5. Movares rapport ‘Synthese deelscooters’

Synthese deelscooters Maart 2023

Definitief

Onderzoek Context en opgave

Aanleiding en aanpak De ontwikkelingen op het gebied van deelmobiliteit gaan snel. Rond het jaar 2000 kwam de eerste deelfiets (OV-fiets) op de markt, gevolgd door de free-floating deelfietsen en –scooters afgelopen decennium. In rap tempo ontwikkelden deelmobiliteitaanbieders als Felyx, GO Sharing en Check zich in de grote steden. Inmiddels zijn de deelscooters een vertrouwd onderdeel van het straatbeeld. Er is veel onderzoek geweest naar de (mogelijk) effecten van deelscooters, maar een integraal beeld van alle aanbieders ontbreekt tot op heden. Felyx, GO Sharing en Check willen graag een objectief beeld vormen over hun diensten. Movares is gevraagd de data van de drie aanbieders

samen te voegen en te analyseren, om te komen tot een totaalbeeld van het gebruik van deelscooters. Dit onderzoek is een objectieve beschouwing van het gebruik van de deelscooters in Nederland De data is afzonderlijk aangeleverd door de drie partijen. Movares heeft deze data samengevoegd om het totaalbeeld en de impact van de deelscooters vanuit de gebruikers en aanbieders te kunnen schetsen. Daarnaast heeft er een enquête plaatsgevonden onder ruim 2.400 deelscootergebruikers van de drie aanbieders. Naast gebruik(er)sdata heeft Movares gebruik gemaakt van diverse openbare databronnen om de cijfers in perspectief te plaatsen. Disclaimer De informatie zoals getoond in dit onderzoek is gebaseerd op data zoals aangeleverd door de deelscooteraanbieders.

Movares

heeft

hier

een

objectieve

bewerking

op

gedaan.

De enquête is ingevuld door ruim 2.400 klanten van GO Sharing, Check en/of Felyx. Daarmee kan een gedegen beeld geschetst worden.

Gebruik

De cijfers In 2022 werd er in totaal

Op 1 januari 2023 waren er

13.645

796.000

deelscooters in Nederland. Op 1 januari 2022 waren dit er nog 10.107

Actieve klanten*

Bij

13%

van de gebruikers heeft de aanwezigheid van deelscooters de aankoop van een auto voorkomen

64.881.666 kilometer op deelscooters afgelegd

31%

van de gebruikers is klant van zowel Felyx, Check als GO Sharing

18.574.385 ritten in 2022

93%

* Dit getal kan dubbeltellingen bevatten. Actieve klanten (de gebruikers) kunnen twee of meer aanbieders gebruiken

van de ritten vindt plaats in de gemeenten met meer dan 100.000 inwoners

Gebruik

40%

Algemeen

30%

35%

de gemiddelde leeftijd van de gebruiker is

25% 20%

In 2022 is er meer dan 64 miljoen kilometer op deelscooters afgelegd door ongeveer

796.000

klanten*.

De

drie

aanbieders

hebben

gemiddeld 265.000 klanten. Gemiddeld maakt elke gebruiker 32 ritten

28,6 jaar

15% 10% 5%

per jaar met een ritafstand van 3,5 kilometer per rit, waarbij een snelheid van 19 km/uur wordt gereden. De gebruikers zaten gemiddeld 11 minuten op een scooter. Gebruikers van deelscooters zijn over het algemeen jong, ongeveer 70% van de gebruikers is jonger dan 35 jaar.

0% 18 - 25

26 - 35

36 - 45

46 - 55

56 - 65

≥ 66

Leeftijdsverdeling

Van deze leeftijdsgroep heeft 60% geen beschikking over een auto. 3% 18%

De scooters worden voornamelijk gebruikt in de gemeente waar de 28%

gebruikers zelf wonen. 71% van de gebruikers gebruikt de scooter alleen in zijn of haar eigen gemeente. 11% doet dat alleen in andere gemeenten en 18% zowel in de eigen gemeente als in andere gemeenten.

11%

Van de respondenten combineert bijna 30% de rit met het openbaar

69%

vervoer. Gebruikers die “anders” hebben ingevuld in de enquête geven aan de scooter op afwisselende wijze te gebruiken of in combinatie met

71%

een andere modaliteit zoals de auto. Dit aandeel is beperkt (3%) ten

Ik maak alleen een rit met de scooter

opzichte van het totaal. In de zomer liggen het kilometergemiddelde,

Ik combineer de rit met het ov (bus, trein, tram, metro)

aantal verhuringen en aantal klanten fors hoger ten opzichte van de wintermaanden.

Anders Gebruik scooter in combinatie met ov

alleen eigen gemeente

alleen andere gemeentes

beiden

Locatie van gebruik

* Dit getal kan dubbeltellingen bevatten. Gebruikers kunnen twee of meer aanbieders gebruiken

Gebruik

7%

4,00

3%

3,50 3,00

Naar stad

2,50 2,00 1,50

De scooteraanbieders bevonden zich in augustus 2022 in ruim 115

1,00

gemeenten. In 2022 heeft een afschaling bij GO Sharing plaatsgevonden,

0,50

waardoor de deelscooters nu beschikbaar zijn in 74 gemeenten. Het 91%

overgrote deel van de ritten vindt plaats in de grote gemeenten (100.000+ inwoners; 91%). Ook tussen de gemeenten vinden ritten plaats. Ritten

Groot (100.000+)

Gemiddeld (50.000 – 100.000)

Klein (0 – 50.000)

kunnen starten en/of eindigen in een andere gemeente. De regio Rotterdam is hier een goed voorbeeld van. Aanbieders zijn in zowel de Gebruik ten opzichte van stadsgrootte gemeente Rotterdam als omliggende gemeenten, zoals Schiedam en

Groot (100.000+) Gemiddeld (50.000 Klein (0 – 50.000) – 100.000) Gemiddeld afgelegde afstand naar stadsgrootte

Vlaardingen, aanwezig en hebben zo een gemeente-grensoverstijgend

verzorgingsgebied. De grootte van de gemeente heeft nauwelijks invloed op de gemiddelde ritlengte. In grote gemeenten ligt dit net iets hoger met 3,6 km ten opzichte van 3,3 kilometer bij de middelgrote gemeenten. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat de voorzieningen dichterbij liggen. De helft van alle autoritten in Nederland is korter dan 7,5 kilometer en een derde is zelfs korter dan 5 kilometer*. Hier ligt nog een enorme potentie

Een klant maakt gemiddeld

de gemiddelde ritafstand is

32 ritten

3,5 km

per jaar

voor duurzamere modaliteiten zoals de (deel)fiets, (deel)scooter en het openbaar vervoer.

* KIM, fietsfeiten 2018

Gebruik

16% 33%

Herkomst en bestemming Van meer dan 10 miljoen ritten is aan de hand van start- en eindlocatie,

67%

middels coördinaten, geanalyseerd waar deze ritten hun herkomst of bestemming hebben*. Aan de hand van deze data is geanalyseerd hoe de

84%

scooters daadwerkelijk worden gebruikt. 16% van de ritten heeft een herkomst en/of bestemming bij een station.

Percentage ritten met station als herkomst en/of bestemming

Percentage ritten met het centrum als herkomst en/of bestemming

Percentage ritten zonder station als herkomst en/of bestemming

Percentage ritten zonder het centrum als herkomst en/of bestemming

Dat betekent dat ongeveer 1 op de 6 ritten van/naar een station gaat en zeer waarschijnlijk met de trein gecombineerd wordt. 33% van de ritten heeft een start of einde in de binnenstad. Opvallend is dat 6% van het totaal aantal ritten een herkomst en bestemming in een stationsgebied heeft. Hiervoor zijn twee verklaringen mogelijk: het betreft een korte rit binnen een gebied dat gedefinieerd is als stationslocatie, óf gebruikers reizen daadwerkelijk van station naar station. In geval van dat laatste is er sprake van een substitutie-effect voor het openbaar vervoer. Het kan ook dat de deelscooter wordt gebruikt als aanvulling op het ov, omdat bijvoorbeeld de treinen (vanwege lagere frequenties) ‘s avonds en ‘s nachts niet meer rijden. Voorgaand effect is

Aandeel ritten met een bestemming of herkomst: In een stationsgebied In de binnenstad

16% 33%

Aandeel ritten met een bestemming en herkomst: In een stationsgebied In de binnenstad

6% 15%

ook terug te zien in de ritten die een herkomst en bestemming hebben in de binnenstad (15%). Vervolgonderzoek naar de gebruikstijden in Aandeel ritten dat een herkomst of bestemming heeft en één van combinatie met de verplaatsingsdata geeft beter inzicht in de deelscooter- bovenstaande gebieden. ov-combinatie verbeteren.

en

handvatten

deze

combinatie

te

versterken

Aandeel ritten dat eenzelfde herkomst als bestemmingsgebied heeft.

en *Deze data-analyse heeft plaatsgevonden over ritdata van Check en Felyx. **Voor dit onderzoek is niet separaat naar bushaltes en metrostations gekeken, aangezien die veel overlap met stadscentra kunnen hebben. Om die reden is het lastig deze locaties in te delen als specifiek OV of centrumbezoek.

Gebruik

45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0%

Redenen

60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

De scooters worden vooral gebruikt vanwege de snelheid. Zowel in het motief om voor de scooter te kiezen als in de genoemde voordelen komt dit duidelijk naar voren. Deze resultaten komen overeen met eerder uitgevoerde onderzoeken. De scooter biedt meer flexibiliteit. Een scooter kan achtergelaten worden op de bestemming, daar waar bijvoorbeeld moet.

een

OV-fiets

altijd

weer

terug

naar

de

herkomst

Scooters maken het mogelijk andere en gecombineerde Voornaamste reismotieven

Motief om voor de scooter te kiezen

vervoerskeuzes te maken. Zo kun je heen met het ov en terug met de scooter als het ov ‘s avonds niet rijdt. Juist de spreiding van de voertuigen

door de stad zorgt er voor dat een deelscooter (vaak) binnen handbereik is en daardoor veel flexibiliteit biedt. De respondenten konden meerdere antwoorden geven over hun voornaamste reismotief. Bezoek van vrienden en familie is het meest genoemde motief, gevolgd door het reismotief woon-werk. De scooters worden beperkt gebruikt voor dagelijkse boodschappen, het verplaatsen

als

kwaliteitsaspect.

De

duurzaamheidsaspecten spelen bij de ondervraagden maar beperkt een

Fiets

OV

rol. Ervaren kwaliteitsaspecten (KIM 2017)

Auto

Ervaren kwaliteitsaspecten voor de deelscooter

Het is duurzaam

‘leuk’

Het scheelt mij fysieke inspanning

benoemt

Het is goedkoop / goedkoper

respondenten

Het is goedkoop / goedkoper

Het gebruik is leuk

de

Het geeft mij Het gebruik is meer leuk flexibiliteit

Het geeft mij meer flexibiliteit

Het is snel / scheelt tijd

Het gebruik van de scooter is naast flexibel en snel ook leuk. Ruim 50% van

100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

Het is snel / scheelt tijd

van goederen of het brengen en halen van kinderen.

100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

Gebruik Bezit vs. gebruik Van de deelscootergebruikers heeft 80% de beschikking over een fiets.

90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

5%

4%

50% zegt een auto ter beschikking te hebben. De constatering dat deelscooters een substitutie-effect hebben op voornamelijk fiets en ov 91%

wordt ook in deze enquête onderschreven. Ten opzichte van het ov wint de deelscooter het voornamelijk op flexibiliteit en snelheid. Daarin kunnen

Ja

Nee, ik overweeg het wel

Nee, ik overweeg het niet

ov en deelscooter elkaar ook aanvullen (bijvoorbeeld in de avonduren wanneer er minder ov rijdt). Ook geven de respondenten in 25 procent Bezit u een van de volgende voertuigen? (meerdere antwoorden van de antwoorden aan voor de rit de auto te hebben gebruikt als er mogelijk)

70%

geen deelscooters zouden zijn. Doordat men meerdere antwoorden kon

17%

geven, leveren deelscooters volgens deze enquête maximaal 25% minder

60%

autoritten op.

50% 9%

34% procent geeft aan een voertuig te kopen wanneer er geen

40%

deelscooters waren geweest. 25% daarvan is een ander vervoermiddel

30%

dan de fiets. 5% geeft aan vanwege de aanwezigheid van deelmobiliteit zijn/haar (tweede) auto te hebben weggedaan en 4% zegt te overwegen zijn/haar auto weg te doen. De deelaanbieders hebben gemiddeld zo’n

Heeft u een (tweede) auto weggedaan?

7% 20%

66%

1% 10%

265.000 actieve klanten. Naar rato (9%) zou dat in potentie 23.500 auto’s

0%

besparen per deelaanbieder.*

Fiets Ja, een scooter

Ja, een auto

Ja, een fiets

Ja, een motor

Nee

Openbaar vervoer

Auto

Te voet

Privéscooter

Ik had de reis niet gemaakt

Had u een van de volgende voertuigen aangeschaft als er geen

Welke modaliteit had u anders gebruikt? (meerdere antwoorden

deelscooters waren geweest?

mogelijk) * Er vanuit gaande dat gebruikers alle drie de apps gebruiken; bij een gemiddeld aantal gebruikers van 265.000

Gebruik

700 600 500

Bezit vs. gebruik

400 51%

49%

300 200

Deelscooters kunnen ook voorkomen dat auto’s worden aangeschaft. 8%

100

van de respondenten geeft aan anders een auto te hebben gekocht.

0 18 - 25

Zodoende hebben deelscooters bij de groep ondervraagden de aanschaf van 220 auto’s voorkomen (deze enquêtevraag is ingevuld door 2400 personen).

26 - 35

35 - 45

46 - 55

56 - 65

Ja (en een of meer andere vervoerwijzen)

Ja (en een of meer andere vervoerwijzen)

Nee (en een of meer andere vervoerwijzen)

Nee (en een of meer andere vervoerwijzen)

Wanneer zowel het voorkomen als het daadwerkelijk aantal gereduceerd Heeft u een auto? aantal auto’s bij elkaar wordt opgeteld, blijkt dat 13% van de

≥ 66

Heeft u een auto? (uitgesplitst naar leeftijd)

respondenten geen auto heeft gekocht of niet van plan is een auto te

8%

kopen (mede) door de aanwezigheid van deelscooters (312 van de

8%

2407). Met in totaal gemiddeld 265.000 klanten per aanbieder komt dat

1%

neer op een potentiële ‘besparing’ van bijna 35.000 aangeschafte auto’s per aanbieder*. Nader onderzoek is hier nodig, omdat deze getallen

17%

gebaseerd zijn op extrapolatie van de enquête onder 2400 respondenten. Opvallend is het verschil in de reacties tussen zij die wel een auto

65%

bezitten en zij die geen auto bezitten. Respondenten die niet over een auto beschikken noemen de scooter vaker als realistisch alternatief. Ja, een auto

Ja, een fiets

Ja, een scooter

Nee

Ja, een motor

Geen auto - Had u een van de volgende voertuigen aangeschaft als er geen deelscooters waren geweest? * Er vanuit gaande dat gebruikers alle drie de apps gebruiken, bij een gemiddeld aantal gebruikers van 265.000

Gebruik Potentie We hebben de gebruikers ook gevraagd wat hen stimuleert meer gebruik te maken van de deelscooter. Ruim 73% van de respondenten geeft aan bij een lagere prijs meer gebruik te maken van deelmobiliteit. Ook het ongedaan maken van de helmplicht, die per 1 januari voor snorfietsen is ingevoerd, wordt veelal genoemd.

80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

Een groter verzorgingsgebied (meer steden en wijken) en meer voertuigen helpen ook om de potentie verder te benutten. Bij de categorie 'andere' wordt onder meer het sneller werken van de applicatie genoemd

(om ritten te starten en af te sluiten) zodat de kosten voor de rit wat omlaag gaan. Wanneer zou je meer gebruik maken van de deelscooter?

Duurzaamheid

Verbruik De scooters hebben een verwachte levensduur van 5 jaar. In de praktijk wordt deze verwachte

levensduur overschreden en worden de scooter gemiddeld langer dan 5 jaar gebruikt. Daarnaast hebben de scooters een verbruik van 32,8 Wh/km. Ter vergelijking: een elektrische auto zoals een Volkswagen ID3 verbruikt ongeveer 150 Wh/km. Het totale stroomverbruik van alle deelscooters in het jaar 2022 komt uit op ongeveer 2 GWh. Zou de totaal afgelegde afstand per auto afgelegd worden komt het verbruik uit op 10 GWh. Deelscooters verbruiken per kilometer 5x minder stroom ten opzichte van een Volkswagen ID3.

5 jaar

32,8 Wh/km

De deelscooters worden door 100% groene stroom aangedreven en stoten daarmee geen schadelijke stoffen uit tijdens gebruik.

2 GWh

100% Groene stroom

Openbare ruimte en veiligheid

Ruimtebeslag Daadwerkelijk 5m Er zijn ruim 13.000 deelscooters in Nederland. Als de 13.000 scooters naast elkaar geplaatst worden, ontstaat een rij van bijna 11 kilometer. Op één parkeerplaats passen 6 scooters wat met 13.000 scooters 28.000 m2 aan ruimte vraagt. Op datzelfde oppervlak passen slechts 2.274 auto’s*. 35.000 auto’s (zie Bezit vs. gebruik) die niet zijn aangeschaft, wordt per aanbieder bijna 440.000 m2 openbare ruimte bespaard. Wanneer deelscooters auto’s vervangen, kan de beschikbare ruimte gebruikt worden

voor

andere

ruimtelijke

opgaven

zoals

bijvoorbeeld

klimaatadaptatie of biodiversiteit.

2,5 m

Op 1 januari 2022 reden er in Nederland 8.000.000 auto’s rond**. Met de

1 op de 510 ritten leidt tot parkeeroverlast

In 2022 zijn er bij de scooteraanbieders 36.420 parkeeroverlastmeldingen binnengekomen. Eén op de 510 ritten leidt tot overlast (op basis van 18,5 miljoen ritten). Dit is 0,2% van het totaal. Het aantal daadwerkelijke overlastmeldingen ligt zeer waarschijnlijk hoger, doordat niet alle overlastmeldingen bij de aanbieders terecht komen.

36.420 Parkeeroverlastmeldingen

* Bij standaardafmetingen van een haaksparkeervak (2,50 x 5,00m), CROW ASVV, 2021 ** Hoeveel personenauto’s zijn er in Nederland, CBS, 2022

Veiligheid Daadwerkelijk In het jaar 2022 vonden 812 geregistreerde ongevallen met deelscooters plaats. Dit is omgerekend 1 ongeval per 80.000 kilometers. Het aantal daadwerkelijke ongevallen kan hoger liggen doordat niet alle ongevallen gemeld worden. Dit geldt ook voor de andere vervoermiddelen. De ongevalscijfers voor andere vervoermiddelen in 2022 zijn op het moment van schrijven nog niet bekend, daarom worden de cijfers van 2021 getoond. Daarnaast zijn er alleen rekenkundige benaderingen van

het aantal verplaatsingen en de bijbehorende afstand bekend. Vergelijken

1 op de 22.875

1 op de 79.904

ritten leidt tot een ongeval

kilometers leidt tot een ongeval

812

12.075

gemelde deelscooterongevallen in 2022

aantal scooter/bromfietsongevallen in totaal in 2021

met de scooterongevalsdata is daarom lastig. In 2021 vonden in Nederland ruim 87.000 ongevallen plaats, waarvan bij 12.000 ongevallen een scooter betrokken was**. In 64.000 gevallen was een auto betrokken.

*Landelijke cijfers voor 2022 zijn nog niet bekend **ViaStat, afgesloten politiedata

Synthese

De synthese Deelscooters zijn in een aantal steden al een vast onderdeel van het mobiliteitssysteem

Scooter als onderdeel van de ketenreis

geworden. Het is af en toe nog zoeken naar de juiste plek in de openbare ruimte.

Bijna 30% van de gebruikers geeft aan een rit op de deelscooter met het ov te combineren.

Tegelijkertijd ligt er in de deelscooter (in combinatie met andere vervoerwijzen) een

De scooters maken dus in 1 op de 3 ritten onderdeel uit van een ketenreis. Op dit moment

behoorlijke potentie om openbare ruimte te winnen door het autobezit en -gebruik terug te

heeft al 16% van de ritten een herkomst of bestemming op een treinstation. Een koppeling

dringen. Ruimte die gebruikt kan worden voor de andere ruimtelijke opgaven, zoals

van het gebruik aan het moment van de dag kan ook inzichtelijk maken of de scooter gebruikt

klimaatadaptatie of biodiversiteit.

wordt voor de momenten dat het ov niet (frequent) rijdt. De flexibiliteit van de scooter blijft een van de sterkste punten. Daar ligt ook de kans in combinatie met het ov. Scooters maken

Doorontwikkeling

het mogelijk het eigen vertrekmoment te bepalen en de aankomst op bestemming beter te

Er ligt nog veel potentie voor de deelscooter. Kijkend naar de leeftijd is er nog groei mogelijk

timen waardoor de gebruiker minder lang hoeft te wachten.

in de categorieën boven de leeftijd van 35 jaar. De scooters worden voornamelijk gebruik in de gemeenten waar de gebruikers zelf wonen. Een gemiddelde klant gebruikt de scooter nu

Vervolg

al zo’n 32x per jaar. Er is nog voldoende potentie om autoritten onder de 7,5 kilometer (25%

De synthese geeft inzicht in en daarmee antwoord op vragen over het gebruik van de

van het totaal aantal ritten) te vervangen door duurzamere alternatieven zoals de (deel)fiets,

deelscooters bij de drie aanbieders. Tegelijkertijd levert dit onderzoek weer nieuwe vragen

(deel)scooter en het openbaar vervoer. Het onderzoek laat zien dat de aanwezigheid van

op. Antwoord op deze vragen helpt de deelscooters verder te laten ontwikkelen tot een

deelscooters bijdraagt aan het verminderen van autoritten en ook autobezit vermindert en

volwaardig

voorkomt. Zo geeft 13% van de respondenten geeft aan geen auto te hebben gekocht of niet

(gebruiksdata) en de gebruikers (enquête) legt de relatie tussen wat de gebruiker zegt en

van plan te zijn een auto te kopen (mede) door de aanwezigheid van deelscooters. Minder

daadwerkelijk doet. Idealiter wordt de totale ketenreis in beeld gebracht. Daarvoor kunnen

autoritten levert niet alleen een ruimtebesparing, maar ook een energiebesparing op. Een

ritdata mogelijk in de toekomst met OV-Chipkaart gegevens, indien deze ook als

elektrische auto (ID3) verbruikt bijna vijf keer meer dan een elektrische (deel)scooter.

betaalmethode wordt gebruikt, worden gecombineerd.

onderdeel

van

ons

mobiliteitssysteem.

Een koppeling

tussen

gebruik

Synthese deelscooters Gebruikte bronnen Stabiele beelden verdiept, Kennisinstituut Mobiliteitsbeleid, 2017 ViaStat, 2023 ASVV, CROW, 2023 CBS, 2022

Colofon Opdrachtgevers

GO Sharing, Felyx en Check

Versie

2.0 | maart 2023

Status

Definitief

Afbeeldingen en illustraties

Eigendom Movares en divers beeldmateriaal met toestemming van eigenaren

@2023, Movares Nederland B.V. Alle rechten voorbehouden en auteursrechtelijk beschermd. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder schriftelijke toestemming van Movares Nederland B.V.

▪ + 31 (0)30 - 265 5555

linkedin.com/company/Movares

Hoofdkantoor Utrecht Daalseplein 100 | 3511 SX Utrecht

movares.nl