6. Presentatie Birch Innovatie-Ecosysteem Regio Zwolle

Van ecosysteem naar transities Het ecosysteem van Regio Zwolle vergeleken

Jan Peter van den Toren In opdracht van EBRZ 14-07-2022

1. Introductie in ecosystemen

• Waarom denken in ecosystemen?

2

Waarom 1: Van arbeidsvolume…. naar R&D als centrale factor

Plaatsen (70) waar tot in de jaren zeventig Philips een vestiging had. Bron: Wikipedia. Kaart: Birch.

R&D Top 60. Bron: EU Industrial R&D Outlook, TW (2015). Kaart: Birch

3

Waarom 2: Innoveren doe je niet alleen maar in ecosystemen

• Dyneema: 1973-1990 op de markt, 1997 winstgevend • CD: 1969 (Waalre) – 1982 op de markt

4

Grote en kleine bedrijven en kennisinstellingen hebben elkaar nodig

Henry Chesbrough, Open Innovation The New Imperative for Creating and Profiting from Technology, 2003. Eric Ries, The Lean Startup, 2011

5

Tien elementen bepalen de kwaliteit van een ecosysteem

6

Methode Empirische indicatoren voor elementen van ecosystemen voor ondernemerschap Elementen

Beschrijving

Empirische indicator(en)

Bronnen

Formele instituties

De kwaliteit en efficiëntie van governance.

Vier componenten: corruptie, recht, effectiviteit en verantwoording, in genormaliseerde score op provincieniveau.

Quality of Government Survey 2019

Ondernemerscultuur Waardering van ondernemerschap in de regio.

Nieuwe bedrijven opgericht per 1.000 inwoners.

Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) 2020

Infrastructuur

Fysieke infrastructuur en positie van de regio.

Drie componenten: afstand tot hoofdweg, afstand tot treinstation en toegang tot vluchten (aantal passagiersvluchten binnen 90 minuten rijden).

Regional Competitiveness Index (RCI) 2019 + CBS 2020

Vraag

Potentiële bestedingsruimte en vraag uit de markt.

Bruto regionaal product per hoofd van de bevolking.

CBS 2019

Netwerken

Verbondenheid van bedrijven in kennisnetwerken.

Aantal verbonden bedrijven per 1.000 bedrijven in innovatieprojecten (volginnovatie, H2020), gemiddelde 3 jaar.

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) 2017 – 2019

Leiderschap

Leiderschap die richting geeft aan collectieve actie.

Aantal penvoerende organisaties met een innovatieproject gevestigd in de regio per 1.000 bedrijven, gemiddelde over afgelopen 3 jaar.

RVO 2019 + CORDIS 2020

Talent

Het aandeel mensen met veel menselijk kapitaal Percentage hoogopgeleiden van de totale bevolking. door opleiding.

CBS 2019

Financiering

De toevoer en toegankelijkheid van kapitaal voor financiering nieuwe ondernemingen.

Intensiteit (gemiddelde investering per bedrijf) en prevalentie (aantal bedrijven die investering ontvangen per 1.000 bedrijven) op provincieniveau, gemiddelde over afgelopen 3 jaar.

NVP 2018 - 2020

Kennis

Investeringen in nieuwe kennis.

Intensiteit (gemiddelde investering per bedrijf) en prevalentie (aantal bedrijven die investering doen per 1.000 bedrijven) van investering in loonkosten en machines voor R&D.

RVO 2019*

Diensten

De toevoer en toegankelijkheid van diensten.

Percentage van bedrijfsvestigingen in de zakelijke dienstverlening.

CBS 2020

7

*Voor sommige subindicatoren onder dit element (investeringen in private R&D) is data uit 2018 gebruikt

Regio’s op de ecoysteem-index 2022 25 20 15 10 5 0

8

Stam, F. C., & Van der Starre, B., Hendricksen, T en Van den Toren, J.P., Entrepreneurial Ecosystem Index. Wendbaarheid in tijden van Covid -19. Utrecht University/Birch 2022.

Ecosystemen en innovatieve startups Een duidelijke relatie tussen de kwaliteit van het ecosysteem en het aantal startups Startups in het ecosysteem Om in beeld te brengen hoe ecosystemen uitpakken op innovatief ondernemerschap, kijken we naar data van Dealroom, dat een overzicht geeft van alle (technologie gedreven) startups actief in Nederland. Dit zijn bedrijven die opgericht zijn met de ambitie om door te groeien. Per COROP-regio kijken we naar het aantal door Dealroom geregistreerde startups als aandeel van alle bedrijven in de regio.

100 Groot-Amsterdam

80 Startups/10.000 bedrijven

Sterke relatie kwaliteit ecosysteem Over het algemeen geldt dat ecosystemen met een hogere indexscore een hoger ‘geboortecijfer’ hebben voor nieuwe innovatieve bedrijven. Sommige regio’s doen het nog wat beter dan hun (hoge) positie op de EEindex zou doen vermoeden (zoals Groot-Amsterdam), andere blijven er iets bij achter (zoals Leiden/Bollenstreek).

Entrepreneurial Ecosystem Index en startups

Delft en Westland

60 Overig Groningen Agglomeratie Haarlem

40

Groot-Rijnmond

20

Noord-Overijssel

Zuidoost-Noord-Brabant Utrecht Arnhem/Nijmegen Agglomeratie 's-Gravenhage Twente Agglomeratie Leiden en Bollenstreek Veluwe

0

5

10

15

Entrepreneurial Ecosystem Index

9

Data: Dealroom (2020), bedrijven opgericht sinds 2010 & CBS Statline (2020), aantal bedrijfsvestigingen per COROP regio in 2020.

20

2. Het ecosysteem in regio Zwolle

10

Ecosysteem Regio Zwolle in 2022 De scores van Regio Zwolle berekend voor ‘2022’ De elementen ‘2022’ 2022 1,50

1,00

0,50

0,00

-0,50

11

Element

Meetniveau

Formele instituties

Provincie

COROP regio’s in Regio Zwolle: weging

Ondernemerscultuur Gemeente Infrastructuur

Gemeente

Vraag

COROP

Netwerken

COROP

Leiderschap

COROP

Talent

Gemeente

Financiering

Provincie

Kennis

COROP

Diensten

Gemeente

48%

Noord-Overijssel Zuidwest-Drenthe

17%

Flevoland

14%

Veluwe

14%

Zuidwest-Overijssel

7%

•

Voor vier van de tien elementen zijn de getallen per gemeente beschikbaar en relevant.

•

Deze brengen we naar een gemiddelde voor de regio door te wegen naar inwonertal per gemeente.

•

De overige variabelen berekenen we door een gewogen gemiddelde van de getallen per COROP.

Ecosysteem Regio Zwolle in 2022 Regio Zwolle scoort op meeste variabelen ondergemiddeld Elementen ‘2022’ 2022 1,50

1,00

• De elementen waarop Regio Zwolle het meest verschilt met het Nederlands gemiddelde zijn Leiderschap, Netwerken, Financiering en Kennis. • In andere elementen ligt de score dichter bij het landelijk gemiddelde.

0,50

0,00

-0,50

Entrepreneurial Ecosystem Elementen

Netwerken

Leiderschap

Formele instituties

12

Financiering

Cultuur

Talent

Nieuwe kennis

Fysieke infrastructuur

Intermediaire diensten

Vraag

Verandering ten opzichte van vorige meting Regio Zwolle ondervindt grootste daling in Financiering. Leiderschap daalt; netwerken stijgen iets. Elementen in ‘2018 en in ‘2022’ 2018 1,5

1

0,5

0

-0,5

13

2022

Delta 18-22

In vergelijking met NL en peers We kunnen regio Zwolle plaatsen binnen NL – wie zijn je peers?

14

Regio Zwolle berekend op basis van getallen van de gemeente en gewogen gemiddelde gebaseerd op inwonertal. Per regio vergelijkbaar: ook een grote stad als centrum maar geen universiteit.

6,1

6,2

6,5

6,7

6,8

6,8

7,0

7,1

7,3

7,5

7,5

7,5

7,7

7,7

7,7

7,9

8,0

8,0

8,0

8,1

8,2

8,5

8,6

8,6

8,8

8,9

8,9

9,1

9,5

9,7

10,0

10,0

10,3

Regio Zwolle Nederland gemiddeld COROP regio met gemeente in Regio Zwolle Peer regio top Peer regio vergelijkbaar

10,4

11,0

11,0

11,3

11,3

12,4

12,7

13,5

19,9

EE Index 2022 met Regio Zwolle uniek samengesteld

Elementen in detail: netwerken en leiderschap Netwerken en leiderschap: innovatieprojecten 2016 - 2020 Regio Zwolle is verbonden aan 65 Horizon2020 projecten. Deze projecten vormen netwerken van 277 partijen in Nederland, waarvan 40 in Regio Zwolle gevestigd zijn. Deelnames

Waarvan Coordinator

Onderzoek

11

1

WARTSILA NETHERLANDS BV

Bedrijf

9

1

JIV-ERIC

Onderzoek

7

1

STICHTING INTERNATIONAL LOFAR TELESCOPE

Onderzoek

5

ENGIE ENERGIE NEDERLAND NV

Bedrijf

3

VITENS NV

Bedrijf

3

PROVINCIE OVERIJSSEL

Overheid

2

STICHTING ISALA KLINIEKEN

Overheid

2

VEILIGHEIDSREGIO IJSSELLAND

Overheid

2

ABBVIE IRELAND NL BV

Bedrijf

2

COOPERATIVE KOTTERVISSERIJ NEDERLAND UA

Bedrijf

2

NATURAL4SURE COMPANY BV

Bedrijf

1

Organisatie

Type

STICHTING DUITS-NEDERLANDSE WINDTUNNELS

15

1

1

Project

Consortium leden in NL

Waarvan in Regio Beschrijving

Type

HEAVENN

26

3

Hydrogen Energy Applications for Valley Environments in Northern Netherlands

Energie

LeanShips

12

2 Low Energy And Near to zero emissions Ships

Transport

ARV

10

2 Climate Positive Circular Communities

Circulariteit

ARBAHEAT

6

Cost-effective transformation of a Highly-Efficient, Advanced, Thermal Ultra-SuperCritical coal-fired 2 power plant into a CHP by retrofitting and integrating an ARBAFLAME biomass upgrading process.

Energie

AENEAS

5

2

RadioNet

5

2 Advanced Radio Astronomy in Europe

Fundamenteel onderzoek

EU-CaRE

4

A EUropean study on effectiveness and sustainability 3 of current Cardiac Rehabilitation programmes in the Elderly

Gezondheid

ORP

4

2 The Opticon RadioNet Pilot

Fundamenteel onderzoek

GALIRUMI

4

Galileo-assisted robot to tackle the weed Rumex 2 obtusifolius and increase the profitability and sustainability of dairy farming

Voedsel

JUMPING JIVE

3

2

Advanced European Network of E-infrastructures for Astronomy with the SKA

Joining up Users for Maximising the Profile, the Innovation and the Necessary Globalisation of JIVE*

Data: CORDIS, Horizon 2020 projecten. Selectie van projecten met >1 deelnemer uit Regio Zwolle en organisaties met tenminste 2 deelnames of 1 coördinatorpositie in een project. *JUMPING JIVE aims to prepare and position European Very Long Baseline Interferometry (VLBI) for the SKA era

Fundamenteel onderzoek

Fundamenteel onderzoek

Ook interessant

Ook deelnames van één bedrijf geven zicht op innovatie Project OILBLOCK: inperking van olierampen om impact op mariene ecosysteem te verminderen CISUFLO: naar een circulaire vloerensector ClearFarm: platform om dierenwelzijn in varkens- en melkveehouderij te beheersen EU-CaRE: onderzoek naar hartrevalidatie bij patiënten ouder dan 65 jaar SWEEPER: oogstrobot voor de glastuinbouw GALIRUMI: robot om ridderzuring biologisch te bestrijden LeanShips: lage energie en uitstoot van schepen Inno4Grass: innovatieruimte voor duurzame productiviteit van graslanden in Europa Bio4Products: duurzame hulpbronnen ter vervanging van fossiele materialen in proces industrie DynaHUBS: nieuwe manier om capaciteit voor deur-tot-deur vracht te vergroten FLEXCoop: tools voor nieuwe bedrijfs- en marktmodellen voor energiecoöperaties SERENE: duurzame en geïntegreerde energiesystemen in lokale gemeenschappen Agro Highway: transport van bederfelijke agrovoedingsvloeistoffen FUTURE-FOOD: technologie voor het drogen van voedingsmiddelen GEOTeCH: gebruik van hernieuwbare verwarming en koeling bevorderen IoF2020: Internet of Things voor veiligstellen van voldoende, veilig en gezond voedsel NOVIMOVE: dichtheid in het logistieke systeem van waterwegen verbeteren TERRE: geotechnologieën om koolstof te verminderen in de Europese bouwsector ARV: digitale groene oplossingen om energieverbruik in gebouwen te

verminderen

16

Bedrijf/organisatie

Plaats

HEBO MARITIEM SERVICE BV

ZWARTSLUIS

EDEL CARPETS BV ESHUIS BV MOBIHEALTH BV, DIAGRAM BV, STICHTING ISALA KLINIEKEN DE TUINDERSHOEK BV

GENEMUIDEN DALFSEN ZWOLLE IJSSELMUIDEN

PEKKERIET DALFSEN BV, LOON- EN GRONDVERZETBEDRIJF KOONSTRA BV

DALFSEN, VINKENBUURT

DCP DUTCH CARGO PURCHASE BV LAND- EN TUINBOUW ORGANISATIE VERENIGING LTO NOORD

IJSSELMUIDEN ZWOLLE

FORECO DALFSEN BV

DALFSEN

JORNA RONALDUS ESCOZON COOPERATIE UA VERENIGING AARDEHUIS OOST NEDERLAND MILKWAYS HOLDING BV VNK B.V. CONRAD STANEN BV FRESH-CARE CONVENIENCE BV HERMESS BV Koninklijke Houthandel G. Wijma & Zo RC PANELS BV, BURO DE HAAN INFORMATIE TECHNOLOGIE BV

WIJHE HEETEN OLST HATTEM BIDDINGHUIZEN EMMELOORD DRONTEN MARKNESSE KAMPEN LEMELERVELD, STAPHORST

Elementen in detail: financiering

Regio Zwolle daalt als het gaat om aantrekken durfkapitaal 2015-2021 • Teruglopende startupfinanciering in aantal rondes en volume is tegen de nationale trend in. 2021 was voor andere regio’s een recordjaar.

Durfkapitaal in Regio Zwolle Financiering in M€

5,0

• >80% van dit kapitaal is ingezet als vroege fase financiering.

Aantal rondes

10

9

4,0

8 3,8

• Heeft de daling in Regio Zwolle te maken met onvoldoende business proposities of onvoldoende financiers [of data issue*].

17

5

6

3,1

M€

• Startups halen gemiddeld per ronde 530 k€ op in deze periode. In Noord-Holland is dit gemiddeld 988 k€ in dezelfde periode.

4 2,0

1,0

1,1

2015

2016

Data: Dealroom. Analyse van 29 rondes voor startups gelokaliseerd in Regio Zwolle, waar van 20 het volume van financiering bekend is.. *Dealroom kan door haar methode financieringsrondes missen (met name vroege fase) en staat open voor aanvullingen.

4

3

2,0

2017

2018

1

1

0,1

0,6

0,0

2019

2020

2021

2

-

Aantal rondes

6 3,0

3. Ondernemerschap in regio Zwolle

18

Aantal oprichtingen* Groeifactor oprichtingen 2020 vs 2010-202

Bedrijfsoprichtingen (per 1.000 personen beroepsbevolking) 2016

2017

2019

2020

2020

35

5%

30

3%

25

1%

20

Compound 2010-2020

-1%

15

-3%

10

-5%

5

-7%

0 Groot-Amsterdam

Groot-Rijnmond

Zuidoost-Noord-Brabant

Nederland

Regio Zwolle

35 30 25

20 15 10 5 0 Oost-Zuid-Holland

19

West-Noord-Brabant

Agglomeratie Haarlem

Nederland

Regio Zwolle

Deze regio’s hebben over 2010-2020 een gemiddelde jaarlijkse groei in oprichtingen van 1 tot 4%. Regio Zwolle heeft een ondergemiddeld aantal oprichtingen en een lage groei. In coronajaar 2020 zijn de verschillen tussen regio’s groot. Regio Zwolle groeit in dat jaar opvallend sterk.

*Gebaseerd op data van het CBS gebaseerd op het aantal nieuwe ondernemingen ‘vestigingen die behoren bij de oprichting van een nieuw bedrijf’ Noot: gegevens 2018 ontbreken, dus 2019 gaf geen eerlijk beeld. Daarom gekozen voor 2017 en 2020. Oost Zuid Holland is Alphen aan den Rijn, Bodegraven-Reeuwijk, Gouda, Krimpenerwaard, Nieuwkoop, Waddinxveen

Gestarte vestigingen Gestarte vestigingen in de regio in 2021

20

Gebaseerd op data van de Kamer van Koophandel die kijkt naar vestigingen.

Sectorale verdeling nieuwe vestigingen Sectorale verdeling vestigingen 2021

Sectorale verdeling vestigingen Totaal 2021

Locatie Coëfficiënt totaal 2021

Sector

Locatie Coëfficiënt gestart 2021

0%

2,88

2,17

Energie, water en milieu

1,79

0,90

Industrie

1,29

1,48

Land- en tuinbouw

Detailhandel

1,07

1,22

Gezondheid

Persoonlijke dienstverlening

1,05

1,15

Groothandel

1,05

1,13

Persoonlijke dienstverlening

Bouw

1,04

1,02

Overig

Horeca

1,01

0,91

Horeca

Gezondheid

0,94

0,89

Financiële instellingen

0,91

0,86

Logistiek

Logistiek

0,85

0,67

Financiële instellingen

Zakelijke diensten

0,82

0,88

Energie, water en milieu

Cultuur, sport en recreatie

0,66

0,82

ICT en media

0,65

0,79

Gebaseerd op data van de Kamer van Koophandel

10%

15%

20%

Zakelijke diensten

Land- en tuinbouw

21

5%

Gestart 2021

Detailhandel Bouw

Groothandel Industrie

Cultuur, sport en recreatie ICT en media

In 2021 had de regio relatief meer vestigers dan al actieve ondernemingen in ict/media en (vooral) detailhandel, waarin ze ook sneller groeit dan elders. In de land- en tuinbouw (een relatief belangrijke sector qua aantal vestigingen) is de groei opvallend laag, maar nog wel veel hoger dan landelijk. In ICT/media heeft de regio weinig vestigingen, groeit ze, maar wel minder snel dan elders.

25%

Startups 2010-2021 Aantal startups vergeleken Startups worden vaak gedefinieerd als bedrijven die zijn opgericht om snel te groeien doordat ze schaalbaar zijn door tech of IT en vaak ook externe financiering ontvangen.

Aantal startups per 10.000 inwoners 2010-2021 21,8 20

In Nederland telt Dealroom* in totaal 8040 startups die zijn opgericht sinds 2010. 98 hiervan zijn afkomstig uit Regio Zwolle, goed voor 1,22% van het totaal. 10 6,5

5,3

5,0

4,7 2,2

0

22

* Dealroom is een wereldwijde aanbieder van data en intelligence met betrekking tot startups en tech ecosystemen. Dealroom werkt samen met investeerders, ondernemers en overheidsinstanties om transparantie en inzicht te bieden in durfkapitaal en startups.

1,4

1,3

Startups Startups en hun verdeling over sectoren Voor de top-5 sectoren is de locatie coëfficiënt ten opzichte van Nederland berekend. Hieruit blijkt dat met name startups in de food en transportation sector zijn oververtegenwoordigd in Regio Zwolle.

Sector

Locatie Coëfficiënt

Food

1,40

Transportation

1,38

Energy

1,08

Enterprise software

1,07

Health

0,98

23

Gebaseerd op data van Dealroom. Dealroom hanteert een andere sectorindeling dan CBS/KvK

Startups

Grootste startups in de regio 2010-2021 Bedrijfsnaam

Plaats

Oprichting Groeistadium Sector

B2B/B2C Revenue model

KidsKonnect

Kampen 2019

late groei

enterprise software B2B

software as a service

CameraNU.nl Amsterdam

Urk

2019

late groei

media

marketplace & ecommerce

Intercept

Zwolle

2013

late groei

enterprise software B2B

software as a service

Durfkapitaal

Brink Group B.V.

Staphorst 2014

late groei

transportation

B2B

manufacturing

Dochteronderneming

B2B

B2C

Mobile Interaction Company Zwolle

2014

late groei

telecom

Move4Mobile

2012

late groei

enterprise software B2B

24

Zwolle

Gebaseerd op grootte-opgave, data en duiding van Dealroom.

Ownership Dochteronderneming

Durfkapitaal software as a service

Bootstrapped

Scale-ups Scale-ups in de regio in 2020 In 2020 (vrijwel) geen scale-ups in gemeenten Staphorst, Hattem, Heerde, Westerveld en Olst-Wijhe. Aantal scale-ups 130

150 120 70

90

60

65

70

65

2011

2012

2013

2014

75

95

140

145

105

Meppel

60 30 2010

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Geïndexeerde groei in aantal scale-ups Regio Zwolle

Nederland

200 150 100 50 2010

25

2012

2014

2016

2018

2020

Gebaseerd op data van het CBS. Zij hanteren de volgende definitie voor scale-ups: Bedrijf met in jaar T-3 minimaal 10 VTE en in de 3 daaropvolgende jaren gemiddeld 20% werkgelegenheidsgroei per jaar of meer en opgericht vóór het jaar T-3. Groei berekend als: VTE(T) / VTE(T-3) >= 1,728.

Scale-ups Scale-ups Regio Zwolle in landelijke Top-250 Snelgroeiende bedrijven zijn kwetsbaar voor crisissen; toch zijn het ook de bedrijven die zich het snelst kunnen herstellen na een crisis en daarbij de motor voor economisch herstel kunnen zijn. Jaarlijks worden de 250 snelst groeiende bedrijven van Nederland in kaart gebracht door Rotterdam School of Management (Erasmus Universiteit Rotterdam) in samenwerking met nlgroeit. De Top 250 Groeibedrijven bevat bedrijven met minimaal 10 FTE en/of minstens 5 miljoen euro omzet. Bovendien realiseerden deze bedrijven die opeenvolgende jaren een jaarlijkse groei in FTE en/of omzet van minimaal 20%. In de Top 250 Groeibedrijven 2021 zijn vier bedrijven uit Regio Zwolle opgenomen. Bedrijfsnaam

Plaats

Oprichting

Sector

Akroh Industries

Zwolle

2011

Manufacturing

Azerty

Raalte

2004

ICT, Hosting & Telecom

Veneta.com

Zwolle

2012

Home & Living

Zonneplan

Zwolle

2012

Energy

26

4. Weerbaar en wendbaar

27

Weerbaar en wendbaar in de crisis

Een forse inslag kan leiden tot herschikking naar een hoger groeipad 95

ADDED VALUE (×€1.000) PER FTE (YEAR)

90

The Netherlands

85

Randstad zone

80

Intermediate zone 75

Brainport

70

MRA

65

Twente Utrecht

60

South Holland

55

2004

2005

2006

2007

2008

2009 YEAR

28

2010

2011

2012

2013

2014

Weerbaarheid & Wendbaarheid in Nederland Weerbaarheid & Wendbaarheid van 2020 op 2021

Zwartewaterland

Definities Met weerbaarheid bedoelen we het vermogen van een regio om terug te keren naar het groeipad van vóór een externe schok. Met wendbaarheid bedoelen we het vermogen van een regio om zich na een schok aan te passen en een nieuw groeipad te vinden. Dronten

Berekening indicatoren (van 2020 Q1 op 2021 Q1) Weerbaarheid = groei aantal openstaande vacatures tussen twee kwartalen. Terugkerende arbeidsmarktvraag is een signaal van herstel. Wendbaarheid = verandering in beroepssamenstelling in de vacatures in dezelfde periode. Grotere veranderende arbeidsmarktvraag naar soort beroep is een signaal van aanpassing. Deze grafiek bevat alle Nederlandse gemeenten. Op de volgende slide zijn de 22 gemeenten van Regio Zwolle weergegeven. De meest uiteenlopende van hen zijn ook al op bijgaande grafiek aangegeven.

29

Olst-Wijhe

Zwolle Hoogeveen

Weerbaarheid & Wendbaarheid Weerbaarheid en wendbaarheid Regio Zwolle tussen Q1 2020 en Q1 2021 Weerbaarheid & Wendbaarheid Regio Zwolle Regio Zwolle Nederland

Weerbaarheid 19% 0%

Wendbaarheid 20% 14%

120%

Zwartewaterland 100%

Weerbaarheid

80%

Staphorst 60%

40%

DrontenKampen Nunspeet Elburg Heerde Meppel Regio Zwolle Raalte Nederland

20%

0% 0%

-20%

30

Urk

Oldebroek

10%

Zwolle

20%

Hoogeveen

30%

Steenwijkerland Hardenberg 40%

Hattem Ommen 50%

Noordoostpolder Wendbaarheid

De data is beperkt tot gemeenten met gemiddeld meer dan 50 openstaande vacatures in Q1 2020. De gemeenten De Wolden en Westerveld voldoen niet aan dit criterium en zijn daarom uitgesloten van deze analyse.

Olst-Wijhe 60%

70%

4. Met het oog op jullie ambities

31

4a. Met het oog op beleid- I 1.Welk ondernemerschap willen we aanwakkeren?

In een tijd van arbeidsmarktkrapte - startup>scaleup>unicorn - corporate-startup samenwerking - vernieuwing familiebedrijven met innovaties van elders - Spinoffs door samenwerking met universiteiten

2. Netwerken: Ondernemers staan open voor samenwerking – wie belt bij ze aan? 10% - 50% loopvermogen

Werkgevers met innovatieve vacatures

896

372 72 Almere Wehkamp. Topcentrum E-Commerce 32

Lelystad Zeewolde

Katapult, PPS-en; hoe innovatieve bedrijven zijn te identificeren

4b. Met het oog op beleid -II 3. Vraag & financiering: met welke maatschappelijke innovaties bied je de regio en Nederland oplossingen Mazzucato: ‘Moonshot’. NGF: verdienvermogen én transities .

33

Schema afkomstig van Investeren in kennis en onderwijs. Concreet advies voor impuls kennis- en onderwijsinfrastructuur Zeeland t.b.v. compensatiepakket. 2020.

4. Leiderschap: ganzen én spreeuwen

Colofon

Met dank aan Erik Stam Bas van der Starre Bram Schoenmakers Erdem Bagir Voor contact: janpeter.vandentoren@birch.nl 0618304850

34