2. Terugblik bijplaatsingen eerste halfjaar 2026
Tekst van het document
Terugblik bijplaatsingen eerste halfjaar 2026 1 | Monitoren van de bijplaatsingen 1.1 | Ontwikkeling van het aantal registraties Om ontwikkelingen in de aanpak bijplaatsingen te volgen, wordt gebruikgemaakt van registraties. Deze cijfers geven waardevolle inzichten in waar en welk type bijplaatsingen voorkomen. Tegelijkertijd is voorzichtigheid geboden bij de interpretatie van de cijfers. Een stijging van het aantal registraties betekent niet automatisch dat er ook sprake is van een even grote stijging van de feitelijke hoeveelheid bijplaatsingen. Registraties worden namelijk mede beïnvloed door de manier van registreren, de samenwerking tussen betrokken partijen en de mate van inzet voor het controleren en opruimen van bijplaatsingen. Tabel 1: registraties bijplaatsingen1 Jaar | K1 | K2 | Totaal eerste halfjaar 2023 | 3.527 | 2.868 | 6.395 2024 | 4.278 | 4.263 | 8.541 2025 | 4.308 | 4.433 | 8.741 2026 | 5.444 | 6.554 | 11.998 In de eerste helft van 2026 zijn in totaal 11.998 registraties van bijplaatsingen vastgelegd. Daarmee ligt het aantal registraties hoger dan in dezelfde periode van de voorgaande jaren. Ten opzichte van de eerste helft van 2025 is sprake van een toename van 3.257 registraties. Deze stijging hoeft echter niet te betekenen dat er ook daadwerkelijk meer afval is bijgeplaatst.
In dezelfde periode is gewerkt aan het verbeteren van de samenwerking tussen ROVA, afvalcoaches en boa's. Hierdoor worden bijplaatsingen sneller opgeruimd, worden signalen sneller gedeeld en worden bijplaatsingen beter geregistreerd. Daarnaast heeft ROVA aangegeven dat mogelijk sprake is van een beperkt aantal dubbele registraties als gevolg van verschillen in registratiewijze door nieuwe medewerkers. Hierdoor kan een deel van de stijging worden verklaard door veranderingen in het registratieproces. 1 Gegevens conform dashboard bijplaatsingen Gemeente Zwolle 1.1.1 Verdeling afvalsoorten De verdeling naar afvalsoort laat een vergelijkbaar beeld zien als in voorgaande jaren. Grof huishoudelijk afval vormt met ongeveer 60% nog steeds het grootste aandeel van de geregistreerde bijplaatsingen. Restafval is verantwoordelijk voor ongeveer 33% van de registraties. Ten opzichte van het eerste halfjaar van 2025 en het totaalbeeld van 2025 lijkt het aandeel grof huishoudelijk afval verder te zijn toegenomen, terwijl het aandeel restafval licht is afgenomen. De registraties bevestigen dat grofvuil de meest voorkomende afvalsoort blijft binnen de registraties van bijplaatsingen.
1.1.2 Verdeling over de stad Net als in voorgaande jaren concentreren de meeste registraties zich in een beperkt aantal wijken. De meeste registraties worden gedaan in Holtenbroek, Diezerpoort, Stadshagen, Assendorp en de Binnenstad. Dit beeld sluit aan bij eerdere analyses uit onder andere 2024 en 2025, waarin Diezerpoort en Holtenbroek eveneens naar voren kwamen als de wijken met de meeste geregistreerde bijplaatsingen. De resultaten bevestigen dat de problematiek zich vooral in deze wijken voordoet en ondersteunen de keuze om de wijkgerichte aanpak in 2026 en 2027 met name op deze gebieden te richten.
1.1.3 Hotspots De top 20 hotspotlocaties laat zien waar de meeste registraties van bijplaatsingen plaatsvinden. Locaties als de Palestrinalaan, Hobbemastraat en Havezathenallee behoren, net als in voorgaande jaren, tot de locaties met de meeste registraties. Daarnaast zijn locaties zoals de Dollard en de Zijpe sterker naar voren gekomen ten opzichte van eerdere rapportages. Bij de interpretatie van deze lijst is het belangrijk om te benadrukken dat het aantal registraties mede wordt beïnvloed door de inzet op een locatie. Door de verbeterde samenwerking tussen boa's en afvalcoaches worden hotspotlocaties standaard gecontroleerd door een boa. Daarnaast voeren afvalcoaches op deze locaties aanvullende controles uit. Hierdoor worden bijplaatsingen sneller gesignaleerd en geregistreerd. De hogere positie van locaties zoals de Dollard en de Zijpe hangt samen met de gerichte aanpak die hier samen met wijkcollega's is ingezet. Onderdeel van deze aanpak zijn extra controles door toezicht en handhaving. Dit laat zien dat intensievere monitoring en toezicht direct zichtbaar kunnen zijn in het aantal registraties. Een toename van registraties betekent daarom niet automatisch dat de hoeveelheid bijgeplaatst afval in dezelfde mate is toegenomen, maar kan ook het gevolg zijn van meer aandacht, controles en registratie op een locatie.
Verderop in deze rapportage wordt voor verschillende locaties toegelicht welke interventies en maatregelen zijn uitgevoerd of momenteel lopen.
1.2 Eerste resultaten schouwen op bijplaatsingen In 2026 is gestart met het schouwen van verzamelcontainerlocaties volgens de CROW- methodiek. Hiermee wordt aanvullend op registraties van bijplaatsingen gemeten hoe de beeldkwaliteit rondom verzamelcontainers daadwerkelijk is. Deze methode geeft een objectiever beeld van de situatie op straat, omdat niet alleen wordt gekeken naar het aantal registraties, maar ook naar de daadwerkelijke hoeveelheid afval die op het moment van meten aanwezig is. Omdat in 2026 pas is gestart met deze metingen en momenteel slechts twee schouwrondes zijn uitgevoerd, moeten de resultaten worden gezien als een eerste referentiebeeld. Op basis van deze eerste metingen kunnen nog geen conclusies worden getrokken over trends of het effect van maatregelen. In april en mei 2026 zijn de eerste twee schouwrondes uitgevoerd. De resultaten laten zien dat de beeldkwaliteit rondom verzamelcontainers over het algemeen hoog is. Van alle uitgevoerde metingen behaalde circa 85% een A+-score. Dit betekent dat het grootste deel van de verzamelcontainerlocaties op het moment van meten vrij was van bijplaatsingen, grofvuil en grof zwerfafval. Tegelijkertijd laten de resultaten zien dat de beeldkwaliteit niet overal gelijk is. Met name binnen de wijken Holtenbroek en Diezerpoort worden gemiddeld vaker lagere beeldkwaliteitsscores gemeten dan in Zwolle als geheel.
Daarmee bevestigen de schouwresultaten het beeld dat eerder al naar voren kwam uit registraties van bijplaatsingen, meldingen van inwoners en praktijkervaring. De schouwresultaten laten daarnaast zien dat de verschillen binnen wijken soms groter zijn dan tussen wijken. Binnen Holtenbroek en Diezerpoort zijn buurten zichtbaar die relatief goed scoren, terwijl in andere buurten duidelijk vaker lagere beeldkwaliteitsscores voorkomen. Hierdoor ontstaat meer inzicht in waar de problematiek zich daadwerkelijk concentreert. Dit biedt mogelijkheden om de aanpak in de toekomst niet alleen op hotspotlocaties, maar ook gerichter op buurtniveau in te zetten.
Een eerste inzicht uit de metingen is dat vooral de beeldmeetlat voor grof zwerfafval bepalend is voor lagere kwaliteitsscores. Uit een nadere analyse blijkt dat veel afkeuren worden veroorzaakt door relatief kleine hoeveelheden grof zwerfafval rondom containers en minder vaak door grotere hoeveelheden grofvuil of bijgeplaatst afval. Bij de huidige norm kan al sprake zijn van een afkeur bij afval van 10cm groot naast de container. Hierdoor kan een locatie een lagere kwaliteitsscore krijgen door een beperkte hoeveelheid zwerfafval, terwijl niet altijd sprake is van een daadwerkelijke bijplaatsing. Omdat de metingen vooral worden ingezet om inzicht te krijgen in de aanwezigheid van bijplaatsingen rondom verzamelcontainers, wordt tijdens de evaluatie van de schouwmethodiek bekeken hoe de beeldmeetlat voor grof zwerfafval beter kan worden afgestemd op dit doel. De eerste resultaten bieden vertrouwen in de gekozen meetmethode. De uitkomsten van een schouwronde waarbij 100% van de containers is meegenomen en een schouwronde waarbij 85% van de containers is geschouwd komen sterk overeen. Dit biedt een eerste aanwijzing dat in de toekomst mogelijk met een kleinere steekproef een betrouwbaar beeld van de beeldkwaliteit kan worden verkregen. De resultaten moeten worden gezien als een eerste objectief referentiebeeld van de beeldkwaliteit rondom verzamelcontainers.
Op basis van twee meetrondes kunnen nog geen conclusies worden getrokken over trends of het effect van maatregelen. Net als registraties zijn ook schouwresultaten momentopnames. De gemeten beeldkwaliteit wordt beïnvloed door het gedrag van inwoners, maar ook door de inzet van ROVA, afvalcoaches en boa-capaciteit op afval. Een hoge score betekent daarom niet automatisch dat een locatie altijd schoon is, terwijl een lage score niet direct hoeft te betekenen dat een locatie structureel vervuild is. Door de metingen de komende jaren te herhalen en de resultaten te combineren met registraties en praktijkervaring ontstaat een betrouwbaarder beeld van ontwikkelingen in de tijd. Daarmee bieden de schouwen
niet alleen een waardevolle nulmeting van de huidige situatie, maar ook een objectieve basis voor het prioriteren van buurten en locaties en het monitoren van de effecten van de ingezette maatregelen. Dit sluit aan bij de aanpak bijplaatsingen, waarbij registraties, schouwresultaten en praktijkervaring gezamenlijk worden gebruikt om maatregelen steeds gerichter in te zetten. 2 Voortgang aanpak bijplaatsingen 2.1 Monitoring en inzicht In de eerste helft van 2026 is verder gewerkt aan het versterken van de monitoring op bijplaatsingen. Het nieuwe plan van aanpak bijplaatsingen 2026-2027 is vastgesteld en de doorontwikkeling van het dashboard is voortgezet. Hierdoor ontstaat meer inzicht in ontwikkelingen op het niveau van wijk, buurt en containerlocatie. Daarnaast is gestart met het schouwen volgens de CROW-methodiek, waarmee naast registraties ook objectiever inzicht ontstaat in de daadwerkelijke hoeveelheid afval die naast verzamelcontainers aanwezig is. Ook is gestart met het toepassen van belevingsmetingen bij locatiegerichte aanpakken. Binnen de aanpak voor de locaties Dollard en Haringvliet zijn bewoners betrokken door middel van een enquête en gesprekken over de ervaren overlast en mogelijke oplossingen. Hiermee werken we aan een completer beeld van de problematiek, waarbij registraties, beeldkwaliteit en bewonerservaringen gezamenlijk worden meegenomen.
Als onderdeel van de effectmeting wordt de enquête op een later moment opnieuw uitgezet, zodat inzicht ontstaat in eventuele veranderingen in de ervaren overlast en de effecten van de ingezette maatregelen. 2.2 Samenwerking tussen ROVA, afvalcoaches en boa's In de eerste helft van 2026 is ingezet op het verder versterken van de samenwerking tussen gemeente, ROVA, afvalcoaches, boa's en wijkpartners. Een belangrijk onderdeel hiervan was een gezamenlijke bijeenkomst met alle medewerkers die betrokken zijn bij de aanpak van bijplaatsingen. Tijdens deze bijeenkomst is teruggeblikt op de ervaringen uit de afgelopen periode, vooruitgekeken naar de aanpak voor de komende jaren en is gewerkt aan het versterken van de onderlinge samenwerking. Door elkaar beter te kennen en elkaars werkzaamheden beter te begrijpen, kunnen signalen sneller worden gedeeld en kan buiten effectiever worden samengewerkt. Daarnaast is de pilot rondom de taakverdeling tussen afvalcoaches en boa's afgerond en geëvalueerd. Uit deze evaluatie blijkt dat het afhandelen van afvalmeldingen goed aansluit bij de rol van afvalcoaches. Op basis van de evaluatie is een voorstel uitgewerkt voor de structurele invoering van een vernieuwde taakverdeling.
Hierbij richten afvalcoaches zich meer op meldingen, bewonerscontacten, gedragsbeïnvloeding en preventie, terwijl boa's zich nadrukkelijker kunnen richten op toezicht, observaties en handhaving op structurele hotspotlocaties. Als eerste stap in deze doorontwikkeling is in 2026 gestart met het uitbreiden van de capaciteit van de afvalcoaches. Daarnaast zijn met de boa's afspraken gemaakt over hun inzet op hotspotlocaties, waarbij zij gerichter toezicht houden en preventieve controles uitvoeren op locaties waar sprake is van aanhoudende overlast. Dit heeft geleid tot een werkwijze waarbij afvalcoaches en boa's elkaar beter aanvullen: afvalcoaches richten zich op het voorkomen van bijplaatsingen en het aanspreken van bewoners, terwijl boa-capaciteit op afval gerichter wordt ingezet op structurele overtredingen en hardnekkige hotspots. 2.3 Communicatie en participatie In de eerste helft van 2026 is ingezet op het beter informeren van inwoners en het actief betrekken van bewoners en wijkpartners bij de aanpak van bijplaatsingen. Daarbij is steeds vaker gekozen voor een gebiedsgerichte aanpak waarbij communicatie wordt gecombineerd met het ophalen van lokale kennis en ervaringen. Een concreet voorbeeld hiervan is de aanpak bij de Dollard en Haringvliet.
Samen met SWZ, bewoners en wijkpartners is een bewonersbijeenkomst georganiseerd om de oorzaken van de afvalproblematiek in beeld te brengen en mogelijke oplossingen te bespreken. Daarnaast is gestart met een belevingsmeting onder bewoners en zijn bewoners via brieven en enquêtes betrokken bij de aanpak. Ook is ingezet op gerichte informatieverstrekking. Hiervoor zijn onder andere flyers, informatieborden, posters en aanvullende informatie over het aanbieden van grofvuil voorbereid en ingezet op locaties waar veel bijplaatsingen voorkomen. Daarnaast is in Hogenkamp samen met bewoners en Wijbedrijf Dieze gewerkt aan een aanpak voor de overlast rondom PMD-afval. Op basis van een bewonersenquête en gesprekken met bewoners zijn verschillende oplossingen verkend, waaronder extra communicatie, entreegesprekken, bewonersinitiatieven en de inzet van buurtvrijwilligers. De ervaringen laten zien dat bewoners en wijkpartners waardevolle kennis hebben over de oorzaken van bijplaatsingen. Door deze ervaringen te combineren met registraties en schouwresultaten ontstaat een beter beeld van de problematiek en kunnen maatregelen gerichter worden ingezet. 2.4 Locatiegerichte interventies In de eerste helft van 2026 is op verschillende locaties gewerkt aan gerichte interventies.
Daarbij is steeds gekeken naar de specifieke oorzaken van de problematiek en naar welke maatregelen het beste aansluiten bij de situatie ter plaatse. Samen met bewoners, wijkpartners, woningcorporaties, afvalcoaches, boa's en ROVA zijn verschillende aanpakken ontwikkeld en uitgevoerd. 2.4.1 Aanpak Dollard en Haringvliet (Zijpe) De locaties Dollard en Haringvliet (Zijpe) behoren tot de belangrijkste hotspotlocaties in Aa-landen. Samen met SWZ, ROVA en wijkpartners is een locatiegerichte aanpak ontwikkeld. Daarbij is gestart met een nulmeting en aanvullende schouwen om meer inzicht te krijgen in de aard en omvang van de problematiek. Ook is onderzocht of de basis op orde is, zoals de staat van de containers, de inrichting van de locatie en de aanwezigheid van informatievoorzieningen. Daarnaast zijn bewoners betrokken via een bewonersbijeenkomst en een enquête om meer inzicht te krijgen in de ervaren overlast en mogelijke oorzaken van de bijplaatsingen. Uit de bewonersenquête bleek dat de meeste bewoners bekend zijn met de afvalregels en de mogelijkheden om grofvuil aan te bieden. Tegelijkertijd gaven bewoners aan dat afvalcontainers regelmatig storingen hebben, vol zitten of moeilijk openen. Daarom is gekozen voor een aanpak die zich richt op naleving en bewustwording, onder meer door het plaatsen van waarschuwingsborden met de boodschap ‘Voorkom een boete’.
Daarnaast is tijdens de basis-op-orde-controle onderzocht of technische problemen een rol spelen. Dit beeld werd bevestigd door bewonerssignalen en registraties van ROVA, waar relatief veel meldingen van storingen naar voren kwamen. Om deze oorzaak aan te pakken heeft ROVA voor deze locaties nieuwe containerhuisjes besteld, zodat storingen in de toekomst kunnen worden verminderd. In het najaar wordt de aanpak verder uitgebreid met aanvullende interventies. Hierbij wordt onder andere gekeken naar meertalige informatieverstrekking, persoonlijke bewonersbenadering en andere maatregelen die aansluiten bij de behoeften en kenmerken van de buurt. 2.4.2 PMD-aanpak Hogenkamp Samen met Wijbedrijf Dieze en bewoners is gewerkt aan een aanpak voor de overlast rondom PMD-afval in Hogenkamp. Uit gesprekken met bewoners en een bewonersenquête bleek dat veel bewoners overlast ervaren van rondslingerende PMD- zakken en zwerfafval. Tegelijkertijd kwam naar voren dat niet alle bewoners bekend zijn met de juiste aanbiedregels, inzamellocaties en alternatieven zoals de overloopcontainers. Ook is sprake van veel verhuizingen en nieuwe bewoners, waardoor informatie niet altijd goed wordt doorgegeven. Daarnaast bleek uit gesprekken met bewoners dat er behoefte bestaat aan praktische ondersteuning, persoonlijk contact en meer betrokkenheid bij de oplossing van het probleem.
Op basis van deze inzichten is gekozen voor een aanpak die zich richt op het verbeteren van de informatievoorziening, het vergroten van bewonersbetrokkenheid en het wegnemen van praktische drempels. Hierbij wordt ingezet op aanvullende communicatie, meertalige informatieverstrekking, persoonlijke gesprekken met bewoners en het beter zichtbaar maken van de aanbiedregels. Daarnaast wordt samen met bewoners gekeken naar initiatieven die bijdragen aan een schone buurt, zoals extra PMD-aanbiedlocaties, vrijwilligersinitiatieven en andere vormen van bewonersparticipatie. Door oplossingen samen met bewoners uit te werken, wordt aangesloten bij de lokale situatie en behoeften in de wijk. 2.4.3 Overige hotspotlocaties Naast de gebiedsgerichte aanpakken in Aa-landen en Hogenkamp zijn op verschillende andere hotspotlocaties aanvullende maatregelen ingezet. Hierbij gaat het om een combinatie van monitoring, communicatie, participatie en gerichte controles door afvalcoaches en boa's. Op basis van registraties, schouwresultaten en signalen uit de wijk wordt continu bekeken welke locaties extra aandacht vragen en welke interventies het meest kansrijk zijn. In Holtenbroek is samen met wijkpartners ingezet op bewonerscommunicatie en bewustwording. Hierbij zijn onder andere een informatiemarkt gehouden en meertalige folders deur-aan-deur verspreid op locaties waar veel bijplaatsingen voorkomen.
In de Molenbuurt is een informatiebijeenkomst georganiseerd om met bewoners in gesprek te gaan over afval, leefbaarheid en mogelijke verbeteringen in de buurt. In Diezerpoort is tijdens de week van de circulaire economie een ontspuldag georganiseerd. Door inwoners op een laagdrempelige manier te stimuleren om overtollige spullen een tweede leven te geven, wordt niet alleen hergebruik bevorderd, maar wordt ook een alternatief geboden voor het onjuist aanbieden van grofvuil. Hoewel het effect niet afzonderlijk is gemeten, kan een initiatief als de Ontspuldag bijdragen aan het voorkomen van grofvuil naast ondergrondse containers. Daarnaast is op verschillende hotspotlocaties extra inzet gepleegd door afvalcoaches en boa's. Afvalcoaches hebben hierbij ingezet op voorlichting en gesprekken met bewoners, terwijl boa's aanvullende controles hebben uitgevoerd op locaties waar sprake is van aanhoudende overlast. Door deze combinatie van communicatie, toezicht en een snelle opvolging van meldingen wordt gewerkt aan het snel opruimen van bijplaatsingen en het voorkomen van nieuwe bijplaatsingen. Naast de reeds uitgevoerde interventies is in de eerste helft van 2026 gewerkt aan de voorbereiding van nieuwe locatiegerichte maatregelen die in het tweede halfjaar worden ingezet.
Hierbij wordt onder andere gekeken naar het organiseren van informatiemomenten bij hotspotlocaties, waarbij afvalcoaches vanuit een standplaats of tent aanwezig zijn om de situatie te observeren, met bewoners in gesprek te gaan en inwoners te informeren over het juist aanbieden van afval en grofvuil. Deze aanpak moet meer inzicht geven in de achterliggende oorzaken van bijplaatsingen en tegelijkertijd bijdragen aan bewustwording en gedragsverandering. Daarnaast wordt gewerkt aan een gebiedsgerichte aanpak voor de flats aan de Biesbosch en het Spui. Daarbij wordt voortgebouwd op de ervaringen die zijn opgedaan bij de locaties Dollard en Haringvliet (Zijpe). Ook hier wordt ingezet op het combineren van monitoring, bewonersparticipatie, communicatie en gerichte interventies, zodat maatregelen beter aansluiten bij de lokale situatie en oorzaken van de problematiek. In het najaar wordt daarnaast een gerichte campagne over grofvuil uitgevoerd. In aanvulling hierop wordt in Holtenbroek een extra Ontspuldag georganiseerd. Door inwoners actief te ondersteunen bij het hergebruiken en verantwoord afvoeren van overtollige spullen, draagt deze maatregel zowel bij aan de circulaire doelstellingen van de gemeente als aan de aanpak van bijplaatsingen rond ondergrondse containers.