3a. Inspiratie document STD Stadsbroek - inspraak mw Bolster

STADSBROEK:

SAMEN LEVEN IN NATUUR

INSPIRATIE DOCUMENT 24 april 2023

INHOUD

STADSBROEK ZWOLLE

1

1.1 Stadsbroek Zwolle 1.1.1 Foto van de locatie

08 09

1.2

Landschappelijke context

10

1.3 1.4

Nationaal landschap Ijsseldelta 1.3.1 Mastenbroek polder Groenstructuur Zwolle

11 12 13

1.5

Locatie

14

1.6

Inspiratie vanuit bewoners

15

1.7 Landschappelijke elementen 1.7.1 Bebouwde omgeving

16 17

2.1 Hoe kan stadsbroek een aantrekkelijk habitat zijn voor natuur en mensen?

20

2.2 Een kans voor een nieuwe ecosysteem

21

2.3 De ecologische stapstenen

22

2.4 Ontwerp principes

23

2.5 Stadsbroek: samenleven in natuur

24

2.6 Een rijk eco-systeem

26

2.7 Duurzaam wonen in natuur 2.7.1 Cluster ontwerp principes 

28 29

2.8 Inspiratie voor activiteiten in het park 

31

2.9 Referentie sfeer landschap  2.9.1 Referentie sfeer woning

32 33

2

Colofon Flux landscape architecture BV www.fluxlandscape.nl

In opdracht van Ter Steege Bouw Vastgoed

Ravenoord 238 3523 DB, Utrecht info@fluxlandscape.nl +31 30 3031094 KvK 75223295

Reggesingel 32 7461 AK Rijssen a.bolster@tsbouwvastgoed.nl +31 0612201061

Datum 24 april 2023

ANALYSE

HOE KAN STADSBROEK EEN AANTREKKELIJK HABITAT ZIJN VOOR NATUUR EN MENSEN?

3

INSPIRATIE DOCUMENT: SAMENLEVEN IN DE NATUUR IN STADSBROEK

STADSBROEK ZWOLLE

Aan de rand van de stad Zwolle en de wijk Stadshagen ligt Stadsbroek op een interessant knooppunt, een buffer tussen verschillende landschapselementen en de bebouwde omgeving. Het is een overgangskavel tussen de woonwijk Stadshagen en het polderlandschap dat zich uitstrekt naar het noorden, en grenst aan het Zwarte Water met het Westerveldebos en de recreatieve Milligerplas. Stadbsbroek heeft potentie om de schakel te worden tussen al deze elementen. In onze visie kan het polderlandschap veranderen in een divers natuurlijk landschap waar mensen graag wonen. De ontwikkeling is een kans om de natuurwaarden in het gebied te vergroten. In dit inspiratiedocument willen we een mogelijke ontwikkeling voor Stadbroeks voorstellen. We proberen een vernieuwend antwoord te geven op de vraag naar meer woningen en tegelijkertijd de behoefte aan meer en kwalitatief betere natuur, met daarbij ingepast de wateropgave van Zwolle. Een nieuwe aanpak, in contrast met de woningbouw van Stadshagen, die de plek een duidelijke identiteit geeft en tegelijkertijd het wonen in de natuur bevordert. Stadsbroek wil een innovatieve pilot zijn voor een andere manier van wonen aan de rand van de stad, waar natuur en mensen met elkaar verweven zijn.

5

1.ANALYSE

1.1 STADSBROEK ZWOLLE

STADSBROEK ZWOLLE

NS

8

5km

Zwolle Stadshagen

Zwolle NS

1.1.1 FOTO VAN DE LOCATIE

STADSBROEK ZWOLLE

9

1.2 LANDSCHAPPELIJKE CONTEXT

STADSBROEK ZWOLLE

10

1.3 NATIONAAL LANDSCHAP IJSSELDELTA

STADSBROEK ZWOLLE

De helft van Stadbroek is gelegen in het Nationaal Landschap IJsseldelta. De vigerende provinciale Omgevingsverordening 2017 staat nieuwe ontwikkelingen in het Nationaal Landschap IJsseldelta alleen toe indien deze bijdragen aan het behoud of de ontwikkeling van de kernkwaliteiten. De kernkwaliteiten van het Nationaal Landschap IJsseldelta zijn: a. de grote mate van openheid; b. de historische, rationele, geometrische verkaveling van de polder Mastenbroek; c. het reliëf in de vorm van huisterpen en kreekruggen; d. de kleinschaligheid en openheid van het rivierenlandschap. Water netwerk

Polderlandschap

Groenstructuur

Stadsbroek valt onder het deelgebied Polder Mastenbroek en IJsselvizier A valt onder het Rivierengebied. In de Omgevingsverordening Overijssel 2017 is geregeld dat in de toelichting op bestemmingsplannen wordt onderbouwd dat de nieuwe ontwikkelingen (die het bestemmingsplan mogelijk maakt), bijdragen aan het versterken van de ruimtelijke kwaliteit conform de geldende gebiedskenmerken.

01

* tekst uit Achtergronddocument Stadsbroek en IJsselvizier

01 Begrenzing Nationaal Landschap IJsseldelta

Gebouwen

Infrastructuur

02 IJsseldelta typische landschap 02

11

1.3.1 MASTERBROEK POLDER

STADSBROEK ZWOLLE

12

1.4 GROENSTRUCTUUR ZWOLLE * uit Flux onderzoek: Groene verstedelijking Onderzoek naar de ruimtelijke en financiele impact van buitenstedelijk groen.

“Het gebied maakt deel uit van de Polder Mastenbroek en deels van het Nationaal Landschap IJsseldelta en kenmerkt zich door een polderlandschap met een blokverkaveling van de weidegronden en aan de oostkant de Hasselterdijk met bewoningsplekken. Het heeft dus een lange ontginningsgeschiedenis. De cultuurhistorische bedijking, weteringenstructuur en het waterbeheer van het onderzoeksgebied kan niet los worden gezien van de gehele Polder Mastenbroek. Het gebied was onderdeel van het oorspronkelijke plan en inrichting van deze polder. Door de aanleg van de grootschalige waterpartij de Milligerplas en Vinex wijk Stadshagen sinds eind vorige eeuw is een ruimtelijke barrière ontstaan tussen het merendeel van het onderzoeksgebied en de rest van de Polder Mastenbroek.” * tekst uit Achtergronddocument Stadsbroek en IJsselvizier

Stadsbroek

03 Historische kaart Mastenbroek polder

03

STADSBROEK ZWOLLE

13

1.5 LOCATIE

STADSBROEK ZWOLLE

14

1.6 INSPIRATIE VANUIT BEWONERS

STADSBROEK ZWOLLE

In de online ideeënbus is het verzoek om meer natuur best relevant, met verlangen naar natuur voor zowel biodiversiteit als recreatieve natuur:

Door de ligging tussen de Milligerplas en het Westerveldse Bos aan het Zwarte Water, in een uniek Polderlandschap, is Stadsbroek een puzzelstuk die de identiteit van het gebied kan versterken.

...Een bos verbinding Westerveldse bos en de Milligerplas

We willen de bestaande kwaliteit van het rivierlandschap versterken, de recreatieve activiteiten verbinden en het woongebied van Stadshagen vergroten. We willen de bestaande elementen combineren tot een nieuwe iconische en duurzame manier van wonen tussen stad en landschap.

...Een park met bos, boomgaard, akker, nat hooiland, eco landbouw en landgoed. ...Natuurlijke omgeving voor ontspanning en wandelen ...Rolstoeltoegankelijk hondenlosloopgebied STADSBROEK

...Maak er natuur van

MILLIGERPLAS

...Natuur / Groen / Voedselbos / Wandelen ...Oerlandschap

WESTERVELDSE BOS

...Herstel biodiversiteit, energieneutraal wonen, duurzaamheid ...Lisdodde als brug tussen stad en land ...Voedselbos Zwolle ...Natuur aan IJsselkant, recreatie aan stadskant

WINKELCENTRUM

TWISTVLIETPARK

04 Belangrijkste elementen rond Stadsbroek

04

STATION ZWOLLE STADSHAGEN

05 Inspiratie kaart met ideeën van bewoners

ZWOLLE CENTRUM

05

15

1.7 LANDSCHAPPELIJKE ELEMENTEN

Polderlandschap

STADSBROEK ZWOLLE

16

Westerveldebos

Water netwerk

1.7.1 BEBOUWDE OMGEVING

Historische binnenstad Zwolle

STADSBROEK ZWOLLE

17

Woonwijken

Boerderijen in het landschap

2. HOE KAN STADSBROEK EEN AANTREKKELIJK HABITAT ZIJN VOOR NATUUR EN MENSEN?

2.1 HOE KAN STADSBROEK EEN AANTREKKELIJK HABITAT ZIJN VOOR NATUUR EN MENSEN?

STADSBROEK ZWOLLE

20

2.2 EEN KANS VOOR EEN NIEUWE ECOSYSTEEM

Woningbouw

STADSBROEK ZWOLLE

Polderlandschap

21

Bos en water

Combineer en versterk de bestaande ingrediënten

?

Verbonden met de omgeving Klimaatrobuust Sociale cohesie Ruimte voor biodiversiteit Gezond samenleven

2.3 EEN ECOLOGISCHE STAPSTENEN

STADSBROEK ZWOLLE

22

2.4 ONTWERP PRINCIPES

STADSBROEK ZWOLLE

23

In de 'Omgevingsvisie Zwolle van morgen' worden delen van Stadsbroek aangemerkt als stedelijke hoofdgroenstructuur. Stadsbroek ligt in het Nationaal Landschap IJsseldelt en grenst direct aan Natura 2000-gebied. Vanuit dit uitgangspunt willen we de argrarische grond in Stadsbroek transformeren in een belangrijke stapsteen in de ecologische verbinding tussen het rivierenlandschap van het Zwarte Water en het Westerveldebos en de Milligerplas. Het Milieu Effect Rapportage (MER) Stadshagen I en II voorspelden beide significante negatieve effecten op de weidevogelpopulaties in de polder Mastenbroek. Een deel van de gronden in Stadsbroek is in de Omgevingsvisie Overijssel aangemerkt als ‘Leefgebieden agrarisch natuurbeheer (inclusief weidevogelgebieden)’. Hierin staat dat “(…) bij het ontwikkelen van nieuwe initiatieven in deze leefgebieden wordt, naast de agrarische ontwikkelmogelijkheden, de functie van het leefgebied voor weidevogels meegewogen.” Sinds 1900 is het half natuurlijk graslandschap in Nederland met 93% in oppervlakte afgenomen. Stadsbroek biedt een mooie kans voor behoud, verbetering en herstel.

1.Ecologische verbinding

2.Klimaatrobuust

3.Ruimte voor biodiversiteit

5. Plekken voor ontmoeten en ontspannen in de natuur

6. Verbonden met de omgeving

Bij de selectie van de biotopen zal aandacht worden besteed aan het creëren van aantrekkelijke biotopen voor de weidevogels, zoals kruidenrijk grasland en nat hooiland. Belangrijk is dat er gebieden zijn waar genoeg voedsel te vinden is en waar jongen kunnen worden grootgebracht. Landbouw kan de natuur aanvullen door rekening te houden met nesten en later in het seizoen te maaien. In combinatie met open weides bieden beboste gebieden voedsel en nestgelegenheden aan vogels en zoogdieren in het gebied.

4. Sociale cohesie & gezond samenleven

06 Schema ecologische verbindingen

06

2.5 STADSBROEK: SAMENLEVEN IN NATUUR

STADSBROEK ZWOLLE

24

25

1 1. EEN HABITAT VOOR IEDEREEN

3. PLEKKEN VOOR ONTSPANNEN EN ONTMOETEN

Ons voorstel combineert de levendigheid van de stad met een hechte gemeenschap en een intieme band met de natuur. Het nieuwe woonprogramma wordt geconcentreerd in drie buurtschappen, elk bestaande uit vijf tot zes clusters met een minimale en efficiënte verkeersverbinding naar de huizen, waarbij het grootste deel van het perceel aan de natuur wordt overgelaten. Verschillende soorten inheemse vegetatie groeien tussen deze drie mini-dorpen, waardoor de lokale fauna zich vrij kan bewegen en het natuurlijke landschap wordt geïntegreerd. Vanuit elke woning is de natuur zichtbaar vanuit het raam: wonen en natuur vormen één symbiotisch samenspel.

Stadsbroek kan een aantrekkelijk park zijn, niet alleen voor de bewoners maar voor elke bezoeker. Een netwerk van paden en routes zal een reeks speel- en ontmoetingsplekken met elkaar verbinden. De wens van de bewonersavond, een recreatievere plek in de natuur wordt vertaald in wandelpaden in het bos en vlonders door het natte landschap. Een voedselbos geeft bewoners de kans om samen te tuinieren en genieten van zelfgekweekte groente en fruit. Ontmoetingsplaatsen in het park dragen bij aan de sociale cohesie van de buurt, en de verscheidenheid van activiteiten betrekken kinderen tot ouderen.

2. EEN RIJK ECOSYSTEEM

4.KLIMAATROBUST

Omdat de huidige agrarische gronden vanuit ecologisch oogpunt geen grote bijdrage leveren, willen we deze omvormen tot een rijk landschap, met verschillende biotopen die een waardevolle bijdrage leveren aan de biodiversiteit en de bestaande flora en fauna in de omgeving versterken. Extra oppervlaktewater, nat en droog hooiland, kruidenrijk grasland en bos vormen een natuurlijk en zelfvoorzienend landschap dat bijdraagt aan de biodiversiteit. Nieuwe habitats bieden vaste rust- en nestplaatsen voor broedvogels, kleine zoogdieren en allerlei soorten ongewervelden. Speciale aandacht gaat uit naar weidevogels, zoals de kievit, grutto en scholekster.

Stadsbroek is bestand tegen hevige regenval en periodes van droogte. Het watersysteem zorgt ervoor dat regenwater niet in het riool terechtkomt, maar wordt afgevoerd naar open water. Regenwater dat op de daken van de woningen terecht komt wordt zichtbaar via wadi's afgevoerd naar het omliggende open water. Ook de bebouwing is klimaat robuust ontworpen, om bijvoorbeeld hittestress en wateroverlast te voorkomen.

5 6 2 6 5

Miligerplas

te ar Zw

4 Westervelde bos

6

1.Nat hooiland

Stadsbroek: 90ha. (80ha. Gemeente + 10ha Ter Steege) Uitgeefbare grond 9-13ha (10-15%) Groen 68-72 ha (75-80%) Weg, parkeren en paden 9ha (10%)

r te wa

5

1

2.Natuurlijke vijver 3.Kruidenrijk grasland 4.Bos 5.Voedselbos 6.Wadi's voor wateropgave 01

5

10

20

N

2.6 EEN RIJK ECOSYSTEEM

STADSBROEK ZWOLLE

Grutto

26

Scholekster

STADSBROEK ZWOLLE

Rosse vleermuis

Kievit

Tjiftjaf

Kraanvogel

Nat hooiland

Bijen en wespen

Lepelaar

Kruidenrijk grasland

Torenvalk

Kleine dwergvleermuis

Fitis

Winterkoning Ooievaar

27

Voedselbos

IJsvogel

Blauwborst

Vlinders

Veld C

Wadi

Bos

Zwartkop

Havik

2.7 DUURZAAM WONEN IN NATUUR

STADSBROEK ZWOLLE

28

2.7.1 CLUSTER PRINCIPES

STADSBROEK ZWOLLE

29

De woningbouwopgave in Zwolle is duidelijk. Het gaat om 15.000 tot 25.000 woningen tot 2040. Ook de natuuropgave is duidelijk: klimaatadapatie, de wateropgave, herstellen van natuur en biodiversiteit en het beperken van stikstof. Deze visie op Stadsbroek kan hier een integrale bijdrage aanleveren, waarbij het één (woningbouw) het ander (natuurherstel) elkaar niet hoeft uit te sluiten. Deze nieuwe ontwikkellocatie leent zich goed voor een grondgebonden woonprogramma. Een compact woonprogramma, waar Zwollenaren wonen met de natuur. Geen traditionele tuinen, maar het bos, de natte hooipolder en het polderlandschap als achtertuin. Dit programma is een mooie aanvulling op de geplande plancapaciteit van appartementen in de binnenstedelijke ontwikkelingen. C

Woningbouwprogramma In deze visie is uitgegaan van een woningbouwprogramma volgens de beleidsregels van de gemeen-te Zwolle: 30-40-30 (sociaal, middelduur en duur). Voor het sociale programma is in contact geweest met Delta Wonen. Zij zijn positief over het afnemen van woningen voor hun portefeuille. Zij hebben een voorkeur voor een compact grondgebonden woonproduct. Masterplan voor 500-700 woningen Verdeeld over drie velden met verschillende woningtypologieën. Door het aantal woningen in de clusters te variëren tussen de 20-35, ontstaat een schaal die klein genoeg is om elkaar te (her)kennen, maar groot genoeg om elkaar ongedwongen tegen te komen. De woningen zijn per cluster gegroepeerd rond een erf. Het gezamenlijke erf en het omringende landschap bieden ruimte voor spontane ontmoetingen.

1. Compacte & intieme clusters • Minimale en efficiente routing • Parkeren binnen de clusters • Privé tuinen aan de binnenzijd

A

6 clusters = 200-250 woningen totaal Veld B: 6 clusters = 200-250 woningen totaal 5 clusters = 150-200 woningen totaal

3. Waterproof

B

Veld A:

Veld C:

2. De park is jouw tuin

N 01

5

10

20

• Entree woningen parkzijde • Wonen op de begane grond creërt levendigheid • Alle woningen hebben zicht op groen

• Regenwater dat op de daken van de woningen terecht komt wordt zichtbaar via wadi’s afgevoerd naar het omliggende open water

4. Energieneutrale woningen en duurzame materialen • Keuze voor circulaire materialen • Pv panelen op het dak zorgen voor zonne-energie

30

Zwarte water

1

6 2

Westervelde bos

2

2.8 INSPIRATIE VOOR ACTIVITEITEN IN HET PARK

STADSBROEK ZWOLLE

31

In het park wordt ruimte gemaakt voor een viertal ontmoetingsplekken. Deze ontmoetingsplekken kunnen in een latere fase worden vormgegeven in samenwerking met de bewoners. Er zijn kansen voor natuureducatie, natuurlijk spelen en beweegonderwijs in het park. In het openbare park komen verschillende ontmoetingsplekken die ook samen met de bewoners kunnen worden ingevuld.

3 5 07

08

09

10

6

3

4

1

Miligerplas 07 Voedselbos en moestuinen

6

08 Wandelen en ontdekken 09 Ontmoeten en ontspannen bij picknickplek en zitelementen

1.Nat hooiland 2.Natuurlijke vijver 3.Kruidenrijk grasland 4.Bos 5.Voedselbos 6.Wadi's voor wateropgave

Stadskolk

10 Natuurlijke speelaanleiding

2.9 REFERENTIE SFEER LANDSCHAP

STADSBROEK ZWOLLE

32

2.9.1 REFERENTIE SFEER WONINGEN

STADSBROEK ZWOLLE

33