1. Regiobeeld IZA IJssel Vecht
Tekst van het document
Regiobeeld IJssel-Vecht 2023 Voor u ligt het regiobeeld van IJssel-Vecht. Dit regiobeeld is samen met het regiobeeld Noord-Veluwe onderdeel van het regiobeeld van de zorgkantoorregio Zwolle. Hier is voor gekozen omdat de schaal van de zorgkantoorregio Zwolle te groot is voor congruente samenwerking tussen gemeenten, Zilveren Kruis en zorgaanbieders: •
De regio IJssel-Vecht is de samenwerkingsregio van acht gemeenten in de omgeving van Zwolle/ Noordwest Overijssel. In deze regio bestaat tevens een netwerksamenwerking van zorgaanbieders, gemeenten en Zilveren Kruis. Voor de regio IJssel-Vecht is daarom een apart regiobeeld opgesteld.
Voor de publicatie van het regiobeeld van de zorgkantoorregio Zwolle zijn beide regiobeelden samengebracht in één document maar ook separaat aangeleverd aan www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl De uitwerking van het regiobeeld naar een regioplan zal binnen de geschetste structuren van regionale samenwerking worden opgepakt.
1
Regiobeeld IJssel-Vecht 2023
Contactpersonen Coördinerende zorgverzekeraar: Zilveren kruis Contact: regioijsselvechtzwolle@zilverenkruis.nl
Coördinerende gemeente: Gemeente Zwolle Contact: Tamar van Overmeir t.van.overmeir@zwolle.nl Regiobeeld opgesteld door: Proscoop i.s.m. GGD IJsselland Contact: Gijs Brouwer gijs.brouwer@proscoop.nl 2
Doel van het regiobeeld
Dit regiobeeld geeft inzicht in: 1. Prognoses van en ontwikkelingen in de zorgbehoefte en andere relevante informatie over de bevolking van de regio; en 2. De capaciteit en prestaties van zorg, sociaal domein en ondersteuning in de regio. Het regiobeeld vormt de basis voor het regioplan. Dit regiobeeld geeft een brede globale indruk van gezondheid en zorg in de regio IJssel-Vecht en dient als gespreksinstrument en startpunt voor verdieping. In het regioplan stellen de regionale zorgpartijen vast wat de belangrijkste prioritaire opgaven zijn en staan de afspraken hoe deze gezamenlijk worden aangepakt.
Zie voor meer informatie, verdiepende data en vergelijking met andere regio’s: www.regiobeeld.nl
3
Bij het opstellen van dit regiobeeld zijn de volgende partijen betrokken:
Betrokken partijen
•
Zorgorganisaties (bestuurders en professionals) IJssel-Vecht
•
Zilveren Kruis
•
Gemeenten Hardenberg, Kampen, Zwartewaterland, Staphorst, Zwolle, Dalfsen, Ommen, Steenwijkerland
•
Inwonerberaad groot Zwolle onder begeleiding van Zorgbelang Overijssel
•
GGD IJsselland
•
Proscoop
4
A. Samenvatting en knelpunten
Inhoudsopgave
B. Kenmerken van de regio: 1. Demografie 2. Sociale factoren 3. Gezondheid en leefstijl 4. IZA-doelgroepen 5. Fysieke omgeving 6. Arbeidsmarkt C. Zorg in de regio 7. Huisartsenzorg 8. Medisch specialistische zorg 9. Acute zorg 10. Geboortezorg 11. Geestelijke gezondheidszorg 12. Verpleging, verzorging en thuiszorg 13. Gehandicaptenzorg 14. Paramedie 15. Jeugdwet en Wmo 16. Preventie
D. Regionale samenwerking
5
Legenda Stippellijn bevat voorspellingsdata Doorgetrokken lijn betreft retrospectieve data Regio’s: IJssel-Vecht: Dalfsen, Hardenberg, Kampen, Ommen, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland, Zwolle VNG/ZN-regio Zwolle/IJssel-Vecht: Dalfsen, Hardenberg, Kampen, Ommen, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland, Zwolle Zorgkantoorregio: Dalfsen, Hardenberg, Kampen, Ommen, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland, Zwolle, Hattem, Oldebroek, Elburg, Nunspeet, Harderwijk, Ermelo, Putten GGD IJsselland: Dalfsen, Hardenberg, Kampen, Ommen, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland, Zwolle, Deventer, Olst-Wijhe, Raalte Arbeidsmarktregio Zwolle Zorg en Welzijn: Dalfsen, Hardenberg, Kampen, Olst-Wijhe, Ommen, Raalte, Staphorst, Steenwijkerland, Zwartewaterland, Zwolle Opmaak: Vanwege het gebruik van afbeeldingen uit andere rapporten is het niet mogelijk de opmaak overal gelijk te maken, we hebben dit zo veel mogelijk overeen laten komen.
Capaciteit zoals benoemd in verschillende hoofdstukken: Capaciteit van de zorg hangt van meer af dan alleen de beschikbaarheid van personeel. Er zijn vaak geen regionale cijfers beschikbaar over capaciteit van zorgsectoren in de bredere zin. Om wel een indruk van de capaciteit te kunnen geven zijn de beschikbare cijfers over de werknemers en arbeidsmarkt weergegeven
6
Leeswijzer Interpretatie van de cijfers in het regiobeeld Ondanks zorgvuldige keuze in geraadpleegde openbare bronnen, kan het gebruik ervan voor het vergelijken tussen gemeenten, regio’s en landelijk een vertekend beeld schetsen. Het is goed om te bedenken dat: •
Gemeentecijfers zijn vaak gebaseerd op (de best mogelijke) schattingen vanuit een steekproef en kunnen daarmee afwijken van de realiteit.
•
Om met zekerheid te spreken van verschillen tussen gemiddelden (hoger dan, toename, afname, etc.) zouden bij alle cijfers aanvullende cijfers moeten zijn m.b.t. de spreiding van deze cijfers, wat bij de meeste gebruikte (openbare) cijfers niet beschikbaar is.
•
Cijfers verschillen door de jaren, het kiezen van het meest recente jaar geeft daarmee soms een vertekend beeld (momentopname), zeker m.b.t. cijfers rond de coronapandemie in 2020 en 2021.
•
Het gebruik van zorg op gemeenteniveau staat onder invloed van het zorgaanbod in die gemeente, in (intramuraal) WLZ-gebruik is dat bijvoorbeeld soms terug te zien.
•
Niet rondom alle onderwerpen zijn regionale openbare cijfers openbaar beschikbaar, het regiobeeld is dus geen weergave van hetgeen niet beschikbaar is.
•
Prognoses worden gebaseerd op demografische en epidemiologische ontwikkelingen, houden geen rekening met mogelijk veranderend beleid en bevatten daarmee ook onzekerheid. 7
A. Samenvatting en belangrijkste conclusies
8
Samenvatting Samenvatting: algemene toelichting Er is een aparte samenvatting voor elk onderwerp te vinden aan het begin van elk hoofdstuk. De regio IJssel-Vecht wijkt op de meeste thema’s niet veel af van het landelijke gemiddelde. Dit betekent dat er dus ook veelal dezelfde problematiek speelt als in de rest van Nederland. In deze regio zal de vergrijzing wel meer toenemen, waardoor er meer vraag naar zorg zal zijn. Tegelijkertijd zal het mantelzorgerpotentieel afnemen en zullen de werknemers in de zorg- en welzijnssector zelf ook vergrijzen. Kortom, de druk op de zorg zal toenemen en een gezamenlijke regionale aanpak is nodig om hier zo goed mogelijk mee om te gaan. In die aanpak is het wel belangrijk om rekening te houden met verschillen in de regio tussen gemeenten, die soms ook terug te zien zijn in dit regiobeeld. In dit regiobeeld zijn geen cijfers per wijk weergegeven, maar bekend is dat deze verschillen groot zijn en ook dat kan van belang zijn in het uitwerken van een aanpak. Dit werd onderstreept in de gesprekken met inwoners en professionals voor dit regiobeeld.
De belangrijkste knelpunten in de regio IJssel-Vecht: Uit gesprekken met inwoners, zorgprofessionals en bestuurders is naar voren gekomen dat er nog te weinig aandacht voor preventie en het bevorderen van gezondheid is. Hierbij is specifieke aandacht nodig voor ouderen en jeugd. Het mentaal welbevinden van inwoners neemt gemiddeld af en de toegang tot GGZ is beperkter dan in andere regio’s. Er is al gestart met een aanpak hierin, in de toekomst zal dit breed aangepakt moeten worden in samenwerking met verschillende domeinen. De demografische druk in deze regio neemt meer toe dan in de rest van Nederland waardoor ook bijvoorbeeld ouderdoms-gerelateerde aandoeningen meer zullen toenemen. Daarbij zijn de zorgkosten voor ouderen op dit moment gemiddeld al hoger dan landelijk. De vanzelfsprekendheid van het huidige aanbod van zorg en wonen voor ouderen zal niet blijven en vraagt daarom een nieuwe aanpak. Inwoners in een kwetsbare positie, zoals mensen die moeite hebben om rond te komen, migranten en mensen met minder gezondheidsvaardigheden, kunnen de weg naar de zorg niet altijd tijdig of op de goede manier vinden. Daarnaast hangt een kwetsbare positie vaak samen met een relatief groot zorggebruik. In de huidige vorm zal de druk op de arbeidsmarkt in de zorg- en welzijnssector toenemen. Op dit moment wordt al een hoge werkdruk ervaren door werknemers.
9
Belangrijkste knelpunten (1) De grootste knelpunten staan op deze en de volgende slides omschreven met daarbij in de bullet points telkens de meest opvallende uitkomsten van het regiobeeld bij de knelpunten.
Preventie en gezondheid
Preventie en gezondheid heeft meer aandacht nodig en kan meer in gezamenlijkheid opgepakt worden. Uit andere onderwerpen blijkt dat het waardevol kan zijn om in preventie ook specifiek in te zetten op jeugdigen en ouderen. Een brede kijk op gezondheid, zoals bijvoorbeeld de uitgangspunten van Positieve Gezondheid, worden hierbij regionaal onderschreven.
•
De ervaren gezondheid van de inwoners in de regio IJssel-Vecht is in 2022 gedaald ten opzichte van eerdere metingen.
•
Preventie wordt door inwoners en zorgprofessionals als belangrijk thema gezien waar meer aandacht en verbinding voor nodig is.
•
En dit thema zal nog belangrijker worden omdat het aandeel chronische aandoeningen net als landelijk de komende jaren verder zal toenemen.
10
Belangrijkste knelpunten (2) Mentaal welbevinden
Mentaal welbevinden daalt landelijk en ook in deze regio. Regionaal is toegang tot GGZ een groter knelpunt dan landelijk, in de aanpak ervan is het belangrijk om rekening te houden met verschillen binnen de regio. Daarnaast zal een brede blik in de aanpak belangrijk zijn. • Eenzaamheid ouderen en jongvolwassenen komt veel voor en het aandeel is in 2022 gestegen. • In de regio zijn hoge percentages volwassenen met matig tot hoog risico op angst en depressie, dit is wel vergelijkbaar met landelijke cijfers.
• De helft van de jongvolwassenen ervaart psychische klachten en iets minder dan de helft ervaart vaak stress. • Wachttijden en toegang tot GGZ is een groter knelpunt dan gemiddeld landelijk gezien.
11
Belangrijkste knelpunten (3) Wonen en zorg voor ouderen
Wonen en zorg voor ouderen komt onder druk te staan door de demografische ontwikkeling, terwijl ouderen al meer zorggebruik/zorgkosten hebben in de regio dan het landelijk gemiddelde. Hierin zijn binnen de regio verschillen in aanbod en knelpunten. Aanvullende cijfers, zoals die van het zorgkantoor Zwolle kunnen meer inzicht en duiding geven. •
Demografische druk in de regio is hoger dan gemiddeld in NL.
•
Toename ouderdomsgerelateerde aandoeningen zoals artrose en dementie.
•
In de regio zijn hogere zorgkosten voor ouderen dan landelijk, zo is er bijvoorbeeld relatief veel gebruik van wijkverpleging.
•
Kwart van de ouderen is kwetsbaar (broosheid).
•
Mantelzorgerpotentieel neemt fors af.
12
Belangrijkste knelpunten (4) Inwoners in een kwetsbare positie
Inwoners in een kwetsbare positie hebben een specifieke aanpak nodig, waarbij toegang tot zorg een belangrijk aandachtspunt is. Dit werd in gesprekken met inwoners, zorgprofessionals en bestuurders onderschreven. Groepen waar het in dit kader belangrijk is om oog voor te hebben zijn mensen die moeite hebben om rond te komen, mensen met mindere gezondheidsvaardigheden en/of digitale vaardigheden en migranten. •
Armoede en lage SES komt relatief niet vaker voor dan in Nederland, maar is wel een belangrijke factor in een mindere (ervaren) gezondheid en meer zorggebruik.
•
Het aantal mensen dat moeite heeft met rondkomen is in 2022 gestegen.
•
Inwoners en zorgprofessionals geven aan dat inwoners in kwetsbare posities een belangrijk aandachtspunt moet zijn, waaronder de toegang tot zorg en ondersteuning voor deze groep.
13
Belangrijkste knelpunten (5) Arbeidsmarkt
In de huidige vorm zal de druk op de arbeidsmarkt in de zorg- en welzijnssector toenemen, er wordt al een hoge werkdruk ervaren door werknemers. Het anders organiseren van zorg is daarom van groot belang. •
Er is een personeelstekort zorg en welzijn in brede zin, en dit zal toenemen.
•
Grootste relatieve toename van tekorten in de thuiszorg, gevolgd door de WLZ V&V.
•
Uit de gesprekken met zorgprofessionals en bestuurders bleek dat verwacht wordt dat het tekort aan huisartsen binnen enkele jaren sterk oploopt.
•
Veel zorgmedewerkers ervaren een hoge werkdruk.
14
Samenvatting kwalitatieve duiding In verschillende hoofdstukken is kwalitatieve duiding van inwoners en zorgprofessionals toegevoegd: •
Inwoners in een kwetsbare positie
link
•
Wonen en zorg voor ouderen
link
•
Mentale gezondheid
link
•
Preventie en gezondheid
link
Daarnaast hebben zorgprofessionals en bestuurders aangegeven dat onderstaande overige thema’s ook belangrijk zijn in de opgaven van de regio: •
Samenwerking en domeinoverstijgende aanpak, waarbij elkaars kennis en expertise wordt benut. Als voorbeeld werd de wens voor sterkere verbinding tussen sociaal werk, wijkverpleging en huisartsen genoemd.
•
Zorgcapaciteit en huisvestingstekort voor zorgaanbieders.
•
Nadruk op preventie en primaire preventie, dus ook de verbinding met onderwijs en woonbeleid.
•
Empowerment en zelfredzaamheid van inwoners, met de focus op het gebruikmaken van bestaande middelen en initiatieven en verbi nding met positieve gezondheid.
•
Sociale verbinding en versterking van netwerken, met aandacht voor het welzijn van specifieke doelgroepen zoals mensen met een lage sociaaleconomische status (SES) en migranten. De toegang en tekorten in de huisartsenzorg werd als knelpunt aangegeven hierbi j.
•
Gebruik van technologische ontwikkelingen in de zorg, om de gezondheidszorg te verbeteren.
•
Belang van mantelzorg en vrijwilligerswerk wordt benadrukt als waardevolle bijdrage aan de zorg.
15
B. Kenmerken van de regio
16
Beknopte omschrijving van de regio • De regio IJssel-Vecht valt onder de zorgkantoorregio Zwolle en bestaat uit 8 gemeenten. De gemeenten en Zilveren kruis hebben gekozen voor deze afwijkende regio in verband met de bestaande samenwerkingsstructuur. De regio heeft 379.910 inwoners (2022). • De regio IJssel-Vecht ligt in de Provincie Overijssel, is onderdeel van de GGD-regio IJsselland en overlapt grotendeels met de ROAZ-regio Zwolle.
Steenwijkerland
• De regio kenmerkt zich door een relatief hoge bevolkingsdichtheid in de gemeente Zwolle en relatief lage bevolkingsdichtheid in de omliggende gemeentes. Ook is er relatief veel grondgebruik voor natuur.
Staphorst
Zwartewaterland
Hardenberg
Kampen
Zwolle
Dalfsen
Ommen
17
1. Demografie A.
Bevolkingsontwikkeling en leeftijdsopbouw
B.
Vergrijzing en geboortes
C.
Demografische druk
D.
Levensverwachting
18
1. Demografie – samenvatting
• Het aantal inwoners neemt toe, met name de groep 65+ zal de komende jaren relatief het meest toenemen
• De grijze druk zal toenemen, in de regio IJssel-Vecht iets sneller dan landelijk • De groene druk zal na 2025 weer toenemen na een daling de afgelopen 10 jaren • Het aantal eenpersoonshuishoudens ligt lager dan landelijk, maar zal sneller toenemen dan landelijk • De levensverwachting zal toenemen in de regio
19
1A. Bevolkingsontwikkeling en leeftijdsopbouw Index
Leeftijdsopbouw Zwolle/IJssel-Vecht
Bevolkingsontwikkeling
115
110
105
100
95 2015
2020
2025 Regio IJssel-Vecht
2030
2035
2040
Nederland
Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research) via regiobeeld.nl
•
De grafiek toont een index met basisjaar 2015. De cijfers geven een toekomstprojectie vanaf 2022.
•
Het bevolkingsaantal in de regio IJssel-Vecht stijgt naar verwachting van 380.540 in 2023, naar 404.280 in 2040; dit is een stijging van 6,6%.
•
De bevolkingsgroei in de regio tussen 2015 en 2040 (+11,8%) is net iets minder sterk dan de gemiddelde bevolkingsgroei in Nederland (+12,8%).
Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research) via regiobeeld.nl
•
De cijfers geven een toekomstprojectie vanaf 2022.
•
In de periode 2023 - 2040 neemt in de regio IJssel-Vecht het aandeel inwoners van 65-79 jaar toe van 14,5% naar 16,9% en het aandeel van de groep inwoners ouder dan 80 jaar stijgt van 4,6% naar 8,1%.
•
Het aandeel inwoners van 20-64 jaar daalt in de periode 2023 2040 van 57,5% naar 52,4%.
•
Het aandeel inwoners jonger dan 20 blijft met een lichte daling van 23,3% naar 22,7% relatief stabiel.
20
1B. Vergrijzing en geboortes percentage 30
Percentage 65 jaar en ouder
105
index
Trend in levend geboren kinderen
100
25
95 20 90 15
85
10 2015
2020
2025 Regio IJssel-Vecht
2030
2035
2040
80 2002
Nederland
Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM via regiobeeld.nl
2004
2006
2008
2010
2012
Regio IJssel-Vecht
2014
2016
2018
2020
Nederland
Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS), bewerking RIVM via regiobeeld.nl
•
De grafiek toont een trend in het absolute aantal geboorten in de regio vanaf 2002 (index basisjaar), in vergelijking met Nederland.
•
Het aantal levend geboren kinderen laat in de regio IJssel-Vecht in de periode 2002 – 2020 een dalende trend en vanaf 2020 een stijging zien. Deze trend is gelijk aan Nederland.
Absoluut stijgt het aantal ouderen van 72.970 in 2023 naar 100.880 in 2040; een toename van 27.910 personen.
•
Het aantal levend geboren kinderen in de regio IJssel-Vecht bedroeg 2.430 in 2021.
Het percentage inwoners van 65 jaar en ouder ligt in de regio IJsselVecht lager dan het gemiddelde in Nederland. Het percentage in de regio (+5,4%) stijgt net iets harder dan het gemiddelde percentage van 65 jaar en ouder in Nederland (+4,8%).
•
In de gemeenten Staphorst, Kampen en Zwartewaterland ligt het aantal levend geboren kinderen het hoogst.
•
De cijfers geven een toekomstprojectie vanaf 2022 op basis van de prognoses van de bevolkingsontwikkeling gemaakt door Primosprognose, ABF Research.
•
Het percentage inwoners van 65 jaar en ouder in de regio stijgt van 19,2% in 2023, naar 25,0% in 2040.
•
•
21
1C. Demografische druk Demografische druk
Percentage 100
•
De cijfers geven een toekomstprojectie vanaf 2022 op basis van de prognoses van de bevolkingsontwikkeling gemaakt door Primos-prognose, ABF Research.
•
De demografische druk* in de regio IJssel-Vecht neemt in de periode 2023 – 2040 toe van 73,9% naar 91%.
•
De demografische druk ligt in de regio IJssel-Vecht hoger dan gemiddeld in Nederland.
•
De regio IJssel-Vecht laat een vergelijkbare stijgende trend zien met de rest van Nederland.
90
80
70
60
50 2015
2020
2025 Regio IJssel-Vecht
2030
2035
2040
Nederland
Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM via regiobeeld.nl
*Demografische druk geeft de verhouding aan tussen de som van het aantal personen van 0-19 jaar en 65 jaar of ouder en de personen in de zogenaamde 'productieve leeftijdsgroep' van 20-64 jaar. Het cijfer van de demografische druk geeft inzicht in de verhouding tussen het niet-werkende deel van de bevolking en het werkende deel van de bevolking.
22
1C. Demografische druk – grijze en groene druk 50
Grijze druk
Percentage
45
45
40
40
35
35
30
30
25 2015
2020
2025 Regio IJssel-Vecht
2030
2035
2040
25 2015
2020
2025 Regio IJssel-Vecht
Nederland
Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM via regiobeeld.nl
Groene druk
Percentage
50
2030
2035
2040
Nederland
Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM via regiobeeld.nl
De grafieken geven een toekomstprojectie vanaf 2022 op basis van de prognoses van de bevolkingsontwikkeling gemaakt door Primos-prognose, ABF Research. •
Het aandeel 65-plussers in de regio IJssel-Vecht stijgt van 19,2% in 2023, naar 25,0% in 2040. Samen met een daling in het aandeel 2064-jarigen zorgt dit voor een stijging van de grijze druk*. De grijze druk in de regio ligt iets lager dan in Nederland maar volgt wel dezelfde trend.
•
Zowel in de regio IJssel-Vecht als in Nederland is er eerst een daling van de groene druk* te zien en vanaf ongeveer 2025 een stijging. Deze daling is minder zichtbaar in de gemeenten Kampen, Staphorst en Zwartewaterland. In de gemeente Zwolle begint de stijging later (in 2033).
•
De grijze druk in 2021 is het sterkste in de gemeenten Ommen (41,8%), Steenwijkerland (41%) en Dalfsen (39,2%) en het minst sterk in de gemeenten Zwolle (26,8%) en Staphorst (29%).
•
De groene druk in 2021 is het sterkst in de gemeenten Staphorst (55,7%), Zwartewaterland (49,7%) en Kampen (45,4%) en het minst sterk in de gemeenten Zwolle (38,5%) en Steenwijkerland (38,6%).
23
1C. Demografische druk - Eenpersoonshuishoudens Percentage
Eenpersoonshuishoudens ouder dan 65
% Eenpersoonshuishouden in 2040
55
50
45
40
35 2015
2020
2025 Regio IJssel-Vecht
2030
2035
2040
Nederland
Bron: Huishoudensstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM via regiobeeld.nl
Bron: Huishoudensstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF Research), bewerking RIVM via regiobeeld.nl
•
Het aantal eenpersoonshuishoudens in de regio IJssel-Vecht stijgt van 43,4% in 2023 naar 47,5% in 2040. Dit zorgt voor een grotere vraag naar woningen. 47,5% van de 65-plussers en 62% van de 80-plussers in de regio IJssel-Vecht woont in 2040 alleen.
•
In de gemeenten Zwolle, Hardenberg en Steenwijkerland ligt het percentage eenpersoonshuishouden voor inwoners van 65 jaar of ouder hoger dan de regio. Voor de gemeenten Zwolle en Steenwijkerland geldt dit ook voor het percentage eenpersoonshuishouden voor inwoners van 80 jaar of ouder.
•
In de gemeenten Zwartewaterland en Ommen ligt het percentage eenpersoonshuishouden voor inwoners van 65 jaar of ouder het laagst. En in de gemeenten Staphorst en Dalfsen het percentage eenpersoonshuishouden voor inwoners van 80 jaar of ouder.
24
1D. Levensverwachting jaar
Levensverwachting bij geboorte
84
•
Deze grafiek toont de levensverwachting per regio voor het betreffende geboortejaar. Vanwege fluctuaties op gemeentelijk niveau zijn de cijfers van 4 opeenvolgende jaren gemiddeld: de levensverwachting bij 2020 laat het gemiddelde zien van 2017 t/m 2020.
•
De levensverwachting bij geboorte ligt in de regio IJsselVecht hoger dan gemiddeld in Nederland en laat een vergelijkbare stijgende trend zien.
•
De trend voor de gemeenten Hardenberg en Zwolle ligt iets onder de Nederlandse trend.
82
80
78
76 1999
2004
2009 Regio IJssel-Vecht
2014
2019
Nederland
Bron: Doodsoorzakenstatistiek, CBS (via CBS Remote Access), bewerking RIVM via regiobeeld.nl
25
2. Sociale factoren A.
SES-WOA per gemeente
B.
Inkomensverdeling en rondkomen
C.
Regie over het eigen leven
D.
Eenzaamheid
E.
Laaggeletterdheid
F.
Inbreng van inwoners en professionals
26
2. Sociale determinanten – samenvatting
•
De sociaaleconomische status (SES) ligt in de regio in alle gemeenten op of boven het landelijk gemiddelde.
•
Zowel de groep met de hoogste inkomens als de groep inwoners met de kleinste inkomens zijn kleiner in de regio ten opzichte van landelijk.
•
Steeds meer mensen hebben moeite om rond te komen, de percentages zijn in de regio, landelijk en in alle acht gemeenten gestegen.
•
In de regio wordt meer dan in Nederland een hoge mate van eigen regie over het leven ervaren. De verwachting is dat deze eigen regie gemiddeld iets zal afnemen de komende jaren.
•
Tussen de 40% en 50% van de mensen in de regio IJssel-Vecht is eenzaam. Dit is wel minder in vergelijking met landelijk. Alleen in Zwolle komt meer eenzaamheid voor dan landelijk. Het percentage eenzame inwoners stijgt.
•
Ruim een kwart van de jongvolwassenen voelt zich sterk eenzaam en één-derde voelt zich enigszins eenzaam.
•
Laaggeletterdheid komt in de regio minder vaak voor dan landelijk. In de gemeente Steenwijkerland komt als enige gemeente meer laaggeletterdheid voor dan landelijk.
•
In de laatste twee slides van dit hoofdstuk is de kwalitatieve input van inwoners en zorgprofessionals uit twee sessies over kwetsbare inwoners samengevat.
27
2A. Sociaaleconomische status (SES-WOA) SES-WOA in 2019
0
NL = 0,0
•
DE SES-WOA* score is de regio IJssel-Vecht ligt in de gemeenten op of boven het landelijk gemiddelde.
•
De gemeenten Staphorst (0,22), Dalfsen (0,2), Zwartewaterland (0,12) en Ommen (0,11) hebben de hoogste SES-WOA scores van de regio.
0,2 0,1
0,1
0
0
0,2
0,1
Bron: CBS via regiobeeld.nl, 2019
* Deze kaart toont per gemeente in regio IJssel-Vecht de gemiddelde sociaaleconomische status (SES-WOA). De SES-WOA score is voor het eerst bepaald door het Centraal Bureau voor de Statistiek op basis van gegevens over financiële welvaart (W), opleidingsniveau (O) en recent arbeidsverleden (A) van de huishoudens in de betreffende regio. Een hogere score reflecteert een hogere sociaaleconomische status.
28
2B. Inkomensverdeling en rondkomen Inkomensverdeling
Moeite met rondkomen
0-100 %
0-100 %
2020
2022
Dalfsen
7,1
14,7
Hardenberg
9,6
16,0
Kampen
10,4
16,4
Ommen
6,7
15,4
Staphorst
8,8
11,3
Steenwijkerland
8,8
14,1
Zwartewaterland
10,6
14,0
Zwolle
11,0
17,0
IJssel-Vecht
10,0
16,1
Nederland
13,9
18,8
Bron: Inkomensstatistiek 2019, CBS via regiobeeld.nl
Bron: GGD Gezondheidsmonitor, 2020 en 2022
•
De regio IJssel-Vecht is een relatief welvarende regio. Er zijn relatief minder huishoudens in het eerste kwartiel, licht meer in het tweede, derde en vierde inkomenskwintiel, en minder huishoudens in het vijfde inkomenskwintiel.
•
In de regio IJssel-Vecht hebben minder mensen moeite met rondkomen dan het landelijk gemiddelde.
•
Zowel in de regio, landelijk en in alle gemeenten zijn de cijfers in 2022 fors gestegen ten opzichte van 2020.
•
Gemeente Zwolle heeft, net als in 2020, het hoogste percentage inwoners die moeite hebben om rond te komen (17%) dit is lager dan het landelijk gemiddelde (18%).
•
Ommen was de gemeente met het laagste percentage in 2020, in 2022 is dat gemeente Zwartewaterland.
29
2C. Regie over het eigen leven Regie over het leven
Sociaal kapitaal: Matig/veel regie over eigen leven
percentage 95 93 91
91,8%
89 88,3%
87
88,0%
85 2015
2020 Regio IJssel-Vecht
2025
88,3%
85,9%
2030
88,9%
87,8%
89,7%
Nederland
Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM via regiobeeld.nl
Bron: GGD IJsselland, 2022
•
De cijfers geven een toekomstprojectie vanaf 2016 op basis van de verwachte demografische ontwikkelingen in de gemeente.
•
Het percentage volwassen inwoners in de regio IJssel-Vecht dat regie over het eigen leven heeft, ligt hoger dan het gemiddelde in Nederland.
•
Het percentage volwassen inwoners dat regie over het eigen leven heeft in de regio, laat een eenzelfde licht dalende trend zien als Nederland.
•
89% van de inwoners in de regio IJsselland geeft aan voldoende regie over het eigen leven te hebben. Ouderen van 75 jaar of ouder hebben het minste regie over het eigen leven (79%). Het percentage dat aangeeft voldoende regie over het eigen leven te hebben is gedaald ten opzichte van 2020 (92%).
•
Ten opzichte van 2020 is in alle gemeenten (m.u.v. Steenwijkerland) de regie over eigen leven afgenomen.
30
2D. Eenzaamheid: volwassenen Sociaal kapitaal: Eenzaam Eenzaamheid
percentage 50
45 42,9% 40
41,5%
35
44,5% 30
45,5% 25 2015
2020 Regio IJssel-Vecht
2025
42,7%
42,5%
2030
Nederland Bron: GGD Gezondheidsmonitor 2022, CBS/RIVM, bewerking obv SMAP methode RIVM
Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM
•
40,0%
44,9%
Bovenstaande grafiek geeft een toekomstprojectie vanaf 2016 van de verwachte ontwikkeling van het percentage van de bevolking van 20 jaar en ouder in de regio IJsselVecht en Nederland dat eenzaam is.
•
Het percentage volwassen inwoners waarbij sprake is van eenzaamheid, ligt in de regio IJssel-Vecht lager dan het gemiddelde in Nederland.
•
Het percentage volwassen inwoners waarbij sprake is van eenzaamheid, laat eenzelfde licht stijgende trend zien als in Nederland.
•
In de regio IJsselland voelt 44% van de inwoners van 18 jaar en ouder zich matig tot (zeer) ernstig eenzaam. Dat is minder dan in Nederland (49%), maar meer dan in 2016 voorspeld.
•
Eenzaamheid laat een (licht) stijgende trend zien; van 39% in 2016, 42% in 2020 naar 44% in 2022.
•
Het percentage is het hoogst in de gemeenten Kampen (44,9%), Zwolle (45,5%), en Zwartewaterland (44,5%) en het laagst in Hardenberg (40,0%). Deze percentages liggen hoger dan de geschatte percentages in 2016. Eenzaamheid stijgt harder dan verwacht.
•
Eenzaamheid komt het vaakst voor bij 75-plussers in de regio IJsselland (57%). 10% van de inwoners (18+) is ernstig eenzaam (GGD, 2020) en 4% is zeer ernstig eenzaam; gelijk met 2020 (3%)
31
2D. Eenzaamheid: jongvolwassenen Eenzaamheid onder jongvolwassenen
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022, GGD IJsselland
•
Ruim een kwart van de jongvolwassenen (16-25 jaar) in de GGDregio IJsselland voelt zich sterk eenzaam (27%) en 35% voelt zich enigszins eenzaam (NL: 27% en 36%).
•
Met name vrouwen en 18-20-jarigen voelen zich vaker sterk eenzaam.
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022, GGD IJsselland
•
Emotionele eenzaamheid: missen van een intieme, hechte band. Sociaal eenzaam: ontbreken van vriendschappen.
•
Vrouwen voelen zich meer emotioneel eenzaam (71%) dan sociaal eenzaam (61%).
•
Bij mannen ligt het percentage emotionele eenzaamheid (64%) iets boven het percentage sociale eenzaamheid (57%).
32
2E. Laaggeletterdheid Geschatte percentage laaggeletterden (16-65 jaar)
Iemand is laaggeletterd, als hij/zij moeite heeft met lezen, schrijven en/of rekenen. Vaak is er dan ook sprake van beperkte digitale vaardigheden (bijvoorbeeld moeite hebben met het omgaan met een computer of een smartphone). •
Bron: ROA, 2019
In de regio IJssel-Vecht komt laaggeletterdheid minder vaak voor dan in Nederland. De minste laaggeletterdheid onder 1665-jarigen komt voor in de gemeenten Ommen, Dalfsen, Staphorst en Zwartewaterland de minste laaggeletterdheid onder de bevolking. De meeste laaggeletterdheid komt voor in Steenwijkerland.
Doelgroep A: werkende 50+-ers met een Nederlandse achtergrond en zowel partner én kinderen. Doelgroep C: tussen 3 en 50 jaar, werkend, Nederlandse achtergrond, divers qua partners en kinderen. Doelgroep E: jongeren, zowel werkend als niet-werkend, zowel Nederlandse achtergrond als migratieachtergrond, zonder partner en kinderen. •
De gemeente Dalfsen staat in de landelijke top 10 van gemeenten waarin doelgroep A het sterkst vertegenwoordigd is onder de laaggeletterden (lijn=NL gemiddelde).
•
De gemeenten Staphorst en Zwartewaterland staan in de landelijke top 10 voor doelgroep C en doelgroep E.
Bron: ROA, 2019
33
2F. Inbreng van inwoners – Inwoners in een kwetsbare positie • Meer behoefte aan zorg op maat en actieve benadering van kwetsbare inwoners door de gemeente. • Breid bestaande initiatieven uit voor andere doelgroepen en in verschillende gemeentes. • Zet in op betrokkenheid, participatie en vereniging van inwoners, bijvoorbeeld door verbinding en activiteiten in de wijk. • De toegang tot basisbehoeften zoals wonen, inkomen en kinderopvang voor mensen met een laag inkomen is nu te beperkt.
• Tekort aan huisartsen leidt tot lange wachttijden en late diagnose, wat resulteert in zwaardere zorgbehoefte. • Er is nu te beperkte tijd voor huisartsen om met patiënten te spreken, waardoor het mentaal welbevinden vaak verwaarloosd wordt.
34
2F. Inbreng van professionals – Inwoners in een kwetsbare positie • Er is een tekort aan personeel in de zorgsector, waardoor de druk op professionele zorg te groot is. • Zorgmijders en gebrek aan kennis van gezondheid en zorg of het niet herkennen van de noodzaak van zorg. • Er wordt gewezen op de uitdagingen voor werkende armen die buiten de boot lijken te vallen bij de toegang tot zorg en ondersteuning. Armoede en SES is in algemene zin een belangrijk onderliggend probleem bij gezondheid. • Er is behoefte aan het verbeteren van de toegang tot de juiste zorg en ondersteuning voor kwetsbare inwoners, met focus op zorgmijders en laaggeletterdheid.
• Toename van meldingen van complexe multiproblematiek, doelgroepen vallen tussen wal en schip. • Behoefte aan persoonlijke verhalen en betrekken van inwoners bij de oplossingen. Daarnaast is het goed om het met elkaar te hebben over de definities van kwetsbaarheid en beïnvloedende factoren. • Samenwerking in de wijk tussen verschillende partijen, inclusief sociaal domein en zorgsector. • Nadruk op preventie, vroegtijdige signalering en veerkrachtvergroting.
35
3. Gezondheid en leefstijl A.
Ervaren gezondheid
B.
Prevalentie aandoeningen
C.
Medicijngebruik
D.
Leefstijlindicatoren
E.
Mentale gezondheid
F.
Zorgkosten
Voor meer informatie over de gezondheid per gemeente, zie ook de GALA-beelden per gemeente op IJssellandscan.nl
36
3. Gezondheid en leefstijl – samenvatting
•
Het percentage volwassen inwoners met (zeer) goed ervaren gezondheid is gemiddeld hoger dan in Nederland, maar er wordt dezelfde dalende trend verwacht.
•
Chronische aandoeningen komen in de regio ongeveer net zoveel voor als in Nederland. De verwachting is dat dit percentage zal stijgen, met name voor ouderdomsgerelateerde aandoeningen.
•
In de regio IJssel-Vecht zijn gemiddeld minder rokers, mensen met overgewicht en overmatig alcoholgebruik dan in Nederland. Het aantal mensen met overgewicht is gelijk gebleven en het percentage van de inwoners dat wekelijks sport ligt onder het landelijke gemiddelde.
•
Het percentage volwassenen met risico op angst/depressie ligt in de gemeentes van de IJssel-Vecht tussen de 37,1% (Staphorst) en 49,6% (Zwolle), het landelijk gemiddelde is 45,9%. Het percentage mensen dat (veel) stress ervaart ligt tussen de 12% en 18% per gemeente.
•
50% van de jongvolwassenen (16-25 jaar) in de regio IJsselland heeft psychische klachten, waarvan 9% ernstige klachten heeft. Dit komt overeen met de landelijke cijfers. En iets minder dan de helft (45%) ervaart vaak stress.
•
De gemiddelde zorgkosten per persoon zijn tot 75 jaar vergelijkbaar met de rest van Nederland, maar zijn hoger voor de oudere leeftijdscategorieën en lager voor 0 tot 5 jarigen.
37
3A. Ervaren gezondheid Percentage
(Zeer) goed ervaren gezondheid
(Zeer) goed ervaren gezondheid
80 78 70,5%
76
74 75,9%
70,5%
72
73,4%
71,5% 70 2015
2020 Regio IJssel-Vecht
2025
73,4%
2030
75,7%
78%
Nederland
Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM via regiobeeld.nl
•
Bovenstaande grafiek toont een toekomstprojectie vanaf 2016 voor de verwachte ontwikkeling van het percentage van de bevolking van 20 jaar en ouder in de regio IJssel-Vecht en Nederland dat hun gezondheid als ‘zeer goed’ of ‘goed’ ervaart.
•
Het percentage volwassen inwoners met (zeer) goed ervaren gezondheid ligt in de regio IJssel-Vecht hoger dan gemiddeld in Nederland.
•
Het percentage volwassen inwoners met een (zeer) goed ervaren gezondheid laat, net als Nederland, een licht dalende trend zien.
Bron: GGD IJsselland, 2022
•
De ervaren gezondheid is gedaald ten opzichte van 2020 (regio IJsselland: 82% in 2020, 73% in 2022) (Nederland: 70%). Deze afname zien we ook in de gemeenten in de regio IJsselland.
•
In de gemeenten Staphorst (75,9%) Dalfsen (75,7%) en Ommen (78%) ligt het percentage inwoners (18+) met een goed ervaren gezondheid het hoogst in de regio. In de gemeenten Steenwijkerland (70,5%) en Zwartewaterland (70,5%) ligt dit percentage het laagst in de regio.
•
Ervaren gezondheid neemt af naarmate de leeftijd stijgt. In de regio IJsselland ervaart 85% van de 18- tot 65-jarigen een goed ervaren gezondheid ten opzichte van 71% van de 65-plussers (GGD, 2020).
38
3B. Prevalentie aandoeningen 115
Prognose prevalentie van aandoeningen (20152030)
Personen met ten minste één chronische Personen met één aandoening aandoening index
% toename t.o.v. 2015
% van 20-plussers
110
105
100 2015
2020 Regio IJssel-Vecht
2025 Nederland
2030
Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM via regiobeeld.nl
•
De grafiek toont een index met basisjaar 2015.
•
Het aantal inwoners met ten minste één chronische aandoening in de regio IJssel-Vecht stijgt volgens deze toekomstprojectie van 178.390 in 2015 naar 199.900 in 2030 (+12%).
•
De relatieve stijging van het aantal inwoners met ten minste één chronische aandoening is voor de regio iets lager dan voor Nederland.
Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM via regiobeeld.nl
•
De prevalentie van de in de grafiek getoonde geselecteerde aandoeningen, nemen in de periode tot 2030 bijna allemaal sterk toe in de regio IJssel-Vecht. Alleen de prevalentie van angst- en stemmingsstoornissen tonen slechts een lichte stijging (5% en 6,4%).
•
Met name de prevalentie van ouderdomsgerelateerde aandoeningen neemt sterk toe. De prevalentie van perifere artrose en dementie stijgen het hardst; respectievelijk met 60,9% en 53,7%.
39
3C. Medicijngebruik Medicatiegebruik per fysieke aandoening % gebruik van alle inwoners
= Zorgkantoorregio IJssel-Vecht Bron: NZA Regioanalyse Zwolle, inzicht in de Zorgkantoorregio, 2022
= Nederland
Medicatiegebruik per mentale aandoening % gebruik van alle inwoners
•
Het medicijngebruik voor astma en schildklieraandoening ligt in de zorgkantoorregio Zwolle boven het Nederlands gemiddelde. Voor de overige genoemde lichamelijke aandoeningen in de bovenste tabel ligt het gemiddelde in de zorgkantoorregio Zwolle op of onder het Nederlandse gemiddelde.
•
Het medicijngebruik ligt voor de in de onderste tabel genoemde geestelijke aandoeningen in de zorgkantoorregio Zwolle boven en onder het Nederlandse gemiddelde. Het medicijngebruik voor chronische stemmingsstoornissen en ADHD ligt in de zorgkantoorregio Zwolle boven het Nederlandse gemiddelde. Voor de overige medicatie groepen ligt het medicijngebruik onder het Nederlandse gemiddelde.
= Zorgkantoorregio IJssel-Vecht Bron: NZA Regioanalyse Zwolle, inzicht in de Zorgkantoorregio, 2022
= Nederland
40
3D. Leefstijlindicatoren: volwassenen Roken
Percentage
Percentage
25
9
20
8
15
7
10
6
5 2015
2020
2025
Regio IJssel-Vecht
Percentage
2030
5 2015
Nederland
Overgewicht (BMI > 25)
Percentage 58
56
56
54
54
52
52
50
50
48
48 2020
2025
Regio IJssel-Vecht
2030 Nederland
2020
2025
Regio IJssel-Vecht
58
46 2015
Overmatig alcoholgebruik
46 2015
Regio IJssel-Vecht
De regio IJssel-Vecht ligt voor alle leefstijlfactoren onder het landelijk gemiddelde, wat gunstiger is. Behalve voor de leefstijlfactor ‘wekelijkse sporters’.
•
Het percentage rokers neemt in de periode tot 2030 sterk af.
•
Het percentage dat overmatig alcohol gebruikt blijft ongeveer gelijk.
•
In de regio IJsselland is de verwachting dat het aantal mensen met overgewicht zal stijgen van 48% (2015) naar 55% (2030).
•
Het wekelijks zal naar verwachting een stijgende trend laten zien.
2030 Nederland
Wekelijkse sporters
2020
•
2025
2030 Nederland
Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM
41
3D. Leefstijlindicatoren: jongeren Percentage
Leefstijl jongeren
40 30 20 10 0 Rookt nu dagelijks
Regio IJsselland
Laatste 4 weken alcohol gedronken Laatste 4 weken 5 of meer drankjes bij 1 gelegenheid (binge drinken) Ooit wiet of hasj gebruikt
Laatste 4 weken wiet of hasj gebruikt Bron: GGD IJsselland, Corona Gezondheidsmonitor Jeugd, 2021
Bron: GGD IJsselland, Corona Gezondheidsmonitor Jeugd, 2021
•
De jongeren die meegedaan hebben aan deze GGD monitor waren leerlingen van klas 2 en 4 in het voortgezet onderwijs.
•
In de regio IJsselland is het aantal jongeren dat dagelijks minstens 1 uur beweegt ligt iets lager dan het landelijk gemiddelde, er lijkt wel een dalende trend ingezet te zijn. Wel gaan er in de regio IJsselland meer jongeren met de fiets of lopend naar school, zijn ze meer wekelijks actief in de vrije tijd en sporten ze meer wekelijks bij een club, vereniging of sportschool vergeleken met het landelijk gemiddelde.
•
Gemiddeld rookt 2% van de jongeren in regio IJsselland dagelijks, met 5% ligt dit percentage in Zwartewaterland het hoogst.
•
Dertig procent van de jongeren had in de afgelopen 4 weken alcohol gedronken en 20% dronk 5 of meer drankjes bij 1 gelegenheid.
•
In de regio IJsselland heeft 6% van de jongeren ooit wiet gebruikt.
42
3E. Mentale gezondheid: volwassenen Stress
Angst, depressie of stress: Matig of hoog risico op angststoornis of depressie
percentage
(heel) veel stress
20 15 10 5 40,7%
0
2020
37,1%
2022
Bron: GGD IJsselland, Gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen 2020 en 2022
41,0%
40,9%
•
In de gemeenten Zwolle en Kampen is het percentage inwoners (18 jaar en ouder) met een matig/hoog risico op een angststoornis of depressie het hoogste in de regio (respectievelijk 49,6% en 46,0% in 2020 en 54% en 52% in 2022).
•
De gemeenten Staphorst en Dalfsen hebben de minste inwoners (3,6% in 2020) met een hoog risico op een angststoornis of depressie. In 2022 zijn dit de gemeenten Hardenberg (6,7%) en Ommen (6,6%). In alle gemeenten is dit percentage toegenomen.
•
In alle gemeenten ligt het percentage inwoners met stress lager dan het Nederlandse gemiddelde. Op de gemeente Dalfsen na is in alle gemeenten het percentage afgenomen van 2020 naar 2022.
46,0%
49,6%
38,9%
40,3%
Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen 2020, GGD’en/CBS/RIVM, bewerking o.b.v. SMAPmethodiek RIVM via regiobeeld.nl
43
3E. Mentale gezondheid: jongvolwassenen Psychische klachten jongvolwassenen (16-25 jaar)
Stress
20-30 30-3 35-40 40-45 45-50 50-55
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022, GGD IJsselland
•
•
48,9 Psychische klachten worden gemeten met de ‘Mental Health % Inventory 5’ (MHI-5). Het geeft een indicatie van de psychische gezondheid, waaronder zich somber voelen en zenuwachtig zijn. 50% van de jongvolwassenen (16-25 jaar) in de regio IJsselland heeft psychische klachten, waarvan 9% ernstige klachten heeft. Vrouwen hebben vaker psychische klachten dan mannen. Deze percentages komen overeen met Nederland (53% en 9%).
Bron: Corona Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022, GGD IJsselland
•
Een groot deel van de jongvolwassenen (45%) in de regio IJsselland (48% in Nederland) geeft aan zich (zeer) vaak gestrest te voelen door één of meerdere factoren. Meer vrouwen dan mannen voelen zich (heel) vaak gestrest. Vrouwen ervaren de meeste stress van studie of school, de combinatie van alles wat zij moeten doen en de eisen die zij aan zichzelf stellen. De 21-25 jarigen ervaren meer stress dan 16-20 jarigen. Zij ervaren vooral stress van alles wat zij moeten doen, de eisen die zij aan zichzelf stellen, en studie of school.
44
3F. Zorgkosten (algemeen) Totale zorgkosten ZVW
€ per inwoner
10000 9000 8000
€ IJssel-Vecht Nederland
3.000 2.500
7000
2.000
6000
1.500
5000
1.000
4000
Totale zorgkosten ZVW (per verzekerde)
500
3000
0
2000 1000 0
0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90+ t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m t/m 4 9 14 19 24 29 34 39 44 49 54 59 64 69 74 79 84 89 jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar jaar
Bron: Vektis, 2020
Zorgkosten ZVW (per verzekerde) Bron: Vektis, 2020
•
De gemiddelde gedeclareerde zorgkosten per persoon (Zvw) liggen in de regio IJssel-Vecht voor de leeftijdscategorieën tussen de 5 en 74 jaar rond het Nederlandse gemiddelde.
•
De gemiddelde gedeclareerde zorgkosten per verzekerde liggen in de verschillende gemeenten tussen de 2.100 en 2.800 euro het gemiddelde van Nederland is 2.584 euro per verzekerde.
•
De gemiddelde gedeclareerde kosten in de leeftijdscategorieën boven de 75 jaar ligt hoger; dit hangt samen met het feit dat deze groep relatief meer kosten maakt voor wijkverpleging dan gemiddeld in Nederland.
•
In de gemeente Staphorst liggen de totale kosten het laagst met 2.192 euro in de gemeente Steenwijkerland liggen de kosten het hoogst in de regio met 2.771 euro.
•
De kosten bij de leeftijdscategorie 0 tot 5 jaar ligt onder het Nederlands gemiddelde.
45
3F. Zorgkosten (per soort) € per inwoner
Verdeling zorgkosten naar wet in 2020
ZVW verdeling zorgkosten
€ per inwoner
Nederland
1600
3000
IJssel-Vecht
1400
2500
Zwartewaterland
1200
2000
Zwolle
1500
Steenwijkerland
1000
Staphorst
500
Ommen
0
Kampen
WLZ verdeling zorgkosten
1000 800
600 400 200 0
Hardenberg
Dalfsen
€ per inwoner
0 ZVW
WLZ
Jeugdwet
Bron: VEKTIS en CBS, 2020
•
De zorgkosten zijn het hoogst in de ZVW, gevolgd door de WLZ en dan de Jeugdwet en WMO.
•
De kosten voor ZVW liggen wat lager in de regio dan landelijk en de kosten voor WLZ en WMO wat hoger. Over de jeugdwet ontbreken de totaalcijfers.
•
HA-zorg MSZ
WMO
Nb. Zorgkosten inclusief verblijf (WLZ/ jeugdwet) worden sterk beïnvloed door het aanbod per gemeente.
1000 Farmacie GGZ
2000
3000
Wijkverpleging Overige
Bron: VEKTIS, 2020
•
De totale ZVW-kosten per inwoner verschillen tussen de gemeenten met de laagste ZVWkosten in Staphorst en de hoogste in Steenwijkerland.
WLZ - thuis
WLZ - instelling
Bron: VEKTIS, 2020
•
De verdeling van WLZ-kosten verschilt sterk tussen de gemeenten, waarbij in Ommen, Zwolle en Hardenberg de meeste WLZ-kosten liggen en de laagste kosten in Staphorst.
•
Het grootste relatieve deel WLZ-zorg in de thuissituatie wordt gegeven in Staphorst (28,8%) en Zwartewaterland (24,4%). Het minste in Ommen (3,6%) en Zwolle (9,6%).
•
Nb. WLZ incl. verblijf wordt sterk beïnvloed door het aanbod per gemeente.
46
4. IZA-doelgroepen
NB. In het IZA is afgesproken dat enkele doelgroepen zullen worden gemonitord. Momenteel wordt deze monitor nog vormgegeven en uitgevoerd. Specifieke data daaruit is daarom helaas nog niet beschikbaar.
A.
Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden
B.
Mensen met psychische klachten
C.
Mensen met (risico op) kanker
D.
Mensen met (risico op) hart- en vaatziekten
E.
Ouderen met een kwetsbare gezondheid
F.
Inbreng van inwoners en professionals over ouderen
G.
Zorgprofessionals
De verwachting is dat deze monitor per zomer 2023 beschikbaar zal zijn. Zodra dit het geval is, wordt hier een verwijzing opgenomen. Er is nu door Proscoop in samenspraak met Zilveren Kruis en de gemeenten informatie toegevoegd aan dit regiobeeld over deze doelgroepen.
47
4. IZA doelgroepen – samenvatting
•
Bij 4% van de volwassenen en 9% van de ouderen in de regio IJsselland zijn de gezondheidsvaardigheden onvoldoende. Dit is lager dan het landelijk gemiddelde.
•
In de regio IJssel-Vecht ligt het hoog risico op angst of depressie bij inwoners van 18 jaar en ouder op 6,7%. Dit is lager dan het landelijk gemiddelde, we zien wel variatie tussen de gemeenten.
•
Het risico op kanker (alle soorten) en beroertes in de regio is ongeveer gelijk aan het landelijk gemiddelde, het risico op hart en vaatziekten is hoger dan landelijk. In al deze aandoeningen wordt een stijging verwacht.
•
Er zijn tussen de 24,1% en 29,2% broze ouderen per gemeente en tussen de 7,6% en 10,7% (zeer) ernstig eenzame ouderen. Dit ligt rond het landelijke gemiddelde.
•
De woonsituatie voor ouderen is gemiddeld beter dan landelijk, maar dit hangt sterk samen met inkomen.
•
70% van de zorgmedewerkers in de regio IJsselland ervaart een hoge werkdruk, 21% overweegt een andere baan te zoeken. Corona heeft impact gehad op zorgmedewerkers, vanaf corona is het verzuim.
•
In de laatste twee slides van dit hoofdstuk is de kwalitatieve input van inwoners en zorgprofessionals uit twee sessies over wonen en zorg voor Ouderen samengevat.
48
4A. Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden Voldoende gezondheidsvaardig (65 jaar en ouder), %
32%
Voldoende digitaal vaardig (65 jaar en ouder), %
79%
30%
72%
30%
35%
34% 30%
38%
75%
33%
Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen, GGD IJsselland (2020)
•
Gezondheidsvaardigheden zijn de vaardigheden van mensen om informatie over gezondheid te verkrijgen, te begrijpen, te beoordelen en te gebruiken. Gezondheidsvaardigheden gebruik je bij het nemen van gezondheidsgerelateerde beslissingen.
•
Bij 70% van de ouderen in de regio IJsselland zijn de gezondheidsvaardigheden matig tot onvoldoende (waarvan 11% onvoldoende). Laagopgeleiden zijn vaker onvoldoende gezondheidsvaardig dan hoogopgeleiden.
•
In de gemeenten Dalfsen, Staphorst en Zwartewaterland ligt het percentage inwoners met matig tot onvoldoende gezondheidsvaardigheden hoger dan in de regio.
79%
77% 74% 81%
77%
Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen, GGD IJsselland (2020)
•
78% van de ouderen in de regio IJsselland (87% 65-74 jaar en 63% 75+) is digitaal vaardig en kan bijvoorbeeld informatie opzoeken op het internet, e-mailen, online afspraken maken en internetbankieren.
•
In de gemeenten Staphorst (72%), Dalfsen (74%) en Zwartewaterland (75%) ligt het percentage digitaal vaardige ouderen onder het regionale gemiddelde. In de gemeente Zwolle ligt het percentage het hoogst, namelijk op 81%.
49
4B. Mensen met psychische klachten Hoog risico op angst en depressie
NL = 9,7% (2022)
4,7% (2020) 8,0% (2022)
•
In de regio IJssel-Vecht ligt het risico op angst of depressie bij inwoners van 18 jaar en ouder lager dan in Nederland als geheel (6,7%)
•
In de gemeenten Zwolle en Kampen ligt het percentage inwoners (18 jaar en ouder) met een hoog risico op een angststoornis of depressie (6,2% en 5,9%) het hoogst in de regio. Voor de gemeenten Dalfsen en Staphorst ligt het percentage het laagst met 3,6%.
•
Van de inwoners van de regio IJsselland heeft 9% de laatste vier weken een hoog risico op een angststoornis of depressie. Dit is gelijk aan Nederland (10%) en gestegen ten opzichte van 2020 (5%). De 18-34-jarigen (15%) hebben vaker een hoog risico dan de oudere leeftijdsgroepen.
3,6% (2020) 6,9% (2022) 4,2% (2020) 7,1% (2022) Bron: GGD Gezondheidsmonitor 2020 5,9% (2020) 9,3% (2022) 6,2% (2020) 9,6% (2022)
4,6% (2020) 6,7% (2022)
3,6% (2020) 8,7% (2022)
Psychische klachten
•
In de regio IJsselland heeft 19% van de inwoners van 18 jaar en ouder lichte tot ernstige psychische klachten. Dit is gelijk aan Nederland (21%). 2% heeft ernstige psychische klachten (Nederland: 3%).
•
In de gemeente Zwolle en Kampen ligt het percentage inwoners (18 jaar en ouder) met lichte tot ernstige psychische klachten het hoogst van de regio IJssel- Vecht (20,5% en 21,3%). Voor de gemeenten Hardenberg en Ommen ligt het percentage het laagst met 13,6% en 13,9%.
4,1% (2020) 6,6% (2022)
Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen 2020, GGD’en/CBS/RIVM, bewerking o.b.v. SMAPmethodiek RIVM via regiobeeld.nl
Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen, GGD IJsselland 2022
50
4C. Mensen met risico op kanker Aantal diagnoses kanker 2011 – 2020 (alle soorten) •
Het aantal diagnoses kanker gesteld tussen 2011 en 2020 ligt gelijk met of onder het landelijk gemiddelde in de regio IJssel-Vecht.
•
In de gemeente Dalfsen ligt het aantal diagnoses het laagste in de regio.
Bron: IKNL Kankeratlas, 2023
•
In de top 10 van ziekten die de grootste ziektelast veroorzaakten in de Nederlandse bevolking in 2018, neemt longkanker de zesde plaats in. Er staan geen andere kankersoorten in deze top 10.
•
Huidkanker is in Nederland de meest gediagnosticeerde vorm van kanker.
•
Aanvullende cijfers over specifieke soorten kanker zijn te vinden op kankeratlas.iknl.nl.
51
4C. Mensen met risico op kanker Index
Aantal diagnoses longkanker 2011 - 2020
Prevalentie longkanker
115 113 111 109
107 105 103 101 99 97 95 2015
2020
2025 IJssel-Vecht
2030
Nederland
Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM via regiobeeld.nl
•
Bovenstaande grafiek toont een toekomstprojectie vanaf 2016 met de verwachte ontwikkeling van de prevalentie longkanker doormiddel van een index met 2015 als basisjaar.
•
De prevalentie longkanker is vanaf 2015 licht gedaald en neemt vanaf 2017 toe, zowel in Nederland en de regio IJssel-Vecht.
•
De regio IJssel-Vecht laat een grotere stijging zien ten opzichte van Nederland.
•
De gemeente met de grootste verwachte stijging is de gemeente Staphorst, gemeente Steenwijkerland heeft de kleinste stijging in de regio.
Bron: IKNL Kankeratlas, 2023
•
Het aantal diagnoses longkanker verschilt in de regio, alle gemeenten in de regio hebben een gemiddelde of lager aantal diagnoses vergeleken met Nederland.
•
Het aantal diagnoses ligt in de Dalfsen (dorp) 25% onder de verwachting op basis van het Nederlands gemiddelde.
52
4C. Mensen met risico op kanker Huidkanker – Melanoom
Huidkanker – Plaveiselcarcinoom
Bron: IKNL Kankeratlas, 2023
Bron: IKNL Kankeratlas, 2023
•
In de regio IJssel-Vecht verschilt het aantal diagnoses huidkanker (melanoom) van 27% (postcodegebied 801) boven de verwachting op basis van het Nederlands gemiddelde tot 10% (postcodegebied 795) onder het Nederlands gemiddelde.
•
In de regio IJssel-Vecht verschilt het aantal diagnoses huidkanker (plaveiselcarcinoom) van 21% (postcodegebied 835) boven de verwachting op basis van het Nederlands gemiddelde tot 11% (postcodegebied 773) onder het Nederlands gemiddelde.
53
4D. Mensen met (risico op) hart- en vaatziekten Index
Prevalentie coronaire hartziekten
Index
140
140
135
135
130
130
125
125
120
120
115
115
110
110
105
105
100 2015
2020 IJssel-Vecht
2025
2030
100 2015
2020
2025 IJssel-Vecht
Nederland
Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM via regiobeeld.nl
Prevalentie beroerte
2030
Nederland
Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM via regiobeeld.nl
•
De prevalentie van coronaire hartziekten neemt in Nederland met gemiddeld 34% toe.
•
De prevalentie beroerte neemt in Nederland met gemiddeld 35% toe. In de regio IJssel-Vecht is deze stijging vergelijkbaar.
•
In de regio IJssel-Vecht ligt de stijging iets boven het gemiddelde van Nederland. Dit is naar verwachting een stijging van 36% ten opzichte van 2015.
•
In gemeente Staphorst wordt de grootste stijging verwacht, in gemeente Hardenberg de kleinste stijging.
•
In gemeente Staphorst wordt de grootste stijging verwacht, in gemeenten Steenwijkerland en Hardenberg relatief de kleinste stijging.
54
4E. Ouderen met een kwetsbare gezondheid Broosheid: Broze gezondheid
Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020, GGD’en/CBS/RIVM, bewerking o.b.v. SMAP-methodiek RIVM via regiobeeld.nl
Broosheid verwijst naar een toenemende kwetsbaarheid bij ouderen doordat er sprake is van een verminderde ‘reservecapaciteit’. Daardoor kunnen kleine kwalen of, normaal gesproken, onschuldige incidenten, zoals een toevallige valpartij, eenvoudig uitgroeien tot grote gezondheidsproblemen. •
Sociaal kapitaal: Ernstig/zeer ernstig eenzaam
Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020, GGD’en/CBS/RIVM, bewerking o.b.v. SMAP-methodiek RIVM via regiobeeld.nl
•
In de gemeenten Zwolle, Kampen, Hardenberg en Steenwijkerland ligt het percentage (zeer) ernstig eenzame inwoners (18 plus) het hoogst. In Nederland ligt dit percentage op 11%.
In de gemeente Zwolle ligt het percentage ouderen (65 plus) met toenemende kwetsbaarheid (29,2%) iets hoger dan het landelijk gemiddelde van 28,1%. Iets onder gemiddeld scoren de gemeenten Hardenberg (26,8%) en Kampen (27,3%) en de laagste percentages zijn te vinden in de overige gemeenten (24,1% - 24,6%).
55
4E. Ouderen met een kwetsbare gezondheid: dementie Index
Toename dementie, indexjaar 2020
200
•
In de regio IJssel-Vecht wordt een stijging van dementie met 87% verwacht in de periode van 2020 tot 2050. Dit komt overeen met de landelijk verwachte stijging (85%).
•
De grootste relatieve stijging in de regio IJssel-Vecht wordt in die periode verwacht in Zwolle (110%), Hardenberg (99%), Kampen (94%).
•
De laagste relatieve stijging in de regio wordt in die periode verwacht in Ommen (36%), Dalfsen (37%) en Zwartewaterland (52%).
180
160
140
120
100 2020
2025
2030
2035 IJssel-Vecht
2040
2045
2050
Nederland
Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM, gemeentelijke verdeling RIVM via regiobeeld.nl
56
4E. Ouderen met een kwetsbare gezondheid: wonen 50%
Ongeschikte woning bij 55+ers, naar inkomen
% 7
Personen van 70 jr en ouder: wonend in instelling
6
40%
5 4
30%
3 20%
2 1
10%
0
0% IJssel-Vecht Kwintiel 1 (laagste 20%) Kwintiel 3 Kwintiel 5 (hoogste 20%)
Nederland Kwintiel 2 Kwintiel 4
Bron: CBS Microdata (2020)
•
In de regio woont 23% van de 55-plussers in een woning en woonomgeving die niet geschikt is, dit is lager dan het landelijk gemiddelde (44,5%). Een woning is niet geschikt wanneer bij toekomstige gezondheids-of ouderdomsklachten de woning niet geschikt is zonder aanpassingen. Hierbij zijn seniorenwoningen buiten beschouwing gelaten
•
Zwolle (35,7%) en Kampen (28,2%) hebben de meeste ongeschikte woningen, maar onder het landelijk gemiddelde. Dalfsen (12,1%), Steenwijkerland (12,3%) en Hardenberg (12,7%) hebben de minste ongeschikte woningen.
•
Er is een relatie zichtbaar tussen de hoogte van het inkomen en de ongeschiktheid van de woning en woonomgeving.
Bron: CBS Monitor Sociaal Domein WMO (2020)
•
In de regio woont 4,8% van de 70-plussers in een instelling, dit ligt dicht bij het landelijk gemiddelde (4,6%).
•
In Kampen (6,2%), Zwolle (5,6%) en Zwartewaterland (5,3%) liggen deze percentages wat hoger.
•
In Staphorst ligt dit percentage het laagste (1,8%).
57
4F. Inbreng van inwoners – Wonen en zorg voor ouderen • Meer behoefte aan levensloopbestendige woningen en onvoldoende aanpassingen voor ouderen en jongeren. • Er is op dit moment beperkte integratie van ouderen en jongeren in woningen en gemeenschappelijke activiteiten.
• Beperkte toegankelijkheid en betaalbaarheid van hulpmiddelen en domotica voor langer thuis wonen. • Onvoldoende aandacht voor wonen en zorg voor kwetsbare inwoners. • Werk aan een dementie-vriendelijke maatschappij. • Gebrek aan vaste gezichten en lokale verbondenheid in de ouderenzorg. • Beperkte mogelijkheden voor kleinschalige zorg en mantelzorg.
• Beperkt aanbod van laagdrempelige ondersteuning en activiteiten in wijken en dorpen • Privacy is niet altijd gewaarborgd bij laagdrempelige inloopmogelijkheden. • Er moet nog veel gedaan worden aan bewustwording en tijdige besluitvorming bij ouder worden en bijbehorende keuzes. • Ontbreken van fysiotherapie in het basispakket voor ouderen wordt als knelpunt ervaren.
58
4F. Inbreng van professionals – Wonen en zorg voor ouderen • Passende huisvesting voor ouderen: Voldoende en geschikte woonruimte voor ouderen, inclusief aangepaste woonruimte, is een belangrijke behoefte.
• Het is een uitdaging om de zorgvraag van ouderen met complexe behoeften te laten aansluiten bij de deskundigheid van zorgverleners. • De vraag naar zorg en huisvesting voor ouderen groeit, terwijl de arbeidsmarkt krap is en er beperkte bouwactiviteit is. • Er is behoefte aan voldoende thuiszorg en aan een beter begrip van wanneer kwetsbare ouderen meer zorg nodig hebben. • Zorg en ondersteuning op maat, die rekening houdt met de individuele behoeften van ouderen, wordt gevraagd.
• Verbeterde coördinatie van zorg thuis en meer kennis over de mogelijkheden hiervoor zijn nodig. • Er is een tekort aan zorgverleners op de arbeidsmarkt en informele zorgverleners zijn minder beschikbaar. • Betere samenwerking tussen verschillende partijen en disciplines, inclusief multidisciplinaire samenwerking, is gewenst. • Betaalbare zorg voor ouderen moet worden gewaarborgd en er moeten mogelijkheden worden onderzocht om de zorgconsumptie te verminderen. • Zorgtechnologie en innovatie zijn belangrijk, maar het moet ook worden geaccepteerd door professionals en de samenleving.
59
4G. Professionals: ziekteverzuim en uitstroom redenen Ziekteverzuim 2019-2022
Aantal dienstjaren bij uitdiensttreding
Top 5 uitstroomredenen binnen de zorgsector 1. 2. 3. 4. 5.
Uitdaging in werkzaamheden Loopbaanmogelijkheden Manier van werken in de organisatie en aansturing leidinggevende Inhoud van het werk Werk-privé balans
Bron: WGV Zorg en Welzijn, factsheet arbeidsmarkt Oost-Nederland, 2022
•
Ziekteverzuim nam de afgelopen jaren in alle vier de benoemde zorgsectoren toe in arbeidsmarktregio Zwolle. In 2021 was er een lichte daling in het ziekteverzuim maar in 2022 nam het verzuim weer toe.
•
Ziekteverzuim nam in de periode 2019 – 2022 toe in Oost-Nederland. Niet alleen kort verzuim, maar ook lang verzuim volgt deze trend.
•
58% van de vertrekkende medewerkers werkt er korter dan 5 jaar. 19% van de vertrekkers werkt er zelf nog maar korter dan 1 jaar. 12% werkt er 5 – 10 jaar en 30% werkt er 10 jaar of langer.
•
De meest genoemde uitstroomreden in Oost-Nederland is het verlies aan uitdaging in de werkzaamheden, gevolgd door de beperkte loopbaanmogelijkheden. Landelijk staan de loopbaanmogelijkheden op de eerste plek.
Bron: WGV Zorg en Welzijn, factsheet arbeidsmarkt regio Zwolle 2022
Verzuim regio Oost-Nederland %
Bron: WGV Zorg en Welzijn, factsheet arbeidsmarkt Oost-Nederland, 2022
60
4G. Professionals: corona & zorgmedewerkers GGD onderzoek naar impact van corona op 532 zorgmedewerkers, regio IJsselland, 2022
•
Eén op de vijf zorgmedewerkers heeft een lage score op veerkracht.
•
Meerdere klachten zoals vermoeidheid (60%) en stress (30%) zijn toegenomen bij zorgmedewerkers.
•
70% van de zorgmedewerkers ervaart een hoge werkdruk door onderbezetting.
•
Waardering voor werk is gedaald van een 7.9 voor corona naar een 7.0 nu in 2022.
•
Van de zorgmedewerkers heeft 69% plezier in zijn/haar werk.
61
5. Fysieke omgeving A.
Geluidhinder
B.
Geurhinder
C.
Beweegvriendeljkheid
D.
Groen en gezond
E.
Luchtkwaliteit
62
5. Fysieke omgeving – samenvatting
•
Geluidhinder door buren wordt door 3,4% (Dalfsen) tot 7,4% (Zwolle) van de inwoners ervaren, geluidhinder door wegverkeer wordt door gemiddeld 5% van de inwoners ervaren.
•
Geurhinder wordt door gemiddeld 8% van de inwoners ervaren.
•
In 2022 bedraagt de gemiddelde score voor heel Nederland op de kernindicator Beweegvriendelijke Omgeving 64 op een schaal van 0 tot en met 100. Voor de regio ligt die BVO-score in de gemeentes op 45 (Staphorst) tot 75 (Zwolle).