12. Bijlage 4- Factsheet - DoeMee onderzoek 2024 Energiebesparing - Gemeente_Zwolle_gevalideerd
Tekst van het document
Factsheet DoeMee Onderzoek 2024 Energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing Gemeente Zwolle Algemene informatie De rollen en taken van gemeenten, provincies en omgevingsdienst met betrekking tot het toezicht op de energiebesparings- en informatieplicht zijn op dit moment helder. De opdracht op toezicht en handhaving van de energiebesparingsplicht aan de omgevingsdienst is wel in de begroting opgenomen, onder het overkoepelende onderwerp ‘VTH’. Er is een opdracht geformuleerd voor de omgevingsdienst over de invulling van toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht. De werkzaamheden zijn benoemd in een opdrachtformulier. De opdracht wordt in de praktijk ook uitgevoerd. Er is door de Omgevingsdienst een opdracht opgesteld met daarin een voorstel voor de uit te voeren werkzaamheden. Deze worden verantwoord. De resultaten van de werkzaamheden en de afwijkingen van de oorspronkelijke opdracht worden daarin meegenomen. Het budget voor de opdracht aan de omgevingsdienst wordt bepaald op basis van het aantal bedrijven dat in de gemeente Zwolle aan de energiebesparingsplicht moet voldoen en op basis van een inschatting van de werkzaamheden die in een bepaald jaar kunnen worden uitgevoerd. Op basis daarvan wordt een inschatting gemaakt van de bijdrage van de afzonderlijke gemeenten. Het geraamde budget wordt toegekend aan de Omgevingsdienst.
Om te sturen op de taak van de omgevingsdienst m.b.t. toezicht en handhaving van de energiebesparings- en informatieplicht vindt periodiek overleg plaats over de voortgang en een halfjaarlijkse evaluatie. De gemeente geeft zelf geen invulling aan toezicht en handhaving van de energiebesparings- en informatieplicht energiebesparing, naast de taken die bij de omgevingsdienst zijn belegd sinds 1 juli 2023. De taken zijn volledig belegd bij de Omgevingsdienst. Informatievoorziening Er zijn in de opdracht vastgelegde afspraken gemaakt over de monitorings- en verantwoordingsinformatie met de omgevingsdienst m.b.t. de energiebesparingsplicht. Er wordt 2 keer per jaar verantwoording afgelegd over de werkzaamheden en de resultaten. Er zijn ook KPI’s afgesproken met de omgevingsdienst over de monitorings- en verantwoordingsinformatie m.b.t. de energiebesparingsplicht, namelijk dat er is afgesproken dat jaarlijks 10% van de bedrijven wordt gecontroleerd. Op basis van het aantal bedrijven dat wordt gecontroleerd wordt een inschatting gemaakt hoeveel hercontroles nodig zijn. De gemeente ontvangt een jaarlijkse eindrapportage en een halfjaarlijkse tussenrapportage over de resultaten van de handhaving van de energiebesparingsplicht van de Omgevingsdienst.
De rapportages die door de omgevingsdienst aan de gemeente worden verstrekt leveren op sommige punten adequate informatie over de uitvoering van toezicht en handhaving op de energiebesparings- en informatieplicht. Er is een goede verantwoording over de uitgevoerde werkzaamheden met daarbij een korte duiding op de behaalde resultaten. Als gemeente is er in het kader van de energietransitie nu ook een bedrijvenaanpak. De gemeente is daarom ook geïnteresseerd in de ontwikkeling van de energietransitie bij de bedrijven. Waar lopen bedrijven en de Omgevingsdienst tegenaan? Welke trends en ontwikkelingen ziet de Omgevingsdienst bij de bedrijven? De rapportages geven adequate informatie over de bereikte resultaten. Op basis van de uitgevoerde controles en de te nemen maatregelen die door bedrijven genomen moeten worden, is een inschatting gemaakt van het energiebesparingspotentieel. Vanuit de gemeenteraad zijn er nooit vragen gekomen over de uitvoering van toezicht en handhaving op de energiebesparingsplicht door de omgevingsdienst. Over de bereikte resultaten, zoals reductie CO2 en vermindering verbruik van gas en elektriciteit) zijn vanuit de gemeenteraad geen vragen/opmerkingen geweest.
Omgevingsdienst en gemeente Zwolle Algemene informatie De rollen en taken van gemeenten, provincies en omgevingsdienst met betrekking tot het toezicht op de energiebesparings- en informatieplicht zijn op dit moment helder. De energiebesparingsplicht is als apart taakveld onderdeel van het VTH-stelsel. Resultaat Er is gedeeltelijk zicht op het aantal bedrijven dat valt onder de energiebesparings- en informatieplicht. Deze informatie downloadt de omgevingsdienst bij het e-loket van RVO.nl en combineren zij met bedrijven waarvan zij weten dat zij aan de energiebesparingsplicht moeten voldoen. Daarnaast verzamelt de omgevingsdienst een deel van de informatie zelf. De informatie ontbreekt in sommige gevallen omdat de bedrijven die geen rapportage informatieplicht hebben ingediend en waar nog geen energiegegevens van bekend zijn bij de OD IJsselland nog niet inzichtelijk zijn. De OD IJsselland is nog een relatief jonge omgevingsdienst, waardoor bijvoorbeeld het op een goede manier verzamelen en bewaren van data pas sinds een paar jaar echt goed vorm krijgt. De data wordt dus steeds betrouwbaarder. Aangezien er verder geen milieurelevante activiteiten plaatsvinden zijn deze van oudsher niet bekend in het systeem van de Omgevingsdienst (dit geldt voor een deel van de bedrijven en dan met name de oude type A bedrijven).
Het aanleveren van gegevens door netbeheerders zou hieraan mee kunnen helpen. De omgevingsdienst heeft acties ondernomen om (volledig) inzicht te krijgen door een schriftelijke informatiecampagne op te zetten. Verder laat de OD IJsselland actief vanuit het reguliere toezicht energiegegevens verzamelen om zo te kijken welke bedrijven energierelevant zijn. Ook zijn via de VUE veel bedrijven aangeschreven op het indienen van de rapportage informatieplicht. Er is gedeeltelijk zicht op het aantal bedrijven dat zich niet aan de informatieplicht energiebesparing houdt. Deze informatie downloadt de omgevingsdienst bij het e-loket van RVO.nl en combineren zij met bedrijven waarvan zij weten dat zij aan de energiebesparingsplicht moeten voldoen. Daarnaast verzamelt de omgevingsdienst een deel van de informatie zelf. In sommige gevallen ontbreekt de informatie om dezelfde reden als hierboven genoemd. Er wordt Per brief / e-mail, telefonisch en persoonlijk contact gemaakt met bedrijven die niet voldoen aan de informatieplicht energiebesparing. Organisatie van het toezicht De omgevingsdienst handhaaft op de uitvoering van de energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing door algemene milieucontroles en specifiek energiecontroles uit te voeren aan de hand van de erkende maatregelenlijst.
Het aantal bedrijven dat per jaar wordt gecontroleerd wordt bepaald aan de hand van het beschikbare budget. Op basis van dit budget wordt gekeken hoeveel bedrijven daarmee gecontroleerd kunnen worden. Het doel is om minimaal 10% van de energierelevante bedrijven per jaar (op basis inschatting CBS) te controleren. Dit doel lijkt de omgevingsdienst ruimschoots te halen. Naar schatting heeft de omgevingsdienst nog 2-5 jaar nodig om alle bedrijven en instellingen binnen de gemeente/provincie te controleren op de energiebesparings- en informatieplicht. Waarschijnlijk is in 2026 het merendeel van de bedrijven gecontroleerd. Kwantitatieve informatie Onderstaande tabel bevat informatie over het aantal gecontroleerde bedrijven en de ureninzet op jaarbasis door de omgevingsdienst in de periode 2019 – 2023. Jaar
Aantal bedrijven gecontroleerd
Ureninzet op jaarbasis
2019
27
300
2020
97
1000
2021
123
1230
2022
61
610
2023
148
1480
Onderstaande tabel bevat informatie over het percentage bedrijven waar overtredingen zijn aangetroffen voor en na hercontrole tussen 2019 en 2023. Jaar
% overtredingen bij eerste controle
%overtredingen bij hercontrole
2019
63
-
2020
75
-
2021
66
-
2022
82
-
2023
72
-
Onderstaande tabel bevat informatie over het aantal jaarlijks geconstateerde overtredingen tussen 2019 en 2023. Jaar
Aantal overtredingen
2019
35
2020
193
2021
311
2022
198
2023
291
Onderstaande tabel bevat per jaar informatie over het aantal bedrijven dat een ‘vooraankondiging last onder dwangsom’ of overige repressieve handhaving heeft ontvangen tussen 2019 en 2023. Jaar 2019
Vooraankondiging last onder dwangsom Overige repressieve handhaving opgelegd -
2020
-
-
2021
-
-
2022
-
-
2023
-
-
In het geval er repressieve handhaving heeft plaatsgevonden is een hersteltermijn opgelegd en een vooraankondiging lasten onder dwangsom verstuurd. De omgevingsdienst heeft indicatief zicht op de totaal gerealiseerde energiebesparing die dankzij de energiebesparingsplicht is gerealiseerd. De totaal gerealiseerde energiebesparing is indicatief per jaar in onderstaande tabel weergegeven: Jaar
Gerealiseerde energiebesparing in kWh Gerealiseerde energiebesparing in m3
2019
607931
32334
2020
1272637
127666
2021
1325000
125000
2022
1113050
136000
2023
1922456
257183
In de beantwoording op de enquête is geen informatie opgenomen over de getroffen energiebesparende maatregelen in de periode 2019 tot en met 2023 door bedrijven en instellingen. Aanvullende documentenanalyse Categorie
Aanwezig?
Aanvullende informatie
Begroting & opdracht
√
Begroting 2020-2023; Ontwerpbegroting 2024
Beleidstukken
√
Kaderbrieven 2020-2022; Projectplan 2020-2021
Werkprogramma
√
Voortgangsrapportage
√
Aanvullend
√
VTH Uitvoeringsprogramma 2023-2024; Jaarprogramma VTH 20202024; Uitvoeringsplan E&D 2020-2021; 2022-2023 Evaluatie E&D 2022-2023 OD IJsselland; Bestuursrapportage najaar 2023; Jaarverslag 2022; Jaarstukken 2018-2021 Aanvullende vragen op evaluatie 2022
Begroting De Omgevingsdienst IJsselland heeft de begrotingen 2020-2023 en de ontwerpbegroting 2024 met ons gedeeld. In 2024 zet de OD IJsselland de inzet op de activiteiten op energiebesparingsplicht voort. Om dit te kunnen doen stelt de OD de middelen die reeds door de partners zijn ingebracht voor de huidige projectmatige inzet vanaf 2024 structureel voor dit doel beschikbaar. De middelen die de provincie Overijssel de afgelopen jaren beschikbaar stelde ter versterking van het toezicht op de energiebesparingsverplichting worden in 2024 niet verder verleent. Het Rijk stelt daarentegen voor 2022-2026 wel geld beschikbaar via de SPUK-THE regeling. In de begroting Energie & Duurzaamheid van de OD IJsselland is in 2023 en 2024 het volgende budget opgenomen voor de gemeente Zwolle:
Beleidstukken De OD IJsselland stelt elk jaar een kaderbrief op waarin de gemeenteraden en Provinciale Staten worden geïnformeerd over inhoudelijke thema’s in het werkveld van de OD IJsselland, ontwikkelingen in de bedrijfsvoering van de OD IJsselland en de begrotingstechnische doorvertaling daarvan. Over Energie & Duurzaamheid zegt de kaderbrief van 2022 het volgende: “Eind 2019 heeft het Algemeen Bestuur het Projectplan Energie & Duurzaamheid 2020-2021 vastgesteld, waarmee uitvoering wordt gegeven aan het toezicht op energiebesparing bij bedrijven. Voor de uitvoering van dit projectplan hebben de partners in de regio voor de jaren 2020-2021 financiële middelen beschikbaar gesteld en geïnvesteerd in de opbouw van kennis. Daarmee kunnen wij jaarlijks tussen de 5 en 10% van de energierelevante bedrijven in de regio controleren. De uitvoering van het project wordt onder meer verantwoord via de reguliere P&C-cyclus (bestuur rapportages). In de 2° helft van 2021 zullen wij een meer uitgebreide verantwoording opmaken over de uitvoering van dit project en in beeld brengen welke resultaten wij daarmee hebben bereikt.
Op dat moment zullen er voorstellen worden voorbereid met verschillende ambitieniveaus waaruit bestuur en deelnemers kunnen kiezen voor de periode vanaf 2022.” Werkprogramma’s Uit een evaluatie op het projectplan Energie & Duurzaamheid over 2020-2021 blijkt dat maar liefst 75% van de gecontroleerde bedrijven onvoldoende energiebesparende maatregelen heeft getroffen. Bij al deze bedrijven is een hercontrole uitgevoerd en zijn handhavingsinstrumenten ingezet. Daarmee is geconcludeerd dat het project actief bijdraagt aan de klimaatdoelstellingen en het terugdringen van de CO2-=emissie in de regio. Er werd een aanbeveling gedaan om in de regio meer prioriteit te geven aan ‘hardere’ instrumenten, zoals handhaving. Om het project te continueren is voor 2022-2023 een nieuw projectplan opgesteld met een nadere financiële vertaling per deelnemer. Het uitvoeringsprogramma 2022 voor de provincie Overijssel is nog nader te bepalen. De OD IJsselland voert in het kader van de milieuwet- en regelgeving de volgende activiteiten uit:
energietoezicht bij inrichtingen vallend onder artikel 2.15 van het activiteitenbesluit milieubeheer toezicht op de Informatieplicht energiebesparing Toezicht op energiebesparing bij vergunningplichtige bedrijven die vallen onder het gemeentelijk of provinciaal gezag Omgevingsvergunningen milieu actueel houden Diverse overige energie gerelateerde (advies) werkzaamheden voor partners en lokale netwerken. De volgende tabel geeft inzicht in de financiële vertaling van de inzet voor de uitvoering en borging van VTHtaken op het gebied van Energie & Duurzaamheid voor de gemeente Zwolle in 2022:
In 2023 worden bestaande stimuleringsmaatregelen voor energiebesparing en duurzaamheid voortgezet. De SPUK-regeling is daarnaast in 2022 toegekend en voorziet in een flinke financiële stimulans om de komende vijf jaren te zorgen dat dit thema definitief verankerd wordt bij omgevingsdiensten. Deze regeling voorziet in inzet naast de reguliere uitvoeringstaken. In 2024 komen veel lopende VTH-werkzaamheden te vervallen door de afloop van meerdere incidentele geldstromen zoals de SIE en VUE. Voortgangsrapportages Uit de evaluatie van de OD IJsselland over het project Energie & Duurzaamheid 2023 blijkt dat in totaal 588 fysieke eerste energiecontroles zijn uitgevoerd in lijn met de doelstelling om jaarlijks bij 12-15% van de energierelevante bedrijven in de gemeente en provincie een energiecontrole uit te voeren dankzij de provinciale subsidieregeling, gemeentelijke inzet en de rijksregelingen. Het volledige subsidiebedrag van de provincie is gebruikt. Uit het jaarverslag van 2022 blijkt dat de OD IJsselland voor de gemeente Zwolle 90% van de uit te voeren uren heeft uitgevoerd (14.604 van de 16.203 uur). Uit het najaarsverslag 2023 blijkt dat de OD IJsselland voor het project Energie & Duurzaamheid de volgende werkzaamheden heeft uitgevoerd:
Het totaaloverzicht gerealiseerde aantal uren per deelnemer is als volgt:
Aanvullend Provinciale staten hebben aan Gedeputeerde Staten de vraag gesteld hen te informeren over de effectiviteit met betrekking tot de financiële inzet van de Omgevingsdiensten Twente & Overijssel. Het gaat daarbij ook om inzet in de financiële bijdrage van de provincie en een vergelijking van de werkwijzen tussen de twee diensten. In een bijgevoegde brief beantwoord de OD IJsselland de vragen door te verwijzen naar het projectplan en de jaarevaluatie van 2022-2023 (zie hierboven). Daarnaast wordt informatie gedeeld over de samenwerking tussen gemeenten (zie hierboven) en de omgevingsdiensten. Over dat laatste zegt de brief dat de energieteams van beide omgevingsdiensten gezamenlijk informatie- en kennismakingsbijeenkomsten organiseren. De samenwerking wordt de komende jaren verder geïntensiveerd.