5b. Reflectie activiteiten bestuursagenda GGD IJsselland juni 2021.pdf

Evaluatie Activiteitenprogramma 2020-2021 Programma Beweging vanuit eigen regie

GGD IJsselland, 17 juni 2021

Inleiding Met het programma ‘Beweging vanuit eigen regie’ geeft GGD IJsselland uitvoering aan de realisatie van de agenda Publieke gezondheid 2019-2023. Bij de start is afgesproken om voor ieder jaar een activiteitenprogramma op te stellen dat jaarlijks wordt geëvalueerd om vandaaruit te komen tot bijstelling voor een volgend jaar. In oktober 2020 stelde uw bestuur het activiteitenprogramma 2020-2021 vast. Deze evaluatierapportage laat zien wat er is gedaan. Vanwege de enorme druk en extra vraag op en aan de GGD vanwege de coronacrisis, is de afgelopen periode ook voor de uitvoering van het programma een bijzonder jaar geweest. Desondanks zijn we vanaf de zomer 2020 in staat geweest om verder te werken aan de voorgenomen activiteiten. We hebben in de uitvoering (zoals vele partners) veel praktische beperkingen ondervonden. De belangrijkste beperking was daarin wellicht dat persoonlijk contact niet mogelijk was. Tegelijkertijd hebben we nieuwe mogelijkheden leren kennen zoals via digitale video-uitwisseling. Het programma bouwt aan twee ambities: het creëren van een beweging die leidt tot samenwerking met betrekking tot Publieke gezondheid en uiteraard werken we aan het versterken van de gezondheid van onze inwoners (uitgaande van het gedachtegoed van positieve gezondheid).

Deze beoogde ambities van onze agenda worden in IJsselland steeds meer zichtbaar in de vorm van méér aandacht voor de publieke gezondheid, méér concreet beleid en uitvoering en versterking van structurele samenwerking. Het aantal preventieve activiteiten neemt toe, zowel binnen het lokale gezondheidsbeleid, als in de vorm van regionale initiatieven. Daarnaast zien we zowel lokaal als regionaal groei in de samenwerking tussen partners. Ten behoeve van deze samenwerking willen we ook in ons programma steeds meer dwarsverbanden leggen in de onderwerpen waar we aan werken binnen de verschillende programmalijnen. Een mooi voorbeeld is de maandelijkse interne tafel GGD-breed advies over omgevingsvraagstukken. Over concrete vraagstukken wordt een GGD-breed advies voor gemeenten gemaakt. Gewaardeerd door collega’s en gemeente.

Algemene terugblik Een specifieke terugblik op de uitvoering van het activiteitenprogramma in de vijf programmalijnen is in het opgenomen in het volgende hoofdstuk. Daarboven zijn er enkele overkoepelende thema’s die aandacht verdienen, ofwel vanuit de overkoepelende ambitie van het programma (versterken gezondheidsbeleid en meer samenwerken) of vanuit de onderwerpen die specifiek aandacht hebben gekregen in het afgelopen jaar (nazorg corona en monitoring). Hieronder staan we eerst stil bij deze overkoepelende thema’s voor het programma.

Lokaal en landelijk gezondheidsbeleid Alle gemeenten in IJsselland kennen een actief lokaal gezondheidsbeleid en we zien het aantal preventieve activiteiten toenemen. Zoals afgesproken zoeken we de verbinding met het beleid in gemeenten. In samenspraak met het ambtelijk overleg Publieke gezondheid organiseren we (vrijwel) iedere maand verdiepingssessies, waarbij meerdere disciplines uit gemeenten aansluiten. Daarnaast worden thematisch verbindingen gelegd. Bijvoorbeeld in de keten onderwijs, zorg en gemeente, of in de psychosociale coronazorg. We ervaren veel enthousiasme in het opbouwen 2

van een brede beweging rond positieve gezondheid (zie hiervoor ook de activiteiten in de programmalijn Versterken Publieke gezondheid). Vorig jaar is de nieuwe landelijke nota Gezondheidsbeleid verschenen. We hebben eerder geconstateerd dat de intenties van de landelijke nota zeer goed aansluiten bij ons programma Beweging vanuit eigen regie. Daarnaast wordt in onze regio inmiddels ook aandacht besteed aan de inhoudelijke thema’s uit deze landelijke nota. Veel gemeenten hebben belangstelling of concreet gebruik gemaakt van de mogelijkheden die landelijk geboden worden voor het ontwikkelen van lokale preventieakkoorden en sportakkoorden. We merken dat de behoefte aan ondersteuning door de GGD steeds verder toeneemt. Binnen GGD IJsselland lopen we (vanwege personele wisselingen) aan tegen de grenzen van de beschikbare capaciteit. Er wordt gewerkt aan uitbreiding van de ondersteuningscapaciteit binnen de bestaande financiële mogelijkheden.

Regionale samenwerking De behoefte toe om op regionale schaal samen te werken aan transformatieopgaven in het sociaal domein en de gezondheidszorg groeit. Dit is enerzijds ingegeven doordat vraagstukken zich steeds meer over de grenzen van afzonderlijke gemeenten aandienen en anderzijds omdat veel partners regionaal georganiseerd zijn. In IJsselland ontwikkelen zich meerdere samenwerkingsverbanden, waar GGD IJsselland een actieve bijdrage aan levert. GGD IJsselland hecht veel belang bij haar inbreng in onder meer de regionale samenwerkingsverbanden: • Regionale Zorgalliantie Zwolle (RZA) • Vitaal Vechtdal • Salland United • Districtsveiligheidsoverleg (en algemeen bestuur Veiligheidsregio) • Regionaal Overleg Acute Zorg, ROAZ • Regionaal overleg verplichte GGZ (voorheen Brinkgrevenoverleg) • Kerngroep Transformatie Jeugdzorg (RSJ) • Bestuurstafel Leefomgeving Regio Zwolle • Regionale Kenniswerkplaats Jeugd (Academische werkplaats RKJ) • Diverse overleggen met Zilveren Kruis (in het kader van Samenwerkingsagenda Zilveren Kruis Gemeenten IJssel-Vecht)

Nazorg Corona Het coronavirus heeft een grote impact op onze inwoners en op de samenleving als geheel. In de programmalijn Psychische gezondheid is plaats ingeruimd voor de psychosociale impact van de coronacrisis. Drie medewerkers coördineren de subwerkgroepen die onder de werkgroep Nazorg vallen en hebben hierover regelmatig overleg met gemeenten en ketenpartners (in het kader van de regionale aanpak (na)zorg coronacrisis IJsselland). Het optimaal ondersteunen van gemeenten in het organiseren van psychosociale zorg is hierbij het uitgangspunt. Dit krijgt in de eerste plaats vorm door intensieve monitoring van de impact van de coronacrisis op onze inwoners. Daarnaast faciliteren we het uitwisselen van kennis, goede voorbeelden en ervaringen tussen gemeenten en betrokken ketenpartners (zorg en veiligheid). Zoals gemeld besteden we specifiek aandacht aan de impact van corona op psychisch kwetsbaren. 3

Sinds februari 2021 is duidelijk geworden dat gemeenten kunnen rekenen op extra middelen via een nieuw maatschappelijk steunpakket dat zich richt op sociaal en mentaal welzijn en een gezonde leefstijl. Het pakket -met een landelijk budget van 200 miljoen euro- bestaat uit drie actielijnen: 1.Intensivering initiatieven welzijn voor de jeugd (waaronder het deltaplan Jeugd); 2.Intensivering initiatieven welzijn kwetsbare groepen; 3.Intensivering initiatieven gezonde leefstijl. We denken als GGD graag met gemeenten mee over de inzet van deze middelen.

Monitoring en onderzoek Monitoring werd afgelopen jaar belangrijker als stuurinformatie voor interventies. Het afgelopen jaar is de capaciteit voor monitoring en onderzoek in de eerste plaats ingezet voor enerzijds de reguliere gezondheidsmonitors. Dit betrof vooral het gezondheidsonderzoek Volwassenen en ouderen, waarvan de eerste resultaten rond de zomer worden verwacht. Daarnaast is de aandacht vooral gericht op de monitoring in het kader van de Corona-epidemie en de psychosociale impact ervan. De gegevens hiervan op IJssellandscan.nl worden veel gebruikt. Op basis van bestaande gegevens zijn tevens presentaties (tegels) gerealiseerd over nieuwe thema’s als armoede en gezonde leefomgeving. Ons voornemen om te komen tot een verbetering van de zogenaamde OGGZ-monitor is nog niet tot stand gebracht. Het voornemen om de effecten van het programma “Beweging vanuit eigen regie” te monitoren via zogenaamde ‘effect-routes’ is nog in ontwikkeling. De opbrengsten van de monitoring van het programma willen we gaan gebruiken in de verantwoordingsrapportage aan het einde van de bestuursperiode van het huidige bestuur (ultimo 2021).

4

Terugblik per Programmalijn Versterken Publieke gezondheidszorg Doel

Activiteit

Reflectie

Het gedachtegoed positieve gezondheid wordt intern en extern breed toegepast.

Voortzetten van regionale beweging ‘Positief Gezond IJsselland’.

Er is een ‘consortium’ gevormd met Provincie, IPH en Alles is gezondheid. Met 12 partners zijn 3 werksessies gehouden om de regionale beweging vorm te geven. Bredere communicatie is in voorbereiding, vanaf najaar 2021 kunnen andere partners aansluiten. Intern trainingsprogramma wordt uitgevoerd. Het onderwerp krijgt binnen de GGD veel aandacht met diverse activiteiten en initiatieven, zoals maandelijks aandacht op intranet en bijvoorbeeld aandacht in wachtruimtes van Corona-vaccinatie. Eerste trainingen/workshops zijn uitgevoerd in een gemeente en in het onderwijs (Deltion). Intern scholingstraject is afgerond. Er wordt gewerkt aan “afspraken” over interne afstemming. Versterking rol accounthouder gemeenten. GGD Participeert in diverse samenwerkingsverbanden waaronder 3 regionale allianties (Vitaal Vechtdal, Salland United en RZA Zwolle). Interne verkenning is uitgevoerd, diverse communicatieactiviteiten zijn uitgewerkt. In onze marketingactiviteiten zoeken we aansluiting bij landelijke profilering van publieke gezondheid in de breedte. Nieuwe onderdelen zijn toegevoegd over Corona, leefomgeving en armoede. De Corona-monitor wordt intensief gebruikt. Is vertraagd, inmiddels opgestart

☺

Inventarisatie wordt uitgevoerd. Participatie in subsidieaanvragen: FNO Samen Kansrijk en Gezond: gemeente Deventer en gemeente Zwolle ZonMW/NWA programma “Inzetten op versterken gezondheidspotentieel” met o.a. Windesheim, VU, WUR en Louis Bolkinstituut en 4 gemeenten

/☺

Implementeren gedachtegoed positieve gezondheid binnen GGD IJsselland.

Inzetten extern scholings-aanbod positieve gezondheid (via GGD Academy). GGD IJsselland is een constructieve en zichtbare partner in lokale en regionale netwerken.

Implementeren strategisch netwerkmanagement binnen GGD IJsselland.

Ontwikkelen van een marketingstrategie voor GGD IJsselland.

Gegevens uit monitoring en onderzoek sluiten aan op de informatiebehoefte van gemeenten en samenwerkingspartners en worden effectief gebruikt. Binnen de vier programmalijnen werken we met partners aan het terugdringen van gezondheidsachterstanden.

5

Website IJssellandscan aanvullen met nieuwe tegels en actuele informatie en het gebruik optimaliseren. Doorontwikkelen van passende en begeleidende monitoring en onderzoek voor elk van de vier inhoudelijke programmalijnen.

Vergroten van onze expertise over gezondheidsachterstanden en dit delen met onze gemeenten en ons netwerk.

Status

☺

☺ ☺

☺

☺ 

Doel

Activiteit

Reflectie

Kennis delen over effectieve interventies voor het verminderen van gezondheidsachterstanden. Tegel over armoede en gezondheid op de IJssellandscan

Advisering aan 6 GIDS gemeenten. Verbindingen met programmalijn Jeugd, Laaggeletterdheid, Kansrijke start Is gerealiseerd.

Status

☺ 

Jeugd en kansrijke start Doel

Activiteit

Reflectie

Cultuurverandering in de samenwerkingsketen: meer accent op normaliseren en demedicaliseren.

Versterken van lokale en regionale samenwerkingscoalities tijdens de eerste 1000 dagen van een kind en daarna ‘in en met’ het onderwijs. Lokale en regionale bijeenkomsten organiseren met ambtenaren en samenwerkingspartners ter inspiratie en onderlinge afstemming, met als doel om te komen tot afspraken over zorgpaden en interventies. Inzetten op een gezamenlijke visie van de jeugdcoalities rondom normaliseren/ demedicaliseren en positieve gezondheid. Uitvoeren van het onderzoek ‘Samen normaliseren’ binnen de Regionale Kenniswerkplaats Jeugd. Werken volgens het gedachtegoed positieve gezondheid. Afstemmen van de zorg rondom onbedoelde zwangerschappen.

In iedere gemeente wordt gesproken over samenwerking Jeugd en kansrijke start. In drie gemeenten bestaat een structureel samenwerkingsverband. Dit loopt, zowel lokaal als regionaal. Er wordt gewerkt aan het vastleggen van afspraken over zorgpaden. Mentale gezondheid jongeren is hierin aandachtspunt.

☺

Regionale Kenniswerkplaats Jeugd is tot stand gebracht. Positieve gezondheid heeft aandacht bij meerdere gemeenten. Onderzoek wordt uitgevoerd. Zie eerder

☺

Trainingen binnen de GGD en extern.

☺

Bij een aantal gemeenten is er belangstelling voor het starten van het project “Nu niet zwanger” Diverse activiteiten lopen zoals gezonde school. Jong leren eten. Versterking vraagt nog aandacht



Verkleinen van gezondheidsachterstanden vanaf de eerste 1000 dagen van een kind.

Versterken van de preventieve aanpak in thema’s gezonde leefstijl.

6

Versterken van de samenwerking rondom de aanpak van laaggeletterdheid en armoede en kinderen.

Interne notitie over laaggeletterdheid is vastgesteld met actielijnen. Thema armoede in najaar 2021 of 2022

Versterken van de samenwerking rondom kindermishandeling en huiselijk geweld.

Interne/externe verkenning is uitgevoerd, er zijn gesprekken met netwerkpartners gevoerd. Plan van aanpak wordt opgesteld.

Status

☺

☺

☺    

Psychische gezondheid Doel

Activiteit

Reflectie

Preventie van psychische problematiek, waaronder suicidale gedachten.

Bijdragen aan het normaliseren en doorbreken van het taboe door aandacht voor het praten over psychische problematiek en suïcidale gedachten.

Uitvoering van het project Suïcide-preventie. Realiseren film ‘Waarom niet eerder’, webinar Jong en mentaal gezond ‘event’ Erik Scherder, Talkshow Blue Monday en themabijeenkomst over het mentaal welbevinden van agrariërs. In uitvoering; eerste resultaat is de webinar Jong en mentaal gezond.

☺

Ontwikkeling samenwerkingsagenda Zorg en Veiligheid samen met bestuurlijke voorbereidingsgroep Voor het Gedwongen zorgkader is het ‘Brinkgrevenoverleg’ omgevormd tot Regionaal overleg verplichte GGZ (onder voorzitterschap DPG IJsselland). Organisatie van een regionale ambtelijke werkgroep ‘psychische gezondheid’ in samenwerking met het WMO en BW/MO-overleg. Doorlopende opdracht aan de GGD. Plan van aanpak over de komende jaren is in ontwikkeling.

☺

Vanuit verschillende thema’s wordt hieraan gewerkt: Suïcidepreventie, OGGZ, Gedwongen Zorg, Psychosociale nazorg en Jeugd. Overwogen wordt het aantrekken van een ketenregisseur.

☺

Er wordt een vervolg gegeven op de OGGZ monitor, hiervoor wordt subsidie gezocht (i.s.m. Ketenpartners) Doorlopende inbreng, bijvoorbeeld in het Districts Veiligheidsoverleg, werkgroep Nazorg Corona en RZA. Bijv. over prestatiedruk jongeren, seksuele uitbuiting, middelengebruik. Er ligt een voorstel, maar is nog niet gerealiseerd door gebrek personele capaciteit.



Organisatie en optimalisatie van de zorgketen voor personen met verward gedrag en/of mensen die psychisch klem zitten, soms met een hoog maatschappelijk veiligheidsrisico.

Verbetering van de informatievoorziening rondom psychische gezondheid.

7

Een werkgroep gaat lopende initiatieven rond ‘Jeugd en mentale gezondheid’ samenbrengen en versterken en verbinden met de Regionale Kenniswerkplaats Jeugd. Bevorderen van domein overschrijdende samenwerkingen en overlegstructuren binnen het thema zorg en veiligheid in IJsselland.

Analyseren en optimaliseren van de keten Wet verplichte GGZ (met burgemeesters en ketenpartners) vanuit de uitvoeringstaak verkennend onderzoek. Werken aan een sluitende maatschappelijke zorgketen: • Vroegtijdig signaleren en effectief verwijzen • Voorkomen dat mensen tussen wal en schip vallen • Aansluiting realiseren tussen het hulp-/zorgaanbod en de behoeften van zorggebruikers. Verzamelen en bundelen van data uit monitors en aanvullende onderzoeken binnen het thema zorg en veiligheid. Actief signaleren en agenderen van trends en ontwikkelingen die voortkomen uit monitoring rond psychisch kwetsbare groepen. Realiseren van een tegel psychische gezondheid op de IJssellandscan.

Status

☺

☺

☺



Gezonde leefomgeving Doel

Activiteit

Reflectie

‘Samen de droom maken’: met partners ontwikkelen we een gedeeld beeld op een gezonde leefomgeving in IJsselland en zetten we stappen om deze te behouden en te versterken. GGD IJsselland is een gewaardeerde adviseur van gemeenten in vraagstukken rondom de gezonde leefomgeving.

Doorontwikkelen van het thema gezonde leefomgeving op de website IJssellandscan. Opstarten van de inspiratiebeweging gezonde leefomgeving. Het visualiseren van ‘de droom’.

De informatie per gemeente is toegevoegd, thema’s zijn uitgebreid

☺

Is in uitvoering. Met inbreng van de bestuurlijke klankbordgroep. Circa 10-15 ‘droom’ interviews worden gepresenteerd via een website. In oktober afsluitende bijeenkomst. Kwalitatief onderzoek naar verbanden tussen de verschillende dromen. Is opgenomen in de IJsselland scan (gereed). Er is een rapport per gemeente beschikbaar.

☺

De indicatoren gezonde leefomgeving in kaart brengen (rapport). Werken aan en delen van goede voorbeelden zoals Rookvrije omgeving en Vitaal en veilig wonen van ouderen. Masterclass Burgerparticipatie in de Omgevingswet. De samenwerking tussen sociaal en fysiek domein op gebied van gezonde leefomgeving stimuleren. Ondersteund door o.a. de landelijke nota gezondheidsbeleid. Intern samenwerken aan het vormgeven van een breed GGD-advies over vraagstukken rondom de omgevingswet. Een training samenstellen voor gemeenten over de gezonde leefomgeving.

8

Status



Thematisch ambtelijk overleg Rookvrije generatie. Initiatief tot samenwerking Wonen en zorg, aansluiting met landelijke Taskforce Is georganiseerd voor raadsleden, i.s.m. VR en OD In januari ambtelijke themabijeenkomst Regionale omgevingstafels Werksessies/training (zie laatste regel) zijn gepland



Doorlopende maandelijkse interne tafel GGDbreed advies. Over concrete vraagstukken wordt een GGD-breed advies voor gemeenten gemaakt. Gewaardeerd door collega’s en gemeente. Twee werksessies (training) op 31 mei en 28 juni, waarin duo ruimtelijk en sociaal aan slag gaan. Georganiseerd mede met ambtenaren PG van Kampen en Deventer. Vooralsnog deelname door 7 gemeenten en provincie.

☺

☺  ☺

☺

Gezond Ouder worden Doel De woon- en leefomgeving maakt vitaal ouder worden mogelijk en nodigt ouderen uit tot een actieve leefstijl.

Activiteit Samen met regionale partners toekomstige woonvoorzieningen voor ouderen verkennen en de knelpunten voor vitaal ouder worden inventariseren.

Onderzoek doen naar factoren die bijdragen aan vitaal ouder worden in een gezonde leefomgeving. Versterking van de eigen regie van ouderen rondom hun mogelijke kwetsbaarheid.

Kwetsbaarheid en mogelijke gevolgen voor ouderen onder de aandacht brengen.

Ouderen leveren een actieve bijdrage aan gezondheidsbeleid voor ouderen.

Nieuwe initiatieven uitvoeren van actieve participatie van ouderen bij beleid, onderzoek en activiteiten.

Ondersteunen en stimuleren van lokale én regionale initiatieven zoals Vitaal en Veilig Thuis en Eén tegen Eenzaamheid.

Delen en verrijken van de ouderen-en volwassenenmonitor door de doelgroep te betrekken, zowel bij de voorbereiding als bij de resultaten.

Betekenis van de symbolen Afgerond In uitvoering Beginfase In voorbereiding Stopgezet/ nog niet gestart

9

 ☺   

Reflectie Samenwerking tot stand gebracht met partijen uit verschillende domeinen, zoals de provincie Overijssel, Zilveren Kruis, gemeenten, GGD, Regio Zwolle en de landelijke taskforce Wonen en zorg. Momenteel is een kleine werkgroep bezig met de uitwerking van vervolgactiviteiten Er is deskresearch uitgevoerd naar inbreng ouderen. Een project is in afstemming met provincie in voorbereiding. Diverse gemeenten willen hieraan deelnemen. Door de corona-epidemie is dit onderwerp in een ander krachtenveld gekomen. Persoonlijk contact bleek hierdoor niet mogelijk. Wordt in najaar 2021 weer opgepakt. Project Vitaal en Veilig Thuis wordt in 3 gemeenten uitgevoerd. De corona-epidemie heeft de uitvoering belemmerd. Coalities Eén tegen eenzaamheid zijn in vier gemeenten opgericht of in oprichting (Zwolle, Kampen, Hardenberg en Staphorst). In dit kader voert de GGD taken uit op gebied van advisering, coördinatie, projectleiding en onderzoek. Vertraging door Corona. In 3 gemeenten wordt gestart met actieve participatie van ouderen in gezondheidsbeleid. Voor de werving is een flyer ontwikkeld. Ouderenmonitor is uitgevoerd. In september worden de resultaten besproken met betrokkenen (in een regionale klankbordgroep). Hiervoor vindt momenteel werving plaats.

Status

☺





☺



☺

Conclusie en Vervolg Deze evaluatierapportage laat in de eerste plaats zien dat in onze regio gezondheid op de kaart staat, niet alleen door GGD IJsselland, maar ook door gemeenten zelf en door heel veel partners. De coronacrisis heeft dit belang afgelopen jaar alleen nog maar verhoogd. Tegelijkertijd laat dit overzicht zien dat veel werk nog niet is afgerond en voortgezet zal worden ook in de nieuwe bestuursperiode. Dit betekent dat het nieuwe activiteitenprogramma voor de periode 2021-2022 zal voortbouwen op het werk dat wordt uitgevoerd en dat het verbinden en versterken van lopende initiatieven belangrijk blijft. Op basis van deze evaluatie zal een nieuw activiteitenprogramma worden opgesteld. We stellen ons voor om dit te laten voortzetten tot eind 2022 om zodoende de continuïteit te borgen in de periode van gemeenteraadsverkiezingen en wisseling van colleges en raden. Tegelijkertijd zal de voorbereiding van een nieuwe bestuursagenda onderdeel vormen van het nieuwe activiteitenprogramma. Eind 2021 zorgen we voor een brede verantwoording over de uitvoering van de huidige bestuursagenda ‘Beweging vanuit eigen regie’. De ervaring die we hebben opgedaan en de resultaten die we hebben bereikt vormen zodoende een goede basis voor de voortzetting van het lokale en regionale gezondheidsbeleid van gemeenten.

Versiebeheer Versienr 0.1 0.2 1.0

Auteur Jan Roorda Jan Roorda Jan Roorda

Opmerkingen Opzet n.a.v. interviews coördinatoren Verwerken opmerkingen coördinatoren Na bespreking in MT-GGD

Datum 26 mei 2021 28 mei 2021 1 juni 2021

Verspreid aan Programmagroep MT-GGD Algemeen bestuur

Distributie Versienr 0.1 0.2 1.0

Documenteigenaar Vastgesteld door Datum vaststelling Geplande evaluatiedatum Digitale vindplaats 10

Jan Roorda Algemeen bestuur 17 juni 2021 n.v.t. Corsa nr.