1. Ruimtelijk Ontwikkelplan Noorderkwartier maart 2025
Tekst van het document
IÓ
DE
N
Het Singelpark als hart van het Noorderkwartier en onderdeel van de Zwolse Singelzone RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
44
E
2.4 GROEN, GEZOND EN WATERROBUUST
CE L
Cultureel Hart
Van verdedigingswerk naar romantische parkzone Na het verdwijnen van de vesting van Zwolle zijn de vestingwerken vanaf 1828 getransformeerd naar een recreatief uitloopgebied voor de Zwollenaar. Het parklandschap is ontworpen door Hendrik van Lunteren volgens de principes van de Engelse landschapsstijl. Deze stijl wordt gekarakteriseerd door glooiende gazons, solitaire bomen, slingerende paden, contact met het water en verrassende zichtlijnen. Tegenwoordig heeft de Singel verschillende functies: een infrastructurele buitenring en versnipperde binnenring. Door deze variatie ontbreekt het aan samenhang op stedelijke schaal. Het nieuwe Singelpark sluit straks aan bij de Engelse landschapsstijl om samenhang met de rest van de Singel te creëren. Het Singelpark kenmerkt zich door een hoge gebruikswaarde voor bezoekers in combinatie met verschillende plantensoorten en biodiversiteit.
Van verdedigingswerken naar romantische parkzone
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
45
Toegankelijk water
Actief groen, ruimte voor evenementen
Woningen met adres aan het park
Doorgaande ecologie
Actief groen, ruimte voor evenementen
Geactiveerd water RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
De groenblauwe kwaliteiten de wijk in trekken en het park optisch vergroten
46
Het Singelpark verbindt Het Noorderkwartier maakt de sprong over de Achtergracht, waardoor het Singelpark het hart van de nieuwe stadswijk vormt. Het park wordt de voorkant van de stad en verbindt Noordereiland met de wijk Dieze als dynamisch centrumgebied. Niet alleen ruimtelijk, maar ook via een nieuwe brug voor langzaam verkeer, ontstaat er meer samenhang tussen deze wijken. Wonen, werken en recreëren krijgen plek aan het park, wat de sociale controle in het park versterkt. Waar water en infrastructuur nu een barrière vormen, is het Singelpark straks het verbindende element in het Noorderkwartier. Door het Singelpark te verweven met bebouwing, straten en pleinen in de omgeving ontstaat een aantrekkelijk stadsdeel dat makkelijk te doorkruisen is. Door parkeerterreinen te verwijderen ontstaan kansen voor kwalitatieve vergroening van de openbare ruimte, wat bijdraagt aan de woonkwaliteit en daarmee de leefbaarheid van de stad. Het vergroenen van het Noorderkwartier draagt ook bij aan de duurzame ambities van Zwolle en het verminderen de gevolgen van klimaatverandering. Dieze komt aan het Singelpark te liggen en wordt beter verbonden met de binnenstad.
Verhardingen en auto’s
Steile hellingen, geen contact met het water
Een centraal, samenhangend park en een sterkere relatie met het water
Noorderpark
Asfalt
Barrière
Verkeer
Warer en infrastructuur als barriére RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
Vervuiling
Groente
Gezond
Actief
Ecologisch
Het Singelpark als connector
47
Dynamisch, waterrobuust en klimaatadaptief Zwolle ligt in de delta van de IJssel en de Overijsselse Vecht, in het stroomgebied van de Sallandse weteringen. De stad heeft, via het Zwarte Water, een open waterverbinding met het IJsselmeer. Deze ligging zorgt voor extreem hoge en lage waterstanden in de grachten van Zwolle. Deze dynamiek van het water is kenmerkend voor Zwolle en dit willen we verankeren in het ontwerp van het Singelpark. Zwolle heeft steeds vaker te kampen met hoogwater en piekafvoeren. We anticiperen hierop door de waterkeringen te verhogen en tegelijkertijd meer ruimte te bieden aan het water door flauwe oevers aan te leggen. Het Singelpark fungeert hierdoor als waterbuffer. De exacte positionering en opbouw van de waterkering moeten we verder onderzoeken met het waterschap. We zoeken naar maatwerkoplossingen om de ruimte multifunctioneel in te richten. Zo is het aanplanten van bomen nabij de waterkering cruciaal om de parksfeer te kunnen realiseren. De bebouwing blijft op een veilige hoogte met een aantal essentiële paden die altijd bereikbaar zijn. Bij extreem hoogwater kunnen sommige parkdelen en paden overstromen. Dit is niet alleen spectaculair om te zien, maar het verhoogt ook het bewustzijn en de beleving van de waterdynamiek in deze deltastad.
Hoogwater en piekafvoeren komen steeds regelmatiger voor. Zwolle anticipeert hierop door geleidelijk aan de dijken te verhogen en ruimte te bieden aan het water tijdens piekmomenten RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
Zichtbaarheid en beleefbaarheid van de sterke waterfluctuatie in de Singel
48
In het heden wordt de singel gedomineerd door infrastructuur en parkeren
theater De Spiegel
+4.20 +2.45
+2.45
+2.20
Bestaande dijk
Bestaande parkeerplaats Bodemverontreiniging
+0.00
Bestaande boom behouden
+3.72
Bestaande boom verwijderd vanwege hellingsverandering Noordelijke oever
Zuidelijke oever Achtergracht
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
49
Een centraal, samenhangend park en een sterkere relatie met het water
Theatre De Spiegel
+3.55 +2.70
+2.70
+2.45 Zachte helling
Bestaande boom behouden Nieuwedijk
+4.20
Gevuld terrein om bodemverontreiniging te voorkomen
+1.00 Secundair pad
Ecologische grens
+0.00
Noordelijke oever
Zuidelijke oever Achtergracht
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
50
Door de steile oevers langs de Achtergracht flauwer te maken, wordt het water toegankelijker en meer zichtbaar. Dit biedt mogelijkheden voor activiteiten aan en op het water. De huidige waterkering onder de Burgermeester Drijbersingel moeten we, in het kader van de waterveiligheid, verhogen naar +2.70 m NAP. We verleggen deze waterkering naar het noorden, langs de bebouwing, zodat er ruimte ontstaat om de oevers te verflauwen en meer water te bergen. Tijdens pieken in de waterafvoer op de Achtergracht dient het Singelpark straks als waterbuffer, waarbij de Singel gecontroleerd buiten haar oevers kan treden. Dit zorgt ook voor interessante ecologische gradiënten.
Bestaande waterkering gekoppeld aan rijweg
Bij de inrichting van het park houden we rekening met de wisselende waterstanden, zowel in de beplantingskeuze als in de aanleg, het beheer en het onderhoud van de verharding. Momenteel bestaat een groot deel van het gebied uit parkeerterreinen en infrastructuur op maaiveldniveau. In de toekomst maken we zoveel mogelijk gebieden groen. Hierdoor kan meer water in de bodem infiltreren en zorgen nieuwe en bestaande beplanting voor schaduw, verkoeling en verdamping. Dit is een klimaatadaptieve en toekomstbestendige benadering om hittestress en verdroging te verminderen en om te gaan met overstroming.
LEGENDA
+2.70
LEGENDA
+1.60 +0.00 Zeer hoog water
Steile helling
+2.70 +1.60 +0.00 Singlepark Dwarsprofielen Singlepark Dwarsprofielen
AC
HTE
Huidige situatie +2.54
+2.54
+2.54
+2.47
+2.47
RAC
HT
AC
HTE
HT RGRACHT ACHTERGRAC ACHTE
+2.54
RG
RG
RAC
HT
REVISIE
REVISIE PROJECTNAAM
Stedenbouwkundige uitwerking Noorderkwartier, Zwolle OPDRACHTGEVER PROJECTNAAM
Stedenbouwkundige uitwerking Noorderkwa
Waterkering verplaatsen, meer ruimte voor water
OPDRACHTGEVER
ONTWERPER
West 8 urban design & landscape architecture b.v. Nico Koomanskade 1021, 3072 LM Rotterdam tel: 010 4855801 fax: 010 4856323 e.mail: west8@west8.com www.west8.com
ONTWERPER
TEKENING TITEL West 8 urban design & landscape architecture b.v. Nico Koomanskade 1021, 3072 LM Rotterdam tel: 010 4855801 fax: 010 4856323 e.mail: west8@west8.com www.west8.com
Diagram nieuwe en oude dijk SCHAAL
TEKENING TITEL
1:500
Diagram nieuwe en oude dijk
TEKENINGFORMAAT SCHAAL
A0 - verlengd
1:500
DATUM TEKENINGFORMAAT
01/03/2024
A0 - verlengd
PROJECTNUMMER DATUM
S605.101
01/03/2024
TEKENINGNUMMER PROJECTNUMMER
L-1201 VERSIENUMMER
002
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
Themaplan bestaande bomen
1:500
27/11/2023
51
S605.101 TEKENINGNUMMER
L-1201 VERSIENUMMER
002
Boomsoorten met weinig tolerantie voor overstroming
Fagus sylvatica
Quercusrobur
Boomsoorten met matige tolerantie voor overstroming
Gleditsia
Boomsoorten met hoge tolerantie voor overstroming
Betula nigra
Salix alba
Nyssa
Groene ruggengraat in de stad In het Noorderkwartier ontwikkelen we een groene en zoveel mogelijk natuurinclusieve stadsbuurt. Om de biodiversiteit te stimuleren, verbinden we het groenblauwe netwerk binnen het plangebied met het bestaande netwerk buiten het plangebied: langs de Singel en haaks daarop met Park de Hogenkamp. Daarmee versterken we tegelijkertijd het groenblauwe netwerk in de stad. Het Singelpark verbindt, ontspant en ademt.
Veschoven waterkering, gekoppeld aan fietspad
Bestaande boom Bestaande houden boom houden
+2.70 +2.70
+2.45 +2.45
+1.60 +1.60
Hoge pad overstroomt met Laag pad overstroomt met extreem hoog water gemiddeld hoog water
GRACHT GRACHT ACHTER ACHTER
HHe et t z oz on n ni gi ge e +2.70 m. NAP
explanade Culinaire Culinaireexplanade
b ablakl k o on n
Niet alle bomen kunnen tegen overstroming. Overstroombaredelenwordenuitgevoerdmetboomsoorten die bestand zijn tegen kortstondige overstroming
+1.20 +1.20
+3.40 +3.40
+2.70 +2.70 +1.60 +1.60 +0.00 +0.00
+1.60 m. NAP
+0.00 m. NAP
+1.60 m.
+4.20 +4.20
Aan de hand van doelsoorten ontwikkelen we een gebied met meer ruimte voor flora en fauna. Doelsoorten hier zijn: het icarusblauwtje, de bruine korenbout, de gierzwaluw, de huismus, de kievitsbloem, de gewone dwergvleermuis en de egel. Dit bereiken we door een breed assortiment aan beplanting en een gelaagde onderbegroeiing met bijvoorbeeld bloemrijk grasland, hagen, natuurvriendelijke oevers en nestkasten, die samen een ecologisch netwerk vormen. In het Singelpark komen verschillende, soms tegenstrijdige, belangen samen. Naast een plek voor flora en fauna is het ook een belangrijke plek om te wonen, werken en recreëren. In het ontwerp hebben we gezocht naar een goede balans tussen rust en reuring, natuurontwikkeling en verblijfskwaliteit voor mensen, een gunstig microklimaat en aansluiting bij de schaal van de hele singel van Zwolle.
+2.70 m. NAP
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE Themaplan bestaande bomen Themaplan bestaande bomen 1:500 1:500
52
Het Singelpark verbindt, ontspant en ademt
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
53
LEGENDA
LEGENDA
P
grass- ecological/park
P
grass- weide
P
grass- bloemenweide
P
grass- intensief P
grass- extensief
P
P
P
P
P
P
grass- gazon
P
P
school kiss
& ride
P
grass- stedelijk P P
tuin privé
P
P P
haag
P
P
P
P
P
P
P
P
5.3 ha (52.500m2)
P
P
P
nieuwe vegetatie
P
P P
P P
P
P
P
P
P
P
P
P
grass- weide
In het Noorderkwartier creëren we een groene, natuurinclusieve stadsbuurt om de biodiversiteit te stimuleren en een aantrekkelijk park te maken We voegen moderne elementen toe aan Engelse landschapsstijl met natuurvriendelijke oevers, kruidenrijke vegetaties, hagen en gebruiksgroen. Dit zorgt voor een afwisselend landschap met ruimte voor licht en schaduw en een diversiteit aan planten en dieren. Op dit moment is het groen in het gebied versnipperd zoals bermen in groenvakken, een parkje en straatbomen. Met het Singelpark maken we een groot, samenhangend groengebied, dat door de stad loopt en verbonden is met andere parken. We behouden zoveel mogelijk bestaande bomen. Sommige bomen moeten wijken voor grondsanering, woningbouw, parkeer- en nutsvoorzieningen en aanpassing van de waterkering.
grass- bloemenweide grass- intensief P P
P
P
grass- extensief
P
school kiss
P
P
P
Vijftig tinten groen
grass- gazon
& ride
P
grass- stedelijk
PROJECTNAAM
P
P
PROJECTNAAM
Stedenbouwkundige uitwerking Noorderkwartier, Zwolle
P
OPDRACHTGEVER
P
ONTWERPER
West 8 urban design & landscape architecture b.v. Nico Koomanskade 1021, 3072 LM Rotterdam tel: 010 4855801 fax: 010 4856323 e.mail: west8@west8.com www.west8.com
haag
Stedenbouwkundige uitwerking Noorderkwartier, Zwolle OPDRACHTGEVER
SCHAAL
Themaplan Vegetatie
1:500
SCHAAL
TEKENINGFORMAAT
1:500
P
P
bestande vegetatie
P
TEKENINGFORMAAT
A0 - verlengd DATUM
27/11/2023
2.9 ha (29.800m2)
P
P
PROJECTNUMMER
S605.101 TEKENINGNUMMER
L-1201 VERSIENUMMER
001
P
20% groene oppervlak
West 8 urban design & landscape architecture b.v. Nico Koomanskade 1021, 3072 LM Rotterdam tel: 010 4855801 fax: 010 4856323 e.mail: west8@west8.com www.west8.com
TEKENING TITEL
Themaplan Vegetatie
TEKENING TITEL
P
P
P
tuin privé
ONTWERPER
P
P
REVISIE
REVISIE
P
A0 - verlengd
nieuwe vegetatie
5.3 ha (52.500m2)
DATUM
27/11/2023 PROJECTNUMMER
S605.101 TEKENINGNUMMER
L-1201 VERSIENUMMER
001
36.6% groene oppervlak
P
P
P
P
LEGENDA
grass- ecological/park
P
P
P
P
P
P
LEGENDA
P
P
P
P
P
P
P
P
P
P
We onderzoeken of we de bomen kunnen verplaatsen die niet kunnen blijven staan. We zullen deze bomen zorgvuldig voorbereiden op verplanting om hun kwaliteit te waarborgen. Daarnaast planten we meer nieuwe bomen dan we verwijderen. Dit doen we op een toekomstbestendige manier die rekening houdt met de gevolgen van klimaatverandering zoals overstromingen en droogte. De bomen krijgen een goede groeiplaats, zodat ze kunnen uitgroeien tot een robuuste en volwassen groenstructuur. In de huidige situatie hebben veel bomen beperkte groeimogelijkheden.
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
Groen hof
Uniform groen
Ecologisch
BESTAANDE SITUATIE
NIEUWE SITUATIE
Gazon
Natuur-vriendelijke oevers
Bijentuin
Bloemrijk grasland
Nette bermen
Groen hof
54
LEGENDA
algemeen bestaande bebouwing
2-3
aantal bouwlagen
kunstobject bomen
Boom bestaand te behouden - ingemeten
Boom bestaand te behouden toekomsterwaching < 15 jaar
Boom bestaand te behouden toekomsterwaching 5 < 15 jaa
Boom bestaand te behouden toekomsterwaching 1 < 5 jaar
Boom bestaand te behouden gemeentelijke bijzondere boo herinneringsboom
Boom bestaand te behouden gemeentelijke bijzondere boo monumental
Boom bestaand te behouden gemeentelijke bijzondere boo wardevol
262 trees to keep wardevol
Boom bestaand to replant
to be studied on a later
Boom bestaand te behouden toekomsterwaching < 1 jaar
78 trees Boom bestaand te verwijdere planvorming
Boom bestaand te verwijdere diezeport ontwerp
78 trees 81 trees
Boom bestaand te verwijdere bodemverbetering
78 trees 81 trees 46 trees
Boom bestaand te verwijdere
dijk beweging 81 trees 46 trees
Boom bestaand te verwijdere nutsvoorzieningen
11 trees 21 trees Boom bestaand te verwijderen nutsvoorzieningen 11 trees 21 trees
237 trees to remove
237 trees to remove
REVISIE
PROJECTNAAM
Stedenbouwkundige uitwerking Noorderk OPDRACHTGEVER
ONTWERPER
West 8 urban design & landscape architecture b.v. Nico Koomanskade 1021, 3072 LM Rotterdam tel: 010 4855801 fax: 010 4856323 e.mail: west8@west8.com www.west8.com
TEKENING TITEL
Themaplan bestaande bomen selectie SCHAAL
1:500 TEKENINGFORMAAT
A0 - verlengd DATUM
22/01/2024 PROJECTNUMMER
S605.101
Analyse van bomen die raakvlak hebben met:
TEKENINGNUMMER
L-1201 VERSIENUMMER
001
bodemsanering
aanpassing waterkering
grondwerk waterkering
bebouwing
Bij de verdere uitwerking van het inrichtingsplan wordt specifieker per boom afgewogen of deze kan worden ingepast. De echte afweging welke bomen in te passen maken we derhalve niet in het ROP maar in het VO inrichtingsplan dat na het ROP gemaakt wordt. Dit doen we in samenspraak met de groene groepen in Zwolle en het waterschap. Ruimtelijk ontwikkelplan noorderkwartier zwolle
55
We planten een variatie aan toekomstbestendige nieuwe solitaire bomen en boomgroepen volgens de traditie van de Zwolse singelzone. Door verschillende plantmaten toe te passen, bomen te verplanten en bomen te behouden, ontstaat een gevarieerd en groen beeld. Op termijn zal het Noorderkwartier groener zijn dan ooit. Bomen worden pas verwijderd op het moment dat een locatie wordt ontwikkeld. We planten zo snel mogelijk nieuwe bomen. Op plekken waar ruimte schaars is, bijvoorbeeld op het Nijkerkenbolwerk, gaat kwaliteit voor kwantiteit; we brengen groen aan op strategische plekken om de groenbeleving te maximaliseren. In het ROP hebben we ruimtelijke reserveringen opgenomen voor nutsvoorzieningen, nood- en hulpdiensten, afvalcontainers en andere technische zaken. Deze worden later in de stedenbouwkundige uitwerking van deelgebieden meegenomen in het ontwerp.
Verplanten van bestaande bomen
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
56
LEGENDA
algemeen
LEGENDA
algemeen
bestaande bebouwing
2-3
bestaande bebouwing
aantal bouwlagen
2-3
kunstobject
aantal bouwlagen
kunstobject
bomen
bomen
Boom bestaand te behouden - ingemeten Boom bestaand te behouden toekomsterwaching < 15 jaar Boom bestaand te behouden toekomsterwaching 5 < 15 jaar Boom bestaand te behouden toekomsterwaching 1 < 5 jaar Boom bestaand te behouden gemeentelijke bijzondere boom: herinneringsboom Boom bestaand te behouden gemeentelijke bijzondere boom: monumental Boom bestaand te behouden gemeentelijke bijzondere boom: wardevol
262 trees to keep wardevol Boom bestaand to replant
to be studied on a later stage
xxx
Boom nieuw - algemeen ongedefinieerd
573 new trees
Platanus x hispanica 1950
Tilia x europea 1950
Ulmusxhollandica 1960
Acer pseudoplatanus
Tilia x europea‘Pallida’
1960
2013
REVISIE
REVISIE PROJECTNAAM
Quercus robur 1960
Tilia cordata 1920
Quercus cerris
Stedenbouwkundige uitwerking Noorderkwartier, Zwolle OPDRACHTGEVER
PROJECTNAAM
Stedenbouwkundige uitwerking Noorderkwartier, Zwolle
1930
OPDRACHTGEVER ONTWERPER
West 8 urban design & landscape architecture b.v. Nico Koomanskade 1021, 3072 LM Rotterdam tel: 010 4855801 fax: 010 4856323 e.mail: west8@west8.com www.west8.com
ONTWERPER
TEKENING TITEL
Themaplan bestaande bomen - nieuw en bewaard
West 8 urban design & landscape architecture b.v. Nico Koomanskade 1021, 3072 LM Rotterdam tel: 010 4855801 fax: 010 4856323 e.mail: west8@west8.com www.west8.com
SCHAAL
1:500
TEKENING TITEL
Themaplan bestaande bomen - nieuw en bewaard
TEKENINGFORMAAT
A0 - verlengd
SCHAAL
1:500
DATUM
22/01/2024
TEKENINGFORMAAT
A0 - verlengd
PROJECTNUMMER
S605.101
Quercus robur 1930
DATUM
22/01/2024
TEKENINGNUMMER
L-1201
PROJECTNUMMER
S605.101
VERSIENUMMER
001
TEKENINGNUMMER
L-1201 VERSIENUMMER
001
Bijzondere bomen zijn ingepast in het ontwerp
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
Variatie van solitaire bomen en boomgroepen volgens de legacy van de Singel van Zwolle
57
1
6
5
ÍO R L
6
D
E
2
4
C ELEBRAC 3
LA
N 2
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
IÓ
1
3
4
5
58
Een levendig stadspark voor iedereen
Legenda:
De Singel is ingericht om een gezonde leefstijl voor de nieuwe bewoners, de bestaande bewoners in de omliggende wijken en de bezoekers van de stad te bevorderen. De Burgemeester Drijbersingel biedt straks een aantrekkelijke, comfortabele (door)fietsroute. Het wordt een ruimte ingericht voor voetgangers, fietsers en andere vormen van actieve mobiliteit. Er komt een nieuwe brug over de Achtergracht voor langzaam verkeer waarmee er een nieuwe route vanuit Dieze ontstaat en gezonde mobiliteit wordt gestimuleerd. Gebruikers kunnen via verschillende routes een ommetje lopen. De hoofdroutes zijn altijd bereikbaar voor iedereen, ook tijdens hoogwater. Sommige routes zijn dan niet bereikbaar en enkele paden zijn niet geschikt voor mindervaliden. In dat geval zijn er wel goede alternatieven beschikbaar.
Culturele verbinding Verbindingen naar parkeerhubs Verbindingen vanuit de buurt Droge, hoge route 'Natte', lage route Entree Centrumhub
We richten het Singelpark zo in dat veel vormen van sport en spel mogelijk zijn, zonder dat we daarmee ruimte beperken voor andere typen gebruik. Het park biedt ruimte voor yoga, hardlopen, bootcamps, een balletje trappen of evenementen. Speelvoorzieningen komen aan de noordzijde van de Singel op een geïntegreerde manier, bijvoorbeeld in de vorm van een kunstobject dat sport en spel stimuleert.
Diverse routes stimuleren ontmoeting en een rijke beleving RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
59
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
60 Beeld van het Singelpark bij de Schuttevaerbrug
In het hart van het park, bij de brug op het Noordereiland, komt een horecagelegenheid met een terras op de middagzon, langs de route naar Dieze. Het park biedt ook ruimte aan evenementen zoals de Chefs®Evolution en Boer&Markt. Iedere plek biedt mogelijkheden voor specifieke evenementen. Kleinere ruimtes kunnen worden gecombineerd voor grotere evenementen. Aan de noordzijde van het Singelpark maken we het Stadspodium: een amfitheater in het park. Het wordt geen kaal evenemententerrein, maar een hoogwaardige openbare ruimte die ook aantrekkelijk is om te verblijven wanneer er geen evenementen plaatsvinden. De noordgevel van Theater de Spiegel dient als achtergrond voor een drijvend podium in de Singel waar concerten en optredens plaatsvinden. Bezoekers kunnen tussen de bomen in het park naar een optreden in de Spiegel kijken of bijvoorbeeld naar een voetbalwedstrijd kijken op een scherm. Het buitenpodium maakt gebruik van bestaande voorzieningen in Theater de Spiegel.
Evenementen in de stad vragen om zorgvuldig beleid om bewoners in het Noorderkwartier en omgeving duidelijkheid te geven over mogelijke overlast, de frequentie en duur van evenementen. We activeren het gebruik van de Singel door de steile oevers af te vlakken, aanlegplekken voor bootjes te maken, horeca aan het park te creëren en activiteiten te stimuleren zoals suppen en schaatsen. Het park is zo ontworpen dat het dagelijks gebruik aanmoedigt, zoals hardlopen of de hond uitlaten. Vanwege de vele activiteiten moeten honden wel aangelijnd zijn.
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
61
+2.70
+2.70
+3.15 +2.40
+2.50
Hoge pad Nieuwe nutsvoorzieningen
Bestaande boom behouden
Ecologische grens
Laag pad
+0.00
Bloemen rand Voorgevel van de woning
Buurt HUB
Nieuwedijk
Doorsnede over het singelpark
Social bench
+4.20
+3.60
Noordelijke oever
Zuidelijke oever Achtergracht
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
62
Klein evenement in het park
Bijschrift Hangmattenbos
Ontspannen in de schaduw
Grondgebonden woningen aan het park
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
63
Groene fietsroute
Een robuust park is geen restruimte Een groene ruimte wordt pas een park als het groot genoeg is. Bij onvoldoende maat en schaal wordt een lineaire ruimte veelal als een singel of een laan beleefd. Het Singelpark biedt ruimte voor divers gebruik, gevarieerde ruimtes en programma’s. De breedte van het park faciliteert minimaal een boom van de eerste orde en creëert dieptewerking, waarbij over de lengte een steeds veranderend beeld ontstaat. De maat van het park is in balans met de maat en schaal van de stedelijke ontwikkeling in zowel oppervlakte als in aanzicht. Deze uitgangspunten zijn in lijn met de traditie van parken rondom de Singel van Zwolle.
Ruimte voor grote evenementen
Groen balkon, ruimte voor ontspanning
33
20 56
Groene verblijfsruimte aan het water
Voldoende maat bij ingang
45
Beperkte ruimte
25
40
18
Minimale ruimte Steil talud
20
Groene omgeving, bruibaar voor evenementen
8
Minimale ruimte Steil talud
De groenzone langs de achtergracht is breed genoeg voor een volwaardig park
+2.30
+2.70
+2.40
Culturele trekeker
De patio
+0.00
+3.15
Groen amfitheatre Noordelijke oever
Nieuwedijk
Een levendig stadspark RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
64
Éen ontmoetingsplek in het park langs het Nijkerkenbolwerk
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
65
Hoogwaardige openbare ruimtes
LA C
Aansluitend aan het Singelpark richten we hoogwaardige openbare ruimtes in die aansluiten bij het kwaliteitsniveau van de binnenstad van Zwolle. Op het Nijkerkenbolwerk is dit duidelijk voelbaar; de gebakken klinkerbestrating en natuurstenen banden sluiten aan bij de straten van de binnenstad. De Assiesstraat verandert van een brede autostraat naar een gemengde stadstraat met de nadruk op langzaam verkeer en de menselijke maat.
EL E A
CI
ÓN
DEL RÍO
LA C
RÍ EL
O
BR
Tussen de Thorbeckegracht en Dieze maken we een afwisselende route van pleintjes, stegen en straten die aansluit op het karakter van de binnenstad.
D
EL E
Ó
N
BR
LA C ELEB
RA
CI
A
CI
ÓN
DEL RÍO
N
D
EL
RÍO
3
Ó
2
L
ELEBRAC C A I
ÓN
D
CI
1
EL
RÍO
C ELEBRA
Assiesstraat: een groene en stadse straat met een gemengd gebruik
LA
De auto dominant in het huidige profiel
Huizen met uitzicht op een parkeerplaats
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
De aankomst vanuit het historische centrum
Van Thorbeckegracht naar Achtergracht: geschakelde stedelijke ruimtes
66
Het Bolwerkplein tussen het park en de stad , een actief plein met gemengd gebruik op de begane grond
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
67
Dieze aan de Singel heeft een sterke verbinding met het Singelpark en groene openbare ruimtes die, volgens een campusopzet, tussen de gebouwen doorlopen tot aan de Eikenstraat. Hoogwaardige paden lopen door de groene zones met solitaire bomen. Tussen de gebouwen aan de Singel ligt het cultuurplein. Dit is een multifunctionele openbare ruimte voor omliggende horeca en culturele activiteiten. Het plein krijgt een groene uitstraling en een hoogwaardige pleininrichting. De groene gazons bieden verschillende gebruiksmogelijkheden zoals picknicken, sporten, spel of rusten en regenwater kan ter plekke infiltreren. Het Singelpark krijgt een parkachtige inrichting met een informele uitstraling en natuurlijke materialen. Hoewel het niet identiek hoeft te zijn aan de rest van de singel van Zwolle, is het wenselijk dat het herkenbaar blijft door het gebruik van half verharde paden en houten meubilair. Voor de overstroombare delen passen we mogelijk (technische) oplossingen toe om de beeldkwaliteit en functionaliteit te borgen. Het park wordt zo groot dat het deel uitmaakt van de Singelzone én als een zelfstandig stadspark kan worden gezien.
Het gebied in en rondom de Diezerpoort en de centrumhub verandert van een afgesloten winkelpassage naar een netwerk van openbare straatjes en pleinen. Deze verbinden de buurt rondom het Diezerplein, het winkelgebied Diezerpoort en het Singelpark. Vanuit de nieuwe stadsentree, de centrumhub Diezerpoort, hebben bezoekers direct zicht op de parkomgeving en de markante gebouwen in het Noorderkwartier. We plaatsen afvalinzameling aan de randen van het Noorderkwartier om vrachtverkeer uit het gebied te weren. Grote ondergrondse afvalcontainers worden gegroepeerd in containereilanden op plekken waar ze goed bereikbaar zijn, maar niet de buitenruimte domineren. Door de hoge dichtheid aan woningen en werkplekken worden meer woningen per afvalcontainer bediend met een hogere frequentie aan ledigen.
Goene inrichting van straten richting het Singelpark
Bestratingsvoorbeelden voor het Singelpark
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
68
LEGENDA
Gelaagde buitenruimten De indeling en vormgeving van de openbare ruimtes in het Noorderkwartier houden rekening met verschillende gebruiksscenario’s. Het Singelpark heeft glooiende gazons, bomen, een netwerk van paden en een gevarieerde vegetatie. Tegelijkertijd is er ruimte voor elementen zoals meubilair, speelobjecten en kunst om de beleving te verbeteren. Het ontwerp van deze elementen werken we tijdens de volgende fase verder uit. Hierbij is de samenhang in beeldtaal en materiaalgebruik een belangrijk uitgangspunt. Verrommeling door meubilair en inrichtingselementen voorkomen we door deze elementen integraal samen te voegen met het park. Denk aan een slingerende zitrand, die sociale interactie stimuleert en tegelijkertijd het hoogteverschil tussen de woningen en de Achtergracht verzacht.
We verlichten straten, fietspaden en stegen op een functionele manier met een samenhangende verlichtingsarmaturen. Belangrijke verblijfsruimtes zoals het cultuurplein en het horecapleintje krijgen een aangepaste verlichting voor de gewenste sfeer. De randen van het Singelpark en de doorgaande routes worden ook functioneel verlicht. De overige parkpaden blijven zoveel mogelijk onverlicht om de flora en fauna te beschermen. Sociale schijnveiligheid willen we voorkomen door maatwerkoplossingen. Deze worden tijdens de volgende fases nader uitgewerkt. Voor nooden hulpdiensten wordt de bereikbaarheid van woningen gewaarborgd, in principe zonder dat brandweerwagens het park hoeven te doorkruisen.
REVISIE
PROJECTNAAM
Stedenbouwkundige uitwerking Noorderkwartier, Zwolle OPDRACHTGEVER
ONTWERPER
West 8 urban design & landscape architecture b.v. Nico Koomanskade 1021, 3072 LM Rotterdam tel: 010 4855801 fax: 010 4856323 e.mail: west8@west8.com www.west8.com
TEKENING TITEL
Themaplan Afvalinzameling SCHAAL
1:500 TEKENINGFORMAAT
A0 - verlengd DATUM
01/03/2024 PROJECTNUMMER
S605.101 TEKENINGNUMMER
L-1201 VERSIENUMMER
001
Voorstel route nood- en hulpdiensten
Voorstel is dit op te lossen met droge blusleidingen of andere voorzieningen. In het ROP is ruimte gereserveerd voor nutstracés en voldoende wortelruimte voor bomen. In het trottoir dat parallel loopt aan de noordzijde van de Achtergracht, houden we rekening met een nutstracé van ongeveer drie meter. Het gasstation wordt verplaatst naar het plantsoen in de Menno van Coehoornsingel, zodat meer ruimte ontstaat voor bebouwing en parkeervoorzieningen. Via een gestuurde boring onder de Achtergracht wordt het gasstation aangesloten op de gasleiding aan de andere kant van de Singel, waardoor de bestaande bomen behouden blijven en andere functies niet worden verstoord.
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
69
Bestaande gasleiding en gasstation
Verplaatsengasleidingengasstation
LEGENDA
afvalinzameling circulatie bochten loopafstanden start van loopafstanden bestaande ondergrondse afvalcontainers
N 100 wo
M+N 56 wo
K+M 100 wo
Blok 138 N wo
M+O 60 wo
120 m
167
83
80
m
60
13 6m
Blo 71 k K wo
m
P
16 0
kG Blo o w 8
R+O 113 wo
Blo 64 k R wo
10
50 m
0m
Bl 10 ok 2 F wo
F+G 100 wo
R+O+N 71 wo
Blo 49 k O wo
15
F 10 wo
nieuwe bovengrondse GFT container
m
m
0m
0
nieuwe ondergrondse afvalcontainers
m
kM Blo wo 47
m
15
N 60 wo
62 m
K+M 118 wo
73 m
F+G 50 wo
R +O 60 wo
F 60 wo
LEGENDA
C o ok w Bl 09 1
m
Blok A 71 wo
55
m
loopafstanden
Loopafstanden
D+E 68 wo D + E 77 wo
REVISIE
PROJECTNAAM
Stedenbouwkundige uitwerking Noorderkwartier, Zwolle OPDRACHTGEVER
ONTWERPER
N 100 wo
N 60 wo
start van loopafstanden
Start loopafstanden
bestaande ondergrondse afvalcontainers
Bestaande ondergrondse afvalcontainers
West 8 urban design & landscape architecture b.v. Nico Koomanskade 1021, 3072 LM Rotterdam tel: 010 4855801 fax: 010 4856323 e.mail: west8@west8.com www.west8.com
TEKENING TITEL
Themaplan Afvalinzameling SCHAAL
1:500 TEKENINGFORMAAT
nieuwe ondergrondse afvalcontainers
Nieuwe ondergrondse afvalcontainers
A0 - verlengd DATUM
01/03/2024 PROJECTNUMMER
S605.101 TEKENINGNUMMER
L-1201
nieuwe bovengrondse GFT container
Nieuwe bovengrondse GFT container
VERSIENUMMER
001
M+O 60 wo
167
m
62
M+N 56 wo
Blok 138 N wo
m
Collectieve afvalinzameling
m
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN K+M NOORDERKWARTIER ZWOLLE 100 wo
Route vuilniswagen
m
A+B+C 60 wo
A+B A+B 60 wo 96 wo
Ruimtereservering nutstracé
50
80 m
B+C C+D 85 wo 100 wo
kB Blo wo 25
circulatie bochten
50 m
65
Blo 62 k D wo
125 m
afvalinzameling
Blo 6wkE o
65 m
K+M 118 wo
Omdat we de waterkering verleggen en de oevers verflauwen, moet een deel van de bestaande nutsvoorzieningen verplaatst worden. Dit hangt sterk samen met het uiteindelijke ontwerp van de waterkering. Bovenop de parkeervoorzieningen wordt rekening gehouden met voldoende grondopbouw om groen te faciliteren en op strategische locaties bomen te kunnen plaatsen. Andere technische faciliteiten zoals straatkasten, evenementenvoorzieningen en uitstroombakken voor regenwater worden op een integrale wijze mee ontworpen en zijn niet dominant in de beleving.
70
Ode aan Wispelweij Van het midden van de 19e eeuw tot 1960 was de ijzergieterij en machinefabriek de Nijverheid van Gerrit Jacobus Wispelweij gevestigd op het Noordereiland in Zwolle. Meer dan 120 jaar is de Nijverheid een van de meest toonaangevende Zwolse industriële bedrijven geweest. In de fabriek werden gietijzeren hekwerken, sierlantarens, deurpanelen, veemarktpalen en straatlantarens, maar ook bruggen, olietanks en onderdelen voor motoren geproduceerd. De catalogus van Wispelweij laat de grote variatie en kwaliteit van hun producten zien. In het Noorderkwartier willen we een ode brengen aan dit toonaangevende bedrijf door de nieuwe langzaamverkeerbrug over de Achtergracht in de geest van de Nijverheid te ontwerpen: een rank brugdek met een leuning van gegoten ornamenten en een rijkversierde lantaarn midden op de brug.
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
71
2.5 DE DUURZAME EN CIRCULAIRE STAD De plannen voor het Noorderkwartier sluiten aan bij de stadsbrede ambitie van Zwolle om in 2050 een klimaatbestendige stad en in 2040 energieneutraal te zijn. We willen een duurzame stad worden in de breedste zin van het woord. Dat betekent dat we gaan voor vitale, solidaire en gezonde wijken. In het Noorderkwartier maken we deze duurzame ambities op verschillende manieren waar: we versterken een robuust groenblauw netwerk, gaan bewust om met bouwmaterialen (circulariteit) en zetten in op energieneutraliteit.
Gazon
Natuurvriendelijke oevers
Bijentuin
Bloemrijk grasland
Nette bermen
Groen hof
Groen Een van de duurzame doelen is de openbare ruimte van het Noorderkwartier autoluw maken. De ruimte die hiermee vrijkomt, biedt een enorme kans voor een tweede duurzaamheidsambitie: het gebied vergroenen en waterrobuust maken en buiten verblijven en bewegen stimuleren. Hiermee voegen we een toegankelijke, autoluwe en groene openbare toe aan het Stadshart van Zwolle.
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
72
Hergebruiken en hernieuwen De circulaire transitie, ook wel de grondstoffentransitie genoemd, houdt in dat we overstappen naar een circulaire economie waarin we grondstoffen continu hergebruiken. De Rijksdoelstelling, die we als Zwolle ook volgen, is de ambitie om in 2030 50% circulair te zijn. Het ontwerp dat we nu maken, is daarom gebaseerd op de ambitie om 50% circulariteit te behalen. Dat betekent onder andere dat we zo veel mogelijk demontabel bouwen, biobased producten en materialen gebruiken en werken met een materialenpaspoort. In het Noorderkwartier gaan we zoveel mogelijk hergebruiken wat er al is: gebouwen, materialen, kunstwerken en groen. De combinatie van het heden en verleden geeft het gebied karakter. Bovendien draagt het bij aan sociale duurzaamheid. Inwoners van de stad herkennen de functies en gebouwen in het Noorderkwartier. Dit zorgt voor een gevoel van betrokkenheid. Waar hergebruik niet mogelijk is, vullen we dit zoveel mogelijk aan met hernieuwbare biobased materialen, materialen uit reststromen en/of materialen met een lange levensduur (in die volgorde). De woningen en gebouwen in het Noorderkwartier bouwen we bijvoorbeeld grotendeels op vanuit hout. Om materialen zo goed mogelijk te benutten, richten we ons op flexibel en demontabel bouwen.
Tijdens de ontwerpprocessen besteden we extra aandacht aan prefabricage en het verminderen van afvalstromen, bouwoverlast en bouwverkeer bij de gebiedsontwikkeling.
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
Richtlijnen circulair bouwen
Concreet vertalen deze richtlijnen zich in het Noorderkwartier als volgt:
• Demontabel bouwen. • Gebruikmaken van producten en materialen uit urban mining idealiter zo dicht mogelijk bij het project vandaan (hergebruik van producten en materialen uit sloop-/demontageprojecten). • Gebruikmaken van biobased producten en materialen. • Gebruikmaken van digitale systemen zoals BIM voor de registratie van producten en om hergebruik van materialen mogelijk te maken (materiaalinventarisaties en -paspoorten). • Waar mogelijk rekening houden met zon, schaduw en omgevingsfactoren als bomen bij de plaats (van functies in) gebouwen. Zo kun je het binnenklimaatverbeteren en klimaatinstallaties zoveel mogelijk beperken zonder dat de energie-efficiëntie van de gebouwen in het geding komt.
• Het ontwerp gaat uit van circulair hergebruik van het gebouwcomplex Diezerpoort, de Diezerveste, het Belastingdienstkantoor, De Springplank en (een deel van) het GAK-kantoor. Voorafgaand aan het ontwerp wordt een volledige materialeninventarisatie/-potentiescan gemaakt van de huidige situatie, zodat producten en materialen zoveel mogelijk hergebruikt kunnen worden in en buiten het plangebied. • Het ontwerp heeft een zo laag mogelijke voetafdruk, gemeten in MPG voor woongebouwen en kantoren en MKI voor de overige gebruiksfuncties. In de uitwerking per gebouw wordt bepaald wat de doelstelling is ten aanzien van de MPG (minimaal = wettelijk=0,8; haalbaar= 80% van de wettelijke MPG; ambitieus = 60% van de MPG). We streven voor alle gebouwen naar minimaal het niveau ‘haalbaar’. • Streven is dat de totale materiaalgebonden CO2-uitstoot van de gebouwen voldoet aan de Parijsakkoorden, en bedraagt maximaal 200 kg CO2/m2 BVO (peildatum 2025, berekeningsprotocol te vinden in HNN). Met behulp van het Ambitieweb wordt in de uitwerking per gebouw bepaald wat de doelstelling is ten aanzien van CO2-gebonden uitstoot. We streven voor alle gebouwen naar minimaal het niveau ‘haalbaar’. • Streven is dat minimaal 50% van de massa van de nieuw toegepaste materialen van biobased herkomst is.
Met behulp van het Ambitieweb wordt in de uitwerking per gebouw bepaald wat de doelstelling is ten aanzien het massapercentage biobased materialen. We streven voor alle gebouwen naar minimaal het niveau ‘haalbaar’.
73
Energieneutraal Het Noorderkwartier wordt uiteraard aardgasvrij en we streven naar een energieneutrale wijk. Hiervoor stellen we hoge eisen aan de isolatie van alle gebouwen: wat je niet verbruikt, hoef je ook niet op te wekken. We wekken energie op met zonlicht: we gebruiken 50% van het dakoppervlak voor zonnepanelen. Het dak van de centrumhub in Diezerpoort wekt ook energie op voor het Noorderkwartier. In principe halen we warmte en koude uit de bodem door middel van (meerdere) warmte- en koudeopslag (WKO)installaties. Voor het Nijkerkenbolwerk en de Stadscampus, inclusief de nieuwe culturele trekker, is het de bedoeling te werken met WKO en een bronnet. In een bronnet gebruiken individuele of collectieve warmtewisselaars het warme en koude water uit de WKO-bronnen om deze om te zetten in bruikbare warmte en koude voor de verwarming en koeling van de gebouwen. Een gebouw is energieneutraal wanneer de benodigde energie voor het verwarmen en koelen van het gebouw lokaal en duurzaam wordt opgewekt. Uit onderzoek blijkt dat dit haalbaar is in het Noorderkwartier. Nul op de meter (inclusief consumptief verbruik en opladen auto’s) of energieleverend is, gezien de beperkte mogelijkheden om hier energie op te wekken, niet haalbaar.
Bronnet WKO-systeem met zoeklocaties voor koude en warme bronnen
Voor de gebouwen in het noordwestelijke deel van het Noorderkwartier (Hedon-locatie en omstreken) lijkt een systeem met bodemlussen en warmtewisselaars het meest haalbaar. WKO-systemen vragen een hoge investering en relatief veel afnemers. We zorgen ervoor dat we de duurzame energie die we opwekken in het Noorderkwartier, zoveel mogelijk binnen het gebied gebruiken. Zo voorkomen we, waar mogelijk, pieken en dalen op het elektriciteitsnet (netcongestie). We maken hiervoor gebruik van slimme toepassingen, zoals slim energiegebruik, slim laden en slimme sturing in combinatie met batterijen. RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
Principe warmte-/koudeopslag met warmtepompen
Zon en groen op dak
74
We voegen in het Noorderkwartier ongeveer 750 woningen toe. Hiermee dragen we bij aan de ambitie van gemeente Zwolle voor binnenstedelijke groei van ongeveer 8.800 woningen tot 2030. We realiseren een mix van koop- en huurwoningen in verschillende prijsklassen. Dit doen we in lijn met de Zwolse betaalbaarheidsagenda: 30% van de woningen wordt goedkoop, 40% middenduur en 30% duur. Van het totaal aantal woningen is de helft betaalbaar (goedkoop en middenduur categorie 1). Minimaal 20% van het totaal aantal woningen valt in de sociale huur en minimaal 10% in de middeldure huur (categorie 1). Uit eerder onderzoek naar kansrijke doelgroepen in Zwolle blijkt dat voor het Noorderkwartier vraag is naar een mix van woningen voor de onderstaande vier groepen.
2.6 DE STAD MET DE MENSELIJKE MAAT We bouwen het Noorderkwartier vooral voor Zwollenaren die in onze prachtige stad willen (blijven) wonen en recreëren. Maar ook voor bezoekers van het culturele aanbod van de stad.
Wonen Het Noorderkwartier heeft veel te bieden voor mensen die graag in of rondom de binnenstad wonen. Er is voor ieder wat wils: een stadswoning op het Noordereiland, een appartement aan het Singelpark, een loft in het verbouwde Belastingdienstkantoor, een studio of een appartement bovenop de Diezerveste,of een rijtjeswoning met tuin in een nieuw woonblok. RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
• Vitale ouderen Tot 2030 en daarna stijgt de leeftijdsgroep van 65-plussers. De nabijheid van de binnenstad en van winkels, culturele voorzieningen en horeca maakt het Noorderkwartier een aantrekkelijke woonplek voor deze doelgroep. Het Noorderkwartier biedt comfortabele woningen met voldoende (buiten)ruimte. Bovendien stimuleert het appartementenaanbod de doorstroming van senioren uit eengezinswoningen elders in de stad. Hierbij verdient doorstroming vanuit de sociale huurwoningen in Dieze speciale aandacht. We willen deze doorstroming op gang brengen met het aanbod in Noorderkwartier. Hiermee komen huurwoningen vrij voor gezinnen.
• Stedelijk georiënteerde gezinnen Hiervoor realiseren we in het Noorderkwartier stadswoningen met een eigen entree, meerdere verdiepingen en een (eigen of gedeelde) buitenruimte. Dit type woning wordt weinig gebouwd in de (binnen)stad. • Jongeren Starters op de woning- en arbeidsmarkt behoren ook tot de doelgroep. Onze stad biedt een groot aanbod aan opleidingen. Een deel van de ongeveer 40.000 jonge mensen die hier studeren, kunnen we aan de stad binden als er voldoende woningaanbod voor hen is. Deze groep zoekt met name studio’s en appartementen, eventueel om met vrienden te delen. • Kleine 1-2 persoonshuishoudens tussen 35 en 55 jaar Deze doelgroep groeit in Zwolle en zoekt een niet al te grote grondgebonden woning of een middelgroot appartement. •
Zicht vanuit appartement over het singelpark en de binnenstad
75
Wonen In bijgevoegd overzicht is de voorgenomen verdeling van het woonprogramma in het Noorderkwartier opgenomen. Grondgebonden en gestapeld, sociaal, betaalbaar en vrije sector. Woonprogramma Type
Aantal
Appartementen Sociale huur
150
Sociale koop
75
Middenhuur
76
Middelduur 1
76
Middelduur 2
150
Vrije sector
80
Penthouse
10
Totaal appartementen, circa
617
Sociaal
Betaalbaar
Vrije sector
Grondgebonden woningen
Vrije sector
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
Stadswoning klein
37
Stadswoning middel
43
Stadswoning groot
39
Singel woning xl
6
Singel woning xs
10
Totaal grondgebonden woningen, circa
135
Totaal woningen, circa
750
76
Werken Naast wonen is werken een belangrijke functie die we behouden in het Noorderkwartier. Werk is niet alleen een economische drager, maar zorgt ook voor draagvlak voor lokale ondernemers en voorzieningen. Het Noorderkwartier heeft als werklocatie veel unieke kwaliteiten: de ligging aan het water en in het stadshart, de aanwezigheid van bijzondere functies zoals winkels, lunchrooms en cafés om in je lunchpauze of op vrijdagmiddag met collega’s naar toe te gaan. Het is de trend om grootschalige kantoormeters (deels) te vervangen door hoogwaardige, kleinschalige kantoorruimtes met gedeelde voorzieningen en ontmoetingsruimtes. Het Noorderkwartier leent zich hier uitstekend voor. Er is ook ruimte voor andere werkfuncties, zoals kleinschalige bedrijfsruimtes, werkplaatsen en ateliers. Het Noorderkwartier biedt daarmee een plek voor denkers én doeners. Kansrijke doelgroepen zijn kleinschalige ondernemers binnen de thema’s cultuur en culinair, advisering en onderzoek, lokale stadsvoorzienende bedrijven (zoals catering, installateur, eventmanagement) en productiebedrijven (zoals meubelrestaurateurs, combinaties van productie en verkoop).
Werken en voorzieningen Soort
circa BVO's
Horeca
925
Betaalbare bedrijvigheid/ broedplaats
6,000
Commerciële functies: kantoren, zakelijke dienstverlening
4,950
Maatschappelijke voorzieningen, o.a.: • Culturele trekker • Basisschool, kinderopvang, buurtschuur • Gezondheidscentrum
6,000
Totaal bvo's, circa
17,875
Totaal woningen, circa
750
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
Programmaverdeling werken en voorzieningen
77
Vrouwen
Gezinnen
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
Handicap
Kinderen
Slechtzienden
Tieners
Ouderen
Jonge professionals
Recreëren
Sociaal inclusief
De rijke mix aan voorzieningen – zowel commercieel als maatschappelijk – maakt het Noorderkwartier aantrekkelijk. Vrijetijdsactiviteiten, dienstverlening, horeca en welzijnsvoorzieningen zijn onmisbare elementen voor ontmoeting, verblijf, recreatie, wonen en werken. We zien veel van de huidige voorzieningen straks terugkeren. Daarnaast breiden we het aanbod uit. Denk hierbij aan (buiten) sportvoorzieningen, horecagelegenheden aan het cultuurplein of de waterrand, ambachtelijke diensten, kunstgalerieën en expositieruimtes, een culturele trekker met repetitieruimtes en ruimte voor muziekeducatie, een cluster van welzijns- en zorgvoorzieningen waaronder een basisschool met ontmoetingsfunctie voor de wijkbewoners en kinderopvang, en eerstelijns zorgvoorzieningen.
Het Noorderkwartier wordt een sociaal inclusieve samenleving. Het wordt een buurt waar iedereen zich thuis kan voelen: mensen kunnen er veilig wonen en de omgeving is toegankelijk voor iedereen. Dit betekent dat we vanuit meerdere perspectieven naar de buitenruimte kijken. Bijvoorbeeld door de ogen van vrouwen, ouderen en mensen met een beperking. Een goede inrichting van de openbare ruimte zorgt ervoor dat mensen zich prettig voelen en elkaar makkelijk kunnen ontmoeten. Er komt een mix van woningen en activiteiten op cultureel en maatschappelijk gebied. De inrichting van de buitenruimte helpt mensen om elkaar te leren kennen, te ontmoeten en samen te werken.
Het Noorderkwartier wordt als entree van de binnenstad een levendig binnenstadsmilieu. Het groen in de openbare ruimtes verzacht de overgang naar de bebouwing, creëert een aantrekkelijk microklimaat en zorgt voor een stad met menselijke maat. Oevers worden verzacht, waardoor het water bereikbaar wordt. Een gevarieerde beplanting zorgt voor een sterke seizoensbeleving en stimuleert de biodiversiteit. De beleefbaarheid van het groen draagt bij aan een sterkere relatie tussen natuur en gebruiker. Openbare ruimtes en straatprofielen voelen prettig aan qua maat en schaal.
78
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
79
BEELDKWALITEIT
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
3 80
Stedenbouwkundige karakters Stedenbouwkundig krijgt het Noorderkwartier drie duidelijk herkenbare karakters: het Nijkerkenbolwerk, Dieze aan Singel en het Zwolse Stadspodium in het Singelpark. Verschillen tussen de gebieden komen voort uit hun ligging ten opzichte van de omliggende wijken en in het toekomstige plan. Het Nijkerkenbolwerk ligt binnen het beschermde stadsgezicht van de historische binnenstad van Zwolle. Het plan sluit aan op het fijnmazige netwerk van stegen, panden en gemengde functies van het Noordereiland. Het plan kenmerkt zich door de lange lijnen parallel aan de Singel en korte lijnen, vaak in bajonetvorm, haaks hierop. De maat en schaal van de nieuwe gebouwen op het Nijkerkenbolwerk past bij die van de binnenstad. Appartementengebouwen, geclusterde stadswoningen en individuele stadswoningen hebben allen een sterke, eigen identiteit. De bebouwing in Dieze aan de Singel maakt de bestaande wijk Dieze af en heeft richting de bestaande wijk meer aaneengesloten en samenhangende bebouwing dan het Nijkerkenbolwerk. Langs het nieuwe Singelpark vormen de bouwblokken van Dieze een nieuwe parkwand.
Voor de drie deelgebieden geldt een aantal overkoepelende principes: • De bebouwing heeft een basishoogte van 4 bouwlagen met hoogteaccenten tot 14 bouwlagen. We gebruiken variatie in bouwhoogte en verdiepingshoogte om panden in de stad te benadrukken. • Hoogteaccenten markeren positie en zichtlijnen in de stad. Gebouwen staan op de grond en hebben een relatie met de openbare ruimte door middel van entrees, woonvertrekken, bedrijfsruimte of publieke functies.
• Balkons en erkers mogen maximaal 60 centimeter uitsteken buiten de gevellijn van het hoofdvolume. Het balkon (ook de zichtbare onderkant) is onderdeel van het gevelontwerp. In overleg met het kwaliteitsteam kan hier op sommige plekken gemotiveerd van worden afgeweken. • Cadeau aan de stad: iedere ontwikkeling voegt een nieuwe betekenisvolle en openbaar toegankelijke plek toe aan de stad. • Parkeergarages en achterkanten aan de openbare ruimte worden vermeden. Gebouwen of bouwblokken hebben een alzijdige oriëntatie op de, grotendeels autovrije, openbare ruimte.
Dieze aan de Singel
Dieze aan de Singel
Het Zwolse stadspodium
Het Zwolse Stadspodium, aan weerszijden van de Achtergracht, krijgt een campusachtige opzet in het Singelpark. Hier staan individueel herkenbare, grootschalige gebouwen in het groen. Deze gebouwen krijgen een alzijdige oriëntatie.
Het Nijkerkenbolwerk
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
De drie stedenbouwkundige karakters in het Noorderkwartier
81
Natuurinclusief Aanvullend aan de het natuurinclusieve ontwerp van de buitenruimte krijgt natuur een nadrukkelijke plek in het ontwerp. Klimplanten, groene balkons, nestkasten en tuinen dragen bij aan de kansen voor natuurontwikkeling in de gebouwde omgeving. De beleidsuitgangspunten en richtlijnen hiervoor zijn vastgelegd in ‘Natuurinclusief bouwen Zwolle’.
Het daklandschap We willen verschillende klimaatdoelen bereiken in het Noorderkwartier. We willen de biodiversiteit versterken, een energieneutraal stadsdeel creëren en regenwater vasthouden. De daken gebruiken we met name voor de opwekking van zonne-energie. De daken die we niet nodig hebben voor energieopwekking richten we mogelijk groen in. Een combinatie van groene daken met zonnepanelen is wenselijk. Het daklandschap is onderdeel van de architectonische opgave. Voor nieuwbouw verwachten we een goede integratie van zonnepanelen in het dakvlak. Voor het beschermde stadsgezicht (Noordereiland) verwijzen we naar het beleid voor zonnepanelen van de gemeente Zwolle.
Openbare ruimte We hanteren de ambitie om vanuit elke woning tenminste twee grote bomen te zien, dat een vijfde deel van de buitenruimte beschaduwd is door middel van een bladerdak en dat bewoners binnen 200 meter van de woning een groene buitenruimte vinden.
Nutsvoorzieningen Nutsvoorzieningen zoals trafo’s, WKO-installaties en gasverdeelstations (voor de binnenstad) integreren we zoveel mogelijk binnen de bouwblokken; achter een tuinmuur, naast of tussen gebouwen of geïntegreerd in de gevel. Wanneer dit niet mogelijk is dan integreren we de voorzieningen in de openbare ruimte; bijvoorbeeld in een haag. We hangen openbare verlichting zoveel mogelijk op aan de gevels. De voorzieningen hiervoor worden opgenomen in het ontwerp van de gevel.
Zoeklocaties voor electriciteitstrafo's
Trafo tussen gebouwen
Houtbouw In het Noorderkwartier willen we zoveel mogelijk met hout bouwen. Voor de grondgebonden woningen is dit verplicht. Voor de appartementen is houtbouw het uitgangspunt van de planontwikkeling. Hier kan alleen na grondige studie en bewijslast van worden afgeweken. Onder houtbouw verstaan we de toepassing van hout in zowel constructieve als scheidende bouwdelen.
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
82
Architectonische korrel Met het Noorderkwartier beogen we het stadcentrum van Zwolle over de Achtergracht uit te breiden; functioneel, maar ook ruimtelijk. Architectenbureaus maken ontwerpen voor verschillende bouwopgaven in het Noorderkwartier. Bijgevoegd schema toont de korrel van de architectuur die door één bureau wordt ontworpen. Doel is om verschillende smaken en stijlen te combineren in het plan. Op het Nijkerkenbolwerk is de variatie het grootst.
Architectonische korrel
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
83
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
Impressie van het Nijkerkenbolwerk aan het Singelpark
84
De panden op het Nijkerkenbolwerk krijgen een eigentijdse architectuur met een vertikale geleding van ramen en placticiteit in de gevels. De toon van de gebouwen is in baksteen en zorgvuldig gedetailleerd. Uitzonderingen in materiaalgebruik zijn in overleg met het kwaliteitsteam mogelijk. Hoge begane grond verdiepingen geven de panden een statig karakter
Beeldkwaliteit: Het Nijkerken bolwerk Het Noordereiland heeft in de loop van de tijd verschillende invullingen en karakters gehad, maar het stond altijd ten dienste van de stad; als verdedigingswerk, gevangenis, gasfabriek, fabrieksterrein en nu als parkeergarage voor de binnenstad. In de toekomst wordt het Nijkerkenbolwerk onderdeel van de binnenstad van Zwolle, met nieuwe woningen en ruimte voor ondernemers. et Nijkerkenbolwerk is onderdeel van het beschermd stadsgezicht van de historische binnenstad. Op het Nijkerkenbolwerk realiseren we een combinatie van grondgebonden woningen, appartementen met bedrijfsruimtes in de plint. De appartementen liggen op de koppen van het blok aan de Dijkstraat en het Spinhuisplein én rondom het de hof van het Nijkerkenbolwerk. In totaal gaat het om ruim 280 woningen; ongeveer 231 appartementen en ongeveer 52 grondgebonden woningen.
Gasfabriek en Wispelwij op het Noordereiland rond 1900
Het ontwerp voor het Nijkerkenbolwerk is geïnspireerd op de vorm van de verdedigingswerken met een duidelijk herkenbaar bastion. Daarnaast ontleent het haar karakter aan de gevarieerde en vaak statige invulling van de Zwolse bastions. De stedenbouwkundige verkaveling kenmerkt zich door langere lijnen parallel met het water en korte lijnen, haaks op de singel, vaak in bajonetvorm. Langs het Singelpark tonen de nieuwe gebouwen zich als stadsvilla's. Langs de Assiesstraat is de schaal van de gebouwen kleiner en ligt de nadruk op het wonen aan de straat.
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
85
Buurthub
Verkaveling van panden
De Buurthub op het Nijkerkenbolwerk krijgt één autotoegang aan de Assiesstraat en een centrale voetgangersentree op het Bolwerkplein. Bewoners en bezoekers van het Noordereiland gebruiken deze entree en zorgen daarmee voor reuring en gezelligheid op het plein en in de openbare ruimte. De appartementengebouwen aan de Dijkstraat en het Spinhuisplein kunnen een eigen opgang krijgen die grenst aan de straat. De voetgangersentree op het Bolwerkplein is ondergebracht in een paviljoenachtig gebouw waardoor daglicht in de garage valt. Het gebouwtje bevat een pakketwand, werkruimtes en atelierwoningen. De autotoegang wordt vormgegeven als een poort in het gebouw aan de straat; integraal onderdeel van de architectuur van het gebouw waarin de entree is ondergebracht. Het hekwerk, de poortjes en de hellingbaan liggen binnen het gebouw. De architect neemt het ontwerp van het hekwerk en de poort mee in het gevelontwerp van het pand. De garage is qua beleving en vormgeving één ruimte: de twee bredere delen onder de bouwblokken zijn verbonden met een onopvallend tussenstuk . De vloeren en plafonds zijn in een lichte kleur gecoat. De parkeervakken en routebegeleiding krijgen een contrasterende kleur. De buurthub krijgt een heldere routing voor voetgangers en automobilisten. De vloeren en plafonds zijn vlak afgewerkt; dat betekent dat er geen zichtbare balken zijn.
Bovendien is het ventilatiesysteem en de verlichting ingebouwd en geïntegreerd in het ontwerp.
Vlak, strak en overzichtelijk
De entree van de buurthub is onderdeel van de architectuur
Parkeerhub met 250 plaatsen Bij de entree valt daglicht naar binnen RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
86
Fietsenstalling In de buurthub zijn collectieve fietsenstallingen voor bewoners en bezoeker van het Nijkerkenbolwerk. Deze voorzieningen liggen deels in de buurthub die ongeveer een meter onder maaiveld ligt en deels op straatniveau in de bebouwing. De stallingen zijn veilig en altijd gekoppeld aan een lobby van een woongebouw of entree van de garage. Om te zorgen voor voldoende capaciteit maken we, waar mogelijk, gebruik van twee lagen waar mensen hun fiets kunnen stallen.
Opbouw van panden De hogere panden in het plan krijgen een horizontale driedeling: • Een open, hoge plint gericht op de openbare ruimte. De minimale vrije verdiepingshoogte is vier meter. • Een middendeel waar woningen met gevelopeningen, buitenruimtes en zonwering zijn geïntegreerd in een ontwerp. • Een top is traditioneel het dak, maar kan ook ontworpen worden als setback waarmee het volume wordt beëindigd.
TOP
MIDDEN
Materiaalgebruik
Hemelwaterafvoer
We gebruiken materialen die mooi verouderen. Een gevel is niet opgebouwd uit plaatmateriaal, maar uit metselwerk of stuc op vuilmetselwerk, waaraan elementen van staal, hout, glas, beton en natuursteen zijn toegevoegd. Gevels geheel in hout zijn ook mogelijk. Hoe minder verschillende materialen we gebruiken per pand, hoe beter. Het gewenste kleurenpalet voor het Nijkerkenbolwerk sluit aan op de kleuren van de binnenstad. Het gebruik van Trespa in de straatgevel is uitgesloten. Minerale steenstrips zijn alleen in overleg met het kwaliteitsteam toegestaan; materiaalkeuze, detaillering en toekomstbestendigheid zijn hierbij van criciaal belang.
Constructies voor hemelwaterafvoer die zichtbaar zijn vanaf de openbare ruimte moeten van hoogwaardig materiaal zijn, zoals staal of zink. Het is niet toegestaan om pvc- pijpen te plaatsen in het zicht van het openbaar gebied. We moedigen architecten aan om regenwaterafvoer op te nemen in het gevelbeeld door middel van een uitstroombak of een stalen koker die in de gevel is verwerkt. Deze oplossing draagt bij aan de individuele expressie van panden ten opzichte van elkaar.
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
PLINT
87
Gevelbeëindigingen Een levendige daklijn draagt bij aan een aantrekkelijk straatbeeld. Variaties in bouwhoogte en verschillende verdiepingshoogte zorgen voor een duidelijke, pandsgewijze opbouw. Hierbij is een variatie in kappen: dwarskap, langskap en platdak. Bij platte daken is afwisseling van hoogte en overstekken gewenst. Deze daken moeten een duidelijke overstek hebben. De gevelbeëindigingen zijn verzorgd en gearticuleerd. Het is niet toegestaan om metselwerk te stoppen en af te werken met een aluminium daktrim. Alternatieven hiervoor zijn rollagen, zinkenkraal, afdekband of uitgetimmerde dakoverstekken.
Schilddak Dwarskap Langskap Plat dak
Entrees De entree van de woningen vormt de verbinding tussen stad en woning. Ze geeft een gevoel van waardigheid aan de straat en drukt uit hoe het huis met de samenleving is verbonden. De entree is een integraal onderdeel van het ontwerp. Bij de bouwaanvraag moet het entree-ontwerp op schaal 1:5 worden meegeleverd. De voordeur is bij voorkeur hoger dan 2.40 meter. Dit maakt de statigheid van het pand zichtbaar op straatniveau. De deurklink, het huisnummer, de brievenbus en de lamp zijn onderdeel van het ontwerp.
RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
88
Overgang privé-openbaar De grondgebonden woningen aan de Assiesstraat en aan het park dragen bij aan de levendigheid en veiligheid van de buitenruimte. De bewoners kunnen een strook van de buitenruimte in richten voor eigen gebruik. Bijvoorbeeld met een bankje, een plantvak of een plek voor fietsen. We markeren deze strook in de buitenruimte als ‘Delftse stoep’ met een afwijkende bestrating of met een tuinmuurtje. Deze overgang is onderdeel van het architectonisch ontwerp en wordt door de architect mee ontworpen. Aan het Singelpark zoeken we naar een overgang van de woning naar het park die de panden extra allure geeft.
Delftse stoep
Loggia C
A
D
B
Overgang openbaar - prive in het Noorderkwartier
stoep voorruimtes en -tuinen met tuimuurtje
loggia groene stoep/gevel tuin
Kleine voortuin met tuinmuurtje
A RUIMTELIJK ONTWIKKELPLAN NOORDERKWARTIER ZWOLLE
B
Geveltuin/groene stoep
C
D
89
Zijgevels
Tuinmuren en poorten
Wanden van bouwblokken worden gedomineerd door voorkanten en niet door zijgevels en zijtuinen. Bij een hoek waar twee openbare ruimtes samenkomen, moet de hoek van het pand twee gelijkwaardige voorgevels krijgen. Dit betekent dat we bij een hoekwoning geen blinde gevels aan de openbare ruimte toestaan. Door te werken met verschillend hoogten, komen veel zijgevels in het zicht. De kwaliteit van de zijgevels moet gelijk zijn aan de voorgevel. Zijwangen bij voorkeur niet laten leunen op het naast gelegen pand. Dit maakt het mogelijk om woningen makkelijker op te toppen in de toekomst.
Op het Nijkerkenbolwerk krijgen tuinen die grenzen aan de openbare ruimte of aan een route een erfafscheiding in de vorm van een gemetselde tuinmuur. Dit biedt privacy aan bewoners en voorkomt een wildgroei van schuttingen. Tuinmuren worden uitgevoerd in hetzelfde metselwerk als het hoofdvolume. Poorten worden zorgvuldig ontworpen als onderdeel van de architectuur. Ze bieden doorzicht en veiligheid en zijn gekoppeld aan een lobby of werkruimte.