6a. Plan Stadshager Bos - behorend bij inspreken dhr Hol

Stadshager Bos

Stadshager Bos Plan Auteurs:

Versie:

Arjan, Jorien, Sjan, Erik, Marieke, Spencer

Februari 2023

Stadshager Bos

Het idee: van, voor en door bewoners

Stadshager Bos

Het Stadshager Bos: een bos van, voor en door bewoners Om te wandelen, te spelen, je hond uit te laten, op te eten en meer

Stel je voor dat er een bos staat waar je kunt ontspannen en sporten, wat je (deels) op kunt eten en waar kinderen lekker kunnen ravotten. Een bos wat van de bewoners van Stadshagen is. Waar bewoners bepalen hoe er met het bos wordt omgegaan. Waar maatschappelijke organisaties een rol hebben in de aanplant en het beheer. Waar scholen kinderen kunnen leren over groen en waar kinderen wat ze geleerd hebben in de praktijk mogen brengen. Wat gebieden aan elkaar verbindt en de natuurwaarde en aantrekkelijkheid van de omgeving verhoogd. Dat is het Stadshager Bos.

Stadshager Bos

Rijke historie: Oerbos Zwolle

Stadshager Bos

Van het jaar 0 tot 531 na Chr. was er een oerbos in Stadshagen Tijdens bouwwerkzaamheden zijn restanten van het oerbos gevonden waarvan stukken zwart hout tentoongesteld zijn in het Cultuurhuis. Het oerbos is een prachtige kapstok om een nieuw cq. hersteld bos aan op te hangen.

Stadshager Bos

De kracht van bomen

Stadshager Bos

1 boom

Stadshager Bos

5 bomen

10 bomen

Stadshager Bos

Doelstellingen

Stadshager Bos

● ● ●

Het Stadshager Bos kan op veel beleidsterreinen ondersteunen Niet in de laatste plaats ook bij het creëren van een fijne rust- en beweegplek

● ● ● ● ● ● ● ● ●

Het veiligstellen van voldoende groen in de wijk voor huidige en toekomstige generaties Het opvangen van Co2 en fijnstof van lokaal en regionaal, in balans met aantal inwoners Het opvangen van stortbuien, wateropname, waterberging en het tegengaan van overstromingen Het huisvesten van insecten, struiken en kleine begroeiing zoals mossen (insectenhotel) Behoud van (bedreigde) diersoorten Het bieden van een rustplek voor inwoners om stress tegen te gaan Als verbinder van gebieden en uitloop uit de wijk Om de aantrekkelijkheid van Stadshagen en Westenholte te vergroten Het kweken van fruit en noten als eetbaar bos waar iedereen mag plukken: lokale voedselproductie Het tegengaan van hittestress als zonnescherm en verkoelen van de omgeving Als airconditioner: het bieden van koele en frisse lucht/zuurstof Als plek om te ontspannen en te sporten, het stimuleren van bewegen

Stadshager Bos

Doelen en bereik De voorgaande bewonersinitiatieven (waarvan diverse acties nog lopen) hebben laten zien dat mensen bereid zijn aan te sluiten en mee te helpen. Het Stadshager Bos alleen al kent een groep van 400 mensen die steunt en actief een bijdrage wil leveren. Voor het Stadshager Bos is de doelstelling om binnen een paar jaar tijd 100.000 bomen aan te planten, verdeeld over 20% in de wijk, 10% in tuinen van bewoners en 70% in een groot bos aan de rand van de wijk. In het jaar 2023 zijn we o.l.v. Otto en Bram (ook van Voedselbos Zwolle) een kerngroep van 25 vaste vrijwilligers werven, die na 2023 actief blijven in de WijKwekerij, zodat deze kan blijven bestaan totdat de bomen naar het definitieve Stadshager Bos en elders (in wijk en tuinen) kunnen.

100.000 bomen

Steun biodiversit.

2.000 deelnemers Capaciteit hub: 17K

Stadshager Bos

Bos in Nederland in cijfers

Stadshager Bos

In Nederland is er in 100 jaar ruim 90% ontbost De naam Holland komt oorspronkelijk van 'Holtland' of 'Houtland', uit een tijd dat Nederland nog grotendeels bedekt is met bossen

Stadshager Bos

Bos en groen in Zwolle in cijfers

Stadshager Bos

Ook in Zwolle staan er weinig bomen t.o.v. aantal inwoners Bomen zijn multi-taskers en er staan er veel te weinig in Stadshagen: 0,28 per inwoner (Amsterdam: 0,3 bomen per inwoner)

Zwolle is binnen de Regio Zwolle de onderste op de lijst: met slechts 1,1 boom per inwoner is er geen gemeente die zo weinig bomen heeft als Zwolle.

Stadshager Bos

Soorten bomen en beplanting

Stadshager Bos

Inheems, niet inheems en voedselbos De mix van inheems (hoort hier thuis), niet-inheems (betere hitteresistentie) en voedsel is wat ons betreft de ideale combinatie

De opzet is om tot een hele mooie mix te komen voor de brainstormgroep: inwoners (met en zonder ervaring), de stadsecoloog, Erik de Kruif (Landschap Overijssel) en Provincie Overijssel. In de mix van aanplant houden we rekening met diverse factoren, waaronder het veranderende klimaat.

Stadshager Bos

Samenvatting Uitkomst onderzoek Urban Forestry - Windesheim

Zoé Kerkhof, Eva Nippel, Marit Oomens en Mirre Timmers (Honours College)

Stadshager Bos

Urban Forestry - Windesheim

SCOPE Dit onderzoeksproject richt zich op de bestaande trends en mogelijke toekomstscenario's voor bosbehoud en het onderhoud van het Stadshagerbos. Volgens een initiatief van de bewoners van Stadshagen is er een gebrek aan groen en vooral bomen in de wijk. Een bos zou op verschillende niveaus veel voordelen opleveren. Het project richt zich op SDG 3 goede gezondheid en welzijn, SDG 11 duurzame steden en gemeenschappen, SDG 13 klimaatactie en SDG 15 leven op het land.

CONCLUSIE We vonden drie belangrijke onderwerpen die relevant zijn voor ons rapport over het Stadshager Bos. In eerste instantie hebben bossen een vitale invloed op de mentale en fysieke gezondheid van mensen. Of het nu direct is door het loslaten van stress tijdens een wandeling of indirect door het verbeteren van de lucht- en watercondities, er zijn veel voordelen voor de mens te vinden. Ten tweede wordt burgerparticipatie een relevante trend en werden verschillende succesfactoren geïdentificeerd. Ten slotte zijn bossen belangrijke ecosystemen, ze bieden habitats en moeten zorgvuldig door de mens worden beheerd, trends zijn bomen die beter zijn aangepast aan klimaatverandering, of zelfs bossen als beperkingsinstrument tegen verlies aan biodiversiteit.

Stadshager Bos

ADVIES

●

Strategie, Kotter model Sociale cohesie van burger, gemeente & provincie

● ● ● ● ● ● ●

Creëer een gevoel van urgentie voor het toekomstige bos. Laat zien dat er behoefte is aan groenere gebieden in de buurt. Bouw een leidende coalitie: mensen met verschillende achtergronden en meningen komen samen op voor het bos. Vorm een strategische visie en initiatief: het is belangrijk om te laten zien hoe de toekomst anders kan zijn dan het verleden en heden. Schakel een vrijwilligersleger in: geef mensen een reden en motivatie om zich bij het initiatief aan te sluiten. Hoe meer mensen, hoe meer macht. Maak actie mogelijk door barrières zoals ineffectieve praktijken weg te nemen en echte impact te creëren Genereer korte termijn overwinningen: vier mijlpalen en houd de voortgang bij. Dit geeft energie en motivatie. Hou versnelling vol: zodra het doel is bereikt, is verder werk nodig. Burgers kunnen bij het werk worden betrokken als er eenmaal een bos is. Creëer verandering: leidt mensen naar het bos met verschillende activiteiten: gedeelde verantwoordelijkheid.

Stadshager Bos

Samenvatting

4 scenario’s Scenario 1

Scenario 3

Er werd een bos met weinig diversiteit aangeplant en het bos hielp niet mee om de temperatuurstijging en de effecten van klimaatverandering aan te pakken. Het is nu te laat om terug te gaan naar een meer divers bos.

In het ergste geval in 2045 is er een dystopisch Stadshagen. Een buurt zonder bos en de temperaturen zijn te warm om buiten te zijn. De gezondheid van de bevolking is slecht en de weinige natuur die nog over is, staat op het punt om te sterven door de vele droogtes.

Scenario 2 Scenario 4 Een verhaal over een moeder en een kind die hun hond uitlaten in het bos in 2045. Het kind leert en ziet het belang van het bos en wil graag helpen met het onderhoud. Dit is het best mogelijke resultaat.

Als er in 2045 weinig deelname is, is er een jong en klein divers bos. Het zijn privé partijen die helpen bij het projecten initiatief, maar de motivatie van burgers is laag.

Scenario 1 ● Lage biodiversiteit ● Hoge deelname Leegbos, lage nutswaarde Scenario 2 ● Hoge biodiversiteit ● Hoge deelname Rijkbos, blije burger Scenario 3 ● Hoge biodiversiteit ● Lage deelname Een dystopisch Stadshagen Scenario 4 ● Lage biodiversiteit ● Lage deelname Een nieuwe privaat eigenaarschap

Stadshager Bos

Landschap Overijssel:

Een bos op het oude land van de Mastenbroek Erik de Kruif

Stadshager Bos

Geschiedenis van de Mastenbroek

● ●

● ● ● ● ●

Samenvatting lezing Een bos op het oude land van de Mastenbroek

Deltagebied met veel rivieren en kreken. Veel zeeklei, tegenwoordig is er zelfs nog blauwe klei te vinden in achtertuinen 2000 jaar oud hout gevonden Milligerplas Resten van Elsen, Eiken en Essen Mastenbroekerpolder is de oudste polder van Nederland, ingepolderd rond 1364. 1825 laatste grote overstroming, water tot Dalfsen 1916 overstroming Kampereiland Ooi en broekbossen zijn rond 1200 vervangen voor Uiterwaarden en Weide en Hooilanden

Stadshager Bos

Provincie Overijssel: De bossen van Zwolle Piet Bremer

Stadshager Bos

Schematische Kaart Westerveldsebos 1972

Bossen ● ● ●

Westerveldse bos, kleibos sinds 1972 Spoolderbos, kleiig zand met spoelwater Zalkerbos, Natura 2000

Stadshagen Agnietenberg Bos 1380

De bossen op de kaart zijn bruin

● ●

Groene gebieden liggen Noord, Oost en Zuid van Zwolle Aan de westkant van Zwolle mist bos

Zalkerbos 11/13 eeuw

Engelse Werken ca. 1850 Spoolderbos 1985

Stadshager Bos

Kleibossen in de omgeving van Zwolle Begroeiing

●

●

Bomen: ES, Haagbeuk, Iep, Zomereik, Schietwilg, Populier, Hazelaar, Meidoorn, Gewone Vogelkers, Zoete Kers, Linde, Zwarte Els Ondergroei: Speenkruid, Varens, Geel Nagelkruid, Look Zonder Look, Robertskruid

Diersoorten ● ● ●

● ●

Vogels: Fitis, Tuinfluiter, Vink, Zwartkop, Specht Zoogdieren: Veldmuis, Rosse woelmuis, Boommarter Insecten: Groot Dikkopje, Bont Zandoogje, Sleedoornpage Mossen: Gewoon Dikkopmos, Geplooid Laddermos Paddenstoelen: kale Inktzwam, Haagbeukmelkzwam

Leerpunten kleibossen

● ● ● ● ● ● ● ●

Reliëf; greppels, hoogteverschil, bodemgesteldheid Bos deels nat houden Bosplanten en ook spontaan Veel variatie aan planten, ref. Essen-Iepenbossen Bosranden inrichtingen met struiken/struweel Kleine vakken met gelijke soorten + mening Slingerende bospaden Inbrengen van bossoorten versneld vestiging

Stadshager Bos

Uitkomst NatuurAtelier S1 Marieke de Keijzer, Natuur voor Elkaar - Provincie Overijssel

Stadshager Bos

Stadshager Bos

Stadshager Bos

Stadshager Bos

Stadshager Bos

Stadshager Bos

Samenvatting NatuurAtelier

Klimaatbestendig

● ● ●

● ●

Voorkeur voor bossen en lanen Corridor rond de wijk, en tussen IJsseluiterwaarden en wijk Verbindingen met bestaand groen/wandel locaties/ meerdere routes door het bos Delen van de opbrengst, beetje voor de mens, beetje voor de natuur Passend binnen het landschap

Partners ● ● ● ●

● ●

IVN/KNNV Natuur Monumenten/ CO/Staatsbosbeheer Scholen Adoptie, Beheer door bewoner/stadshager groen coöperatie Verbinding belanghebbende partijen Trees for All

Rennen & zennen

● ● ● ● ● ●

Niet te veel activiteiten Toegangspoort tot het bos/horeca? Bankjes Educatie/Beleving/ Doe Route kinderen / Hutten bouwen Toegankelijkheid mindervalide, MTB pad, Ruiterpaden Toerisme; horoscoop cirkel, bijzonder bomen, keltische cirkel, Doe route

Stadshager Bos

Samenwerkingsonderzoek

Stadshager Bos

Samenwerkings onderzoek Welke initiatieven zijn er in de directe omgeving actief en kunnen elkaar ondersteunen.

Voedselbos Zwolle, werken we mee samen in ons initiatief WijKwekerij

Voedselbos ʻs-Heerenbroek, contact wordt opgezet Stadsbroek Natuurlijk, contact loopt IJsselvizier, contact loopt NatuurAtelier, partijen nemen deel aan het atelier

Stadshager Bos

Behaalde resultaten

Stadshager Bos Stadshager Bos

De stappen raket Om de lange lijn vast te blijven houden is de stappen raket ontwikkeld. Kleinere groene projecten die alvast opgestart en uitgevoerd kunnen worden

Inspraak bij Gemeenteraad, Lopende samenwerking met Provincie Overijssel, Zaailingen actie, Media, Stentor en RTV Oost, Onderzoek Windesheim gepubliceerd, Eerste NatuurAtelier gehouden

Twistvlietpark Burgerinitiatief opgezet, bewoners bijeenkomst gehad. Eerste schetsen gemaakt. Projectleider Gemeente pakt nu op voor realisatie

In de wijk Adoptie Twistvlietpad Knotwilgen + aanplant afgerond, onderhoud gestart. Participatie NK Teggelwippen, handleiding: hoe vergroen ik mijn straat (gemaakt), Groenedaken aangelegd in de wijk (34.000 m2). WijKwekerij succesvol opgestart (capaciteit: 17.000 bomen)

Stadshager Bos

Stap 3: Vergroeningsplan Twistvlietpark

Stadshager Bos

Aanpak realisatie

Stadshager Bos

Viertrapsraket: 1. Opkweken kleine boompjes in eigen tuin - Loopt a. WijKwekerij - Loopt 2. Vergroening straten - Loopt 3. Bijplanten in de wijk - Loopt 4. Aanplant grote bos

Stadshager Bos

Trap 2: Aanplant van struiken en bomen in de wijk in 12 weken Dankzij ervaring met de vergroening van onze eigen straat en omliggende straten, weten we hoe we daar anderen mee kunnen helpen

Met behulp van het concept ʻBuurkrachtʼ kunnen we in 12 weken per gebiedje van 2-4 straten een vergroeningsplan maken, uitleggen wat er mogelijk is en bewoners ondersteunen in de realisatie. Door klein te beginnen worden bewoners enthousiast en planten we een zaadje voor het grotere plaatje: een bos. Door struiken en bomen in de wijk aan te planten vergroenen we direct waar mensen wonen, nemen we gemeentelijke en prive-terrein mee en dragen we direct bij in Co2-en fijnstofafvang, zuurstof, tegenaan van hittestress en wateroverlast en vergroten we de ecologische waarde.

Stadshager Bos

Stap 2 Stadshager Bos: Straatvergroening video

Stadshager Bos

Opzet financieringsmodel

Stadshager Bos

●

Voor de financiering denken we aan meerdere bronnen

● ● ● ● ● ● ● ●

Compenseer je eigen Co2 lokaal en plant zelfs je eigen bomen of laat dat door ons doen Provincie Overijssel met het project ʻIedereen een boomʼ / ʻnatuur voor elkaarʼ Fondsen voor de vergroening van Nederland Bewoners van Stadshagen die een bijdrage willen leveren via crowdfunding Trees for All is bereid de financiering van bomen en plantgoed op zich te nemen Rijkswaterstaat heeft voor compensatie 1.2 miljoen euro beschikbaar Organisaties zoals Land van Ons die stukken land opkopen Bijdrage van Gemeente Zwolle die bespaard is tijdens de realisatie van Stadshagen Rabobank vanwege ons coöperatieve karakter

Stadshager Bos

Mogelijke toekomst pijlers

Stadshager Bos

Waaraan gedacht kan worden ter uitbreiding ●

● ●

● ●

Social enterprise die mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt functies geeft in het bosbeheer Sportfaciliteiten in het bos zoals MTB paden Samenwerking met organisaties voor beheer voedselbos, tiny houses community, etc. Horeca Klimbos (dat duurt wel even :))

Stadshager Bos

Posters, website, socials

Stadshager Bos

Stadshager Bos

Stadshager Bos Organisatie

Stadshager Bos

Vrijwilligers en partners

Partners ● ● ● ● ●

Gemeente Zwolle Provincie Overijssel Nationaal Landschap Scholen Verspreiders zaden

Betrokkenen ● ● ●

Omwonenden Inwoners Stadshagen en Westenholte Ecologisch adviseurs

Kernteam ● ● ●

Bewonersteam (23 personen) Vrijwilligers (371 personen) Adviseurs

Stadshager Bos

Partners en aansluiting

Stadshager Bos

Partners in Zwolle

Potentiële partners

Stadshager Bos

We zijn onderdeel van of sluiten aan bij de volgende partners en/of initiatieven Gemeente Zwolle ● Sessies over omgevingsvisie eind 2020 ● Gesprekken met wijkbeheer ● Inspraakmoment in de gemeenteraad ● Zienswijze op omgevingsvisie ingediend (p. 214) Gebiedscoöperatie IJsseldelta ● Afstemming voor inpassing Stadshager Bos en algemene vergroening in plannen Provincie Overijssel ● Sessies tussen bewoners en Provincie: hoe kan Overijssel beter bewonersinitiatieven faciliteren ● Sessies voor betere aansluiting bij de omgeving

Stadshager Bos

Bronnen

Stadshager Bos

Bronnen conceptplan Stadshager Bos ● ● ● ● ● ●

https://www.ad.nl/ad-werkt/dit-is-de-makkelijkste-manier-om-stress-tegen-te-gaan~a11c916c/ https://www.oudekerstversiering.nl/history/publicatie/stadshagen.htm https://indebuurt.nl/denhaag/nieuws/schaduw-en-minder-heet-zoveel-bomen-staan-er-in-jouw-wijk~ 139402/ https://edepot.wur.nl/351459 https://www.wur.nl/en/newsarticle/Resource-Urban-vegetation-makes-heat-bearable.htm https://www.sustainabletravelireland.ie/10-things-learned-david-attenboroughs-life-planet-documen tary/

Stadshager Bos

Laten we van start gaan!