2. Bijlage 1_reflectie EC_peiling_slim.tech
Tekst van het document
Rapportage Peiling inzet slimme technologie
December 2022 Afdeling: A&R Onderzoeksteam
1
Inhoudsopgave Pagina Inleiding
3
1. Gebruik digitale technologieën 2. Toepassing video camera’s 3. Inzet slimme technologie 4. Stellingen 5. Opleidingsniveau en leeftijdsklassen
4 5 7 9 10
Bijlage 1. Analyse openvragen
11
Bijlage 2. Vragenlijst
12
2
Inleiding Op verzoek van de Ethische commissie Digitalisering heeft het onderzoeksteam van de gemeente Zwolle een korte peiling uitgevoerd naar inzet van slimme technologieën door de gemeente. De commissie heeft aangegeven dat er spanning kan zitten op het gebruik van de camera’s omdat de technologie steeds meer kan, vooral in combinatie met kunstmatige intelligentie (AI - Artificial Intelligence). Daarom wenst de commissie inzicht te verkrijgen in hoe een Zwollenaar tegen het gebruik van de slimme technologie aankijkt zodat de gemeente daar bij toekomstige keuzes rekening mee kan houden. Ook wil de commissie polsen wat een wenselijk niveau van digitalisering is. De vragen in de peiling gaan over het gebruik van technologie die kan bijdragen aan een veilige en leefbare lokale samenleving in Zwolle. Slimme technologie in de openbare ruimte kan bijvoorbeeld gaan over bewegingsdetectie via lussen in de weg of automatische verlichting op straat. Inmiddels staan de ontwikkelingen niet stil en komen er steeds meer digitale mogelijkheden bij. Zo is er de opkomst van kunstmatige intelligentie in cameratechnologie en slimme data analyse. De inwoner is bevraagd aan de hand van de voorbeelden zowel over de huidige toepassingen in Zwolle als over mogelijke nieuwe, zoals drones. Deze rapportage geeft de uitkomsten van de peiling weer zonder nadere interpretatie.
Analyse van de open antwoorden is door de commissie zelf uitgevoerd en voor de volledigheid in deze rapportage overgenomen. De commissie betrekt deze uitkomsten in haar gesprek over het onderwerp ‘Camera gebruik en beeldherkenning’. Interpretatie van de uitkomsten vindt zijn weerslag in de uiteindelijke reflectie van de Ethische commissie. De peiling is online gehouden onder 4000 leden van het Burgerpanel van de gemeente Zwolle, van 19 september tot en met 5 oktober 2022. Het aantal volledige ingevulde vragen bedraagt 1241. De vragenlijst is opgesteld door wetenschappers van de commissie.
Gebruikte afkortingen AI
–
Kunstmatige Intelligentie (Artificial intelligence)
OR
–
Openbare Ruimte
N
–
Aantal respondenten
3
1. Gebruik digitale technologieën Korte toelichting grafieken Bij twee van de vier vragen over digitale technologieën (V_2_1 en V_2_3) zijn de respondenten overwegend positief. Relatief negatiever zijn ze over het gebruik van microfoons en drones bij de uitvoering van gemeentelijke taken. Voor de leesbaarheid hebben wij voor de grafieken gebruik gemaakt van een 3 puntsschaal in plaats van de originele 5 puntsschaal (zeer negatief, negatief, neutraal, positief, zeer positief). Hoe kijkt u aan tegen het gebruik van de volgende digitale technologieën voor het uitvoeren van gemeentelijke taken? Grafiek V_1_1. Automatische bewegingsdetectoren (sensoren) (N=1304)
(Zeer) negatief
Grafiek V_1_2. Microfoons (audio herkenning) (N=1282)
(Zeer) negatief
11%
Neutraal
21%
(Zeer) positief
69% 0%
20%
40%
60%
80%
38%
Neutraal
32%
(Zeer) positief
30%
0%
100%
20%
40%
60%
80%
100%
Hoe kijkt u aan tegen het gebruik van de volgende digitale technologieën voor het uitvoeren van gemeentelijke taken? Grafiek V_1_4. Drones-autonome vliegende objecten (N=1310)
Grafiek V_1_3. Video camera's (N=1329)
(Zeer) negatief
20%
Neutraal
(Zeer) negatief
24%
(Zeer) positief
Neutraal
56%
0%
20%
40%
40%
60%
26%
(Zeer) positief
80%
100%
4
34%
0%
20%
40%
60%
80%
100%
2. Toepassing videocamera's Korte toelichting grafieken De respondenten zijn over het algemeen positief over de toepassing van videocamera’s in de openbare ruimtes in combinatie met menselijke beoordeling. Over de toepassing van videocamera’s in combinatie met AI zijn de meningen verdeeld: er zijn bijna evenveel respondenten (zeer) negatief als (zeer) positief. Toepassing van videocamera’s voor een duidelijk benoemd doel (detectie van zwerfafval) in combinatie met AI, geeft een iets positiever uitkomst dan zonder genoemd doel. Hoe wenselijk vindt u de volgende toepassingen van videocamera’s voor het uitvoeren van gemeentelijke taken? Grafiek V_2_2. Vaste videocamera's in de openbare Grafiek V_2_1. Vast geplaatste videocamera's in de ruimte met automatische computergestuurde openbare ruimte met menselijk beoordeling van de herkenning van de beelden, op basis van kunstmatige beelden (N=1264) intelligentie (N=1252)
(Zeer) onwenselijk
18% (Zeer) onwenselijk
Neutraal
22%
(Zeer) wenselijk
Neutraal
60%
0%
20%
40%
39%
60%
23%
(Zeer) wenselijk
80%
38% 0%
100%
20%
40%
60%
80% 100%
Hoe wenselijk vindt u de volgende toepassingen van videocamera’s voor het uitvoeren van gemeentelijke taken? Grafiek V_2_3. Mobiele videocamera's in de openbare ruimte met menselijke beoordeling van de beelden, bijvoorbeeld body cam (N=1255)
(Zeer) onwenselijk
Grafiek V_2_4. Mobiele videocamera's in de openbare ruimte met automatische computergestuurde herkenning van de beelden op basis van kunstmatige intelligentie (N=1245)
20% (Zeer) onwenselijk
Neutraal
25%
(Zeer) wenselijk
Neutraal
55% 0%
20%
40%
40%
60%
26%
(Zeer) wenselijk 80%
34% 0%
100%
5
20%
40%
60%
80% 100%
Hoe wenselijk vindt u de volgende toepassingen van videocamera’s voor het uitvoeren van gemeentelijke taken? Grafiek V_2_5. Mobiele videocamera's geplaatst op fietsen van geselecteerde burgers voor autoamtische detectie van zwerfafval met gebruik van kunstmatige intelligentie (N=1260)
(Zeer) onwenselijk
31%
Neutraal
21%
(Zeer) wenselijk
48% 0%
20%
40%
60%
80%
100%
6
3. Inzet slimme technologie Korte toelichting grafieken Over de inzet van de slimme technologieën voor diverse gemeentelijke taken zijn de respondenten overwegend positief. Uitschieter is het toezicht bij evenementen. 83% van de respondenten vindt dit toezicht zeer wenselijk. Over de Inzet van de slimme technologie voor de gemeentelijke dienstverlening zijn ze minder positief. 48% van de deelnemers vindt dat het (zeer) wenselijk is.
In welke mate vindt u de inzet van slimme technologie wenselijk voor de uitvoering van de volgende gemeentelijke taken? Grafiek V_3_2. Toezicht bij evenementen (N=1253)
Grafiek V_3_1. Algehele veiligheid (N=1253)
(Zeer) onwenselijk
(Zeer) onwenselijk
8%
Neutraal
Neutraal
15%
(Zeer) wenselijk
20%
40%
60%
80%
11%
(Zeer) wenselijk
77%
0%
6%
100%
83%
0%
20%
40%
60%
80%
100%
In welke mate vindt u de inzet van slimme technologie wenselijk voor de uitvoering van de volgende gemeentelijke taken? Grafiek V_3_3. Bezoekers stromen meten (N=1244)
(Zeer) onwenselijk
Grafiek V_3_4. Schoonhouden openbare ruimte (N=1249)
9%
Neutraal
(Zeer) onwenselijk
30%
(Zeer) wenselijk
Neutraal
61%
0%
20%
40%
11%
60%
80%
21%
(Zeer) wenselijk 100%
7
67% 0%
20%
40%
60%
80%
100%
In welke mate vindt u de inzet van slimme technologie wenselijk voor de uitvoering van de volgende gemeentelijke taken? Grafiek V_3_5. Veiligheid Buitengewoon Opsporingsambtenaar-BOA (N=1245)
(Zeer) onwenselijk
Grafiek V_3_6. Handhaving verkeer (N=1244)
(Zeer) onwenselijk
10%
Neutraal
Neutraal
19%
(Zeer) wenselijk 20%
40%
60%
80%
15%
(Zeer) wenselijk
72% 0%
8%
100%
76% 0%
20%
40%
60%
80%
100%
In welke mate vindt u de inzet van slimme technologie wenselijk voor de uitvoering van de volgende gemeentelijke taken? Grafiek V_3_7. Herkenning parkeeroverlast (N=1244)
(Zeer) onwenselijk
Grafiek V_3_8. Herkenning geluidsoverlast (N=1238)
(Zeer) onwenselijk
12%
Neutraal
Neutraal
22%
(Zeer) wenselijk 20%
40%
60%
80%
22%
(Zeer) wenselijk
66% 0%
13%
100%
65% 0%
20%
40%
In welke mate vindt u de inzet van slimme technologie wenselijk voor de uitvoering van de volgende gemeentelijke taken? Grafiek V_3_9. Gemeentelijke dienstverlening (N=1212)
(Zeer) onwenselijk
16%
Neutraal
36%
(Zeer) wenselijk
48% 0%
20%
40%
60%
80%
100%
8
60%
80%
100%
4. Stellingen Korte toelichting grafieken De respondenten hebben aangegeven in welke mate ze het mee eens of oneens zijn met een viertal stellingen over de inzet van de slimme technologie. Ze vinden het over het algemeen een prettig idee dat de gemeente gebruik maakt van slimme technologie en het geeft ze ook een veilig gevoel. Over de borging van hun privacy bij het gebruik van de slimme technologie zijn de respondenten verdeeld. Bijna de helft van de respondenten vindt dat de inzet van slimme technologie de bewegingsvrijheid niet beperkt.
Grafiek V_5_2. De gemeentelijke toepassing van cameratechnologie in de openbare ruimte geeft mij een veilig gevoel (N=1236)
Grafiek V_5_1. Het gebruik van slimme technologie door de gemeente is een prettig idee (N=1222)
(Zeer) mee oneens
19%
Neutraal
29%
(Zeer) mee eens
52%
0%
20%
40%
60%
20%
Neutraal
22%
(Zeer) mee eens
80%
100%
58% 0%
Neutraal
35%
Neutraal
(Zeer) mee eens
36%
(Zeer) mee eens
20%
40%
40%
(Zeer) mee oneens
29%
0%
20%
60%
80%
60%
80%
100%
Grafiek V_5_4. De inzet van slimme technologie door de gemeente gaat ten koste van mijn bewegingsvrijheid (N=1176)
Grafiek V_5_3. De gemeente houdt bij het gebruik van slimme technologie genoeg rekening met mijn privacy (N=930)
(Zeer) mee oneens
(Zeer) mee oneens
100%
9
48%
29%
23%
0%
20%
40%
60%
80%
100%
5. Opleidingsniveau en leeftijdsklassen De respondenten zijn als volgt onderverdeeld naar opleidingsniveau en leeftijdsklassen. Opleidingsniveau (N=1226) Basis Middelbaar Hoog Totaal
10% 24% 65% 100%
Leeftijdsklassen (N=1211) 19 t/m 34 35 t/m 64 65+ Totaal
10% 57% 33% 100%
10
BIJLAGE 1. Analyse openvragen Werkwijze en kanttekeningen Veel respondenten hebben een toelichting op hun beantwoording gegeven. Onder elkaar gezet leveren deze reacties ongeveer veertig pagina’s tekst op. De inhoud is divers, maar er zijn wel enkele thema’s aan te wijzen die meerdere keren terug komen. De observaties hieronder berusten niet op algoritmes of woordherkenning. Het is een eerste indruk nadat de reacties onder elkaar zijn gezet en doorgelezen.
Observaties Een aantal respondenten geeft uiting aan een algeheel wantrouwen. Men heeft geen vertrouwen in de wijze waarop de overheid met data omgaat. Daarom is men tegen digitalisering. Soms heeft men zelfs geen vertrouwen in de wijze waarop met de uitslag van de enquête zal worden omgegaan.
Een enkeling betrekt hierbij dat digitalisering gepaard gaat met 4G en 5G straling en reeds om die reden achterwege moet blijven. Ook meent een respondent dat Nederland op weg is naar een dictatuur en dat nu al moet worden voorkomen dat dat regime over controle-instrumenten zal beschikken.
Meerdere respondenten vinden de vraagstelling te vaag of te algemeen. Deze mensen lijken niet allemaal negatief tegenover digitalisering te staan, maar willen wel dat van geval tot geval een afweging wordt gemaakt over het gebruik van digitale mogelijkheden.
Veel mensen vragen aandacht voor privacy, metingen vindt men oké, maar herkenning van personen niet of niet zondermeer. Dit wordt zo gezegd of is de ondertoon van veel reacties. Anderen noemen juist dat zij niets te verbergen hebben. Ook wordt gevraagd of de kosten wel opwegen tegen te baten. Digitalisering zou leiden tot schijnveiligheid.
Ook wordt genoemd dat gebruik van technologie noodzakelijk is vanwege een structureel personeelstekort in vrijwel alle sectoren. Anderen willen wel dat technologie menselijke inzet ondersteunt, maar niet dat menselijke inzet door technologie wordt vervangen.
Sommige respondenten zijn positief over een ethische commissie, anderen menen dat een ethische reflectie een gepasseerd station is. Iedere organisatie digitaliseert en de overheid kan niet meer achterblijven. Anderen achten het wel mogelijk dat ontwikkelingen worden teruggedraaid.
Het grootste punt van zorg lijkt te zijn het behoud van privacy, men wil geen ‘Big Brother’, geen ‘Chinese toestanden’. Aanpak van criminaliteit wordt wel toegejuicht, mits de burger met rust wordt gelaten.
11
Bijlage 2. Vragenlijst Online peiling burgerpanel gemeente Zwolle over inzet slimme technologie Vraag 1. Hoe kijkt u aan tegen het gebruik van de volgende digitale technologieën voor het uitvoeren van gemeentelijke taken? Zeer negatief
Negatief
Neutraal
Positief
Zeer positief
Weet ik niet
Automatische bewegingsdetectoren (sensoren) Microfoons (audio herkenning) Videocamera’s Drones (autonome vliegende objecten) Vraag 2. Hoe wenselijk vindt u de volgende toepassingen van videocamera’s voor het uitvoeren van gemeentelijke taken? Zeer onwenselijk
Onwenselijk
Vast geplaatste videocamera’s in de openbare ruimte met menselijke beoordeling van de beelden Vaste videocamera’s in de openbare ruimte met automatische computergestuurde herkenning van de beelden (op basis van kunstmatige intelligentie) Mobiele videocamera’s in de openbare ruimte met menselijke beoordeling van de beelden (bijvoorbeeld een bodycam) Mobiele videocamera’s in de openbare ruimte met automatische computergestuurde herkenning van de beelden op basis van kunstmatige intelligentie (bijvoorbeeld een bodycam) Mobiele videocamera’s geplaatst op fietsen van geselecteerde burgers voor automatische detectie van zwerfaval (met gebruik van kunstmatige intelligentie)
12
Neutraal
Wenselijk
Zeer wenselijk
Weet ik niet
Vraag 3. In welke mate vindt u de inzet van slimme technologie wenselijk voor de volgende gemeentelijke taken? Zeer onwenselijk
Onwenselijk
Neutraal
Wenselijk
Zeer wenselijk
Weet ik niet
Algehele veiligheid Toezicht bij Evenementen Bezoekersstromen meten Schoonhouden openbare ruimte (afvaldetectie) Veiligheid Buitengewoon Opsporingsambtenaar (BOA) Handhaving verkeer Herkenning parkeeroverlast Herkenning geluidsoverlast Gemeentelijke dienstverlening Vraag 4. Ziet u nog andere gemeentelijke taken of activiteiten waarvan u denkt dat deze zinvol ondersteund kunnen worden met slimme technologie? Nee Ja, namelijk ….
Vraag 5. Wilt u reageren op de volgende stellingen? Zeer mee oneens
Mee oneens
Neutraal
Mee eens
Het gebruik van slimme technologie door de gemeente is een prettig idee De gemeentelijke toepassing van cameratechnologie in de openbare ruimte geeft me een veilig gevoel De gemeente houdt bij het gebruik van slimme technologie genoeg rekening met mijn privacy De inzet van slimme technologie door de gemeente gaat ten koste van mijn bewegingsvrijheid
Vraag 6. Opleidingsniveau (standaard vraag hoogst afgeronde opleiding, niet verplicht) Vraag 7. Leeftijd (niet verplicht) Vraag 8. Heeft u nog suggesties of opmerkingen naar aanleiding van deze vragenlijst? Vrij invulveld.
13
Zeer mee eens
Weet ik niet