8. Rekenkamer Zwolle- Eerste onderzoeken Rekenkamer (regelingen bestaanzekerheid, klimaatadaptatie en DoeMee-onderzoek energiebes

Rekenkamer Zwolle

Aan

De gemeenteraad van Zwolle

Datum

29 maart 2024 Eerste onderzoeken Rekenkamer (regelingen bestaanzekerheid, klimaatadaptatie en DoeMee-onderzoek energiebesparingsplicht)

Onderwerp

Telefoon: (038) 498 2216 E.Bagerman@zwolle.nl www.zwolle.nl/rekenkamer

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 25 september 2023 nam u een besluit over de instelling van de Rekenkamer, ter vervanging van de Rekenkamercommissie. Daarbij installeerde u ons als nieuwe leden van deze Rekenkamer. Op 1 oktober 2023 zijn wij van start gegaan als Rekenkamer. In onze eerste vergaderingen hebben wij zowel stilgestaan bij onze werkwijze als bij de eerste onderzoeksonderwerpen. In relatie tot onze werkwijze stelden wij twee nieuwe documenten vast: een reglement van orde en een notitie werkwijze. Deze documenten treft u aan op de gemeentelijke website van de Rekenkamer (zie link bovenaan deze brief). Met deze brief informeren wij u over de eerste onderzoeken waar wij inmiddels mee van start zijn gegaan. Keuze onderzoeksonderwerpen In de Notitie Werkwijze Rekenkamer Zwolle staat beschreven hoe wij tot onze onderwerpkeuze komen en welke criteria wij daarbij hanteren. Wij werken met een groslijst met ideeën en onderwerpen die zijn aangedragen vanuit de gemeenteraad, inwoners van Zwolle of leden van de Rekenkamer.

Bij de onderwerpkeuze kijken wij onder andere naar: - De invloed op de inwoners van Zwolle; - De risico’s op ineffectiviteit, inefficiëntie en onrechtmatigheid; - De financiële en/of maatschappelijke belangen; - De mate waarin (nieuwe) informatie die vergaard kan worden met een onderzoek; - De mate waarin een onderzoek van de Rekenkamer van toegevoegde waarde is op al geplande evaluaties en actualisaties van beleid door college en/of raad. - Een goede spreiding van beleidsthema’s (opeenvolgende onderzoeken vinden zo min mogelijk binnen hetzelfde beleidsthema plaats). De klankbordgroep vanuit de gemeenteraad – die bestaat uit Silvia Bruggenkamp (Swollwacht), Eildert Noorda (GroenLinks), Debbie Mathijsen (PvdD) en Marieke Herweijer (ChristenUnie) – vervult een belangrijke rol bij onze onderwerpkeuze. Zij hebben ons geholpen om te komen tot prioritering van de onderzoeksonderwerpen op onze groslijst. Als Rekenkamer hebben wij vervolgens de volgende twee onderzoeksonderwerpen gekozen: (1) de regelingen bestaanszekerheid/armoedebestrijding en (2) klimaatadaptatie. Daarnaast nemen wij deel aan een DoeMee-onderzoek dat wordt georganiseerd door de Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR). In het vervolg van deze brief geven wij een toelichting op de onderzoeken.

Onderzoek regelingen bestaanszekerheid In de afgelopen jaren zijn huishoudens in toenemende mate geconfronteerd met sterk oplopende prijzen van energie en levensonderhoud. Niet voor niets was bestaanszekerheid één van de belangrijkste thema’s bij de landelijke verkiezingen die in november 2023 plaatsvonden. Ook in het coalitieakkoord 2022-2026 van Zwolle is bestaanszekerheid een belangrijk thema. Het tegengaan van armoede en schulden heeft daarbinnen hoge prioriteit.

Het verzekeren van bestaanszekerheid is een complexe opgave. Het gaat niet alleen over een laag inkomen, maar ook over (hoge) vaste lasten, betaalbare huisvesting en andere vormen van onzekerheid in het bestaan. In Zwolle zijn er diverse regelingen die aanvullend zijn op het rijksbeleid. Veel huishoudens die hier recht op hebben, maken hier ook gebruik van. Tegelijkertijd is bekend dat niet iedereen die recht heeft daadwerkelijk gebruik maakt van bestaande gemeentelijke regelingen. Het college en de ambtelijke organisatie werken in 2024 al verschillende zaken uit op het gebied van armoedebestrijding en bestaanszekerheid. Zo komt er in 2024 een startnotitie voor harmonisatie en versimpeling van de armoederegelingen en een voorstel voor invoering van de stadspas. Daarnaast wordt in 2024 gewerkt aan een langetermijnaanpak bestaanszekerheid en is het de intentie om in 2025 te komen tot een integraal beleidsplan armoede en schulden voor de periode 2026-2030. Als Rekenkamer vinden wij dit een goed moment om te evalueren in hoeverre de huidige regelingen en beleidsuitvoering bijdragen aan bestaanszekerheid. Dit onderzoek helpt u hopelijk bij het beoordelen daarvan en het eventueel verder vormgeven van beleid rondom bestaanszekerheid en armoedebestrijding.

Voor ons onderzoek hebben wij de volgende centrale onderzoeksvraag geformuleerd: In hoeverre lukt het de gemeente Zwolle om met de huidige regelingen de Zwolse huishoudens waarvoor de bestaanszekerheid onder druk staat te bereiken en zorgen de regelingen voor verbetering van de bestaanszekerheid van deze huishoudens? In ons onderzoek stellen wij de Zwolse huishoudens waarvoor de bestaanszekerheid onder druk staat centraal. Een belangrijk doel is dan ook om de ervaringen van deze huishoudens in beeld te brengen en begrijpelijk te maken door met een dertigtal huishoudens in gesprek te gaan. Daarbij zullen wij zowel huishoudens interviewen die wel gebruik maken van de regelingen als huishoudens die geen gebruik maken van de regelingen. Uiteraard kijken we in ons onderzoek ook naar de uitvoering van de regelingen en de achterliggende beleidswereld. Wat is het bereik en wat zijn de effecten van de regelingen? Hoe zijn de regelingen vormgegeven? Hoe ziet het aanvraagproces eruit? Hoe vindt monitoring en verantwoording plaats? U als raad betrekken we graag in het onderzoek door de woordvoerders binnenkort uit te nodigen voor een praktijktoets waarin u het eigen beleid en de uitvoering (het aanvraagproces) daarvan zelf kunt ervaren.

Ook organiseren we aan het eind van het onderzoek een groepsgesprek, waarin eerste bevindingen worden gepresenteerd en waarin we reflecteren op uw kaderstellende en controlerende rol in relatie tot dit onderwerp. Onderzoek klimaatadaptatie De gemeente Zwolle is kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering. De ligging in de delta van de IJssel en de Vecht maakt de gemeente Zwolle extra kwetsbaar; op korte termijn met name voor hogere waterpeilen en extreem weer en op de langere termijn voor zeespiegelstijging. Dit bleek eind 2023 eens te meer met de hoge waterstanden in de IJssel, de Vecht en het Zwarte Water en waterlast als gevolg van de aanhoudende regen. In 2019 stelde u als raad de Zwolse Klimaat Adaptatie Strategie vast. Deze strategie brengt de uitdagingen op het gebied van overstromingsrisico, wateroverlast, hitte en droogte/grondwaterdaling in beeld. De adaptatiestrategie is uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma voor de periode 2021-2024. Inmiddels is klimaatadaptatie geborgd in de organisatie. 2024 is een overgangsjaar waarin de gevraagde werkwijze en het benodigde budget voor de periode vanaf 2025 in beeld worden gebracht. Het is inmiddels dus ruim vier jaar geleden dat u als raad de Zwolse adaptatiestrategie vaststelde. Ook de uitvoeringsagenda loopt in 2024 op zijn eind.

Daarom zien wij het als een goed moment om het beleid aangaande klimaatadaptatie te evalueren. Daarbij hebben wij de volgende hoofdvragen geformuleerd:

2/3

-

Terugkijkend: Hoe heeft de gemeente Zwolle de afgelopen jaren uitvoering gegeven aan haar klimaatadaptatiestrategie en in hoeverre is deze uitvoering doelmatig en doeltreffend geweest? Huidige ontwikkelingen: Op welke wijze is het klimaatbeleid nu geborgd in de organisatie? Wat zijn risico’s en onbenutte kansen in het huidige beleid?

In het kader van onderzoek kijken we naar de gemeentelijke documenten (literatuurstudie) en worden diverse interviews afgenomen, zowel bij interne als externe betrokkenen. Ook kijken we naar goede voorbeelden bij andere gemeenten (‘best practices’) en betrekken we een landelijk expert om een beeld te krijgen van de bredere (beleids)context van het klimaatadaptatiebeleid van gemeenten. Aan het eind van het onderzoeksproces betrekken we u als raad door de woordvoerders uit te nodigen voor een groepsinterview. Dit doen we vooral om een oordeel te kunnen vormen over de informatievoorziening van het college aan de raad. DoeMee-onderzoek energiebesparingsplicht Elk jaar organiseert de Nederlandse Vereniging voor Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR) een zogenaamd DoeMee-onderzoek, waaraan alle Rekenkamers in Nederland kunnen meedoen. Dit jaar is gekozen voor het onderwerp energiebesparingsplicht. Meer dan 100 Rekenkamers doen mee aan dit onderzoek. Bedrijven en instellingen die veel elektriciteit en aardgas verbruiken zijn verplicht om energiebesparende maatregelen te nemen die binnen vijf jaar terugverdiend kunnen worden. Gemeenten en provincies moeten controleren of bedrijven dit ook daadwerkelijk doen. De omgevingsdiensten voeren deze taak uit in opdracht van gemeenten en provincies.

In het kader van het DoeMee-onderzoek wordt gekeken: - of en zo ja welke afspraken de gemeente met de omgevingsdienst heeft gemaakt over de invulling van toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht; - hoe de omgevingsdienst over de uitvoering van de afspraken rapporteert aan de gemeente; - hoe het college vervolgens rapporteert aan de gemeenteraad. Het DoeMee-onderzoek leidt tot een totaalrapportage van de NVRR en een factsheet per gemeente. Het is vervolgens aan ons als Rekenkamer om de bevindingen te vertalen naar een brief of rapport aan de gemeenteraad, eventueel na aanvullend onderzoek op basis van de bevindingen uit het DoeMeeonderzoek. Tot slot De drie in deze brief genoemde onderzoeken zijn inmiddels van start gegaan. Voor de uitvoering van de onderzoeken zijn in betreffende vakgebieden gespecialiseerde externe bureaus ingeschakeld. In onze planning gaan we ervan uit dat we de onderzoeksrapporten met onze conclusies en aanbevelingen in de tweede helft van dit jaar aan u kunnen aanbieden. Als u naar aanleiding van deze brief nog vragen heeft, kunt u contact opnemen met ons. Ook als u suggesties/ideeën heeft voor onderzoeken van de Rekenkamer mag u ons uiteraard altijd benaderen. Neem daarvoor contact op met één van onze secretarissen, dhr. E.J. Bagerman of mw. I. Gosemeijer.

Met vriendelijke groet, De Rekenkamer, Dirk Jan Droogh (voorzitter) Bert-Jan Buiskool Ilja Jacobs Karin Ligthart Magdalena Ritmeijer

3/3