouden
19,8
21,1
21,0
20,5
20,8
20,1
paar zonder kinderen
3,9
3,9
3,9
4,2
4,2
4,2
type huishouden
paar met kinderen
3,1
2,7
2,7
3,5
3,3
2,9
eenoudergezin
29,5
24,0
20,5
27,2
21,5
19,1
overig huishouden
7,9
8,3
8,6
8,2
7,9
6,4
tot 25 jaar
20,5
21,3
19,5
21,4
18,8
16,7
25 tot 45 jaar
10,9
10,8
10,7
11,5
10,9
10,1
45 tot 65 jaar
10,0
10,7
10,5
9,8
9,8
9,6
65 jaar of ouder
11,6
11,6
11,6
12,1
12,2
11,9
werknemer
2,8
2,0
1,7
2,8
2,0
1,8
zelfstandige
10,7
8,8
7,9
10,4
8,8
7,4
uitkering sociale voorziening
75,5
79,4
81,2
78,9
80,4
81,3
uitkering werkloosheid
17,0
20,9
19,1
19,4
17,5
16,2
uitkering arbeidsongeschiktheid
25,3
25,8
23,7
23,5
22,8
22,6
pensioen
11,4
11,6
11,7
12,2
12,6
12,4
totaal
8,6
7,8
7,4
9,5
8,8
8,2
totaal minimahuishoudens
11,1
11,3
11,2
11,2
11,0
10,6
leeftijd hoofdkostwinner
inkomensbron
kinderen in minimahh
Bron: CBS Integraal inkomens- en vermogensonderzoek (IIV)
79/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Tabel B.5 Langdurige minimahuishoudens in Zwolle en Nederland (%) Langdurige minimahuishoudens (%) Zwolle
Nederland
2014
2016
2018
2014
2016
2018
eenpersoonshuishouden
10,1
11,2
12,5
11,0
12,0
12,6
paar zonder kinderen
1,9
2,0
2,1
1,9
2,0
2,1
paar met kinderen
1,1
1,2
1,2
1,1
1,2
1,1
eenoudergezin
13,9
12,4
10,8
11,4
10,2
9,8
overig huishouden
2,2
3,2
3,7
2,2
2,2
2,1
tot 25 jaar
0,6
0,9
2,0
1,4
1,5
1,5
25 tot 45 jaar
4,3
4,7
5,1
4,1
4,5
4,6
45 tot 65 jaar
5,1
5,7
6,2
4,8
5,1
5,3
65 jaar of ouder
7,4
7,8
8,1
7,7
7,9
8,1
werknemer
0,5
0,4
0,4
0,5
0,5
0,5
zelfstandige
2,3
2,0
2,0
2,1
1,9
1,7
uitkering sociale voorziening
45,7
48,9
54,5
47,9
51,3
56,2
uitkering werkloosheid
1,5
1,9
1,7
2,0
2,1
1,8
uitkering arbeidsongeschiktheid
13,7
14,8
13,9
11,3
12,0
12,2
pensioen
7,2
7,5
7,9
7,5
7,9
8,2
totaal
3,7
3,7
3,7
3,9
4,0
3,9
totaal minimahuishoudens
5,2
5,7
6,2
5,3
5,7
5,9
type huishouden
leeftijd hoofdkostwinner
inkomensbron
kinderen in minimahh
Bron: CBS Integraal inkomens- en vermogensonderzoek (IIV)
80/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Bijlage 4 Tabellen bijstand Tabel B.6 Bijstandsuitkeringen op 1 januari van het betreffende jaar, naar soort en duur Aantal uitkeringen
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
soort
2.757
2.914
3.155
3.337
3.489
3.535
3.454
3.393
3.630
IOAW/IOAZ
103
127
150
189
225
232
222
218
193
< 0,5 jaar
459
451
473
527
455
359
358
350
431
0,5 tot 1 jaar
284
367
390
388
398
396
306
275
348
1 tot 3 jaar
815
833
892
978
1.049
1.043
963
864
847
> 3 jaar
1.302
1.390
1.550
1.633
1.812
1.969
2.049
2.122
2.197
Totaal
2.860
3.041
3.305
3.526
3.714
3.767
3.676
3.611
3.823
% > 3 jaar
46%
46%
47%
46%
49%
52%
56%
59%
57%
duur uitkering
Bijstand (Participatiewet)
Tabel B.7 Reden instroom bijstand Reden instroom 2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Wegvallen overige inkomsten
158
210
251
296
288
272
203
258
Wegvallen werk inkomsten Wegvallen WW-uitkering
312
280
234
184
179
174
171
225
269
279
252
221
135
107
108
159
Verhuizing naar Zwolle Beëindiging studie
165
142
157
159
121
120
125
129
108
131
136
134
136
98
101
98
Beëindiging huwelijk/relatie
117
127
105
88
73
66
48
52
Overige redenen instroom
78
85
77
60
63
46
52
68
1.207
1.254
1.212
1.142
995
883
808
989
Tabel B.8 Reden uitstroom bijstand Reden uitstroom 2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
Werk
390
397
363
400
430
409
365
308
Verhuizing uit Zwolle
194
176
211
179
166
144
122
163
Geen contact AOW-gerechtigde leeftijd
104
91
105
118
126
122
81
89
49
42
68
41
36
79
57
87
Aanvang studie
53
67
65
71
68
63
84
76
Overlijden
25
16
18
19
24
20
32
33
Aangaan relatie
53
66
48
29
25
38
22
25
Overige redenen uitstroom
139
136
79
67
82
88
100
91
Totaal
1.007
991
957
924
957
963
863
872
Totaal
81/82
82
Datum Titel
oktober 2021 Armoede & Schulden Monitor Zwolle 2021
Tabel B.9 Leeftijd bij instroom bijstand Leeftijdscategorie 2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
tot 27 jaar
347
380
383
400
399
318
327
412
27 tot 35 jaar
325
335
315
264
183
166
169
215
35 tot 45 jaar
267
237
208
168
165
152
109
171
45 tot 55 jaar
157
182
186
185
127
142
101
97
55 jaar en ouder
111
120
120
125
121
105
102
94
leeftijd onbekend Totaal
0
0
0
0
0
0
0
0
1.207
1.254
1.212
1.142
995
883
808
989
2014
2015
2016
Tabel B.10 Leeftijd bij uitstroom bijstand Leeftijdscategorie 2013
2017
2018
2019
2020
tot 27 jaar
268
271
256
235
298
261
268
285
27 tot 35 jaar
286
258
247
244
201
208
177
179
35 tot 45 jaar
206
199
169
186
169
172
145
129
45 tot 55 jaar
120
135
148
140
156
144
113
101
55 jaar en ouder
127
128
137
119
133
178
160
178
leeftijd onbekend Totaal
0
0
0
0
0
0
0
0
1.007
991
957
924
957
963
863
872
82/82