Document · PDF

2. Rapport 'Nationaal Landschap IJsseldelta, Kansen voor Wind’, bureau

Raad Besluitvormingsronde 22 januari 2024, gemeente ZwolleBij agendapunt: Windonderzoek IJsseldelta11.062 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

W I N D S T U D I E N AT I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LTA

22-08-2023

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

INHOUD 1. O P G AV E

2. L A N D S C H A P P E L I J K E A N A LY S E

■ Historische groei

■ Landschapstypen en -kwaliteiten

■ Aandachtspunten

■ Bevindingen gebiedsbezoek

3. T E O N D E R Z O E K E N G E B I E D E N

■ Selectie gebieden

■ Concept 1: bakens aan de randen

■ Concept 2: stadsrand/dorpssilhouet

■ Concept 3: lijnen in de polder

■ Overzicht concepten

4. M O G E L I J K H E D E N V O O R W I N D O P S T E L L I N G E N

■ Kansrijk gebied 1: polder Mastenbroek oost

■ Kansrijk gebied 2: Genemuiden baken

5. C O N C L U S I E S E N A A N B E V E L I N G E N

B I J L A G E 52

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

INHOUD KOP KOP KOP KOP

1. O P G AV E

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

O P G AV E Het Nationaal Landschap IJsseldelta is een waardevol historisch gegroeid landschap en o.a. één van de belangrijkste weidevogelgebieden van Overijssel. Het landschap van de IJsseldelta kenmerkt zich door het weidse en open karakter. De polder Mastenbroek is één van de oudste polders van Nederland en heeft een sterke geometrische opzet. Onder andere door deze kwaliteiten is het gebied uitgesloten van de opstelling van windturbines. Inmiddels is door de provincie een traject gestart voor de herijking van dit uitsluitingsgebied, waarin onderzocht wordt of en waar binnen dit gebied windturbines toch zouden kunnen worden toegestaan.

H+N+S Landschapsarchitecten

contour Nationaal Landschap IJsseldelta

WAAROM IS DE IJSSELDELTA EEN NATIONAAL LANDSCHAP? ■ Grote mate van openheid ■ De oudste rationele, geometrische verkaveling ■ Reliëf in de vorm van huisterpen en kreekruggen

foto credits

In deze studie is onderzocht wat, vanuit ruimtelijk perspectief, de kansen voor wind zouden kunnen zijn in het Nationaal Landschap IJsseldelta. Op basis van een

landschappelijke analyse zijn gebieden benoemd, die ruimtelijk zijn onderzocht op hun mogelijkheden voor windopstellingen. Dit onderzoek is gedaan door middel van een 3D-model om de ruimtelijke impact op het Nationaal Landschap en bijbehorende kernkwaliteiten goed te kunnen beoordelen. Dit heeft geleid tot de benoeming van twee kansrijke gebieden met bijbehorende opstellingsvormen. In de bijlage zijn de afgevallen gebieden beschreven.

(uit: De Nota Ruimte)

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

KLEINE KOP standaard ■ bullet point ■ bullet point ■ bullet point

foto credits

2. L A N D S C H A P P E L I J K E A N A LY S E

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

L A N D S C H A P P E L I J K E A N A LY S E In dit hoofdstuk wordt vanuit verschillende ruimtelijke perspectieven naar het Nationaal Landschap IJsseldelta gekeken, om vanuit de opgave te onderzoeken of er mogelijkheden zijn voor de plaatsing van windturbines. Na een korte schets van de historische ontwikkeling, worden de kwaliteiten van de verschillende landschappelijke deelgebieden beschreven, komen de belemmeringen voor windopstellingen aan bod en behandelen we, tot slot, onze eigen bevindingen na een gebiedsbezoek. De bevindingen van deze landschappelijke analyse leiden tot de keuzes voor kansrijke gebieden in hoofdstuk 3.

Oudste getekende kaart van polder Mastenbroek (1633). In de afbeelding van de polder is duidelijk het grid van wegen en watergangen te zien met aan de randen de steden en dorpen Kampen, Zwolle, Hasselt en Genemuiden (bron: Collectie Provinciale Bibliotheek Overijssel)

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

HISTORISCHE GROEI 1633 800 NC

1850

1940

Paleogeografische kaart 800 nC

Topografische kaart 1850

Topografische kaart 1940

■ Rond deze periode is de IJssel verbonden

■ De drie kenmerkende landschapseenheden

■ Spoorverbinding Zwolle-Kampen (1890)

met de Rijn en veranderde de IJssel van

zijn hier zichtbaar: polder Mastenbroek,

■ Landaanwinning (1900, 1940)

veenstroom naar meanderende rivier met

Kampereiland en aan beide zijden het

■ Koekoekspolder ontgonnen (1931)

overstromingen en afzettingen.

rivierenlandschap.

■ Het plangebied bestaat voornamelijk uit veen, kwelders en riviervlakten.

■ In polder Mastenbroek is het grid van wegen en watergangen duidelijk zichtbaar met aan de randen de steden en dorpen Kampen, Zwolle, Hasselt en Genemuiden. Afbeeldig pagina 7.

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

HISTORISCHE GROEI 1963

1975

2021

Topografische kaart 1963 met Flevopolder

Topografische kaart 1975

Topografische kaart 2021

■ Noordoostpolder (1955)

■ Stedelijke uitbreidingen aan de randen van

■ Stedelijke uitbreidingen dringen polder

■ Flevopolder (1963)

polder Mastenbroek. ■ Provinciale wegen rondom de polder

Mastenbroek binnen. ■ Dubbele hoogspanningsleidingen dwars door

■ Enkele hoogspanningsleiding dwars door de

de polder.

polder.

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

LANDSCHAPSTYPEN EN -KWALITEITEN LANDSCHAPSTYPEN ■ Grofweg 3 deelgebieden: Polder Mastenbroek, Kampereiland & buitenpolders en het Rivierenlandschap IJssel en Zwarte Water. ■ Met aan de randen de historische kernen van Kampen, Zwartsluis en Hasselt. ■ De dorpen IJsselmuiden, Genemuiden en Hasselt met bijbehorende bedrijventerreinen liggen rondom Polder Mastenbroek. Ook de rand van de stad Zwolle raakt het gebied. ■ Het streven zal zijn om de drie verschillende deelgebieden, met hun eigen kwaliteiten, zo herkenbaar en onderscheidend mogelijk te houden. “Kernkwaliteiten zijn de landschappelijke, cultuurhistorische en natuurlijke waarden die kenmerkend zijn voor zowel het ontstaan als de huidige beleving van de IJsseldelta. Daarmee vormen zij de basis voor de opgave ten aanzien van behoud, beheer en versterking.” (uit: Ontwikkelingsperspectief p23, 2006)

H+N+S Landschapsarchitecten

optioneel ondertitel landschapstypen Nationaal Landschap IJsseldelta W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

LANDSCHAPSTYPEN EN -KWALITEITEN POLDER MASTENBROEK ■ Bij het uitzetten van de hoofdassen van polder Mastenbroek is gebruik gemaakt van vaste, van verre goed zichtbare punten. De Sonnenberg in IJsselmuiden was één van deze punten. Dit voormalige klooster lag in die tijd op een zes meter hoog rivierduin. Later is het klooster verdwenen en het duin afgegraven. (uit: Polderatlas, 2009) ■ De randen van de polder worden steeds verder ingeperkt en onduidelijker door stedelijke uitbreidingen en aanleg van wegen, zoals de provinciale weg aan de oostkant en de uitbreiding van Zwolle. ■ De hoogspanningsmast loopt dwars door de

foto credits

polder heen.

optioneel ondertitel Opzet Polder Mastenbroek H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

LANDSCHAPSTYPEN EN -KWALITEITEN POLDER MASTENBROEK ■ Drie karakteristieke ontginningsassen; bebouwingslinten langs drie weteringen. ■ Noord-Zuid georiënteerd. ■ Beplanting is gecentreerd rondom de erven, en er is geen wegbeplanting. ■ Hierdoor grote mate van openheid tussen de linten. ■ Weidsheid wordt versterkt door contrast met

principetekening Polder Mastenbroek vs. standaard laagveen-ontginningsgebieden

de bebouwingslinten. ■ Boerderijen (van voor 1940) liggen op terpen

ca. 2 km

en deze zijn nog duidelijk zichtbaar.

ca. 2 km

■ Er is vooral grasland, en geen akkerbouw. ■ Sterke geometrische structuur en grootschalige verkaveling. ■ Wegen en weteringen liggen naast elkaar, dit is anders ten opzichte van de meeste veenontginningen, hierdoor geen eenduidige achterlijn. ■ Bajonetkruisingen. door dijken.

H+N+S Landschapsarchitecten

foto credits

■ De randen van de polder worden gemarkeerd optioneel ondertitel principetekening Polder Mastenbroek W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

erfbeplanting, wegen en wetering liggen naast elkaar (8)

optioneel ondertitel hoogspanningsmasten domineren het zicht (7)

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

spoorlijn heeft weinig impact op het zicht in de polder (1)

foto credits

zicht op de kerk in Mastenbroek vanaf bajonetkruising onder de hoogspanningsmasten door, geen wegbeplanting (9) optioneel ondertitel

foto credits

Fotostandpunten

foto credits

LANDSCHAPSTYPEN EN -KWALITEITEN

optioneel ondertitel boerderijen op terpen (6)

foto credits

bajonetkruising in Mastenbroek (20)

kerk optioneel in Mastenbroek ondertitel en zicht op kerk in Hasselt (20)

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

zicht optioneel op polder ondertitel Mastenbroek vanaf stadsrand Zwolle (21)

foto credits

optioneel ondertitel weidszicht Polder Mastenbroek, Oude Wetering (19)

foto credits

weidszicht Polder Mastenbroek zonder hoogspanningsmasten (9)

foto credits

LANDSCHAPSTYPEN EN -KWALITEITEN

optioneel zicht vanafondertitel een bajonetkruising, Mastenbroek (20)

het bebouwingslint. De noordelijke en oostelijke overgang wordt gekenmerkt door een patroon van oude veenkreken. Aan de randen van de polder liggen verschillende kolken (zie ook 2.4 en 2.5). Veel boerderijen in de polder staan op hoge terpen of huispollen. Een aantal boerderijen is aangewezen als rijksmonument. In het kader van ‘Streekeigen huis en erf’ (mei 2004) zijn de voorkomende boerderijtypen uitgebreid beschreven. De erven worden gekenmerkt door - als windkering fungerende - singels fruitbomen en solitaire bomen. Op sommige plaatsen is er nog agrarisch industrieel erfgoed aanwezig, zoals de voormalige melkfabriek in ‘s-Heerenbroek.

LANDSCHAPSTYPEN EN -KWALITEITEN WIND IN POLDER MASTENBROEK ■ De grote schaal van de polder kan kansen

Kernkwaliteiten landschap, cultuurhistorie en archeologie Polder Mastenbroek

bieden voor de opstelling van windturbines. Verrommeling van de polder, zoals door de hoogspanningsleiding en verstedelijking, moet

Hoofdkenmerken

Structuren

Elementen

Weidsheid

Geometrie Lange linten en weteringen Ontbrekende wegbeplanting Contrastrijke randen

hierbij vermeden worden. ■ Het feit dat hier ruimte is sluit aan bij het

Boerderijen op terpen Bajonetkruisingen Kreken Sloten Kolken

uitgangspunt in de RES, dat gezocht moet worden naar grotere clusters van windturbines. ■ De randen van de polder zijn in de loop

Kernkwaliteiten natuur Polder Mastenbroek Hoofdkenmerken

Waardevolle leefgebieden

bedrijventerreinen. Een windopstelling (bijv.

Veen- en kleibodem

lijn of baken) kan een duidelijke beëindiging

Rust door geringe ontsluiting

vormen. Bovendien worden op deze manier

Ligging tussen IJssel en Zwarte Water

der jaren veranderd/aangetast, bijv. door

vraag en aanbod van energie op een logische

Met bijzondere planten en dieren als: Zwanebloem Grutto (bv), purperreiger (vz), kolgans en kleine zwaan (wg) Goudplevier en watersnip (dt) 8 soorten (Hrl) zoogdieren Heidekikker (Rls) Grote en kleine modderkruiper en bittervoorn (Hrl-vissen in sloten)

manier bij elkaar gebracht. ■ De geometrische structuur van de polder kan versterkt worden door lijnopstellingen. ■ Kernkwaliteit ‘weidsheid’ zal hierbij wel in het geding komen door het toevoegen van

Graslanden Rieten (kreken) Sloten Dijken Kolken

bv=broedvogel; vz=voedselzoekend; wg=wintergasten; dt=doortrekkers; Hrl=Habitatrichtlijn; Rls=rodeOntwikkelingsperspectief, lijstsoort kernkwaliteiten Polder Mastenbroek (uit: Nationaal Landschap IJsseldelta, 2006)

verticale elementen. optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

LANDSCHAPSTYPEN EN -KWALITEITEN KOEKOEKSPOLDER ■ Ligt in polder Mastenbroek, maar heeft een andere ontstaansgeschiedenis en een lagere ligging, waardoor het een afwijkend karakter heeft. ■ Tuinbouwgebied. ■ Naar binnengekeerde wereld. ■ Linten oost-west georiënteerd. (i.p.v. noordzuid) ■ Wegen en tochten gescheiden. (i.p.v. naast

foto credits

■ Kleinschalige kavels. (i.p.v. grootschalig) zicht op Koekoekspolder vanaf Kamperzeedijk (15) zonnevelden optioneel ondertitel in de Koekoekspolder (10)

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

optioneel ondertitel wegen en tochten gescheiden, bebouwing direct aan de weg (11)

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

foto credits

principetekening Koekoekspolder

foto credits

elkaar)

kassen achter de huizen (11)

LANDSCHAPSTYPEN EN -KWALITEITEN KAMPEREILAND & BUITENPOLDERS ■ Onregelmatige structuur in zowel kavelpatroon, als de wegen, als de waterlopen. ■ Dit hangt nauw samen met het reliëf, gevormd door oude rivierarmen en geulen uit onbedijkt stadium. ■ Boerderijen liggen verspreid langs de kronkelige wegen. ■ Boerderijen (voor 1940) liggen op terpen - ook wel huisbelten genoemd.

oude dijk

■ Erfbeplanting maakt ‘eilandjes’ van de erven die puntsgewijs verspreid liggen door het

nieuwe dijk

gebied. ■ De Zuiderzeepolder is een jongere ontginning en heeft een rechtere structuur ten opzichte van Kampereiland, Mandjeswaard en De Pieper. De kleinschalige kavels en de ‘eilandjes’ oude geulen

principetekening Kampereiland

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

foto credits

zijn wel bij alle vier de polder terug te vinden.

principetekening Zuiderzee polder

LANDSCHAPSTYPEN EN -KWALITEITEN

optioneel ondertitel hoogspanningsmasten Kampereiland (15)

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

foto credits

zicht op buitenpolders vanaf Kamperzeedijk (16)

boerderijen liggen op terpen/huisbelten (13)

foto credits

boerderijen liggen als ‘eilandjes’ op terpen in het landschap (12)

foto credits

ondertitel

foto credits

fotostandpunten kaartje

optioneel ondertitel van Kampen (13) zicht op windturbines principetekening Zuiderzeepolder 18

LANDSCHAPSTYPEN EN -KWALITEITEN

De ruilverkavelingboerderijen uit de jaren vijftig staan niet meer op terpen. In de bebouwing zit meer variatie omdat meer rekening werd gehouden met de moderne agrarische bedrijfsvoering. Zo zijn de boerderijen hoog en zijn er nauwelijks bijgebouwen. De voorzijde van de erven is vrij van beplanting en opstallen. De beplanting bestaat voornamelijk uit essen.

WIND OP KAMPEREILAND & BUITENPOLDERS ■ De grote schaal van windturbines/ windopstellingen vormt een contrast met het

Kernkwaliteiten landschap, cultuurhistorie en archeologie Kampereiland & buitenpolders

kleinschalige landschap van Kampereiland & Buitenpolders. Dit heeft grote impact op de kwaliteiten, zoals openheid (kernkwaliteit) en onregelmatigheid van de landschappelijke

Hoofdkenmerken

Structuren

Elementen

Openheid

Onregelmatige vormen Reliëf Oude rivierarmen Dijken

structuren. Het zou ten koste gaan van de leesbaarheid en herkenbaarheid van het

Kernkwaliteiten natuur Kampereiland & buitenpolders

landschap. ■ Dit geldt eveneens voor de jongere Zuiderzeepolder, die weliswaar een meer rationele ontginning kent dan Kampereiland en

Hoofdkenmerken

Waardevolle leefgebieden

Ligging langs Zwarte Meer

Rust door geringe ontsluiting

Met bijzondere planten en dieren als: Zeebies, veldgerst, zilte greppelrus Grutto (bv), goudplevier (dt) Kolgans en grauwe gans (wg)

een kleinschalige structuur heeft. Zowel op

niveau van de verkaveling als van de gehele ■ Alleen in de vorm van kleine erfmolens, die

Graslanden Kreken Sloten Wegbermen

de andere Buitenpolders, maar die nog steeds

polder.

Kreken Sloten Kolken Boerderijen op terpen

bv=broedvogel; wg=wintergasten; kernkwaliteiten Kampereiland en dt=doortrekkers; buitenpolders (uit: Nationaal Landschap IJsseldelta, Ontwikkelingsperspectief, 2006)

onderdeel uitmaken van het erfensemble, zou wind hier denkbaar zijn. optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

LANDSCHAPSTYPEN EN -KWALITEITEN RIVIERENLANDSCHAP ■ Meanderende rivieren vormen de randen van de IJsseldelta: IJssel en Zwarte Water. ■ De slingerende dijk vormt de grens tussen de lagere polder en de hoger gelegen uiterwaarden.

kolken

■ De uiterwaarden hebben een hoge natuurwaarde. ■ Kleinschalig landschap met een onregelmatig verkavelingspatroon. ■ Verspreide dijkwoningen, dijkdorpjes. ■ Tussen de dijkwoningen door heb je een vergezicht op de polder. ■ Er liggen verschillende kolken langs de dijk door eerdere dijkdoorbraken.

foto credits

uiterwaarden

optioneel ondertitel principetekening Rivierenlandschap H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

dijkwoning (2)

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

links de hoger gelegen uiterwaarden en rechts de lager optioneel ondertitel gelegen polder (3)

foto credits

dijkdorpje Wilsum (4)

kolk langsondertitel optioneel de dijk met Molenbrug op de achtergrond (2)

foto credits

uiterwaarden langs de IJssel met de windturbines bij Hattemebroek op de achtergrond (2) optioneel ondertitel

foto credits

ondertitel

foto credits

LANDSCHAPSTYPEN EN -KWALITEITEN

LANDSCHAPSTYPEN EN -KWALITEITEN WIND IN HET RIVIERENLANDSCHAP ■ De grote schaal van windturbines/

Hasselt

windopstellingen vormt een contrast met het kleinschalige landschap van van IJssel en

Kernkwaliteiten landschap, cultuurhistorie en archeologie Rivierenlandschap, Ketelmeer en Zwarte Meer

Zwarte Water. Dit heeft grote impact op de kerkwaliteiten openheid en kleinschaligheid. Het zou ten koste gaan van de leesbaarheid en

Hoofdkenmerken

Structuren

Elementen

Kleinschaligheid en openheid

Meanderende rivieren Contrastrijke randen Dijken Historische kernen Open water

herkenbaarheid van het rivierenlandschap. ■ Het rivierenlandschap heeft hoge natuurwaarde, dit zou verstoord worden door

Boerderijen Kreken Hanken Kolken Rivierduinen Moeras

Kernkwaliteiten natuur Rivierenlandschap

windturbines. Hoofdkenmerken

Waardevolle leefgebieden

Overstromingen, afzetting en erosie

Vochtige graslanden Moerassen Hanken en geulen Kolken en plassen Dijken

Met bijzondere planten en dieren als: Rivierfonteinkruid, margriet, cichorei, bitterkruid, kievitsbloem Kwartelkoning en ijsvogel (bv) Wilde zwaan, kleine zwaan, kolgans, meerkoet en smient (wg), slobeend en grutto (dt) Watervleermuis

kernkwaliteiten Rivierenlandschap (uit: en Nationaal Landschap IJsseldelta, Ontwikkelingsperspectief, 2006) Kernkwaliteiten natuur Ketelmeer Zwarte Meer Hoofdkenmerken

Waardevolle leefgebieden

Voedselrijk

ondiep water optioneel ondertitel Omvangrijke moeraszones

H+N+S Landschapsarchitecten

Moeras Ondiep water Vogeleiland NURG-eilanden Keteleiland

W I N D S T U D I E N A T IRust O Ndoor A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A geringe ontsluiting

Met bijzondere planten en dieren als: Dotterbloem, mattenbies, bittere veldkers Roerdomp, purperreiger, grote karekiet en baardman (bv)

AANDACHTSPUNTEN ONDERZOEK ARCADIS Belemmeringen windenergie

VERKENNING WINDENERGIE IN NATIONALE LANDSCHAPPEN EN NNN OVERIJSSEL

■ Groot deel van het Nationale landschap valt af, vooral door de afstand tot de woningen vanwege het geluid. ■ Paar lijnopstellingen tussen de bebouwingslinten in Polder Mastenbroek zijn nog denkbaar, evenals een paar individuele windturbines in Kampereiland. ■ Aan de oostelijke rand is meer ruimte dan aan de westelijke rand van Polder Mastenbroek.

optioneel ondertitel belemmeringen windenergie (uit: Verkenning windenergie in Nationale Landschappen en NNN Overijssel, Arcadis, 2017) H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

AANDACHTSPUNTEN EHS EN NATURA2000 GEBIEDEN ■ De randen van het Nationaal Landschap zijn bestempeld als zowel EHS als Natura2000 gebied. ■ Hiermee zijn deze randen uitgesloten van mogelijkheden voor windenergie.

EHS en Natura 2000 gebieden (uit: Landschapsontwikkelingsplan Zwolle, Zwartwaterland en Kampen, 2010)

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

AANDACHTSPUNTEN WEIDEVOGELS EN GANZEN ■ Bijna het hele Nationale Landschap is bestemd voor weidevogels en ganzen, op de kernen (Kampen, IJsselmuiden, Genemuiden, Hasselt) en de Koekoekspolder na. ■ Om dit doel in stand te houden wordt afgeraden om windturbines in deze gebieden te plaatsen. Voor de mogelijke ontwikkeling als windlocatie gelden voorwaarden die in een belangenafweging moeten worden meegenomen. Voor dit ruimtelijk onderzoek wordt het niet als uitsluitingsgrond meegenomen bij het in kaart brengen van mogelijk kansrijke gebieden in de IJsseldelta.

foto credits

weidevogelbeheer en Ganzengebieden (uit: Landschapsontwikkelingsplan Zwolle, Zwartwaterland en Kampen, 2010) optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

barrièrewerking zijn in het open landschap van de IJsseldelta relatief groot, ook ten opzichte van de voorkeursgebieden.

AANDACHTSPUNTEN

Afbeelding 7.7 Samenvatting van waardevolle gebieden voor vogels en vleermuizen in het Nationaal Landschap IJsseldelta.

Sommige gebieden bevatten meerdere natuurwaarden, in die gevallen is de kleuraanduiding op de kaart een combinatie van kleuren in de legenda

RISICO VOOR NATUUR ■ Voor het hele Nationale Landschap geldt een risicoaanduiding voor Natura2000. ■ Toevoegen van windturbines in deze zone wordt afgeraden. Voor de mogelijke ontwikkeling als windlocatie gelden voorwaarden die in een belangenafweging moeten worden meegenomen. Voor dit ruimtelijk onderzoek wordt het niet als uitsluitingsgrond meegenomen bij het in kaart brengen van mogelijk kansrijke gebieden in de IJsseldelta.

7.2

Samenvatting van aanbevelingen

7.2.1

Beoordeel cumulatieve effecten en alle beschermde natuurwaarden

foto credits

aanwezige natuurwaarden en risicoaanduiding (uit: Windenenergie Overijssel, verkennende natuurtoets, Witteveen+Bos, 2022)

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

Habitatrichtlijnsoorten, gebiedsgebonden broedvogels en Duitse Natura 2000-gebieden

AANDACHTSPUNTEN BESTAANDE WINDTURBINES, PIJPLIJN PROJECTEN EN ZOEKGEBIEDEN ■ Bestaande windturbines bij Kampen en Hattemerbroek zijn zichtbaar vanuit het Nationale Landschap. ■ Bestaande windturbines in Flevoland en langs de A28 zijn minder dominant door afstand en bosrand. ■ Rondom het Nationaal Landschap zijn een aantal zoekgebieden voor wind. ■ In Flevoland zijn nog veel windturbines gepland en zullen op termijn geplaatst worden. ■ Het is belangrijk om rekening te houden

pijplijn projecten

met zowel bestaande windturbines als toekomstige opstellingen in de zoekgebieden. Deze (mogelijk toekomstige) opstellingen mogen niet gaan interfereren met eventuele

zoekgebieden

windturbines in de IJsseldelta.

foto credits

bestaande windturbines

optioneel ondertitel bestaande windturbines, pijplijn projecten en zoekgebieden H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

zicht op windturbines van Kampen vanaf Kampereiland (13)

H+N+S Landschapsarchitecten

zicht op windturbines bij Kampen vanuit polder optioneel ondertitel Mastenbroek (Bisschopswetering) (7)

foto credits

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

zicht op windturbines bij Kampen vanaf de dijk langs de IJssel, ter hoogte van Wilsum (3)

foto credits

zicht op windturbines bij Hattemebroek vanaf de dijk langs de IJssel, ondertitel ter hoogte van Wilsum (2) optioneel

foto credits

AANDACHTSPUNTEN

zicht op windturbines bij Hattemebroek vanuit polder optioneel ondertitel Mastenbroek (Bisschopswetering) (7)

BEVINDINGEN GEBIEDSBEZOEK Polder Mastenbroek

Kampereiland en buitenpolders

Windturbines

■ Kernkwaliteit is weidsheid. Dit schept

■ Kernkwaliteit is openheid. Dit is duidelijk terug

■ In de omgeving van de IJsseldelta staan

verwachtingen. Wij vonden tijdens het

te zien. Open gebied met ‘eilandjes’ van huizen

verschillende windturbines. De turbines bij

bezoek de polder minder open en weids dan

en erfbeplanting met weidse doorzichten

Kampen en Hattemerbroek zijn beleefbaar

verwacht, met name aan de westzijde. De

ertussen.

vanuit verschillende plekken, maar meestal

hoogspanningsmast is hier erg dominant.

■ Vanaf de Kamperzeedijk prachtig, open zicht

Aan de oostzijde ervaar je wel nog meer de

op Kampereiland en de buitenpolders.

weidsheid. Met name vanaf het gemaal op

■ De Kamperzeedijk is een grotere, drukkere

niet dominant aanwezig. Deze moeten niet gaan interfereren met eventuele nieuwe turbines in de IJsseldelta.

de Kamperzeedijk waar je tussen twee linten

weg dan we hadden verwacht. Het is de dijk

■ De turbines in Flevoland en achter de A28 zijn

doorkijkt.

en tevens scheiding tussen Kampereiland en

niet dominant aanwezig en vaak nauwelijks

Polder Mastenbroek, maar voelt vooral als een

zichtbaar.

■ De structuur met de 3 bebouwingslinten is nog goed zichtbaar en beleefbaar met de

drukke, provinciale weg.

typerende bajonetkruisingen en boerderijen op

De bevindingen en observaties staan ook

Rivierengebied

terpen. ■ De spoorlijn lijkt op kaart erg aanwezig, maar

weergegeven op de kaart op de volgende pagina.

■ Kernkwaliteit is kleinschaligheid en openheid.

viel weg in het landschap.

Dit ervaar je ook. Kleinschaligheid van dorpjes, dijkwoningen en uiterwaarden met natuur. Je

Koekoekspolder

voelt hier de rust.

■ Officieel onderdeel van polder Mastenbroek, maar is eigenlijk een eigen, naar binnen foto credits

gekeerde wereld. ■ Groener dan verwacht, ook meer ‘lucht’ tussen de kassen. H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

BEVINDINGEN GEBIEDSBEZOEK

bevindingen gebiedsbezoek H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

foto credits

optioneel ondertitel Koekoekspolder was groener dan we hadden verwacht (11)

windturbines Kampen en Hattemebroek zijn vanaf verschillende plekken zichtbaar, maar niet storend (7)

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

foto credits

openheid in het kleinschalige landschap van Kampereiland optioneel ondertitel met ‘eilandjes’ van terpen met erfbeplanting (12)

hoogspanningsmasten zijn dominant aanwezig, hier optioneel kruisen ze ondertitel de Kamperzeedijk (14)

prachtig zicht vanaf het gemaal aan de Kamperzeedijk optioneel ondertitel richting Polder Mastenbroek, tussen twee linten door (18)

foto credits

optioneel ondertitel

foto credits

BEVINDINGEN GEBIEDSBEZOEK

KLEINE KOP standaard ■ bullet point ■ bullet point ■ bullet point

foto credits

3. T E O N D E R Z O E K E N G E B I E D E N

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

TE ONDERZOEKEN GEBIEDEN Op basis van de bevindingen uit het analysehoofdstuk worden in dit hoofdstuk te onderzoeken gebieden voor de opstelling van wind benoemd. Tegelijkertijd worden ook gebieden uitgesloten van onderzoek, omdat ze op basis van de analyse niet geschikt zijn bevonden.

ALGEMEEN Interferentie tussen bestaande windopstellingen en mogelijk toekomstige opstellingen in zoekgebieden rondom de IJsseldelta enerzijds en een mogelijke windopstelling in de IJsseldelta anderzijds moet voorkomen worden.

H+N+S Landschapsarchitecten

foto credits

Voor de te onderzoeken gebieden zijn vervolgens ruimtelijke concepten opgesteld, op basis van logische aanleidingen met bijbehorende opstellingsvormen.

optioneel ondertitel

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

SELECTIE GEBIEDEN POLDER MASTENBROEK ■ Rechte, grootschalige verkaveling zou een aanleiding kunnen zijn voor windturbines. ■ Polder Mastenbroek: te onderzoeken gebied, testen of de weidsheid niet in gevaar komt (kernkwaliteit)

BEDRIJVENTERREINEN, STADSRAND ZWOLLE EN TUINBOUWGEBIED

Tuinbouwgebied

■ Aan de randen van de polder is in de loop van de tijd bedrijvigheid en stedelijk gebied

Polder Mastenbroek

ontwikkeld. Deze gebieden zouden een aanleiding kunnen zijn voor de plaatsing van verstedelijking), zonder dat de weidsheid van

Bedrijventerreinen

de polder aangetast wordt.

stadsrand Zwolle

■ Stedelijke randen: te onderzoeken gebied.

foto credits

windturbines (bijv. als beëindiging van de

optioneel ondertitel mogelijk kansrijke gebieden voor wind H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

SELECTIE GEBIEDEN KAMPEREILAND & BUITENPOLDERS ■ Kleinschaligheid, onregelmatige structuur en openheid als kernkwaliteit. ■ Niet iets dat het zicht belemmert tussen

Kampereiland en buitenpolders

Kamperzeedijk en Zwarte meer. ■ Terpen/eilandjes heel kenmerkend, en juist te beleven door relief en openheid, windturbines verstoren deze beleving. ■ Kampereiland & Buitenpolders valt af als te onderzoeken gebied.

WESTZIJDE IJSSELDELTA ■ Windcluster bij Kampen en Hattemerbroek – om interferentie te voorkomen geen windopstelling aan de westrand van de polder. ■ Westzijde IJsseldelta valt af als te

Westzijde IJsseldelta Rivierenlandschap

onderzoeken gebied.

RIVIERENLANDSCHAP ■ Natuurgebied dat niet verstoord mag worden. gebied.

H+N+S Landschapsarchitecten

foto credits

■ Rivierenlandschap valt af als te onderzoeken optioneel ondertitel uitsluitingsgebieden voor wind W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

C O N C E P T 1: B A K E N S A A N D E R A N D E N ■ Windturbines gekoppeld aan de bedrijventerreinen aan de randen van de polder. Bij Genemuiden, Hasselt en IJsselmuiden. ■ In de vorm van windbakens rondom de polder. ■ Ze benadrukken de rand van de polder, zonder de weidsheid in de polder aan te tasten.

BAKEN PRINCIPES ■ Drie tot vier windturbines. ■ Lijn- of cluster opstelling. ■ Fungeert als oriëntatie- of herkenningspunt in het landschap. ■ De hoogte van de turbines is passend bij de schaal van de plek. ■ Onderlingen afstand tussen de verschillende bakens dient groot genoeg te zijn (minimaal 10x tiphoogte) om de leesbaarheid van elk

foto credits

baken te behouden.

optioneel ondertitel concept 1: bakens aan de randen H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

C O N C E P T 2: S TA D S R A N D / D O R P S S I L H O U E T ■ Windturbines gekoppeld aan de stadsrand of dorpssilhouet. Bij Zwolle en de Koekoek. ■ Twee kleinere lijnopstellingen die meedoen in het grid van de polder. ■ Ze benadrukken de rand van de polder, zonder de weidsheid in de polder aan te tasten.

STADSRAND PRINCIPES ■ Een lijnopstelling bestaande uit minimaal 3, maar beter 4 turbines. ■ Lijnopstelling aan de rand van bebouwing. ■ Versterkt het stadssilhouet. ■ De hoogte van de turbines is passend bij de schaal van de plek. ■ Onderlingen afstand tussen de verschillende lijnopstellingen dient groot genoeg te zijn (minimaal 10x tiphoogte) om de leesbaarheid

foto credits

van elk baken te behouden.

concept 2: stadsrand/dorpssilhouette H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

C O N C E P T 3: L I J N E N I N D E P O L D E R ■ Windturbines gekoppeld aan het grootschalige grid van de polder. ■ De lijnopstellingen benadrukken de structuur en opzet van de polder. En zullen tussen de bebouwingslinten geplaatst worden. ■ Het kunnen één of meerder lijnopstellingen zijn. Dit moet onderzocht worden.

LIJNOPSTELLING PRINCIPES ■ Een lijnopstelling bestaat uit minimaal 4, maar beter 5 of 6 turbines. ■ De turbines staan op één hartlijn. ■ De turbines staan op constante, gelijke afstand. ■ De onderlinge afstand tussen 2 turbines in een lijn mag max. 5% t.o.v. de gemiddelde

foto credits

onderlinge afstand afwijken.

optioneel ondertitel Cconcept 3: lijnen in de polder H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

OVERZICHT CONCEPTEN

■ Windturbines gekoppeld aan de

STADSRAND/DORPSSILHOUET

LIJNEN IN DE POLDER

■ Windturbines gekoppeld aan de stadsrand of

■ Windturbines gekoppeld aan het grootschalige

bedrijventerreinen aan de randen van

dorpssilhouet. Bij Zwolle en de Koekoek.

de polder. Bij Genemuiden, Hasselt en

■ Twee kleinere lijnopstellingen die meedoen in

IJsselmuiden.

■ De lijnopstellingen benadrukken de structuur

het grid van de polder.

■ In de vorm van windbakens rondom de polder. ■ Ze benadrukken de rand van de polder, zonder

grid van de polder. en opzet van de polder. En zullen tussen de

■ Ze benadrukken de rand van de polder, zonder de weidsheid in de polder aan te tasten.

bebouwingslinten geplaatst worden. ■ Het kunnen één of meerder lijnopstellingen

de weidsheid in de polder aan te tasten.

H+N+S Landschapsarchitecten

foto credits

BAKENS AAN DE RANDEN

zijn. Dit moet onderzocht worden.

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

KLEINE KOP standaard ■ bullet point ■ bullet point ■ bullet point

foto credits

4. M O G E L I J K H E D E N V O O R WINDOPSTELLINGEN

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

MOGELIJKHEDEN VOOR WINDOPSTELLINGEN INTRODUCTIE In het vorige hoofdstuk zijn een aantal ruimtelijke aanleidingen benoemd, die aangegrepen kunnen worden voor een eventuele opstelling van windturbines. Deze aanleidingen zijn vertaald in drie ruimtelijke concepten in bijbehorende kansrijke gebieden voor windenergie in het Nationaal Landschap IJsseldelta. Op basis van de concepten is een 3D-studie gedaan om de landschappelijke impact van verschillende windopstellingen te onderzoeken en testen.

In het 3D model zijn voor de windturbines de volgende uitgangspunten aangenomen:

foto credits

Vermogen turbine = 6-7 MW Tiphoogte = 240m Mast hoogte = 145m Onderlinge afstand = ca. 800m

Bij dit onderzoek hebben we de onderstaande ruimtelijke criteria gehanteerd: 1) Kernkwaliteiten. Wat is het effect van de windopstelling op de kernkwaliteiten? 2) Leesbaarheid. Leesbaarheid van de opstelling; is de opstelling ruimtelijk samenhangend, is deze herkenbaar en eenduidig? 3) Horizon. Wat is de impact van de opstelling op de horizon? Ben je omringd door windturbines en voel je je ingesloten? Of is er nog ruimte/leegte/weidsheid? 4) Interferentie. Treedt er geen interferentie op met andere grote structuren in de omgeving, bijv. andere windopstellingen of hoogspanningsleidingen? Zie ook punt 2. 5) Dorps- en stadsbeleving. Wat is de beleving van de windopstelling vanuit de dorpen en steden? Wat is de impact van de windturbines op het dorpssilhouette en de historische kernen?

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

MOGELIJKHEDEN VOOR WINDOPSTELLINGEN De verschillende concepten/opstellingen zijn onderzocht vanuit verschillende schaalniveaus en standpunten; vanuit polder Mastenbroek zelf, vanaf de randen van polder en vanuit de omgeving van de polder en buiten de IJsseldelta.

Standpunten:

1 Mastenbroek 2 Bisschopswetering 3 Oosterholt 4 rand polder (N764) 5 stadsrand Zwolle 6 Stadshagen 7 rand polder (N331) 8 centrum Hasselt

9 stadsrand Genemuiden 10 gemaal Kamperzeedijk 11 Mandjeswaard 12 centrum Kampen 13 Zalk 14 bedrijventerrein Zwartsluis 15 centrum Zwartsluis 16 centrum Genemuiden

H+N+S Landschapsarchitecten

foto credits

Uit het 3D-onderzoek volgen 2 kansrijke gebieden voor wind, die verder onderzocht dienen te worden. Beide gebieden met bijbehorende modellen worden in dit hoofdstuk verder onderbouwd. De gebieden die afgevallen zijn voldoen niet aan de meeste criteria en hebben daarmee een te grote inbreuk op de ruimtelijke kwaliteit. Deze gebieden zijn met toelichting opgenomen in de bijlage.

optioneel ondertitel overzicht standpunten en de drie schillen W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

K A N S R I J K G E B I E D 1: P O L D E R M A S T E N B R O E K O O S T

foto credits

OPSTELLING Dit gebied betreft één lijnopstelling aan de oostkant in polder Mastenbroek, tussen de linten. In het model bestaat de lijnopstelling uit 7 turbines.

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

K A N S R I J K G E B I E D 1: P O L D E R M A S T E N B R O E K O O S T TOETSING ■ Kernkwaliteiten: weidsheid wordt aan de oostzijde aangetast, de rest van de polder blijft gevrijwaard van windturbines en behoudt bestaande openheid. ■ Leesbaarheid: heldere en leesbare opstelling, die verdwijnt als er meerdere parallelle lijnopstellingen worden toegepast. De opstelling wordt onderdeel van de rand van de polder op de overgang naar het rivierenlandschap.

beeld met behoud van zicht op de horizon tussen de masten.

foto credits

Grotere turbines (en dus grotere tussenafstanden) geven een rustiger

foto credits

■ Horizon: een langere opstelling vult de horizon deels, maar nooit geheel. Model gezien vanaf stadsrand Genemuiden (standpunt 9)

■ Interferentie: er is een zoekgebied voor wind in de buurt van Zwartsluis. Als in dit zoekgebied wind ontwikkeld gaat worden, kan dit invloed hebben op een evt. lijnopstelling op in polder Mastenbroek oost. Mogelijke toekomstige interferentie moet verder onderzocht worden. ■ Dorpsbeleving: vanuit Genemuiden komt de lijnopstelling erg dichtbij, het voelt alsof de polder na de lijnopstelling pas begint en de turbines meer bij het landschap van het Zwarte Water gaat horen. Vanuit Zwartsluis kijk je naar het bedrijventerrein van Genemuiden en zijn de turbines

oneindigheid achter het dorp verdwijnt hierdoor.

H+N+S Landschapsarchitecten

foto credits

vanuit Hasselt komen de turbines dichtbij. Het gevoel van openheid/

foto credits

een nieuwe laag die zou kunnen ‘passen bij’ het bedrijventerrein. Ook

Model gezien vanaf centrum Hasselt (standpunt 8)

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

K A N S R I J K G E B I E D 1: P O L D E R M A S T E N B R O E K O O S T CONCLUSIE: KANSRIJK ■ Door 1 lijnopstelling aan de rand van de polder toe te voegen tast je de weidsheid zo min mogelijk aan (ten opzichte van meerdere lijnopstellingen of een lijnopstelling in het midden van de polder). ■ De lijnopstelling past bij het rechtlijnige karakter van de polder en kan de historische gridverkaveling versterken. ■ Door toevoeging van een noordzuid gerichte lijnopstelling is er een kans om een recreatieve route toe te voegen en eventueel te combineren met

belangrijk om te onderzoeken hoeveel windturbines er, ondanks

foto credits

■ Kritisch punt is vooral de beleving vanuit Hasselt. Daarnaast is het

foto credits

water(berging) en natuurontwikkeling. Model gezien vanaf Mastenbroek (standpunt 1)

verschillende belemmeringen, geplaatst kunnen worden, zodat er wel

foto credits

een duidelijke lijn gevormd wordt.

Model gezien vanaf centrum Zwartsluis optioneel (standpunt ondertitel 15)

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

K A N S R I J K G E B I E D 2: G E N E M U I D E N B A K E N OPSTELLING Dit gebied betreft één windbaken op of rond het bedrijventerrein van Genemuiden. In het model bestaat het baken uit 3 turbines op een lijn.

foto credits

Dit baken gaat een relatie aan met bestaande bakens in de omgeving van het Nationaal Landschap, o.a. op bedrijventerrein Haatland bij Kampen.

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

K A N S R I J K G E B I E D 2: G E N E M U I D E N B A K E N TOETSING ■ Kernkwaliteiten: weidsheid polder Mastenbroek wordt grotendeels behouden. Windturbines worden aan de rand van de polder t.h.v. het bedrijventerrein geplaatst. ■ Leesbaarheid: 1 baken gekoppeld aan de bedrijvigheid, goed leesbaar. ■ Horizon: vanuit Zwolle is aan de westzijde van de polder het windbaken op bedrijventerrein Haatland (Kampen) zichtbaar en aan de oostzijde het windbaken van Genemuiden. De onderlinge afstand tussen de bakens is

Als in dit zoekgebied wind ontwikkeld gaat worden, kan dit invloed hebben op een evt. baken bij bedrijventerrein Genemuiden. Mogelijke

foto credits

■ Interferentie: er is een zoekgebied voor wind in de buurt van Zwartsluis.

foto credits

groot genoeg om een open horizon te behouden.

Model gezien vanaf centrum Genemuiden (standpunt 16)

toekomstige interferentie moet verder onderzocht worden. ■ Dorpsbeleving: Genemuiden heeft een bedrijventerrein dat de schaal van lokale bedrijvigheid overstijgt. Windturbines kunnen bij deze schaal passen, zoals de bestaande opstelling op Haatland laat zien. Vanuit de polder richting Genemuiden gezien, hebben de windturbines wel effect op het dorpssilhouet. Evt. toekomstige windturbines zouden daarom het beste op het zuidelijke gedeelte van het bedrijventerrein geplaatst kunnen worden of net naast het bedrijventerrein in de polder langs de

historisch centrum van Zwartsluis staan. De ideale afstand tot het dorp zal verder onderzocht moeten worden. H+N+S Landschapsarchitecten

foto credits

zou dit beter zijn, omdat de turbines dan op grotere afstand van het

foto credits

provinciale weg, op grotere afstand van het dorp. Ook vanuit Zwartsluis

Model gezien vanaf stadsrand Genemuiden (standpunt 9)

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

K A N S R I J K G E B I E D 2: G E N E M U I D E N B A K E N CONCLUSIE: KANSRIJK ■ Windbaken bij Genemuiden gekoppeld aan de bedrijvigheid. Past bij karakter/identiteit van het bedrijventerrein. Doet op het hogere schaalniveau conceptueel mee met de windbakens (op de bedrijventerreinen) bij Kampen en Zwolle. Nader onderzoek moet uitwijzen welke afstand tot Genemuiden moet worden aangehouden om de impact op het dorpssilhouet beperkt te houden.

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

foto credits

Model gezien vanaf Mastenbroek (standpunt 1)

Model gezien vanaf Bisschopswetering (standpunt 2)

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

foto credits

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

KLEINE KOP standaard ■ bullet point ■ bullet point ■ bullet point

foto credits

5. C O N C L U S I E S E N A A N B E V E L I N G E N

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN CONCLUSIES

van Genemuiden de voorkeur. Een

Een windbaken bij IJsselmuiden levert

■ Uit de analyse van de landschapstypen en

baken past bij het karakter/identiteit van

daarnaast ook interferentie op met andere

kwaliteiten van het Nationaal Landschap

het bedrijventerrein van Genemuiden.

(toekomstige) windopstellingen.

IJsseldelta volgt dat polder Mastenbroek en

Bovendien doet het op hoger schaalniveau

de randen van de polder mogelijk kansrijke

conceptueel mee met de windbakens (op de

AANBEVELINGEN

gebieden zijn voor windenergie.

bedrijventerreinen) bij Kampen en Zwolle.

■ Zowel bij 1 lijnopstelling in het oosten van

■ Van deze 2 kansrijke gebieden, die na

polder Mastenbroek als bij het baken op of

rivierenlandschap zijn afgevallen als te

3D-ondezroek zijn overgebleven sluit

rond het bedrijventerrein van Genemuiden is

onderzoeken gebieden.

de lijnopstelling aan de oostrand van

nader onderzoek noodzakelijk op mogelijke

■ Van de 3 verschillende ruimtelijke concepten

polder Mastenbroek het beste aan bij het

toekomstige interferentie met (mogelijk

die we getest hebben in een 3D-model zijn de

uitgangspunt in de RES, dat gezocht moet

toekomstige windopstellingen in) de

concepten: ‘bakens aan de randen’ en ´lijnen in

worden naar grote clusters windturbines.

zoekgebieden uit de RES, aan de oostzijde van

■ Kampereiland, buitenpolders en het

■ Meerdere parallelle lijnopstellingen in polder

de polder´ het meest kansrijk.

Mastenbroek is geen kansrijk concept omdat

■ Binnen het ruimtelijk concept ´lijnen in de

het Nationaal landschap IJsseldelta. ■ Bij 1 lijnopstelling in het oosten van polder

polder´ heeft 1 lijnopstelling in het oosten van

ze samen één groot cluster vormen en de

Mastenbroek is het belangrijk te onderzoeken

de polder de voorkeur. Het verstevigt de rand

weidsheid van de polder aantasten. Er worden

hoeveel windturbines er, ondanks verschillende

en tast de weidsheid van de polder zo min

geen polderstructuren benadrukt, het levert

belemmeringen, geplaatst kunnen worden,

mogelijk aan. Het past bij de rechtlijnigheid van

geen samenhangend en helder beeld op.

zodat er wel een duidelijke lijn gevormd wordt.

polder Mastenbroek en biedt kansen om een

■ Bakens op of rond bedrijventerreinen van

■ Bij het baken op of rond het bedrijventerrein

IJsselmuiden en Hasselt zijn ook niet kansrijk

van Genemuiden moet nader onderzoek

met water(berging) en natuurontwikkeling.

omdat ze het historische karakter van Hasselt

uitwijzen welke afstand tot Genemuiden moet

Kritisch punt is de beleving vanuit Hasselt.

en Kampen aantasten. De windbakens op de

worden aangehouden om de impact op het

(lokale) bedrijventerreinen staan te dicht bij het

dorpssilhouet beperkt te houden.

■ Binnen het concept ‘bakens aan de randen’ heeft 1 baken op of rond het bedrijventerrein H+N+S Landschapsarchitecten

optioneel ondertitel

foto credits

recreatieve route toe te voegen in combinatie

historisch centrum van Hasselt en Kampen.

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

KLEINE KOP standaard ■ bullet point ■ bullet point ■ bullet point

foto credits

BIJLAGE

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

OVERIGE ONDERZOCHTE GEBIEDEN ■ Een aantal gebieden zijn afgevallen na 3D-onderzoek. Op de volgende pagina’s worden deze gebieden/modellen weergegeven en wordt toegelicht waarom deze modellen

Standpunten:

1 Mastenbroek 2 Bisschopswetering 3 Oosterholt 4 rand polder (N764) 5 stadsrand Zwolle 6 Stadshagen 7 rand polder (N331) 8 centrum Hasselt

9 stadsrand Genemuiden 10 gemaal Kamperzeedijk 11 Mandjeswaard 12 centrum Kampen 13 Zalk 14 bedrijventerrein Zwartsluis 15 centrum Zwartsluis 16 centrum Genemuiden

H+N+S Landschapsarchitecten

foto credits

niet als kansrijk worden beschouwd.

optioneel ondertitel

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

POLDER MASTENBROEK: MEERDERE LIJNOPSTELLINGEN

foto credits

OPSTELLING Dit gebied betreft vier lijnopstellingen in polder Mastenbroek, tussen de linten.

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

POLDER MASTENBROEK: MEERDERE LIJNOPSTELLINGEN TOETSING ■ Kernkwaliteiten: weidsheid wordt aangetast, door meerdere lijnopstellingen toe te passen zijn overal in de polder windturbines aanwezig, dit gaat ten koste van de openheid. ■ Leesbaarheid: meerdere parallelle lijnopstellingen volgen weliswaar het poldergrid, maar geven tegelijkertijd het gevoel van één groot cluster. Vanuit de meeste standpunten zijn de afzonderlijke lijnopstellingen niet als zodanig leesbaar.

omgeving (o.a. Kampereiland, Zwolle) is dit het geval.

foto credits

in de polder, overal staan windturbines aan de horizon. Ook vanuit de

foto credits

■ Horizon: meerdere lijnopstellingen zorgen voor een omsloten gevoel Model gezien vanaf Bisschopswetering in oostelijke richting (standpunt 2)

■ Interferentie: de lijnopstellingen interfereren onderling (niet als afzonderlijke lijnopstellingen leesbaar), maar ook met de huidige hoogspanningsmast en (mogelijk toekomstige) opstellingen. ■ Dorpsbeleving: vanuit de verschillende dorpen verandert de open polder in een volle (wind)polder, de weidsheid aan de rand van de dorpen is

foto credits

verdwenen.

Model gezien vanaf Mastenbroek in noordoostelijke richting (standpunt 1)

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

POLDER MASTENBROEK: MEERDERE LIJNOPSTELLINGEN CONCLUSIE: NIET KANSRIJK ■ Meerdere parallelle lijnopstellingen vormen samen één groot cluster en tasten de weidsheid van de polder aan. Er worden geen polderstructuren benadrukt, het levert geen samenhangend en helder beeld op.

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

foto credits

Model gezien vanaf gemaal Kamperzeedijk (standpunt 10)

Model gezien vanaf Mandjeswaard (standpunt 11)

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

POLDER MASTENBROEK: 1 LIJNOPSTELLING WEST

foto credits

OPSTELLING Dit gebied betreft één lijnopstelling aan de westkant in polder Mastenbroek, tussen de linten. In het model bestaat de lijnopstelling uit 5 turbines.

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

POLDER MASTENBROEK: 1 LIJNOPSTELLING WEST TOETSING ■ Kernkwaliteiten: door de opstelling aan 1 zijde van de polder te concentreren wordt de weidsheid aan de westzijde weliswaar aangetast, maar blijft de openheid in de rest van de polder behouden. ■ Leesbaarheid: heldere en leesbare opstelling door toepassen enkele lijn. ■ Horizon: een lange lijnopstelling vult de horizon deels, maar nooit geheel. Grotere turbines (en dus grotere tussenafstanden) geven een rustiger beeld met behoud van zicht op de horizon tussen de masten.

groot. Als hier een lijnopstelling aan wordt toegevoegd zal dit effect

foto credits

Koekoekspolder en het spoor aan de westkant van de polder is al relatief

foto credits

■ Interferentie: de impact van de hoogspanningsleidingen, de Model gezien vanaf Bisschopswetering richting IJsselmuiden (standpunt 2)

versterkt worden. ■ Dorpsbeleving: vanuit Genemuiden en Hasselt staan de turbines op relatief grote afstand en zijn niet dominant aanwezig. Echter, vanuit IJsselmuiden en Oosterholt wordt het gevoel van openheid/oneindigheid

foto credits

achter het dorp aangetast.

Model gezien vanaf Oosterholt (standpunt 3)

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

POLDER MASTENBROEK: 1 LIJNOPSTELLING WEST CONCLUSIE: NIET KANSRIJK ■ De interferentie met o.a. de hoogspanningsmast is te groot. Het levert een vol en rommelig beeld van de polder op. ■ Dorpsbeleving: vanuit IJsselmuiden en Oosterholt wordt het gevoel van openheid/oneindigheid achter het dorp aangetast. Vanuit de polder(rand) richting IJsselmuiden gezien, hebben de windturbines effect op het dorpssilhouet en de kleinschaligheid van de bebouwing.

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

foto credits

Model gezien vanaf Mastenbroek (standpunt 1)

Model gezien vanaf rand polder N764 (standpunt 4)

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

B A K E N S I J S S E L M U I D E N E N H A S S E LT

foto credits

OPSTELLING Dit gebied betreft een windbaken op of rond de bedrijventerreinen van IJsselmuiden en Hasselt. In het model bestaat het baken van IJsselmuiden uit 2 turbines en het baken van Hasselt uit 3 turbines. Beide bakens hebben een lijnopstelling.

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

B A K E N S I J S S E L M U I D E N E N H A S S E LT TOETSING ■ Kernkwaliteiten: weidsheid van polder Mastenbroek wordt nauwelijks aangetast, omdat de bedrijventerreinen zich aan de randen van de polder bevinden. ■ Leesbaarheid: doordat de bakens verspreidt en op relatief grote onderlinge afstand langs de rand van de polder staan, zijn deze afzonderlijk goed leesbaar en als baken herkenbaar. ■ Horizon: het windbaken bij IJsselmuiden zorgt voor een volle horizon

zitten, worden dan nog turbines bij IJsselmuiden toegevoegd. Bij Hasselt komen de turbines erg dicht bij het dorp en wat effect heeft op de lege

foto credits

Kampen (Haatland) en de turbines in de Flevopolder die in de pijplijn

foto credits

vanuit de stadsrand bij Zwolle. Naast de bestaande windturbines bij

Model gezien vanaf centrum Hasselt (standpunt 8)

horizon. ■ Interferentie: de turbines bij IJsselmuiden interfereren met de bestaande turbines bij Kampen. Een baken bij Hasselt kan in de toekomst interfereren met een mogelijke windopstelling in het zoekgebied ten noorden van Zwolle. ■ Dorpsbeleving: de bedrijventerreinen bij Hasselt en IJsselmuiden hebben een meer lokaal en kleinschaliger karakter dan de bedrijventerreinen bij bijvoorbeeld Kampen, Genemuiden en Zwolle. De schaal van de

Kampen staan de windbakens erg dichtbij, waardoor de historische identiteit aangetast kan worden. H+N+S Landschapsarchitecten

foto credits

bedrijventerreinen. Vanuit het historische centrum van Hasselt en

foto credits

windturbines past niet goed bij de schaal en het karakter van deze

Model gezien vanaf centrum Kampen (standpunt 12)

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

B A K E N S I J S S E L M U I D E N E N H A S S E LT CONCLUSIE: NIET KANSRIJK ■ Windturbines passen niet bij de schaal en karakter van de bedrijventerreinen. Daarnaast tasten windturbines het historische karakter van Hasselt en Kampen aan. De windbakens op de (lokale) bedrijventerreinen staan te dicht bij het historisch centrum van Hasselt en Kampen. Een windbaken bij IJsselmuiden levert daarnaast ook interferentie op met andere (toekomstige) windopstellingen.

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

foto credits

Model gezien vanaf Mastenbroek in oostelijke richting (standpunt 1)

Model gezien vanaf Mastenbroek in westelijke richting (standpunt 1)

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

S TA D S -/ D O R P S R A N D Z W O L L E E N K O E K O E K S P O L D E R

foto credits

OPSTELLING Dit gebied betreft een stads-/ dorpsrand opstelling bij Zwolle en de Koekoekspolder. In het model bestaat de stads-/dorpsrand opstelling zowel bij Zwolle als bij de Koekoekspolder uit een lijnopstelling met 3 turbines.

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

S TA D S -/ D O R P S R A N D Z W O L L E E N K O E K O E K S P O L D E R TOETSING ■ Kernkwaliteiten: weidsheid wordt aangetast met name aan de kant van de Koekoekspolder. De kassen en overige bebouwing zijn relatief laag, vormen geen duidelijk stedelijk silhouet en passen daarom niet bij de schaal van de windturbines. De turbines lijken daardoor midden in de polder te staan, zonder een rand of structuur te versterken. ■ Leesbaarheid: twee duidelijke windopstellingen, die op voldoende onderlinge afstand staan.

een lijnopstelling. De open horizon wordt in principe behouden. Vanuit

foto credits

achter beplanting, bebouwing of dijk). Hierin onderscheiden ze zich van

foto credits

■ Horizon: bakens hebben de eigenschap af en toe te verdwijnen (bijv. Model gezien vanaf Bisschopswetering (standpunt 2)

Zwollle echter is dit niet het geval, door de aanwezigheid van een baken bij de Koekoekspolder en bij Kampen, turbines in de Flevopolder en de hoogspanningsleiding verdwijnt de lege horizon. ■ Interferentie: een baken bij de Koekoekspolder interfereert met de bestaande windopstelling op Haatland (Kampen). ■ Dorpsbeleving: een windopstelling bij de stadrand van Zwolle zal relatief dicht op de woningen staan en een gevoel geven van ‘windturbines in de

foto credits

achtertuin’.

Model gezien vanaf Mandjeswaard (standpunt 11)

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

S TA D S -/ D O R P S R A N D Z W O L L E E N K O E K O E K S P O L D E R CONCLUSIE: NIET KANSRIJK ■ De stedelijke uitbreiding van Zwolle strekt zich al relatief ver uit in de polder Mastenbroek. Als windturbines aan de stadsrand worden toegevoegd is dit opnieuw een ruimteclaim op grondgebied van de polder. Windturbines aan de rand bij de Koekoekspolder lijken niet te passen bij de schaal van de Koekoekspolder en leveren geen versterking op van een ruimtelijke structuur.

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

foto credits

Model gezien vanaf Mastenbroek (standpunt 1)

Model gezien vanaf Stadshagen (standpunt 6)

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

P O L D E R M A S T E N B R O E K O O S T : G R OT E V S K L E I N E TURBINES

foto credits

OPSTELLING Dit gebied betreft één lijnopstelling aan de oostkant in polder Mastenbroek, tussen de linten. In het model met grote turbines bestaat de lijnopstelling uit 7 turbines van 6-7 MW. In het model met kleine turbines bestaat de lijnopstelling uit 9 turbines van ca. 4 MW.

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

P O L D E R M A S T E N B R O E K O O S T : G R OT E V S K L E I N E TURBINES VERGELIJKING GROOT VS KLEIN ■ De lijnopstelling met grote turbines oogt veel rustiger omdat de turbines hoger zijn en op een grotere onderlinge afstand staan. ■ De grote turbines staan op een grotere onderlinge afstand en hierdoor kunnen er ook minder turbines in de lijn worden opgesteld waardoor eveneens een rustiger beeld ontstaat. ■ De grote turbines zijn hoger en lijken hierdoor los te komen van het

foto credits

landschap. Er is minder sprake van interferentie.

Model met grote turbines gezien vanaf Mastenbroek (standpunt 1)

grote turbines Vermogen = 6-7 MW Tiphoogte = 240m Mast hoogte = 145m onderlinge afstand = ca. 800m

foto credits

kleine turbines Vermogen = ca. 4 MW Tiphoogte = 180m Mast hoogte = 105m Onderlinge afstand = ca. 500m

foto credits

In het 3D model zijn voor de windturbines de volgende uitgangspunten aangenomen:

Model met kleine turbines gezien vanaf Mastenbroek (standpunt 1)

H+N+S Landschapsarchitecten

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

P O L D E R M A S T E N B R O E K O O S T : G R OT E V S K L E I N E TURBINES VERGELIJKING GROOT VS KLEIN ■ De grote turbines staan op een grotere onderlinge afstand en hierdoor lijkt de horizon half open te zijn in plaats van gesloten. ■ De grote turbines zijn hoger en passen hierdoor minder goed bij de schaal van de bebouwing.

Model met grote turbines gezien vanaf centrum Hasselt (standpunt 8)

CONCLUSIE ■ Een lijnopstelling met kleine turbines is niet wenselijk indien grote turbines ook mogelijk zijn. Een lijnopstelling met grote turbines oogt veel rustiger. De turbines zijn weliswaar hoger, maar staan hierdoor ook op een grotere onderlinge afstand. Hogere turbines lijken minder te interfereren met het landschap, echter overstijgen ze wel meer de schaal

optioneel ondertitel

H+N+S Landschapsarchitecten

foto credits

van bebouwing.

Model met kleine turbines gezien vanaf centrum Hasselt (standpunt 8)

W I N D S T U D I E N A T I O N A A L L A N D S C H A P I J S S E L D E LT A

Intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot uitgaven Alle intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot de inhoud, waaronder tekst, geluid en/of beeld, van deze uitgave berusten bij H+N+S B.V. en/of haar licentiegevers. Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van H+N+S B.V. en/of haar licentiegevers, is het niet toegestaan om enige inhoud openbaar te maken en/of te verveelvoudigen. [Voor zover openbaarmaking en/of verveelvoudiging is toegestaan, moet steeds de bron worden vermeld indien dit wettelijk of contractueel verplicht is. Commercieel of onrechtmatig gebruik van enige inhoud van deze uitgave is niet toegestaan.] Inspanningsverplichting achterhalen rechthebbenden H+N+S B.V. heeft haar uiterste best gedaan om rechthebbenden van de inhoud, waaronder tekst, geluid en/of beeld, van deze uitgave te achterhalen. Indien u (mede)rechthebbende bent op enige inhoud en voor het gebruik daarvan niet als (mede)rechthebbende bent genoemd of daarvoor geen toestemming hebt verleend waar die wel vereist was, verzoeken wij u onmiddellijk contact op te nemen via mail@hnsland.nl. Disclaimer ten aanzien van uitgaven H+N+S B.V. heeft uiterste zorg besteed aan de inhoud van deze uitgave. H+N+S B.V. wijst echter iedere vorm van aansprakelijkheid af voor onvolkomenheden of onjuistheden ten aanzien van de inhoud van de uitgave. H+N+S B.V.

behoudt zich het recht voor de inhoud van de uitgave te wijzigen zonder dit vooraf aan te kondigen. Levering van concepten Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van H+N+S B.V. is het niet toegestaan om enige door H+N+S B.V. geleverde concepten, waaronder concept uitgaven, openbaar te maken en/of te verveelvoudigen.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Zwolle&id=431975cd-5947-48e3-a334-bab928962b53