A15 Bijlage Natuurinventarisatie_geanonimiseerd
Tekst van het document
Landgoed Helmhorst (Zwolle) Natuurinventarisatie 2005 – 2010 Versie 11 februari 2012
KNNV - Afdeling Zwolle Met medewerking van: Insectenwerkgroep Zwolle Paddenstoelenwerkgroep Zwolle Provincie Overijssel Roofvogelwerkgroep Zwolle Vogelwerkgroep Zwolle Zoogdierenwerkgroep Overijssel Coördinatie: 5.1.2e 5.1.2e
en 5.1.2e (2008) (2009-2010)
Eindredactie 5.1.2e
, 2011
Het landhuis
3
Inhoud
Pagina
1. Samenvatting
5
2. Aanbevelingen
7
3. Inleiding
9
4. Historie en context
11
5. Hogere planten
17
6. Paddenstoelen
21
7. Vogels
27
8. Zoogdieren
29
a. Echte, woel- en spitsmuizen
29
b. Vleermuizen
33
c. Andere zoogdieren
34
9. Reptielen en amfibieën
36
10. Libellen en andere insecten
37
11. Literatuur
41
Bijlagen
42
BIJLAGE 1. De natuurgebieden van Zwolle; citaat uit www.natuurlijk.nl (NatuurPuntNL) BIJLAGE 2. Flora- en faunawetsoorten en Habitatrichtlijnsoorten voorkomend in de omgeving HELMHORST (km-hok 206502 i.v.m. gepland onderzoek ( 5.1.2e 5.1.2e Provincie Overijssel eenheid LNL 28-04-2008) BIJLAGE 3. Basisgegevens KNNV-muizeninventarisatie oktober 2009 BIJLAGE 4. Sociaal verslag van de educatieve muizenactie Zwolle onder leiding van 5.1.2e en 5.1.2e . BIJLAGE 6. Basisgegevens vogelinventarisatie 2008-2010.
4
Restant van toegangshek Restant van toegangshek
Ook in Helmhorst het oprijlaan gevoel
5
1. Samenvatting In het Zwolse buurstschap Herfte bevindt zich het weinig bekende maar daarom niet minder interessante landgoed De Helmhorst. Recentelijk ging het landgoed na het overlijden van de eigenaar over in handen van een projectontwikkelaar. Verder zijn er in de nabije omgeving stadsuitbreidingen (woningboue, bedrijven, wegenaanleg) in meer of mindere mate in voorbereiding. Redenen voor de KNNV Zwolle om de natuurwaarden van het gebied een aantal jaren achtereen intensief te bekijken. De inventarisatie door een groep enthousiaste en deskundige vrijwilligers vond plaats tussen 2005 en 2011. Hogere planten In de stukken met gemengd loofbos is sprake van een relatief rijke ondergroei van bos- en parkplanten. Plaatselijk zijn stinseplanten aanwezig. De hogere stukken met aangeplant naaldbos zijn verarmd en verdienen een veelbelovend overgangsbeheer naar deels open stukken en deels omvorming tot gemengd loofbos en struweel. De oevers langs de wetering in en rond het landgoed vertonen nog steeds voedselmijdende plantensoorten die zeldzaam zijn in het omringende agrarische landschap. Vrij veel aangetroffen soorten zijn meer of minder verwilderde tuinplanten, een algemeen verschijnsel bij privé beheerde landgoederen.
De floristische waarde van het gebied kan relatief makkelijk worden verhoogd door adequate beheersmaatregelen zoals geleidelijke omvorming van het naaldhout naar gemengd loofhout, het opnieuw onderhouden van de houtwallen, het meer open maken van de kolk en verschraling en vernatting van de weilandjes. Paddenstoelen Tussen 2007 en 2010 werden bij redelijk intensieve inventarisaties tussen 50 en 80 soorten aangetroffen, alleen bij de laatste ronde was het aantal soorten door het eraan voorafgaande weer beduidend minder (23). In het algemeen betreft dit soorten van een goed ontwikkeld bos. De meest bijzondere soorten betroffen de Rode Lijst soorten: Kostgangerboleet (Boletus parasiticus), Geelbruine plaatjeshoutzwam (Gloeeophyllum separium), Stekeltrilzwam (Pseudohydnum gelatinosum) resp. Plooivlieswaaiertje (Plicaturopsis crispa). De drie eerste soorten worden met “kwetsbaar” aangeduid, de laatstgenoemde soort met “gevoelig”. Zoogdieren Rondom en in de Helmhorst leeft een vitale populatie van kleine tot grote zoogdieren. Er zijn 6-8 soorten muizen, minimaal 6 soorten vleermuizen e.a. te vinden, waaronder enkele zeldzame (aandachts-)soorten. Verdergaand onderzoek naar de rodelijst-soort Waterspitsmuis en de grotere zoogdieren, zowel in als rondom het landgoed is gewenst. Insecten In juni 2007 is een inventarisatie gehouden van libellen en waterdieren nabij de Helmhorst.
Ondanks het niet optimale weer werden meer dan tien, deels bijzondere soorten libellen aangetroffen. De insecten verdienen verder onderzoek, het mozaïek van wateren, weilanden, bossen en houtwallen lijken zeer rijk aan soorten insecten. Ook spinnen dienen nader onderzocht.
6
Narcissen in het voorjaar
De kolk verdient wat onderhoud (schonen, hout kappen)
7
2. Aanbevelingen Algemeen − De structuur van het landgoed heeft een historie van enkele eeuwen en verdient mede daarom bescherming bij planologische ontwikkelingen. − De huidige natuurwaarden zijn redelijk hoog en mede daarom verdient het landgoed een goed en te handhaven beschermingsniveau. − De recentelijke onttrekking van het landgoed uit de Natuurschoon-regeling staat hier haaks op. − Het is noodzakelijk dat er voor het gebied een goed beheersplan komt, uitgaande van een natuur- en recreatievisie op de middellange en lange termijn. KNNV Zwolle is graag bereid om daar haar medewerking aan te verlenen. Recreatie − Het landgoed verdient meer (natuur)recreatieve aandacht om een belangrijkere rol in de natuureducatie van Zwolle en omstreken te spelen en kan dat aan. Vermelding van het landgoed met zijn bijzonderheden in gemeentelijke en regionale (natuur)recreatiegidsen is aan te bevelen. Ook een betere ontsluiting vanaf de openbare weg met enige natuur-educatieve bebording is in dit kader te overwegen. − Vermeden moet bij een recreatieve ontwikkeling wel worden dat het bos een hondenuitlaatplek voor de wijde omgeving wordt, zeker als de bebouwing rondom het landgoed uitbreidt en intensiveert zoals de gemeente Zwolle in zijn lange-termijn planning heeft staan.
Het nog redelijk voedselarme karakter van het landgoed zelf en met name de oevervegetaties daarin, verdragen zich niet met een toenemende belasting aan hondenpoep. Loslopende honden gaan bovendien te koste van vogelstand en grotere zoogdieren. Bebouwing en wegenaanleg − Indien rond Herfte bouwlokaties voor woningen en bedrijven worden ontwikkeld, dan dienen deze via een bufferzone gescheiden te worden van het landgoed. De bestaande weilanden en sloten rondom het landgoed dienen dan hun oorspronkelijke karakter zo goed mogelijk te behouden en waar mogelijk dient verschraling plaats te vinden ter compensatie van het verlies aan landelijke omgeving door verstedelijking. − Doorsnijding van het landgoed met fietspad of zelfs autoweg dient vermeden te worden om geen versnippering van de ecologische waarden te krijgen.
8
Een van de twee eiken van 300 jaar oud
9
3. Inleiding Van de vijftien door www.natuurlijk.nl genoemde en beschreven natuurgebieden in en nabij Zwolle (zie bijlage 2) is Landgoed De Helmhorst mogelijk het minst bekend. De ten opzichte van de meeste andere gebieden zeer summiere omschrijving is als volgt: Bossen met enkele weilanden. Eigendom: Particulier Wandelen: Toegestaan Ligging: Gemeente Zwolle, buurtschap Herfte Het landgoed Helmhorst is gelegen in het buurtschap Herfte, ten oosten van Zwolle, tussen Berkum en Wijthmen. De Helmhorst (31 hectare) omvat enkele bosgebieden (loof- en naaldhout), weilanden, een oude laan bij het landhuis, houtwallen en een grote plas (oorspronkelijk een kolk van de Vecht, later een eendenkooi) en wordt doorsneden door de Marswetering. Aan de zuidzijde wordt het landgoed begrensd door de spoorlijn Zwolle – Meppel. Het huis van het landgoed is een in 1900 na een voorgaande brand herbouwde villa. Het grootste deel van het landgoed is vrij toegankelijk op wegen en paden. Voor 1929 was de Helmhorst in handen van de Zwolse wethouder 5.1.2e . In dat jaar verkocht hij het landgoed aan BK-pannenmaker 5.1.2e uit Kampen. Na de oorlog, in 1946, kwam het in bezit van de Zwolse huidarts 5.1.2e . Zijn nazaten hebben het landgoed na diens overlijden te koop aangeboden.
Na de verkoop van het landgoed - na het overlijden van de laatste bewoner-eigenaar, 5.1.2e , een Zwolse huidarts die het landgoed tussen 1946 en zijn overlijden zorgvuldig beheerde - , aan een projectontwikkelaar achtte de KNNV afdeling Zwolle de tijd rijp om de soortenrijkdom en de ecologische waarde van dit bij burger en politiek relatief onbekende stukje Zwolse natuur vast te stellen. In dit rapport wordt de weerslag van zeer verschillende inventarisaties tussen 2005 en 2010, waaraan zeer veel mensen enthousiast meewerkten, weergegeven 5.1.2e
Door diverse werkgroepen van de KNNV afd. Zwolle, vaak samenwerkend met leden en natuurgidsen van IVN (Zwolle, Kampen, Hasselt, Hardenberg), onafhankelijke werkgroepen zoals de Zoogdierenwerkgroep Overijssel en de Vogelwerkgroep, zijn de volgende soortengroepen intensief onderzocht: Hogere planten Paddenstoelen Vogels Zoogdieren - Vleermuizen - Echte, woel- en spitsmuizen - Andere zoogdieren Libellen en andere insecten Daarnaast zijn in deze rapportage betrouwbare resultaten van inventarisaties door enkele derde partijen (met name Provincie Overijssel) opgenomen.
10
De wetering die door het landgoed loopt; voorheen oevers met veel voedselmijdende plantensoorten
11
4. Historie en context Het Landgoed Helmhorst in het buurtschap (vroeger marke) Herfte, ten zuiden van Berkum, onstond in de 17e / 18e eeuw in de plattelandsgemeente rond Zwolle, genaamd Zwollerkerspel, een echt agrarische gemeente met een een grotendeels confessionele bevolking, die nooit meer dan 10.000 inwoners heeft geteld. Twee oude en zeer monumentale eiken in een houtwal van het landgoed, beide met een geschatte ouderdom van circa 300 jaar, geven aan dat de landschappelijke en culturele historie van het gebiedje nog veel verder teruggaat dan de 19e eeuw waarin we veel weten over het landgoed. Zwollerkarspel bestond van oudsher uit enkele hoge zandruggen, naast veel laag gelegen land, gedeeltelijk broekland, dat tot bouwland is gemaakt en later, vooral in de 19e eeuw, is omgezet in weiland. De geschiedenis van Zwollerkerspel is eigenlijk die van de buurtschappen waarvan Herfte er een is. Deze buurtschappen waren vanouds te vinden op de voornoemde hoge rivierduinen. In het westen zijn dat Voorst, waar in 1362 het gelijknamige roofridderslot werd ingenomen en verwoest en Westenholte waar vroeger bij de Konijnenbelten een bos moet hebben gelegen. De naam het Rot bij Frankhuis herinnert aan een gerooid bos en ook Katwolde moet een bos zijn geweest. Spoolde en de Spoolderberg herinneren aan spoelen of stromen, in dit geval langs de hoger gelegen rivierduinen.
Ook in het oosten zijn deze heuvels de vroegst bewoonde gebieden. Wijthmen, oorspronkelijk Witoheim, kent nog altijd het Erfgenamenbos dat het gemeenschappelijke bos was van de vrije boeren in de marke Herfte. Namen als Helmhorst, Selhorst en Valkenberg wijzen ook op hoogten. Bij de Helmhorst is het aannemelijk dat de hoogte van oorsprong een rivierduin van de Vecht was. Deze zandrug is nu voornamelijk beplant met naaldbos. De lage delen bestaan uit weilanden, loofhout en een kolk. In het onderstaand artikeltje wordt vooral de geschiedenis van de laatste honderd jaar van het landgoed beschreven.
12
Landgoed De Helmhorst (artikeltje uit: De Berkumer, juni 2007) Eén van de mooiste plekjes in Herfte. De prac 5.1.2e bossen.
ierduinen en eeuwenoude
Het markante middelpunt is altijd het landgoed De Helmhorst geweest, met de prachtige witte villa van de fam 5.1.2e en de authentieke boerderij van de fam 5.1.2e . 5.1.2e
In de laatste twee uitgaven van de Elshofbode, de wijkkrant van Wijthmen, schrijft 5.1.2e 5.1.2e er een sfeervol verslag over het landgoed. De villa, die in 1900 na een brand is herbouwd volgens het oude ontwerp wijkt in architectonisch opzicht duidelijk af van andere buitenplaatsen in Berkum, zoals Dijkzicht en Arnichem. Alhoewel het oorspronkelijke bouwjaar niet bekend is, duidt dit op een jongere bouwstijl. Het huidige landgoed is 46 hectare groot, maar oorspronkelijk was het veel groter. Ook "De Kiekebelt", schuin tegenover de Helmhorst, en een groot deel van wat nu de Ambelt is, hoorde er bij. Opmerkelijk is dat de huidige Beukenhorst (aan de Herfterlaan), in de volksmond de oude boerderij van 5.1.2e , de oorspronkelijke entree van het landgoed vormde. De enigszins vervallen poort staat er nog. In feite liep er een rechte landweg van de haakse bocht in de Kuyerhuislaan, waar nu de toegang is naar de villa, tot aan de Herfterlaan tegenover de Erfgenamenweg. Het landgoed wordt nu doorkruist door een fraai fietspad, dat onderdeel is van de fietsroute 'Rondje Zwolle'. Dat het landgoed veel ouder moet zijn, is goed te zien in de bossen. Daar staan bij het Hendrik Bosmanpad twee enorme eiken met een omtrek van 4 meter. Deze unieke bomen zijn ongeveer 300 jaar oud. Dat pad is genoemd naar 5.1.2e die 55 jaar de bossen heeft onderhouden.
Naast het toegangshek met de sierlijke letters Helmhorst stond vroeger een theehuis met een rieten dak en een bel erop. Ook had het landgoed een badhuisje bij de toen nog heldere kolk in het bos. Een kolk die later ook nog eens dienst heeft gedaan als eendenkooi. Voor 1929 was de Helmhorst in handen van wethouder 5.1.2e . In dat jaar verkocht hij het landgoed aan BK-pannenmaker 5.1.2e uit Kampen. Na de oorlog, in 1946, kwam het in bezit van de Zwolse huidarts 5.1.2e hebben het landgoed daarna te koop aangeboden.
. Zijn nazaten
Op de volgende pagina's treft u aan een overzichtkaartje van de Helmhorst en een recente luchtfoto van het gebied Herfte (Helmhorst rood omcirkeld).
13
Figuur Situatieschets Herfte en landgoed Helmhorst ten zuiden van Berkum, Zwolle
14
15
16
Ecologische context -
Door landbouw en bedijking is vanaf midden 19e eeuw de landschappelijke en ecologische relatie met het Vechtdal minder duidelijk geworden.
-
De oorspronkelijke vegetatie zal sterk beïnvloed zijn geweest door overstromingen in de winter vanaf de Vecht en heel nu en dan zelfs vanuit de Zuiderzee, maar door bedijking en intensieve landbouw daarna is deze invloed nu verdwenen.
-
Zoals bij alle Nederlandse landgoederen heeft er veel beplanting met bomen plaatsgevonden. De lanen en het dennenbos op het rivierduin zijn daarvan het resultaat.
-
Ook uitplantingen van kruiden hebben in het verleden plaatsgevonden met ondermeer als gevolg het voorkomen van enkele stinse-elementen
-
Er heeft een aantal ruimtelijke verstoringen plaatsgevonden nabij het landgoed gedurende de afgelopen 150 jaar waardoor dit in grootte is afgenomen. Te noemen zijn de spoorlijn, de hoogspanningsleiding met bijhorende masten en uitbreidingen van het nabije Ambelt (gebouwen en parkeerplaats).
-
Ook de Marswetering die het gebied doorsnijdt, is eeuwen geleden gegraven en in de laatste tientallen jaren “genormaliseerd”, rechtgetrokken, uitgediept en met een kunstmatig profiel, aangepast aan de behoeften van de moderne landbouw.
-
Het beheer door particuliere eigenaren heeft voor het landgoed als natuurlijk systeem zowel positieve als negatieve gevolgen gehad. Het belangrijkste positieve effect was dat het landgoed grotendeels als eenheid behouden is gebleven, negatieve aspecten zijn de aanplant, ook van exoten, die het natuurlijk-spontane karakter van de vegetatie beïnvloedden, maar cultureel gezien bij een landgoed thuishoren.
-
Gezien de ontwikkeling van Zwolle tot nationale groeikern komen er veel mogelijke toekomstige bedreigingen op het gebied af: – woon- en bedrijfsbebouwing – wegenaanleg – hondenuitlaatplek – niet aangepast beheer
17
Salomonszegel, algemene soort in Helmhorst
Rood bloeiende Meidoorn
18
5. Hogere planten Floristische inventarisatie door 5.1.2e mei resp. 31 juli).
en 5.1.2e
in 2008 (twee ronden d.d. 14
Conclusies In de stukken met gemengd loofbos is sprake van een relatief rijke ondergroei van bos- en parkplanten. De hogere stukken met aangeplant naaldbos zijn verarmd en verdienen een veelbelovend overgangsbeheer naar deels open stukken en deels omvorming tot gemengd loofbos en struweel. De oevers in en rond het landgoed vertonen nog steeds voedselmijdende plantensoorten die zeldzaam zijn in het omringende agrarische landschap. Vrij veel aangetroffen soorten zijn meer of minder verwilderde tuinplanten,een algemeen verschijnsel bij privé beheerde landgoederen. De floristische waarde van het gebied kan relatief makkelijk worden verhoogd door adequate beheersmaatregelen zoals geleidelijke omvorming van het naaldhout naar gemengd loofhout, het onderhouden van houtwallen, het meer open maken van de kolk, verschraling en vernatting van de weilandjes. Inventarisatie provincie 1990-1991 In 1990-1991 is eerder een planteninventarisatie uitgevoerd door de provincie Overijssel. In onderstaande stippenkaartjes wordt aangegeven waar toen bijzondere aandachtssoorten zijn aangetroffen in of nabij landgoed Helmhorst en bij De Belten.
Stippenkaart De Belten (provinciale inventarisatie 1990)
19
KNNV-inventarisatie 2008 ( 5.1.2e
& 5.1.2e
)
Op 14 mei en 31 juli 2008 is het hele gebied redelijk intensief onderzocht op het voorkomen van hogere planten. Hieronder is de presentie van alle aangetroffen soorten weergegeven. De naamgeving (zowel de wetenschappelijke Latijnse als de Nederlandse naam) is conform de Standaardlijst der Nederlandse flora (FLORON, 2003). Soorten zijn geplaatst in de volgorde van de Latijnse namen. Van de redelijk bijzondere soorten zijn stippenkaarten vervaardigd. Ook zjjn veel foto’s gemaakt van de aangetroffen vegetaties en soorten. In totaal zijn 182 soorten hogere planten aangetroffen in het gebied. Wetenschappelijke naam Acer platanoides Acer pseudoplatanus Achillea millefolium Aegopodium podagraria Agrostis stolonifera Alchemilla millefolium Alliaria petiolata Allium vineale Alnus glutinosa Alopecurus pratensis Amelanchier lamarckii Anthoxanthum odoratum Anthriscus sylvestris Aphanes arvensis Arrhenatherum elatius Artemisia vulgaris Asperula odorata Berula erecta Betula pendula/pubescens Bromus hordeaceus Bromus sterilis Butomus umbellatus Calamagrostis canescens Capsella bursa-pastoris Cardamine flexuosa Carex acuta Carex arenaria Carex disticha Carex hirta Carex pilulifera Carex pseudocyperus Carex rostrata Carpinus betulus Cerastium arvense Ceratocapnos claviculata Chaerophyllum temulum Chamerion angustifolium
Nederlandse naam Noorse esdoorn Gewone esdoorn Duizendblad Engelwortel Gewoon struisgras Duizendblad Look-zonder-look Kraailook Els Grote vossenstaart Amerikaans krentenboompje Reukgras Fluitekruid Grote leeuwenklauw Glanshaver Bijvoet ? Lievevrouwebedstro Kleine watereppe Berk Zachte dravik IJle dravik Zwanenbloem Hennegras Herderstasje Bosveldkers Scherpe zegge Zandzegge Tweerijige zegge Ruige zegge Pilzegge Cyperzegge Blaaszegge Haagbeuk Akkerhoornbloem Rankende helmbloem Dolle kervel Harig wilgenroosje
Wetenschappelijke naam Juncus effusus Lamium cv Variegatum Lapsana communis Liguster ovalifolium Linaria vulgaris Lolium perenne Lonicera periclymenum Lotus pedunculatus Luzula campestris Luzula multiflora
Nederlandse naam Pitrus Gele dovenetel Akkerkool Liguster Leeuwenbek Italiaans raaigras Kamperfoelie Moerasrolklaver Gewone veldbies Veelbloemige veldbies
Luzula nivea Luzula sylvatica Lycopus europaeus Lysimachia thyrsiflora Lysimachia vulgaris Matricaria discoidea Mentha aquatica Mycelis muralis Myosotis arvensis Myosotis scorpioides Narcissus cv Nuphar lutea Nymphoides peltata Ornithogalum umbellatum Oxalis fontana Papaver dubium Persicaria sp. Peucedanum palustre Phalaris arundinacea Phragmites australis Pinus sylvestris Plantago lanceolata Plantago major Poa annua Poa nemoralis Poa pratensis Poa trivialis
? Gewone veldbies Grote veldbies Wolfspoot Moeraswederik Grote wederik Schijfkamille Watermunt Muursla @ vergeetimjniet Moerasvergeetimjniet Narcis Gele plomp Waterlelie Vogelmelk Klaverzuring Klaproos Perzikkruid Melkeppe Rietgras Riet Den Smalbladige weegbree Grote weegbree Straatgras Schaduwgras Veldbeemdgras Ruw beemdgras
20
Chelidonium majus Circaea lutetiana Cirsium arvense Convallaria majalis Conyza canadensis Cornus sp. Crataegus monogyna Cytisus scoparius Dactylis glomerata Deschampsia flexuosa Digitalis purpurea Dryopteris carthusiana Dryopteris dilatata Echinochloa crus-galli Eleocharis palustris Elytrigia repens Epilobium hirsutum Equisetum arvense Equisetum fluviatile Equisetum palustre Erodium cicutarium Erophila verna Euphorbia lathyris Fagus sylvatica Fallopia dumetorum Fallopia japonica Festuca rubra Festuca ovina Festuca pratensis Filipendula ulmaria Galanthus nivalis Galium aparine Galium palustre Galeopsis tetrahit Geranium pusillum Geum urbanum Glechoma hederacea Glyceria fluitans Glyceria maxima Hedera helix Heracleum mantegazzianum Heracleum sphondylium Hieracium pilosella Hieracium umbellatum Holcus lanatus Holcus mollis Hypericum perforatum Hypochaeris radicata Ilex aquifolium Impatiens glandulifera Impatiens noli-tangere Impatiens parviflora iris pseudacorus Juncus acutiflorus
Stinkende gouwe Groot heksenkruid Akkerdistel Lelietje-van-dalen Canadese fijnstraal (Gele?) kornoelje Eenstijlige meidoorn Brem Kropaar Bochtige smele Vingerhoedskruid Smalle stekelvaren Brede stekelvaren Europese hanenpoot Waterbies Kweek Harig wilgenroosje Heermoes Holpijp Lidrus Gewone reigersbek Vroegeling Wolsmelk … Beuk Heggenduizendknoop Japanse duizendknoop Rood zwenkgras Schapengras Beemdlangbloem Moerasspiraea Gewoon sneeuwklokje Kleefkruid Moeraswalstro Gewone hennepnetel Kleine ooievaarsbek Knikkend nagelkruid Hondsdraf Mannagras Liesgras Klimop Reuzenbereklauw Bereklauw Muizenoortje Schermhavikskruid Witbol Zachte witbol Sint-Janskruid Gewoon biggenkruid Hulst Groot springzaad Groot springzaad Kein springzaad Gele lis Veldrus
Polygonatum multiflorum Polygonum aviculare Polypodium vulgare Potentilla anserina Potentilla reptans Prunus serotina Quercus robur Quercus rubra Ranunculua acris Ranunculus ficaria Rhamnus frangula Rhododendron pontica Ribes uva-crispa Robinia pseudoacacia Rosa canina Rubus fruticosus Rumex acetosa Rumex acetosella Rumex hydrolapathum Rumex obtusifolius Sagittaria sagittifolia Salix aurita Salix cinerea Sambucus nigra Laciniata Sambucus racemosa Scilla non-scripta/hispanica Scrophularia nodosa Sedum telephium Senecio vulgaris Silene dioica Solanum dulcamara Sorbus aucuparia Spiraea salicifolia Stachys palustris Stellaria graminea Stellaria media Symphoricarpus cv Syringa vulgaris Tanacetum parthenium Tanacetum vulgare Taraxacum officinale Tragopogon pratensis Trifolium dubium Trifolium repens Typha angustifolia Ulex europaeus Ulmus procera Urtica dioica Valeriana officinalis Veronica chamaedrys Vinca minor Viola arvensis Viola odorata
21
Gewone salomonszegel Gewoon varkensgras Eikvaren Zilverschoon Vijfvingerkruid Amerikaanse vogelkers Zomereik Amerikaanse Eik Scherpe boterbloem Speenkruid Vuilboom Rhododendron Rode bes Robinia Hondsroos Gewone braam Veldzuring Schapezuring Waterzuring Ridderzuring Pijlkruid Geoorde wilg Rossige wilg Gewone vlier ? Kruidvlier Trosvlier Wilde hyacint Knopig helmkruid Hemelsleutel Klein kruiskruid Dagkoekoeksbloem Bitterzoet Lijsterbes ? Moerasspirea Moerasandoorn Grasmuur Vogelmuur Sneuwbes Sering Moederkruid Boerenwormkruid Paardenbloem Gele morgenster Kleine klaver Witte klaver Kleine lisdodde Gaspeldoorn Iep Brandnetel Valeriaan Gewone ereprijs Kleine maagdenpalm Akkerviooltje Maarts viooltje
Eerder onderzoek aan de vegetatie De door de Provincie Overijssel in 1990/91 vooral langs de wetering aangetroffen aandachtssoorten waren: ACHILLEA PTARMICA BUTOMUS UMBELLATUS CERATOCAPNOS CLAVICULA' CONVALLARIA MAJALIS CALTHA PALUSTRIS VAR. P. CAMPANULA ROTUNDIFOLIA ERIOPHORUM ANGUSTIFOLIU ERICA TETRALIX GERANIUM ROBERTIANUM HUMULUS LUPULUS HIERACIUM PILOSELLA HIERACIUM UMBELLATUM HYDROCOTYLE VULGARIS ILEX AQUIFOLIUM JUNCUS ACUTIFLORUS JUNCUS SQUARROSUS
LYCHNIS FLOS-CUCULI LONICERA PERICLYMENUM LOTUS ULIGINOSUS POTENTILLA ANGELICA POTENTILLA ERECTA POLYGONATUM MULTIFLORUI RIBES RUBRUM STELLARIA GRAMINEA SIUM LATIFOLIUM SAMBUCUS RACEMOSA SEDUM TELEPHIUM SSP. TEL. CAREX NIGRA CAREX PILULIFERA CAREX PSEUDOCYPERUS CAREX ROSTRATA CAREX VESICARIA
Deze soorten indiceren in het algemeen genomen vochtige en matig voedselarme biotopen, die in Nederland met name in het agrarische buitengebied de afgelopen jaren sterk zijn afgenomen. De meest bijzondere soorten zoals Carex pilulifera (Vlozegge) werden door ons niet teruggevonden, waarschijnlijk vooral door de voedselrijkdom van de wetering en mogelijk mede door toegenomen beschaduwing van de bomen en struiken op de oever.
Lelietje-der-dalen, vermoedelijk aangeplant
22
6. Paddenstoelen Inventarisatie door Paddenstoelenwerkgroep Zwolle Coördinatie: 5.1.2e Conclusies - Beschrijving van resultaten 5 rondes, verklaring onderlinge verschillen op basis weersgesteldheid en evt. verschillen in route en/of intensiteit inventarisatie - Vergelijking met vergelijkbare gebieden qua soortenaantallen en voorkomen bedreigde sooerten - Waardebepaling aangetroffen paddenstoelenflora (op basis van NIEUWE rode lijst LNV) - Specifieke bedreigingen - Specifieke aanbevelingen voor toekomstig beheer. In 2007, 2008 en 2009 zijn in het najaar in totaal vijf uitgebreide inventarisatierondes uitgevoerd door de Paddenstoelenwerkgroep Zwolle. Inventarisatierondes: 1. 9 november 2007 2. 15 december 2007 3.
19 september 2008 4. 17 oktober 2008 5. 21 september 2009
Aanwezig , 5.1.2e , 5.1.2e , 5.1.2e , 5.1.2e , 5.1.2e . Gast: 5.1.2e 5.1.2e . 5.1.2e , 5.1.2e , 5.1.2e , 5.1.2e , 5.1.2e 5.1.2e , 5.1.2e . Gasten: 5.1.2e , 5.1.2e . 5.1.2e , 5.1.2e , 5.1.2e , 5.1.2e , 5.1.2e , 5.1.2e , 5.1.2e , 5.1.2e 5.1.2e , 5.1.2e , 5.1.2e , 5.1.2e , 5.1.2e , 5.1.2e 5.1.2e , 5.1.2e 5.1.2e
Bijzondere soorten: Voor paddenstoelen bestaat een rode lijst. Daarop staan vermeld de paddenstoelen, die bijzondere aandacht behoeven. Deze lijst bestaat uit 5 categorieën t.w. verdwenen in Nederland VN / ernstig bedreigd EB / bedreigd BE / kwetsbaar KW / gevoelig GE De volgende rode lijstsoorten waren in 2007 te vinden op het Helmhorstterrein (volgens LNV-lijst 1996): Kostgangerboleet (Boletus parasiticus)
KW
Geelbruine plaatjeshoutzwam (Gloeeophyllum separium)
KW
Plooivlieswaaiertje (Plicaturopsis crispa)
GE
Stekeltrilzwam (Pseudohydnum gelatinosum)
KW
23
RESULTATEN VAN VIJF INVENTARISATIERONDEN Inventarisatieronde nummer: Soortnaam NL Abrikozenbuisjeszwam
1
2
3
4
X
X X
X
X
X
X
X
X
X
X X
Wetenschappelijke naam Schizopora flavipora
Amethistzwam
Laccaria amethystina
Asgrauw netwatje
Arcyrria cinerea
X
Berijpte russula
Russula parazurea
Berkezwam
Piptoporus betulinus
Beukedopgeweizwam
Xylaria carpophila
Beukerussula
Russula fellea
X
X
Beukwortelzwam
Xerula radicata
X
X
Bitterzoete melkzwam
Lactarius subdulcis
X
X* X
Blauwe kaaszwam
Oligoporus caesius
Bleke elzezompzwam
Alnicola escharoides
Bleke franjehoed Blote billetjeszwam of bloedweizwam
Psathyrella candolleana
Botercollybia
Collybia butyracea
Braakrussula
Russula emetica
Breedplaatstreephoed
Megacollybia platyphylla
X X* X X
Lycogla epidendrum X
X
X X
Bruinsnedemycena
Mycena olivaceomarginata
Bundelmycena
Mycena arcangeliana
X X X
Stereum sanguinolentum
X
X
Heterobasidion annosum
X
X
Denneschelpzwam
Panellus mitis
X
Dennevlamhoed
Gymnopilus sapineus
X
Coniophora puteana
X
Doolhofzwam
Daedalea quercina
X
Draadknotszwam
Macrotyphula juncea
Dennebloedzwam Dennemoorder
Dikke kelderzwam
Mycena filopes Russula grisea
Dwergwieltje
Marasmius bulliardii
X
Echt judasoor
Hirneola auricula-judae
X
Echte kopergroenzwam
Psilocybe aeruginosa
X
Eikebladzwammetje
Fomes fomentarius Collybia dryophila ss. lat., incl. aquo ocior
X
Eikebloedzwam
Stereum gausapatum
X
Eikelbekertje
Ciboria batschiana
X
Eikeldopzwam
Hymenoscyphus fructigenus
X
Eiketrilzwam
Exidia truncata
Eikhaas
Grifola frondosa
Fluweelpootje
X X X
Duifrussula
Fluweelboleet
X
X
Draadsteelmycena
Echte tonderzwam
5
X X X X
X
X X X
X X*
X X
Boletus subtomentosus Flammulina velutipes ss. lat., incl. F. fennae
24
X X X
X
Fraaisteelmycena
Mycena inclinata
X
Geel hoorntje
Calocera cornea
X
Geelbruine plaatjeshoutzwam
Gloeophyllum sepiarium
X
Geelbruine spleetvezelkop
Inocybe rimosa
X
Geel schijfzwammetje
Bisporella citrina
X
Geelwitte russula
Russula ochroleuca Scleroderma citrinum
Gele knolamaniet
Amanita citrina
Gele korstzwam
Stereum hirsutum
X X
Tremella mesenterica
Geweizwam
Xylaria hypoxylon
X
Gewone fopzwam
Laccaria laccata
X
Gewone glimmerinktzwam
X
X
X
Paxillus involutus
X
Gewone oesterzwam
Pleurotus ostreatus
X
Gewone zwavelkop
Psilocybe fascicularis var. fascicularis X
X
Gewoon eekhoorntjesbrood
Boletus edulis
Gewoon elfenbankje
Trametes versicolor
Russula nigricans
Grote bostrechterzwam
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X X
X
X
Mycena pura
Grofplaatrussula
X
X
Gewone krulzoom
Bjerkandera adusta
X
X
Pluteus cervinus
Grijze buisjeszwam
X
X
Gewone hertezwam
Nectria cinnabarina
X
X
Coprinus micaceus
Gewoon meniezwammetje
X
X
X
Gewoon elfenschermpje
X* X
Gele aardappelbovist
Gele trilzwam
X*
X
X
X
X
*x
X
X
X X
X
Clitocybe phyllophila
Grote parasolzwam
Macrolepiota procera
Gewoon eekhoorntjesbrood
Boletus edulis
Grote stinkzwam
Phallus impudicus
Heksenboter
Fuligo septica
Helmmycena
Mycena galericulata
X
X* X
X x
X
X
X X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
Hoekig schorsschijfje
Diatrype disciformis
Houtknoopje Houtknotszwam (dodemansvingers)
Cudoniella acicularis
Hulstdekselbekertje
Trochila ilicina
X
Lactarius quietus
X
Kastanjeboleet
Boletus badius
X
Kleine aardappelbovist
Scleroderma areolatum
Kleine bostrechterzwam
Clitocybe candicans
Klein oorzwammetje
Crepidotus epibryus
X
Kleine aardappelbovist
Scleroderma areolatum
X
Kleine stinkzwam
Mutinus caninus
X
X
Kleverig koraalzwammetje
Calocera viscosa
X
X
Kaneelkleurige melkzwam
X
X
X
Xylaria polymorpha
Knolparasolzwam
Macrolepiota rachodes
Kostgangerboleet
Boletus parasiticus
Melksteelmycena
Mycena galopus
X
X X
X
X X
X
X
X
X
X
X X
X
25
X
X
X
Melksteelmycena (v. nigra)
Mycena galopus var. nigra
Muizestaartzwam
Baeospora myosura
X X
Clitocybe nebularis
X
X
Oranje aderzwam
Phlebia radiata
X
X
Oranje druppelzwam
Dacrymyces stillatus
X
X
Nevelzwam
X X X
Oranjegeel trechtertje
Rickenella fibula
Paarse dennezwam
Trichaptum abietinum
Paarse eikeschorszwam Paarse knoopzwam ss. lat.
Peniophora quercina Ascocoryne sarcoides ss. lat., incl. A. cyl.
Paarse schijnridderzwam
Lepista nuda
Papierzwammetje
Meruliopsis corium
X
Platte tonderzwam
Ganoderma lipsiense
X
Papilmycena
Mycena vitilis
X X
X X X X
X X
X
X
Plooivlieswaaiertje
Plicaturopsis crispa
Radijsvaalhoed
Hebeloma crustuliniforme
X
X
Lactarius theiogalus
X
X*
Rimpelende melkzwam Rode zwavelkop
Psilocybe sublateritia
X
X
Roestbruine kogelzwam
Hypoxylon fragiforme
X
X
Roodbruine schijnridderzwam
Lepista flaccida
X
X
Roodporiehoutzwam
Daedaleopsis confragosa
Roodsteelfluweelboleet
Boletus chrysenteron
Rookzwam
Bjerkandera fumosa
X X X X
X X
X
Rossig buiskussen
Tubifera ferruginosa
Scherpe schelpzwam
Panellus stipticus
X
Schorsbreker
Vuilleminia comedens
X
Slijmerige blekerik
Pholiota lenta
X X*
Sneeuwwitte kaaszwam
Tyromyces chioneus
X
Sombere honingzwam
Armillaria ostoyae
X
Stekeltrilzwam
Pseudohydnum gelatinosum
X
Stijfselzwam
Exidia thuretiana
X
Streepsteelmycena
Mycena polygramma
X
Takruitertje
Marasmiellus ramealis
Tengere beuketaailing
Marasmius setosus
X* X* X
X
Tweekleurige trechterzwam
Clitocybe metachroa
X
Twijgkorstzwam
Stereum ochraceoflavum
X
Vaalblauwe kaaszwam
Oligoporus subcaesius
X
Vaalpaarse schijnridderzwam
Lepista sordida
X X
Vergroeide kogelzwam
Hypoxylon multiforme
Vliegenzwam
Amanita muscaria
Vroege franjehoed
Psathyrella spadiceogrisea
Waaierkorstzwam
Stereum subtomentosum
X
Waaiertje
Schizophyllum commune
X
Week oorzwammetje
Crepidotus mollis
X
Wieltje
Marasmius rotula
X X
X* X X
26
X
X
Winterhoutzwam
X
Polyporus brumalis
Witte bultzwam
Trametes gibbosa
X
Witte eikebladmycena
Mycena polyadelpha
X
X
Witte vlierschorszwam
Rogersella sambuci
X
X
Wit oorzwammetje
Crepidotus variabilis
X
Schizopora paradoxa
X
Witte tandzwam
X
Cerocorticium confluens
X
X
Zwarte trilzwam
Exidia plana
X
X
Zwartgroene melkzwam
Lactarius necator
Ziekenhuisboomkorst
X* X
X* X X
X
Zwartpurperen russula
Russula undulata
Zwartrode russula
Russula olivaceoviolascens
Zwartwitte veldridderzwam
Melanoleuca polioleuca
Zwavelmelkzwam
Lactarius chrysorrheus
X
Zwavelzwam
Laetiporus sulphureus
X
Aantal soorten per inventarisatieronde 57
27
X X X
57
46
78
23
Het mozaïekachtige landschap is zeer geschikt voor veel broedvogels
28
7. Broedvogels Conclusies De Helmhorst herbergt een rijke vogelwereld, karakteristiek voor oudere park- en boslandschappen. Wel lijkt tussen 2005 en 2007 een duidelijke achteruitgang plaatsgevonden te hebben,mogelijk mede door veel kapwerkzaamheden ondermeer bij de nabije Ambelt en langs de spoorlijn. In 2008 is verder tijdens het broedzseizoen zeer rigoureus gekapt op de Helmhorst zelf, langs de spoorlijn (vanwege de hoogspanningsleidingen). Ook verhoogde predatie door roofvogels kan een rol spelen. Methodiek Een aantal leden van de KNNV-afdeling Zwolle inventariseerde de vogels van de Helmhorst in 2008 en 2009 conform de SOVON Handleiding (Tweede, aangepaste druk, 2004, ISSN 1382-6263). In 2005 en 2007 inventariseerde het IVN het gebied al, echter minder intensief. PTT-methode, zie SOVON handleiding broedvogelinventarisatie. De eerste groep stelde de vaste looproute vast en gaf die door aan de andere groepen. Men nam dus steeds dezelfde looproute zodat de waarnemingen onderling vergelijkbaar zijn. Er werd steeds gelopen in groepen van twee. Elk groepje doorkruiste een ochtend of een deel van een ochtend in het weekend of aansluitend op het weekend het landgoed en tekende op kaartjes (voor elke week één) in waar welke vogelsoort zat / zong / fourageerde / zijn nest bouwde etc.
In 2009 werd in de maanden maart, april, mei en juni in principe elke week een ronde gelopen door vier groepen (per groep 1 ronde per maand. In bijlage 5 worden de detailwaarnemingen per jaar en de namen van de vogelwaarnemers vermeld. Hieronder zijn de waarnemingen van 2005, 2007, 2008 en 2009 uit bijlage 5 samen in een overzichtstabel bij elkaar gezet. Alleen de presentie per jaar is weergegeven omdat de verschillende methodiek geen kwantitatieve vergelijking van frequenties of aantallen toestaat. Ondanks de eenmalige waarneming in 2005 was dit het rijkste jaar met 38 soorten. 5.1.2e 5.1.2e constateerde zelf al dat 2007 veel minder rijk was aan broedvogels voor de Helmhorst. De intensieve bemonsteringen van 2008 en 2009 zitten qua aantal waargenomen vogels in tussen 2005 en 2007. De oorzaak van een eventuele achteruitgang van het aantal zangvogels kan gelegen zijn in toegenomen predatie door roofvogels. Zo hebben zich op en nabij de Helmhorst de afgelopen drie jaar twee paartjes Sperwer gevestigd ( 5.1.2e , 2010). Maar ook het intensieve kappen nabij het spoor alsook het achterwege blijven van onderhoud kunnen van invloed zijn geweest. De recreatiedruk lijkt niet significant toegenomen tussen 2005 en 2010.
29
Naam Blauwe Reiger Bonte vligenvanger Boomklever Boomkruiper Braamsluiper Buizerd Fitis Gekraagde roodstaart Gierzwaluw Goudhaantje Goudvink Groenling Grote Bonte Specht Grote lijster Grutto Heggemus Holenduif Houtduif Huismus IJsvogel Kauw Kievit Koekoek Koolmees Kuifeend Mandarijneend Meerkoet Merel Nijlgans Pimpelmees Putter Ringmus Roek Roodborst Spotvogel Spreeuw Staartmees Tjiftjaf Tuinfluiter Turkse tortel Vink Visdief (Vlaamse) gaai Wielewaal Wilde eend Winterkoning Zanglijster Zwarte Kraai Zwartkop TOTAAL
2005 2 mei X X X X X X X X X X X
X X
X X X X
X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X 38
2007 5mei X X X X
2008 (totaal 10 ronden) X
2009 (6 ronden) X
X X
X X
X X
X X
X X
X X X X X X
X X X X
X
X
X X
X
X X X X X X X X
X X X X X X X X
X X X X
waarnemingen 2007 – 2009 3 2 4 4 1 4 4 1 2 3 2 3 4 2 1 4 1 4 1 1 3
X
X X X X X X X X X X
X X X X X
X X X X X
X X X X X
2 4 1 1 2 4 3 4 2 2 2 4 3 4 3 4 2+? 2 4 2 3 1 4 4 4 4 4
31
35
34
31 – 38
X
X X X
X X X X
X X X X X
X ? X
X
30
X X X X X
9. Zoogdieren Algemene conclusie Rondom en in de Helmhorst leeft een vitale populatie van kleine tot grote zoogdieren. Er zijn 6-8 soorten muizen, minimaal 6 soorten vleermuizen e.a. te vinden, waaronder enkele zeldzame (aandachts)soorten. Verdergaand onderzoek naar de rodelijstsoort Waterspitsmuis en de grotere zoogdieren, zowel in als rondom het landgoed is gewenst. Achtereenvolgens worden de (echte, woel- en spits)muizen, de vleermuizen en andere zoogdiersoorten behandeld. 9A, Echte, woel- en spitsmuizen Conclusie Rond de Helmhorst leeft een vitale populatie van echte, woel- en spitsmuizen. In totaal werden zes soorten aangetroffen. Op een plek werd de zeldzame Dwergmuis (14 vangsten) aangetroffen. De recent aanwezige Waterspitsmuis en aardmuis werden in 2009 niet aangetroffen, reden om op nabije andere locaties aanvullende waarnemingen te doen in 2010. De inventarisatie Op 23 – 25 oktober 2009 voerde de KNNV afdeling Zwolle rond het landgoed een uitvoerige inventarisatie uit met 157 speciale muizenvallen, verspreid over acht meetraaien langs verschillende karakteristieke landschapselementen. Voor het landgoed zelf had de eigenaar en beheerder expliciet geen toestemming verleend. Bij het veldwerk en de voorbereiding ervan had de KNNV afd. Zwolle veel hulp van de Zoogdierwerkgroep Overijssel ( 5.1.2e en 5.1.2e ) en van een aantal enthousiaste natuurgidsen van IVN.
Lokaties van de vallen: Raai 1 graslandruigte Raai 2 spoorlijn zuid Raai 3 spoorlijn noord Raai 4 Kolk t Oever Raai 5 5.1.2e Raai 6 Knotwilg t Oever Raai 7a Weteringnoord en zuid van brug t oever Raai 7b Weteringnoord en zuid van brug t oever Raai 8 Tuin van Ee
aantal vallen 20 20 20 20 20 20 10 17 10
Totaal van 9 raaien
157
coördinaten (AMCO) x207215 y50314 x207218 y503223 x207144 y503211 x206983 y503255 x206979 y503482 x206724 y503341 x206488 y503217 x206506 y503172 x207219 y502915
In Bijlage 2 zijn de vangstgegevens per meetraai en vangronde gedetailleerd weergegeven.
Figuur: Overzichtskaartje met vangstraaien muizen
Gedurende 5 inventarisatieronden (vallen om de 8 uur geleegd rond 23, 7 en 16 uur) werden in totaal 221 muizen aangetroffen. Tijdens de derde ronde (namiddag 24 oktober) werd het minste gevangen in de vallen (22 dieren), ’s avonds en ’s ochtends werden steeds tussen 45 en 55 dieren gevangen, een bezetting van bijna 50%.
rondevangst
60
50
40
30
e s g tlv n a
Reeks1
20
10
0 1
2
3
4
5
rondenummer
Met 91 resp. 55 vangsten bleken Bosmuis en Rosse Woelmuis het talrijkst. Van Veldmuis, Bos- en Huisspitsmuis werden tussen 17 en 25 dieren gevangen. Van een reatief zeldzame soort, de Dwergmuis, werden in een ruig stukje langs een sloot 14 dieren aangetroffen. In de periode 1988-2005 is aanvullend de Aardmuis in het gebied aangetroffen (ZWO, zie bijlage 2). Van de zeer zeldzame Waterspitsmuis zijn in het recente verleden verscheidene waarnemingen gedaan in en nabij de Helmhorst (vermelding door 5.1.2e , 1993; tevens: ZWO, 1988-2005, zie Bijlage1). Deze soort werd echter niet aangetroffen gedurende ons waarnemingsweekend. We willen daarom op andere plekken op en rond de Helmhorst in 2010 nogmaals een intensieve inventarisatieronde doen, mede om een beter beeld van de verspreiding van de al waargenomen muizen te verkrijgen. Generaal totaal
Totaal muizen
Bosmuis (BM) Rosse Woelmuis (RW) Veldmuis (VM) Bosspitsmuis (BSM) Huisspitsmuis (HSM) Dwergmuis (DM)
91 55 25 19 17 14 221
Totaavangst per soort 100 90 80 70 BM
60
RW VM
50 tl n a A
BSM HSM
40
DM
30 20 10 0 1 Soort
9B. Vleermuizen Conclusie Minimaal zes soorten vleermuizen fourageerden in 2008 in en nabij de Helmhorst. In 2010 is aanvullend onderzoek gedaan naar eventuele extra soorten en naar kolonies. De inventarisatie In 2008 heeft KNNV afdeling Zwolle opdracht gegeven aan vleermuizenexpert 5.1.2e om de vleermuizen-populatie van de Helmhost te inventariseren. heeft gedurende een inventarisatieronde in 2008 met een bat-detector en aanvullende visuele waarnemingen op landgoed Helmhorst de volgende soorten vastgesteld: 5.1.2e
Foeragerend vastgesteld: 1. Gewone dwergvleermuis 2. Ruige dwergvleermuis 3. Gewone grootoorvleermuis 4. Watervleermuis 5. Laatvlieger 6. Rosse vleermuis. Op het landgoed zelf zijn (nog) geen vleermuiskolonies vastgesteld (nog niet systematisch onderzocht). Wel bekend is dat de Watervleermuizen afkomstig zijn van het nabije Boschwijk en de Rosse vleermuizen uit een eik langs de Kuyerhuislaan. Vermoed wordt dat ook de Franjestaart als zevende soort in het gebied voorkomt (inventarisatie in opdracht van gemeente; mond. med. 5.1.2e ). Daarom werd een extra inventarisatieronde met de nieuwe bat-detector van KNNV Zwolle medio en eind 2012 ingepland.
9C. Overige soorten zoogdieren Vos ? Das De Helmhorst fungeert als foerageergebied voor dassen met burchten in het nabije Erfgenamenbos (waarneming 5.1.2e 2008).. Ree Waarneming ZWO 1988-2005 (bijlage 2) Bunzing Waarneming ZWO 1988-2005 (bijlage 2) Wezel ? Steenmarter ? Eekhoorn Waarneming ZWO 1988-2005 (bijlage 2) Konijn Waarneming ZWO 1988-2005 (bijlage 2) Haas Waarneming ZWO 1988-2005 (bijlage 2) 2009: 27 april ( 2 ex.), 23 mei (1 ex.); waarnemingen 5.1.2e tijdens voogeuinventarisatie. Egel Waarneming ZWO 1988-2005 (bijlage 2) Mol Waarneming ZWO 1988-2005 (bijlage 2) Woelrat Waarneming ZWO 1988-2005 (bijlage 2)
+ 5.1.2e
10. Amfibieën en reptielen De volgende drie soorten worden vermeld als waarschijnlijke waarneming (ZWO 1988-2005; bijlage 2): Gewone pad Bruine kikker Groene kikker*
Bufo bufo Rana temporaria Rana esculenta s.l.
(X) (X) (X)
Een nadere gerichte inventarisatie in 2012 is wenselijk.
De wetering maar vooral de kolk en de slootjes in de buurt zijn kansrijk voor vissen, ringslang en amfibieën
11. Libellen en andere insecten en waterdieren Samenvatting In juni 2007 is een inventarisatie gehouden van libellen en waterdieren nabij de Helmhorst. Ondanks het niet optimale weer werden meer dan tien, deels bijzondere soorten libellen aagetroffen. De insecten verdienen verder onderzoek, het mozaiek van wateren, weilanden, bossen en houtwallen lijken zeer rijk aan soorten insecten. Ook spinnen dienen nader onderzocht. Resultaten inventarisatie door KNNV Zwolle van Landgoed De Helmhorst op libellen, inclusief waarnemingen van andere insecten, week- en waterdieren en overige op 16 juni 2007 (“Libellen Big Day”) (verslag door 5.1.2e
, december 2009)
Doelen van de inventarisatiedag De Libellen Big Day wilden we een leuke invulling geven door op en rondom het landgoed de Helmhorst libellen te gaan inventariseren. Daarnaast is er ook gemonsterd naar vissen en andere waterdieren in de Marswetering en in de kolk van Van ‘t Oever. Ook andere waarnemingen zijn meegenomen om een completer beeld te verkrijgen van de fauna van de Helmhorst t.b.v. het integrale inventarisatieproject van KNNV Zwolle. 1 Deelnemers (alfabetisch) 5.1.2e , 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e , , 5.1.2e
, 5.1.2e , 5.1.2e
,
5.1.2e
, 5.1.2e en 5.1.2e
, 5.1.2e .
Materialen Er is gebruik gemaakt van vangnetjes voor de libellen en schepnetten (+ waadpak) + bakken voor de vissen en andere waterdieren. Monsterpunten We hebben op 4 locaties gemonsterd op en nabij het landgoed de Helmhorst (zie ook het bijgevoegde kaartje). 1. Langs de westoever van de Marswetering, op het terrein van familie van ’t Oever; tussen de vegetatie op een smalle strook weiland tussen prikkeldraad en sloot onder toeziend oog van koeien en in het water van de Marswetering ter plekke bij het dammetje richting het bosgebied; 2. In en rondom de kolk op het terrein van Van ’t Oever, noordwestelijk van de spoorbaan en ten noordoosten van het bosgebied; 3. In de vegetatie van de greppel/droogvallende sloot noordwestelijk van het spoor, langs het zandpad dat de kolk en het Ambeltpad verbindt; 1
Om de Helmhorst en KNNV Zwolle meer in de belangstelling van het Zwolse publiek en de Zwolse politiek te krijgen, was een journalist van de Stentor uitgenodigd, 5.1.2e . Later voegde zich ook fotograaf 5.1.2e bij ons. Na het weekend verscheen een leuk en groot artikel in de Stentor met foto.
4. Bij de nieuw gegraven paddenpoel van 5.1.2e en 5.1.2e , 5.1.2e 5.1.2e (tel. ); 5. In de vegetatie van het stukje ‘nieuwe natuur’ (afgegraven oevers) achter de Wijthmenerplas, langs de Valkenbergweg. (Heet het water daar Emmertochtsloot?)
5.1.2e
Er is vooraf toestemming gevraagd en gekregen door 5.1.2e en 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e 5.1.2e aan/van familie en (oever Emmertochtsloot) om op en via hun terrein te gaan bemonsteren. Uiteindelijk zijn we niet naar de oever van de Emmertochtsloot gegaan, vanwege het weer. Tijd en weer Het waaide te hard voor optimale libellenwaarnemingen. We startten om 10.00 uur bij een wat broeierig en warm weer en aan het einde van de ochtend, rond 12.00 u. kwamen er enkele fikse onweersbuien. Waarnemingen 1.Westoever Marswetering: Libellen: Azuurjuffer –mannetje Aeshna-larve (vroege of blauwe glazenmaker) Blauwe breedscheenjuffer – mannetje + vrouwtje Lestidae-larve (pantserjuffer) Metaalglanslibel (Somatochlora metallica) 2X Gewone oeverlibel – 2 vrouwtjes (pas uitgeslopen, nog zacht) (Orthetrum cancellatum) Lantaarntje Weidebeekjuffer Andere insecten: Bootsmannetje –adult + larve (in het water van de Marwetering) Geelgerande watertor- larve (in het water van de Marwetering) Kleine vuurvlinder Distelvlinder (in het bos naar waarnemingspunt 2) Kokerjuffer- (kokers) (in het water van de Marwetering) Andere geleedpotigen: Amerikaanse zoetwaterkreeft 2X (Procambarus clarkii) Weekdieren: Zwanenmossel Gewone poelslak (Lymnaea stagnalis) Viviparis spec.
(een of andere slak) Grote diepslak (Bithynia tentaculata) Schildersmossel (Unio pectorum) Erwtenmossel (Pisidium spec.) Gewone hoornschaal (Sphaerium corneum) Moerashoornschaal (Musculium lacustre) Vis: Kleine modderkruiper (Cobitis taenia) 2. In en rondom de kolk van Van ’t Oever:
Aeshna- larve (vroege of blauwe glazenmaker) Visdiefje We vonden de kolk en omgeving opvallend leeg! Mogelijk is de kolk te diep voor veel waterleven. Veel bladval en beschaduwing door het omringende bos en struweel is ook een negatieve factor. Het grote aanbod aan organische stof veroorzaakt periodiek lage zuurstofwaarden en mogelijk ook het optreden van toxische stoffen in hogere concentraties zoals ammonium, nitriet, zwavelwaterstof e.d.. 3. Greppel langs de spoorlijn Libellen: Grote keizerlibel Gewone oeverlibel Watersnuffel 4. Paddenpoel van der Sluis, Sorghvlietweg 10-12 Libellen: Bloedrode heidelibel Grote keizerlibel Huidje van een glazenmaker Verder nog: Larve watersalamander Staafwants 6. Niet direct meer de Helmhorst te noemen, maar wel in de nabije omgeving: Valkenbergweg- Wijthmenerplas, stukje nieuwe natuur langs Emmertochtsloot: Libellen: Tengere pantserjuffer - meerdere Smaragdlibel Azuurwaterjuffer Koraaljuffer – mannetje Vroege glazenmaker Steen- of bruinrode heidelibel Zwarte heidelibel -meerdere Watersnuffel Viervlek Gewone pantserjuffer Gewone oeverlibel Tengere grasjuffer Bruine korenbout Grote roodoogjuffer Metaalglanslibel
Verder nog: Oranje zandoogje / Egelboterbloem
11. Literatuur 5.1.2e , 1993. Muizen centraal in de natuur. P. 9,10 in Zwols Natuurtijdschrift. Jaargang 1, afl. 1.
Floron, 2003. Standaardlijst der Nederlandse flora. SOVON, 2004. Handleiding inventarisatie broedvogels (2e aangepaste druk, ISSN 1382-6263 Ministerie van LNV, 2003. Rode lijst der Nederlandse paddenstoelen. 5.1.2e , 13 januari 2010. Roofvogels van Zwolle; de ontwikkelingen tussen 2000 en 2010, met name van de sperwer. KNNV-lezing, Zwolle.
Grootschalige kap in verband met hoogspanningsleidingen, helaas juist in het broedseizoen
Ook bij de ingang van het terrein wordt slordig gekapt. Een goed beheerplan moet dit verbeteren.
BIJLAGEN BIJLAGE 1. De natuurgebieden van Zwolle; citaat uit www.natuurlijk.nl (NatuurPuntNL) BIJLAGE 2. Flora- en faunawetsoorten en Habitatrichtlijnsoorten voorkomend in de omgeving HELMHORST (km-hok 206502 i.v.m. gepland onderzoek ( 5.1.2e 5.1.2e
Provincie Overijssel eenheid LNL 28-04-2008) BIJLAGE 3. Basisgegevens KNNV-muizeninventarisatie oktober 2009 BIJLAGE 4. Sociaal verslag van de educatieve muizenactie Zwolle onder leiding van 5.1.2e 5.1.2e en 5.1.2e . BIJLAGE 5. Basisgegevens vogelinventarisatie 2008-2010.
BIJLAGE 1. Citaat uit www.natuurlijk.nl (NatuurPuntNL)
De natuurgebieden van Zwolle
Zoals overal in Nederland staat ook in Salland de natuur onder druk. Toch zijn er nog plekjes genoeg die de moeite van een bezoek waard zijn. Wij hebben ze allemaal voor u op een rij gezet.
Oeverlanden langs de Vecht Grienden, moerassen en water langs de Vecht. Eigendom: Staatsbosbeheer Wandelen: Niet toegankelijk Ligging: Ten noorden van Zwolle, langs de Vecht
Buitenlanden Langenholte Buitendijkse graslanden langs de Vecht en het Zwarte Water. Groeiplaats van de kievitsbloem. Eigendom: Landschap Overijssel Wandelen: Niet toegankelijk Ligging: Ten noorden van Zwolle, waar de Vecht uitmondt in het Zwarte Water
Westerveldse Bos Jonge bosaanplant rond zandwinningplassen en op voormalig vuilnisstort. Eigendom: Gemeente Zwolle Wandelen: Toegestaan Ligging: Ten noorden van Zwolle
Agnietenberg, Schrevenbos, en Eierbelten Beboste rivierduinen met een recreatieplas. Eigendom: Gemeente Zwolle Wandelen: Toegankelijk Ligging: Ten noordoosten van Zwolle, ten noorden van Berkum
De Kranenburg Voormalig landgoed, in gebruik als begraafplaats. Eigendom: Gemeente Zwolle Wandelen: Toegestaan Ligging: Ten noordoosten van Zwolle, ten noorden van Berkum
Het Engelse Werk, IJsseluiterwaard Bij het gelijknamige park aan de IJssel ligt een stuk uiterwaard tussen de oude verkeersbrug en de spoorbrug. Hierin is door het graven van plassen een natuurontwikkelingsgebied gecreëerd. Dit is tevens dienstbaar aan de drinkwaterwinning. De plassen kunnen bij normale waterstanden worden bekeken vanuit een half-ondergrondse observatiehut. Deze loopt bij hoog water onder; u zult zich dan moeten vergenoegen met het goede overzicht vanaf de dijk. Eigendom: Staatsbosbeheer Wandelen: Toegestaan, gemarkeerde route Ligging: Ten zuidwesten van Zwolle, langs de IJssel
Het Engelse Werk en Spoolderbos Tot landschapspark ingericht verdedigingswerk. Het Spoolderbos is een nieuw aangelegd bos. Eigendom: Gemeente Zwolle Wandelen: Toegestaan, gemarkeerde route Ligging: Ten zuidwesten van Zwolle, dichtbij de IJssel
Botanische tuin Engelse Werk In een klein gebied twee landschapstypen uit Overijssel bijeenbrengen en een diversiteit aan plantensoorten stimuleren. Dat is gebeurd in de botanische tuin van Waterleiding Maatschappij Overijssel (Vitens). Deze veelzijdige tuin ligt in het park het Engelse Werk in Zwolle Ontstaan De grote liefde die de inmiddels overleden ingenieur 5.1.2e , toenmalig directeur van Vitens, voor de natuur had, heeft ervoor gezorgd dat in het park het Engelse Werk een botanische tuin is ontwikkeld. Gedreven door een passie voor de veelvormigheid van de natuur heeft 5.1.2e ervoor gezorgd dat rond 1970 de flora van Overijssel en met name de flora van de IJssel en de Vecht op één punt bijeen zijn gebracht. Mede dankzij de adviezen en inbreng van professor 5.1.2e zijn vier dijken ontwikkeld. Door zijn deskundigheid zijn de juiste plantenzaden op de juiste plek ingebracht.
Vreugderijkerwaard De Vreugderijkerwaard is een circa 130 hectare grote uiterwaard aan de oostzijde van de IJssel, ten noordwesten van Zwolle.
De Helmhorst Bossen met enkele weilanden. Eigendom: Particulier Wandelen: Toegestaan Ligging: Gemeente Zwolle, buurtschap Herfte
Boschwijk Landgoed met een in Engelse landschapsstijl aangelegd parkbos. Eigendom: Gemeente Zwolle Wandelen: Toegestaan, behalve direct rond het landhuis Ligging: Tussen Zwolle en Heino
Oldeneel Ten noordwesten van de IJsselcentrale van Harculo ligt een kleine vogelrijke uiterwaard. Op dezelfde hoogte liggen binnendijks twee kolken. Op de dijkhellingen, een aantal jaren geleden verbeterd, zijn de eerste stroomdalplanten weer aan het terugkeren. Van de vogels kunt u genieten in een observatiehut aan de verharde weg. Op de dijk, richting centrale, loopt een fietspad. Voor Zwollenaren een prima gelegenheid voor een ommetje na het eten. Eigendom: Staatsbosbeheer Wandelen: Niet toegankelijk Ligging: Ten zuidwesten van Zwolle
Zandhove Een landgoed op een oeverwal van de IJssel. Het park is aangelegd in een Engelse landschapsstijl. Eigendom: Gemeente Zwolle Wandelen: Toegestaan, behalve rond het landhuis Ligging: Ten zuidoosten van Zwolle, dichtbij de IJssel
Soeslo Landhuis met park, omgeven door enkele bossen, weilanden en akkers. Eigendom: Landschap Overijssel Wandelen: Toegestaan Ligging: Ten westen van Wijthmen
Windesheim Voormalige steenfabriek bij Windesheim Uiterwaarden van de IJssel, binnendijks gelegen tichelgaten, moerassen en weilanden. Bij de tichelgaten is een vogelkijkhut. Eigendom: Staatsbosbeheer Wandelen: Toegestaan, gemarkeerde wandelroute Ligging: langs de IJssel bij Windesheim
Molenpolder In het komkleigbied ten oosten van Windesheim is een begin gemaakt met een reservaat. Dit bestaat uit graslanden en een enkel voormalig griendperceel, later doorplant met populieren. Komkleigebieden zijn van nature vochtig. De grond blijft lang koud. Hierdoor komt de grasgroei laat op gang. Staatsbosbeheer werkt eraan om het ontwaterde gebied weer vochtig te krijgen. Als dat lukt, is het gebied heel geschikt als weidevogelgebied en kan het na verloop van tijd nog aan betekenis winnen. Intussen groeit ook de plantkundige waarde. Naast mooie slootvegetaties worden ook kleine aantallen kievitsbloem gevonden. Door een aangepast beheer proberen we die te vermeerderen. Afgezien van een enkele insteekweg lopen er geen paden door het terrein. Eigendom: Staatsbosbeheer Wandelen: Niet toegankelijk Ligging: Tussen Windesheim en Laag Zuthem
BIJLAGE 2. Flora- en faunawetsoorten en Habitatrichtlijnsoorten voorkomend in de omgeving HELMHORST (km-hok 206502 i.v.m. gepland onderzoek 5.1.2e
Provincie Overijssel eenheid LNL 28-04-2008 Onderstaande gegevens van Overijsselse soorten, geselecteerd uit de landelijke lijsten van beschermde planten en dieren, zijn afkomstig van het Ecologisch Kenniscentrum (milieu-inventarisatie) van de Provincie Overijssel. Dit zijn gegevens uit eigen onderzoek èn verkregen uit diverse (literatuur-)bronnen van derden. De lijst van soorten geeft een indicatie van de soortenrijkdom van het gebied. Er kunnen geen rechten worden ontleend aan deze opgave van de aanwezigheid van soorten. Meer exacte informatie over groei- en verblijfsplaatsen van planten en dieren zijn te verkrijgen bij de Provincie Overijssel (milieu-inventarisatie) en instellingen als RAVON, OVB, FLORON, De Vlinderstichting, Zoogdierenwerkgroep Overijssel en VZZ. Ook regionale natuur- en milieuwerkgroepen en afdelingen van KNNV en IVN kunnen nuttige informatie hebben. Alle van nature in de EU voorkomende vogelsoorten zijn beschermd (Flora- en faunawet art. 4 eerste lid, deel b). Ze worden niet apart genoemd in onderstaande lijsten. LEGENDA BESCHERMDE PLANTEN EN BESCHERMDE DIEREN
*) = Soorten zijn in het veld niet altijd nader onderscheiden. Er is vaak de verzamelnaam “Groene kikker”en “Bosspitsmuis” gebruikt. Het betreft de Meerkikker (Rana ridibunda) (tabel 1), Middelste groene kikker (Rana klepton esculenta) (tabel 1), Poelkikker (Rana lessonae) (tabel 2) en de Gewone bosspitsmuis (Sorex araneus) en Tweekleurige bosspitsmuis (Sorex coronatus) (beide tabel 1). X = soort komt voor, (X) = soort komt mogelijk voor of in de directe omgeving, (?) = mogelijk voorkomend in Overijssel of niet bekend, jaar = jaar of periode waarin meest recente waarnemingen zijn gedaan, bron = EKC: Ecologisch Kenniscentrum (milieu-inventarisatie) Provincie Overijssel; ZWO: Zoogdierenwerkgroep Overijssel; VS: Vlinderstichting; RAVON: Reptielen-, amfibieën-, vissenonderzoek Nederland. Nederlandse naam
wetenschappelijke naam
aanwezig
jaar
x
1990
x
1990
Tabel 1 Algemene soorten Planten Aardaker
Lathyrus tuberosus
Akkerklokje
Campanula rapunculoides
Brede wespenorchis
Epipactis helleborine
Dotterbloem
Caltha palustris
Gewone vogelmelk
Ornithogalum umbellatum
Grasklokje
Campanula rotundifolia
Grote kaardebol
Dipsacus fullonum
Kleine maagdenpalm
Vinca minor
Knikkende vogelmelk
Ornithogalum nutans
Koningsvaren
Osmunda regalis
Slanke sleutelbloem
Primula elatior
Zwanebloem
Butomus umbellatus
x
Behaarde rode bosmier
Formica rufa
?
Kale rode bosmier
Formica polyctena
?
Stronkmier (?)
Formica truncorum
?
Zwartrugbosmier
Formica pratensis
?
Gewone pad
Bufo bufo
(X)
Bruine kikker
Rana temporaria
(X)
Groene kikker*
Rana esculenta s.l.
(X)
Kleine watersalamander
Triturus triturus
Meerkikker
Rana ridibunda
Middelste groene kikker
Rana esculenta s.s.
1990
Mieren
Amfibieën en reptielen
Zoogdieren Aardmuis
Microtus agrestis
x
ZWO1988-2005
Bosmuis
Apodemus sylvaticus
x
ZWO1988-2005
Bosspitsmuis *
Sorex araneus / coronatus
x
ZWO1988-2005
Bunzing
Mustela putorius
x
ZWO1988-2005
Dwergmuis
Micromys minutus
x
ZWO1988-2005
Dwergspitsmuis
Sorex minutus
Egel
Erinaceus europaeus
x
ZWO1988-2005
Haas
Lepus europaeus
x
ZWO1988-2005
Hermelijn
Mustela erminea
Huisspitsmuis
Crocidura russula
x
ZWO1988-2005
Konijn
Oryctolagus cuniculus
x
ZWO1988-2005
Mol
Talpa europaea
x
ZWO1988-2005
Ree
Capreolus capreolus
x
ZWO1988-2005
Rosse woelmuis
Clethrionomys glareolus
x
ZWO1988-2005
Veldmuis
Microtus arvalis
x
ZWO1988-2005
Vos
Vulpes vulpes
Wezel
Mustela nivalis
Woelrat
Arvicola terrestris
x
ZWO1988-2005
Tabel 2 Overige soorten Planten Beenbreek
Narthecium ossifragum
Bergnachtorchis
Platanthera chlorantha
Blaasvaren
Cystopteris fragilis
Brede orchis
Dactylorhiza majalis majalis
Daslook
Allium ursinum
Dennenorchis
Goodyera repens
Gele helmbloem
Pseudofumaria lutea
Gevlekte orchis
Dactylorhiza maculata
Grote keverorchis
Listera ovata
Gulden sleutelbloem
Primula veris
Jeneverbes
Juniperus communis
Klein glaskruid
Parietaria judaica
Kleine zonnedauw
Drosera intermedia
Klokjesgentiaan
Gentiana pneumonanthe
Kluwenklokje
Campanula glomerata
Lange ereprijs
Veronica longifola
Maretak
Viscum album
Moeraswespenorchis
Epipactis palustris
Muurbloem
Erysimum cheiri
Parnassia
Parnassia palustris
Prachtklokje
Campanula persicifolia
Rapunzelklokje
Campanula rapunculus
Rechte driehoeksvaren
Gymnocarpium robertianum
Rietorchis
Dactylorhiza m. praetermissa
Ronde zonnedauw
Drosera rotundifolia
Spaanse ruiter
Cirsium dissectum
Steenanjer
Dianthus deltoides
Steenbreekvaren
Asplenium trichomanes
Tongvaren
Asplenium scolopendrium
Valkruid
Arnica montana
Veenmosorchis
Hammarbya paludosa
Veldsalie
Salvia pratensis
Vleeskleurige orchis
Dactylorhyza incarnata
Waterdrieblad
Menyanthes trifoliata
Welriekende nachtorchis
Platanthera bifolia
Wilde gagel
Myrica gale
Wilde kievitsbloem
Fritillaria meleagris
Wilde marjolein
Origanum vulgare
Kreeftachtigen Rivierkreeft (?)
Astacus astacus
Kevers Vliegend hert
Lucanus cervus
Vissen Bermpje
Noemacheilus barbatulus
Kleine modderkruiper
Cobitis taenia
Meerval
Silurus glanis
Rivierdonderpad
Cottus gobio
Amfibieën en reptielen Alpenwatersalamander
Triturus alpestris
Levendbarende hagedis
Lacerta vivipara
Zoogdieren
Damhert
Dama dama
Edelhert
Cervus elaphus
Eekhoorn
Sciurus vulgaris
Steenmarter
Martes fiona
Wild zwijn
Sus scrofa
x
ZWO1988-2005
x
Vlinderstichting
Tabel 3 Soorten bijlage IV HR/bijlage 2 AMvB Planten Drijvende waterweegbree
Luronium natans
Groenknolorchis
Liparis loeselii
Kruipend moerasscherm
Apium repens
Kevers Gestreepte waterroofkever (?) Graphoderus bilineatus Libellen Gevlekte witsnuitlibel
Leucorrhinia pectoralis
Groene glazenmaker
Aeshna viridis
Noordse winterjuffer
Sympecma paedisca
Oostelijke witsnuitlibel
Leucorrhinia albifrons
Rivierrombout
Gomphus flavipes
Sierlijke witsnuitlibel
Leucorrhinia caudalis
Dagvlinders Groot geaderd witje
Aporia crataegi
Grote vuurvlinder
Lycaena dispar
Heideblauwtje
Plebejus argus
Rouwmantel
Nymphalis antiopa
Tweekleppigen Bataafse stoommossel (?)
Unio crassus nanus
Vissen Beekprik
Lampetra planeri
Bittervoorn
Rhodeus sericeus amarus
Grote modderkruiper
Misgurnus fossilis
Rivierprik
Lampetra fluviatilis
Steur
Acipenser sturio
Amfibieën en reptielen Boomkikker
Hyla arborea
Heikikker
Rana arvalis
Kamsalamander
Triturus cristatus
Knoflookpad
Pelobates fuscus
Poelkikker
Rana lessonae
Rugstreeppad
Bufo calamita
Vuursalamander (?)
Salamandra salamandra
Adder
Vipera berus
Gladde slang
Coronella austriaca
Hazelworm
Anguis fragilis
Ringslang
Natrix natrix
Zandhagedis
Lacerta agilis
Zoogdieren Baardvleermuis
Myotis mystacinus
Bechstein's vleermuis
Myotis bechsteinii
Boommarter
Martes martes
Bosvleermuis Das
Nyctalus leisleri Meles meles
Dwergvleermuis
Pipistrellus pipistrellus
Franjestaart
Myotis nattereri
Grootoorvleermuis
Plecotus auritus
Grijze grootoorvleermuis
Plecotus austriacus
Laatvlieger
Eptesicus serotinus
Meervleermuis
Myotis dasycneme
Noordse woelmuis (?)
Microtus oeconomus
Otter
Lutra lutra
Rosse vleermuis
Nyctalus noctula
Ruige dwergvleermuis
Pipistrellus nathusii
Tweekleurige vleermuis
Vespertilio murinus
Vale vleermuis
Myotis myotis
Veldspitsmuis
Crocidura leucodon
Waterspitsmuis
Neomys fodiens
Watervleermuis
Myotis daubentonii
x
x
ZWO1988-2005
ZWO1988-2005
Opmerking ten aanzien van (Flora- en faunawet en Habitatrichtlijn)soorten: -
Flora-onderzoek is door de Provincie Overijssel uitgevoerd in 1990 en 1991, De aangekruiste amfibieën kunnen zich ophouden in bosranden en vochtige milieus.
BIJLAGE 2. Basisgegevens muizeninventarisatie oktober 2009 va 2200 va 0800 u u va 1545 u
va 22.30 u
va 0830 u
Raai 1 graslandruigte valnr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
rondenummer
Amco: 1 VM BM VM VM loos
2
3
4
RW RW VM VM VM